Collegebericht evaluatierapport 1e jaar pilot armoedebeleid

COLLEGEBERICHT Aan: Van: Datum: Zaaknummer: Onderwerp:

Informeren gemeenteraad

De gemeenteraad Het college van burgemeester en wethouders 12 maart 2024 0000754867 Evaluatierapport van het eerste jaar pilot armoedebeleid

Aanleiding Op 29 november 2022 heeft de raad de kaders voor de pilot armoedebeleid 2023-2024 vastgesteld en een budget van € 758.000 voor de uitvoering van de pilot voor zowel 2023 als 2024 ter beschikking gesteld. De doelen van de pilot betreffen drie sporen: vergroten van het bereik van de doelgroep, verbreding van voorzieningen en intensivering van samenwerking en preventie. Het eerste jaar van de pilot heeft plaatsgevonden en de eerstejaarsevaluatie is uitgevoerd. De resultaten van de evaluatie geven inzicht in het gebruik van de pilotvoorzieningen (kwantitatief) en een beeld van de beleving van de inwoners die van de voorzieningen gebruik hebben gemaakt (kwalitatief) in 2023. Voor het eerst heeft de gemeente Dijk en Waard op deze manier de effecten van beleid onderzocht. De resultaten van de eerstejaarsevaluatie worden via dit collegebericht met u gedeeld. Kernboodschap Het college is positief over de resultaten van 2023 van de pilot armoedebeleid en zoekt naar mogelijkheden om in 2024 de resultaten verder te verbeteren. De evaluatie laat zien dat de pilot als financieel zetje in de rug een positieve bijdrage levert aan de leefsituatie van inwoners. Met name de vrijwilligers-, uitstroompremie en seniorentoeslag worden positief ontvangen en dragen bij aan versterking van welzijn en zingeving.

De mogelijkheid om betrokken te zijn bij het sociale leven geeft inwoners het gevoel dat ze ertoe doen en erbij horen. De pilot draagt in geringe mate bij aan positieve verandering van gevoelens over de bestaanszekerheid, namelijk de mate waarin inwoners vertrouwen hebben in hun toekomst en ontwikkelingsmogelijkheden en grip hebben op hun eigen bestaan. Toelichting De eerstejaarsevaluatie bestaat uit een kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Het kwantitatieve onderzoek heeft tot cijfermatig inzicht geleid. Het kwalitatief onderzoek heeft informatie vanuit de beleving van de inwoners gegeven. De resultaten van beide onderzoeken samen geven een goed beeld van het gebruik en de effectiviteit van de pilotvoorzieningen. Kwantitatief onderzoek Er is sprake van een gemiddelde stijging van de uitgaven via de DijkenwaardPas van 19%. Senioren hebben zelfs 99% uitgegeven van hun oude budget. Het grootste deel van de uitgaven werd besteed aan kringloop (ruim 30%) en aan sport en zwemmen (37%). Ook zijn er voor het eerst in 2023 12 uitstroompremies verstrekt aan inwoners die langdurig in de bijstand zaten na minimaal zes maanden werk. Er zijn 38 vrijwilligerspremies verstrekt aan inwoners met grote afstand tot de arbeidsmarkt na het verrichten van minimaal zes maanden vrijwilligerswerk.

Van één pilotvoorziening is minder gebruik gemaakt: de verhoging van de inkomensgrens voor bijzondere bijstand naar 120-150% voor onvoorziene noodzakelijke uitgaven. Inwoners hadden de mogelijkheid om de helft van deze uitgave via de bijzondere bijstand vergoed te krijgen. Hier hebben vier inwoners gebruik van gemaakt.

Kwalitatief onderzoek Het onderzoeksbureau Senseguide heeft 143 inwoners geïnterviewd die van één van de pilotvoorzieningen gebruik hebben gemaakt. De inwoners vertellen hun verhaal over hun leefsituatie en welke impact de pilot daar op heeft. In de interviews zijn de volgende vragen gesteld: 1. Wat is de impact van de pilot op de leefsituatie? 2. Wat is de impact van de pilot op de bestaanszekerheid? 3. Wat is de impact van de pilot op het vertrouwen in de gemeente? Uit de interviews blijkt dat 75% een positieve tot zeer positieve invloed ervaart op de leefsituatie en dat de pilot het sterkst bijdraagt aan levensplezier, zingeving, iets kunnen doen mét en vóór (klein)kinderen. Ook het vertrouwen in de gemeente wordt positief beïnvloed. Deze resultaten sluiten aan bij de doelen van de pilotvoorzieningen. De impact op de bestaanszekerheid is beperkter. Bestaanszekerheid heeft langdurige effecten op het gevoelsleven. Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen korte termijneffecten om mensen met laag inkomen een zetje in de rug te geven en het willen versterken van de bestaanszekerheid. Conclusie eerstejaarsevaluatie Een van de meest interessante uitkomsten is dat de pilot vooral bijdraagt aan kwaliteit van leven van inwoners in verhouding tot andere levensgebieden als inkomen, fysieke en mentale gezondheid, sociale relaties, schulden, wonen en werken.

Het vermogen om actief deel te nemen aan sociale activiteiten, met name voor en met hun kinderen, vergroot het levensplezier. De kwalitatieve evaluatie van de pilot armoedebeleid werpt licht op een cruciaal aspect van het leven van inwoners met een laag inkomen: de bestaanszekerheid. Hoewel de pilot bedoeld is als een steuntje in de rug om de leefsituatie te verbeteren, laten de resultaten zien dat bestaanszekerheid niet alleen gaat over zekerheid van inkomen maar ook om de zekerheid van een eerlijke verdeling van welvaart, de zekerheid gelijke kansen te hebben en de zekerheid van een netwerk om je heen zodat je er ook zeker van kan zijn dat je er mag zijn. Pas als aan die voorwaarden is voldaan, kunnen inwoners vooruitkijken en zich ontwikkelen. Uit het kwalitatieve onderzoek blijkt duidelijk dat de pilot in mindere mate effect heeft gehad op de gevoelens van onze inwoners over hun bestaanszekerheid. Het blijkt dat het bij bestaansonzekerheid onder inwoners vooral gaat over onvoldoende grip op het leven. Dit wordt voornamelijk gevoeld door inwoners die worstelen met arbeidsongeschiktheid, gezondheidsproblemen en schulden. Het bieden van financiële steun is belangrijk, maar ook het vergroten van het hebben van grip op de eigen leefsituatie.

De positieve resultaten van de pilot op de leefsituatie zijn een teken dat de beleidsinitiatieven van de gemeente de juiste richting opgaan. Alle hoofdlijnen van de pilot, van financiële ondersteuning tot bredere toegang tot culturele en sportieve activiteiten, dragen een steentje bij aan een betere kwaliteit van leven van inwoners. Dit succes heeft een duidelijke boodschap: wanneer mensen zich ondersteund voelen in hun dagelijks leven, groeit hun vertrouwen in de instanties die deze ondersteuning bieden. Communicatie De gemeente en Zaffier hebben in 2023 zoveel mogelijk gebruik gemaakt van eigen kanalen, middelen en campagnes en van persmomenten. In samenwerking met Zaffier starten we een extra campagne in maart 2024 waarbij we op meer ontmoetingsplekken zichtbaar zijn. De voorziening voor de bijzondere bijstand voor de inkomensgroep 120-150% heeft hierbij extra aandacht.

2

Vervolg De eerstejaarsevaluatie 2023 van de pilot armoedebeleid wordt gepresenteerd aan de raad op 16 april 2024 tijdens de politieke tafel. De pilot wordt in 2024 voortgezet en zal nog verder worden doorontwikkeld, onder andere door het aanbod van de DijkenwaardPas aan te vullen, een methodiek verder te ontwikkelen voor de integrale aanpak sociaal domein en aan te haken bij de wijkgerichte aanpak voor preventie en vroegsignalering van armoede en schulden. We zetten de communicatie voort door ook in 2024 passende momenten te gebruiken voor communicatiemomenten en een campagne te starten op (ontmoetings-)plekken voor vergroting van de zichtbaarheid van de armoedevoorzieningen. Ook de monitoring wordt voortgezet. Halverwege 2024 ontvangt de raad een voortgangsrapportage over het eerste half jaar van 2024 en in het eerste kwartaal van 2025 wordt de eindevaluatie van de pilot met de raad gedeeld. Bijlagen 1. Eerstejaarsevaluatie 2023 pilot armoedebeleid (754867) 2. Kwalitatieve eerstejaarsevaluatie pilot armoedebeleid, onderzoeksrapport van SenseGuide

3