Bijlage bij collegebericht - Implementatieplan Hervormingsagenda Jeugd-2023-2028

Implementatieplan Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028

Vastgesteld 16-11-2023

Inhoud Voorwoord3 Achtergrond en doel

4

Overzicht27 Algemene ondersteuning

28

Samenhang tussen thema’s en trajecten

29

Wetgeving30

Aanpak implementatie thema’s Hervormings­agenda

5

Uitvoering Hervormingsagenda

1. Reikwijdte

6

Governance32

2. Stevige lokale teams

9

Monitoring en reflectie

33

3. Voorkomen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk

13

Veranderen van denken en doen

35

4. Kwaliteit en Blijvend Leren

16

Financiën36

5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel

18

6. Data en monitoring

22

7. Nieuwe financieringssystematiek

25

31

2

Voorwoord De problemen in de jeugdzorg zijn groot en urgent. Daarom zijn we sinds de ondertekening van de Hervormingsagenda in juni 2023 hard aan de slag gegaan met het implementatieplan. Dit plan is opgesteld door de landelijke vertegenwoordigers van cliënten1, professionals, aanbieders, gemeenten en het rijk die actief zijn op terrein van jeugdhulp. Met dit implementatieplan willen we handelingsperspectief bieden aan alle partijen die met de uitvoering van de Hervormingsagenda aan de slag zijn of gaan. Voor iedereen moet duidelijk zijn wat de bedoeling is: wie zou wat wanneer moeten doen. Dat geldt voor partijen op lokaal, regionaal en landelijk niveau.

1

We lichten tevens toe hoe we op landelijk niveau met elkaar samenwerken en hoe we de voortgang van de Hervormingsagenda gaan volgen. We verbeteren door te leren in de praktijk; dat betekent dat we zorgen voor continue reflectie en bijstelling als dat nodig blijkt. Dit implementatieplan is daarom een dynamisch plan: we passen aan wanneer nodig. We gaan met vereende krachten aan de slag!

Waar cliënten staat, bedoelen we ‘cliënten en naasten’.

3

Achtergrond en doel Op 19 juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 definitief vastgesteld. Doel van de maatregelen in de Hervormingsagenda is het stelsel kwalitatief verbeteren en financieel houdbaar maken: betere en tijdige zorg en ondersteuning voor jeugdigen en hun gezin, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven (1 miljard structureel vanaf 2027).

Leeswijzer Dit implementatieplan Hervormingsagenda geeft op hoofdlijnen weer wat er de komende jaren gaat gebeuren en wie welke rol en verantwoordelijkheid daarin heeft. Het beschrijft de aanpak per thema, maar ook voor de Hervormingsagenda als geheel.

Per thema is een nadere uitwerking beschikbaar voor de personen die direct met de uitvoering van maatregelen aan de slag gaan. Uitzonderingen hierop zijn: • Verbinding aanpalende domeinen – de nadere uitwerking is in Q2 2024 beschikbaar. • Voorkomen residentiële jeugdhulp, overige residentiële voorzieningen – dit plan is in de loop van 2024 beschikbaar. • Kwaliteit en Blijvend Leren – de werkagenda is in Q1 2024 beschikbaar. • Standaardisatie / verbeteren stelsel – het meerjarig projectplan is in Q2 2024 beschikbaar. Uiteraard is er meer nodig dan een plan. Het plan moet ‘van papier naar praktijk’. De wijze waarop we dit willen doen, is deels in dit stuk verwerkt en vraagt de komende periode continu aandacht en nadere uitwerking op basis van de nieuwste inzichten.

4

Aanpak implementatie thema’s Hervormings­ agenda

1. Reikwijdte

6

2. Stevige lokale teams, incl. verbinding aanpalende domeinen

9

3. Voorkomen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk

13

4. Kwaliteit en Blijvend Leren

16

5. Regionalisering, standaardisatie verbeteren stelsel

18

6. Data en monitoring

22

7. Financieringssystematiek

25

5

1. Reikwijdte – wat gaan we doen?

2

Ambitie

Waar jeugdhulp nodig is, is deze toegankelijk en beschikbaar

Doel

Jeugdigen en ouders met opvoed- en opgroeivragen kunnen op een laagdrempelige manier terecht dichtbij, in de wijk

De jeugdhulpplicht ziet toe op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties

Integrale aanpak voor jeugdigen en gezinnen in meest kwetsbare situaties

Output

• Gemeenten hebben inzicht in welke basisvoorzieningen al zijn ingericht en wat nog nodig is. • Jeugdhulpplicht is verduidelijkt in de Jeugdwet. • Gemeenten zijn ondersteund bij het aanpassen van hun uitvoeringspraktijk. • Er is een handreiking met goede voorbeelden voor het verbeteren van de pedagogische basis. • Activiteiten uit het GALA zijn ingezet voor de verbetering van de pedagogische basis.

• Er is een handreiking ’Begrenzing van de reikwijdte Jeugdwet in lokale regelgeving’ . • De Jeugdwet is aangepast en bevat ook een afwegingsproces, behorend bij de nieuw geformuleerde jeugdhulpplicht. • Gemeenten en professionals zijn ondersteund bij de toepassing van de nieuwe afspraken en regelgeving. • Gemeenten en aanbieders hebben afspraken gemaakt over passende zorg(duur).

• De aangepaste Jeugdwet heeft de werk­wijze van de ‘Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein’ (Wams2)’ ondersteund. • Gemeenten zijn ondersteund via het implementatietraject van de ‘Wams’. • Een kwaliteitskader voor het doen van een brede analyse is ontwikkeld. • Duidelijk hoe de JGZ-uitvoerders worden ingezet bij preventieve interventies. [Zie verder de paragraaf over aanpalende domeinen]

Acties uit te voeren

• Verduidelijken Jeugdwet (incl. nadere definiëring begrippen, voorkeur (ambulant, collectief, vrij toegankelijk) en afwegingskader). • Toepassing van bestaande en in wet vastgelegde verplichting door gemeenten. • Ondersteuningstrajecten, kwaliteitskader(s) en handreikingen voor gemeenten en professionals.

De Wams is in afwachting van behandeling in de Tweede Kamer

6

1. Reikwijdte – organisatie Betrokkenen (incl. belangrijkste taken) & afhankelijkheden Betrokkenen en taken: • Rijk is trekker, o.a. verantwoordelijk voor aanpassen Jeugdwet, verduidelijkt bestaande verplichtingen, initieert de maatschappelijke dialoog. • Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de toepassing van de gestelde kaders. • Professionals, aanbieders, cliënten hebben de rol van adviseur m.u.v. de onderdelen die raken aan kwaliteit – daar zijn zij (mede) trekker.

Ondersteuning & Financiën Ondersteuning: • Ondersteuningstrajecten, kwaliteitskader(s) en handreikingen voor gemeenten en professionals op basis van de uitgewerkte afspraken.

Financiën: • Investeringen vanuit financieel kader ondersteuning uitvoering HA (9 mln). • Er is ook een besparingsopgave gekoppeld aan dit thema (zie hiervoor bijlage 2 van de Hervormingsagenda).

Afhankelijkheid / samenhang met: • • • •

Kwaliteit en Blijvend Leren. Toegang en verbinding aanpalende domeinen. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

7

1. Reikwijdte – planning

NB De inhoud van het wetsvoorstel en het moment van indiening van het wetsvoorstel zijn niet afhankelijk van (de uitkomst van) de maatschappelijke dialoog. We voeren de activiteiten parallel aan elkaar uit. De maatschappelijke dialoog zal wel bijdragen aan het vergroten van het draagvlak voor het wetsvoorstel in de maatschappij.

8

2. Stevige lokale teams – wat gaan we doen? Ambitie

Jeugdigen en hun ouders kunnen voor jeugdhulp laagdrempelig en dicht bij huis terecht bij stevige lokale teams

Doel

Stevige lokale teams met voldoende kennis en expertise, en in goede verbinding met huisartsen, specialistische zorg en andere lokale voorzieningen, verlenen toegang tot jeugdhulp en bieden waar nodig zelf lichte ondersteuning en hulp, gericht op het versterken van het gewone leven en de veerkracht van gezinnen en jongeren.

Jongeren en hun ouders hebben regie over hun eigen leven en lossen zoveel mogelijk zelf én samen met hun netwerk op

Jongeren in de jeugdhulp die 18 jaar worden en niet langer inhoudelijk zijn aangewezen op hulp, verlaten met toekomstperspectief de jeugdhulp

Output

• Er is een richtinggevend kader en convenant, waarin de functies van stevige lokale teams zijn vastgelegd. Hierin is aandacht besteed aan de soepele overgang naar volwassenheid en jeugdigen met een levenslange en levensbrede beperking. • Gemeenten zijn ondersteund door middel van een meerjarig implementatie- en ondersteunings- en werkpakket, in de te zetten stappen naar (het formeren van) stevige lokale teams. • Lokale teams en huisartsen zijn steviger met elkaar verbonden: - Huisartsen en lokale teams hebben over en weer vaste contactpersonen. - De inzet van jeugdconsulenten bij huisartsen is vergroot. - Een geactualiseerde leidraad ‘Samenwerking huisartsen en gemeenten’, waarin ook is ingegaan op bekostigingsmogelijkheden. - Specialistische expertise is dichtbij de lokale teams gepositioneerd met heldere afspraken over financiering van consultatiefunctie. • Er wordt meer gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigheid, bijvoorbeeld via peer support. • Zorg voor jeugdigen met een levenslange en levensbrede beperking is beter gewaarborgd doordat kennis en expertise van medewerkers bij lokale teams en andere verwijzers is vergroot, o.a. via de bovengenoemde werkpakketten en knelpunten voor zorg en ondersteuning in beeld zijn en oplossingen verkend.

Acties uit te voeren

• Ondersteuningsprogramma voor gemeenten via het OZJ, met o.a. buddies, leernetwerken, werkpakketten. • Verzamelen en delen van geleerde lessen, handreikingen en leidraden. • Beleidsaandacht op onderwerpen die de overgang naar volwassenheid raken, zoals in de Participatiewet, huisvesting, passend onderwijs.

• Er zijn minder hardvochtigheden in de Participatiewet, huisvesting voor jongeren in een kwetsbare situatie is beter geregeld o.a. met een urgentieregeling voor woningtoewijzing en er is een agenda voor passend onderwijs MBO. • Geleerde lessen over samenwerking rond de overgang naar volwassenheid zijn verzameld, gedeeld en maken onderdeel uit van de werkpakketten voor gemeenten in de te zetten stappen richting stevige lokale teams. • Elke jongere die jeugdhulp ontvangt heeft een persoonlijk ontwikkel- of toekomstplan met niet-vrijblijvende afspraken over de ‘Big 5’ (wonen, werk/school, inkomen, welzijn en support).

Jeugdigen worden bij het versterken van het gewone leven ondersteund vanuit bestaande relaties

• Vakbekwaamheid van professionals om samen te werken met informele steun (figuren) is vergroot. • Positieve praktijkvoorbeelden zijn verzameld en gedeeld. • Werkgevers en gemeenten hebben de juiste randvoorwaarden gecreëerd, waarbinnen hun professionals kunnen werken met informele steun.

Inzet op aanpalende domeinen: Jeugdhulp is niet altijd het passende antwoord op een hulpvraag. Problemen moeten in de context van het gezin worden opgepakt. Het projectplan, waarin de inspanningen om te investeren in de aanpalende domeinen zoals het onderwijs, de volwassenen-ggz en bestaanszekerheid, verder zijn uitgewerkt, volgt in het voorjaar van 2024

9

2. Stevige lokale teams incl. verbinding aanpalende domeinen – organisaties Betrokkenen (incl. belangrijkste Taken) • VNG is trekker van dit thema. Gemeenten zijn o.a. verantwoordelijk voor het organiseren van stevige lokale teams, die o.a. inzetten op het gefaseerd maken van de verbinding met het brede sociaal domein (incl. overgang volwassenheid). VNG zorgt o.a. voor richtinggevende kader en een convenant, monitort en bevordert uitwisseling inzichten. • Rijk, VNG en aanbieders ontwikkelen gezamenlijk een kader resp. aanpak voor de verbinding naar de (overige vormen van) (volwassenen-) zorg. • VNG werkt met de onderwijs- en kinderopvangorganisaties aan een meer collectief aanbod van ondersteuning in het onderwijs en de opvang en werkt dit uit in de “Verbindingsroute Opvang, Onderwijs en Zorg” en een meerjarige uitvoeringsagenda. • Aanbieders zetten (samen met gemeenten/lokale teams) in op het tijdig formuleren van een toekomstperspectief voor jongeren. • Aanbieders en professionals nemen het voortouw bij het opstellen van een kwaliteitskader (voor een brede analyse) en zetten in op vergroten vakbekwaamheid van professionals m.b.t. informele steunfiguren. • Het rijk (waaronder VWS, OCW, SZW, BZK en JenV) verspreidt kennis en goede voorbeelden 18-/18+, en zet met diverse programma’s en investeringen in op het verbeteren van de bestaanszekerheid. Daartoe werkt zij o.a.

aan de hardvochtigheden in de Participatiewet, huisvesting voor jongeren die zich in een kwetsbare situatie bevinden, een agenda passend onderwijs MBO en een urgentieregeling voor woningtoewijzing. Indien aanpassing in wet- en regel­ geving nodig zijn, dan draagt rijk daarvoor zorg.

• Cliënten hebben de rol van adviseur en beslissen mee t.a.v. de waarborgen voor jeugdigen met een levenslange en levensbrede beperking (2.3.6). • Onderwijs- en kinderopvangorganisaties werken mee aan de verbindingsroute. • Rijk en VNG werken waar nodig voor de verbinding naar het brede sociaal domein samen met corporaties, OM/politie, financiële instellingen en andere relevante organisaties en bedrijven.

Afhankelijkheden • • • • • • • • • •

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Integraal Zorgakkoord (IZA). Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Actieplan Eerst een thuis en Een thuis voor iedereen. Programma Betaalbaar wonen. Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Initiatieven ter optimalisatie van de arbeidsmarkt. Programma Met Andere Ogen. Toekomstagenda ‘Zorg en ondersteuning voor mensen met een beperking’.

10

2. Stevige lokale teams incl. verbinding aanpalende domeinen – organisatie Verdieping: Ondersteuning stevige lokale teams & verbinding & 18-/18+ • Ondersteuning vanuit OZJ bestaat uit zowel intensieve als minder intensieve vormen, zoals buddy’s en leernetwerken. Intensieve ondersteuning is m.n. beschikbaar voor die gemeenten die nog het verst af staan van het beoogde beeld in de Hervormingsagenda.

Inschatting ondersteuning over de looptijd van de agenda: 2023

+ 10 gemeenten + ontwikkelen + opstarten

2024

+ 35 gemeenten + ontwikkelen

2025

+ 50 gemeenten

2026

+ 35 gemeenten

2027

+ uitloop ondersteuning gemeenten + afbouwen + kwaliteit borgen

• De meest intensieve ondersteuning loopt t/m 2026, zodat er daarna voldoende tijd is om vanuit gemeenten de stappen te zetten naar formeren van stevig lokaal team, te behalen in 2028. De regionale startfoto’s zullen input geven welke gemeenten wanneer ondersteund kunnen worden. • Er worden op diverse relevante thema’s (zoals domeinoverstijgend werken, veiligheid, inkoop en bekostiging) werkpakketten met de meest actuele kennis gemaakt voor gemeenten om mee aan de slag te kunnen, met en zonder ondersteuning. Deze werkpakketten worden gedurende de looptijd van de agenda ook geactualiseerd wanneer relevant. Dit zal in ieder geval spelen voor het thema veiligheid, gezien de ontwikkelingen die nog plaats zullen vinden in het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

• Relatie met het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming: een stevig lokaal team is een belangrijke basis om in de toekomst te kunnen werken volgens het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. De ondersteuningslijn beoogt gemeenten te helpen om de basis op orde te hebben om uiteindelijk met het Toekomstscenario te gáán werken. Het heeft, op dit moment, nog niet het beeld voor gemeenten wat hun lokale teams exact zullen moeten gaan doen in samenwerking met de te vormen Regionale Veiligheidsteams. Zodra het Toekomstscenario hier stappen in maakt, worden specifieke handreikingen hierop toegevoegd/aangepast aan de werkpakketten van de ondersteuningslijn, waarbij er mogelijk extra specifieke ondersteuning zal worden ontwikkeld. • Met betrekking tot de verbinding naar overige onderdelen van het sociaal domein werkt VNG samen met het rijk in Q1 en Q2 van 2024 een plan van aanpak uit, waarin o.a. ondersteuningsaanbod, via het platform sociaal domein, en de implementatie van domeinoverstijgende methoden zijn uitgewerkt. Ook komt er een handreiking en een uitwisseling van best practices omtrent succesvolle domeinoverstijgende methoden. • OZJ ondersteuningsprogramma 18-/18+: OZJ zal enkele regio’s actief ondersteunen m.b.t. een duurzame werkwijze rond de uitstroom van jongeren uit residentiële voorzieningen door in te zetten op passend vervolgtraject (gericht op de ‘Big Five’).

Lessen worden vervolgens overdraagbaar gemaakt en gedeeld. Het OZJ heeft ook een signalerende functie richting het rijk en landelijke partners (Vijfhoek Hervormingsagenda).

Financiën • Er zijn middelen voor de benodigde transformatie. Er is ook een besparings­ opgave gekoppeld aan dit thema. Zie hiervoor bijlage 2 en 3 van de Hervormingsagenda.

11

2. Stevige lokale teams incl. verbinding aanpalende domeinen – planning

12

3. Voorkomen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk – wat gaan we doen? Ambitie

Minder uithuisplaatsingen en waar nodig gebeurt dit “zo thuis mogelijk”

Doel

Voorkomen dat kinderen geplaatst worden in de residentiële jeugdhulp: • Alternatieve vormen van zorg (mede) om uithuisplaatsingen te voorkomen. • Het aantal residentiële plaatsingen is gedaald.

Residentiële plaatsingen vinden plaats in kleinschalige regionaal georganiseerde vormen: • Toereikend aantal kleinschalige voorzieningen (in 2025 werkt gesloten jeugdhulp kleinschalig). • Daling capaciteit grootschalige voorzieningen.

• Investeringen van alle accounthoudende jeugdregio’s en gemeenten in alternatieve zorg (mede) ter voorkoming van uithuisplaatsingen. • Stevige lokale teams hebben specialistische expertise nabij. • Optimaal gebruik van RET en BEN (waar nodig in combinatie met zorg- en veiligheidshuis) bij complexe casuïstiek.

• De specifieke uitkering frictiekosten reductie en transformatie residentiële jeugdhulp. • Kwaliteitskader kleinschalige residentiële jeugdhulp. • De coördinerende gemeenten hebben uitkering aangevraagd en besteed voor de uitvoering van hun bovenregionale plannen. • De coördinerende gemeenten maken periodiek een update van hun bovenregionaal plan.

Output

Acties uit te voeren

• • • •

Gesloten residentiële plaatsingen vinden plaats in kleinschalige regionaal georganiseerde vormen met zo min mogelijk vrijheidsbeperkende maatregelen: • Passende jeugdhulp voor jeugdigen die ook bescherming en veiligheid nodig hebben. • Het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen is afgenomen. • In 2030 zo dichtbij mogelijk nul gesloten plaatsingen.

NB. Deze outcome is ook van toepassing voor gesloten residentiële plaatsingen.

NB. Deze output is ook van toepassing voor gesloten residentiële plaatsingen.

• Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp in 2024 in werking getreden. • Aanbieders gesloten jeugdhulp hanteren de veldnormen vrijheidsbeperkende maatregelen. • Jaarlijkse inventarisatie van vrijheidsbeperkende maatregelen. • Kabinetsstandpunt (inclusief mogelijke wetswijziging) op het RSJ-advies over vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdhulp. • Landelijke afspraken over de beschikbaarheid van passende jeugdhulp voor jeugdigen die ook bescherming en veiligheid nodig hebben die niet (boven) regionaal georganiseerd kan worden.

Inrichten van de landelijke regie (Q3/4 2023). Publiceren van de Regeling specifieke uitkering reductie en transformatie residentiële jeugdhulp (Q1 2024). Verruiming van de Regeling tot residentieel breed (Q1 2025) in combinatie met een Uitvoeringsplan (Q3 2024). Kabinetsstandpunt op nog uit te brengen RSJ-advies vrijheidsbeperking in open jeugdhulp voorbereiden (Q2 2024).

13

3. Voorkomen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk – organisatie Betrokkenen (incl. belangrijkste taken) & afhankelijkheden Betrokkenen: • Voortouw ligt bij rijk en VNG. Zij trekken samen op met aanbieders voor de af- en ombouw van residentiële jeugdhulp en de opbouw van alternatieven. • Rijk, VNG en Jeugdzorg Nederland hebben landelijke regie op de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp. • Het rijk organiseert verschillende financiële regelingen, zoals een regeling voor de frictiekosten reductie en transformatie residentiële jeugdhulp, en wetgeving, zoals de wet rechtspositie gesloten jeugdhulp. • Gemeenten en aanbieders maken afspraken over passende tarieven en werken samen met andere partijen aan andere vormen van zorg/hulp. • Cliënten (ExpEx) en professionals worden geraadpleegd.

Ondersteuning & financiën Ondersteuning: • De inrichting van het uitvoeringsplan Leren en Ontwikkelen, in kleinschaligheid ingericht bij het Consortium Kleinschaligheid en project Terugdringen vrijheidsbeperkende maatregelen bij Jeugdzorg Nederland. • Een financiële regeling voor frictiekosten en coördinatiekosten voor de af- en ombouw.

Financiën: • Er zijn middelen voor de benodigde transformatie. • Er is ook een besparingsopgave gekoppeld aan dit thema. Zie hiervoor bijlage 2 en 3 van de Hervormingsagenda.

Afhankelijkheden: • Stevige lokale teams en verbinding aanpalende domeinen. • Kwaliteit en Blijvend Leren. • Verbeteren organisatie en inkoop specialistische jeugdzorg.

14

3. Jeugdhulp: zo thuis mogelijk – planning

15

4. Kwaliteit en Blijvend Leren Doel We faciliteren partners in de Vijfhoek met een werkstructuur voor ‘Kwaliteit en Blijvend Leren’. We werken aan de hand van deze structuur samen met de partners aan een duurzame cultuur waarin ontwikkelen en leren vanzelfsprekend is. En aan het vergroten van de kwaliteit van hulp aan kinderen, jongeren en hun opvoeders. De zorg en ondersteuning aan jeugdigen vraagt om een stevige kwaliteitsimpuls en structuur om blijvend te kunnen leren, ontwikkelen en verbeteren. De stappen die hiervoor worden genomen, zijn: • Inrichten van een gezamenlijke werkstructuur door en voor partners in het jeugdveld. Deze werkstructuur borgt dat vrijblijvendheid ten aanzien van kwaliteit verdwijnt en een gedeelde cultuur van blijvend leren en ontwikkelen groeit. Inhoudelijke experts vanuit het perspectief van jongeren, ouders,

professionals, gemeenten en kennispartners werken samen in de werkorganisatie. Zij werken voorstellen uit om de kwaliteit in de jeugdhulp te verbeteren en een cultuur van leren te realiseren. Onderdelen hiervan zijn het werken aan een gezamenlijke set kwaliteitskaders, het uitwerken van voorstellen om blijvend leren voor professionals te bewerkstelligen en het opstellen en uitwerken van een implementatie- en onderzoeksagenda. • Partners gaan – vanuit de werkstructuur – in 2023 aan de slag met een gezamenlijke set gedragen kwaliteitskaders voor jeugdhulp. De bestaande kaders voor kwaliteit vormen hiervoor de basis. In dit proces maken partners ook inzichtelijk wat nodig is voor toepassing van deze kaders in de praktijk en wat dit randvoorwaardelijk vraagt van de inkoop/contractering.

Financiën Er zijn middelen beschikbaar voor de benodigde transformatie.

16

4. Kwaliteit en Blijvend Leren – planning

17

5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel3 – wat gaan we doen? Ambitie

(Hoog)specialistische jeugdzorgvormen zijn voor jeugdigen en hun gezinnen voldoende en tijdig beschikbaar

Doel

Gemeenten, gesteund door kaders voor regionale samenwerking, organiseren en kopen in vastgelegd regionaal verband aangewezen (hoog)specialistische zorgvormen niet-vrijblijvend regionaal, of waar nodig op landelijk niveau in

Gemeenten organiseren en kopen een beperkt aantal vormen van (hoog)specialistische jeugdhulp in via een landelijk werkende instantie

Rijk, jeugdhulpaanbieders en de VNG voeren landelijke regie op regio-overstijgende transformatie van (hoog) specialistische vormen van jeugdzorg zodat adequaat wordt ingespeeld op ontwikkelingen in vraag en aanbod

Output

• Wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’, waarin o.m. het verbeteren van regionale samenwerking wordt geregeld, is aan de TK aangeboden. • Robuustheidcriteria zijn opgesteld, op grond waarvan is besloten of regio’s aan de robuustheidseisen voldoen om als regio te opereren. De uit de toetsing gekomen regio-indeling is vastgelegd. • Per gemeente is vastgelegd hoe de regionale inkoop is georganiseerd en hoe er binnen de jeugdregio wordt samengewerkt om beschikbaarheid van (hoog)-specialistische jeugdzorg te verbeteren. • Er is vastgelegd welke zorgvormen regionaal moeten worden ingekocht. • Er is vastgelegd voor welke zorgvormen op bovenregionaal niveau afstemming plaatsvindt. • Er is vastgelegd welke administratieve processen in de regio’s geharmoniseerd moeten worden.

• De zorglandschapstafel is ingericht en heeft rijk en VNG geadviseerd over de inrichting van het zorglandschap en de zorgvormen die om landelijke inkoop vragen. • Er is een bestuurlijk afgesproken lijst van landelijk in te kopen vormen van jeugdzorg bevestigd door gemeenten4. • Gemeenten hebben een door hen in stand te houden landelijk werkende instantie voor inkoop van landelijk in te kopen zorgvormen ingericht en deze instantie opgedragen de betreffende zorgvormen in te kopen. • Het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ bevat een ‘kan-bepaling’, die de mogelijkheid biedt om bij ministeriële regeling de landelijk in te kopen zorgvormen aan te kunnen wijzen. Ook is de mogelijkheid opgenomen dat gemeenten de inkoop van deze zorgvormen opdragen aan een door hen in stand te houden, landelijk werkende instantie.

• Een structuur is ingericht die het mogelijk maakt om bepaalde zorgvormen onder landelijke regie te brengen. • Een landelijke projectorganisatie is op- en ingericht. • Er is vastgelegd hoe de middelen voor de projectorganisatie bij de projectorganisatie en jeugdzorgaanbieders terecht komen.

Acties uit te voeren

• Wet- en regelgeving (o.a. wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’, vastleggen robuustheidcriteria, regio-indeling en wijze van inkooporganisatie). • Toepassing van vastgelegde regio-indeling en daaruit voortvloeiende organisatorische verplichtingen door gemeenten. • Ondersteuningstrajecten (ntb).

3

Standaardisatie en verbeteren stelsel volgt na vaststelling projectplan in Q2 2024

4

In dit verband worden ook afspraken gemaakt over de landelijke inkoop van Jeugdhulp in strafrechtelijk kader (JISK)

18

5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel – organisatie Betrokkenen (incl. belangrijkste taken)

Afhankelijkheden, ondersteuning & financiën

Betrokkenen:

Afhankelijkheid / samenhang met:

• Rijk en VNG zijn trekker, aanbieders werken mee. • Het rijk is verantwoordelijk voor het vastleggen van de kaders in wet- en regelgeving. • De VNG is verantwoordelijk voor de organisatie van de landelijke inkoop en het onderzoek naar het verevenen van risico’s. • Aanbieders zijn verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van de Norm voor Opdrachtnemerschap. • Gemeenten en aanbieders voorzien de regionale inkoop van een passende bekostigingssystematiek. Ook zorgen zij voor een landelijk geldende uniforme en standaardwijze van inkoop, contractering, administratieve afhandeling en verantwoordingseisen. • Professionals en cliënten worden geïnformeerd over de inkoop op landelijke schaal en het versterken van het stelsel. Zij worden geconsulteerd t.a.v. het versterken van de regio’s (2.6.1) en standaardisatie.

• Kwaliteit en Blijvend Leren. • Jeugdhulp in het strafrechtelijk kader / Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. • IZA (ondersteuning bij goede cliëntenparticipatie op regionaal niveau). • Randvoorwaarden: • Privacy / mogelijkheden gegevensuitwisseling. • Mandaat VNG in de Algemene ledenvergadering (geldt voor landelijke inkoop).

Ondersteuning: • Adviesgroep zorglandschap. • Ketenbureau. • Wet- en regelgeving en daaruit voortvloeiende handreikingen, etc.

Financiën: • Er zijn investeringsmiddelen beschikbaar. • Er is een besparingsopgave gekoppeld aan dit thema. Zie hiervoor bijlage 2 en 3 van de Hervormingsagenda.

19

5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel – organisatie Nadere toelichting Standaardisatie De planning van standaardisatie is mede afhankelijk van de voortgang van ‘Regionalisering’ (2.6.1) en ‘Kwaliteit en Blijvend Leren’ (2.5). • In de ministeriële regeling ‘zorgvormen’ wordt aangewezen welke zorgvormen op minimaal regionaal niveau worden ingekocht; deze moeten in elk geval worden gestandaardiseerd. Dit is samen met het traject rondom de robuuste regio’s de basis voor de vergaande standaardisatie. • Aan de hand van de zorgvormenlijst zullen de product- en dienstomschrijvingen worden uitgewerkt. • Vanuit het traject ‘Kwaliteit en Blijvend Leren’ worden kwaliteitscriteria opgesteld, zoals genoemd in 2.7.1c. Idealiter zijn die onderdeel van de producten dienstomschrijvingen.

• Echter, dan is de kans groot dat de invoering van deze product- en dienstomschrijvingen pas over een aantal jaar mogelijk is. Daarom wordt binnen het traject ‘standaardisatie’ bezien aan welke minimale eisen product- en dienstomschrijvingen moeten voldoen. • Een specifiek aandachtspunt hierbij is het maken van nieuwe landelijke tarieven. Randvoorwaarde hiervoor is dat de onderliggende inhoud duidelijk moet zijn. Ook hier wordt bezien welke inhoud minimaal helder moet zijn om dit te kunnen doen. • Er wordt een kwartiermaker aangesteld die het programma rondom de standaardisatie verder gaat uitwerken.

20

5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel – planning

21

6. Data en monitoring – wat gaan we doen?

5

Ambitie

Verbeterde kwaliteit, effectiviteit en beheersbaarheid van jeugdbeleid door tijdig leren, bijsturen en datagedreven besluitvorming in het jeugdstelsel

Doel

Een onafhankelijke landelijke integrale monitoring voor het jeugdstelsel brengt het functioneren van het stelsel over de jaren heen op de doelen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid en de effecten van landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid in beeld

Rijk en gemeenten pakken data-gerelateerde uitdagingen en kansen op nationaal en gemeentelijk niveau op gecoördineerde en coherente wijze op

Binnen het jeugdstelsel is kwalitatief goede data beschikbaar

Output

Er is een coördinerende werkgroep om raakvlakken en samenhang tussen de verschillende onderwerpen op het terrein van (de ontwikkeling van) data en monitoring rond jeugd(zorg) te bewaken

• • • • •

Acties uit te voeren

• • • • •

De landelijke monitoring is bij een onafhankelijke partij belegd. Kwalitatief goede (financiële) data is beschikbaar door verfijnde Iv3-indeling. Categorieën van verschillende centrale databronnen sluiten op elkaar aan. Verbeterde datakwaliteit van berichtenverkeer. De wettelijke grondslag om de data uit het berichtenverkeer centraal te ontsluiten voor het CBS is gerealiseerd. • Er is een centrale, integrale data-infrastructuur voor het technisch en operationeel kunnen verbinden van landelijk dekkende databronnen met data op persoonsniveau in de jeugdzorg aan databronnen met gegevens over aanpalende domeinen en aan databronnen in de jeugdzorg op lokaal en regionaal niveau.

Gemeenten en aanbieders gebruiken data-analyse bij het vormen en evalueren van jeugdbeleid

Meerjarig actieplan ‘datagedreven werken’ waarin o.m.:5 • Een eenduidige werkwijze voor gemeenten om datagedreven werken te implementeren is ontwikkeld. • Een handreiking voor gemeenten om medewerkers op te leiden in datagedreven werken en datageletterdheid is opgesteld. • Masterclasses datagedreven werken zijn ontwikkeld voor gemeente-ambtenaren en ‘peer-learning’ trajecten zijn opgericht. • Een community met kennisuitwisseling, bijeenkomsten en een platform in het kennisnetwerk ‘Data en Samenleving’ is ondersteund.

Coördinerende werkgroep die samenhang bewaakt in de ontwikkeling van data en monitoring omtrent het functioneren van het jeugdzorgstelsel. Beleggen landelijke monitoring bij onafhankelijke partij. Technisch en operationeel verbinden van reeds bestaande databronnen. Verbeteren kwaliteit en beschikbaarheid data. Meerjarig actieplan ‘datagedreven werken’ om de structurele kennis en kunde bij gemeentelijke organisaties en aanbieders te versterken.

De desbetreffende initiatieven worden VNG-breed ingezet en zijn dus niet exclusief bedoeld voor de jeugdhulp

22

6. Data en monitoring – organisatie Betrokkenen (incl. belangrijkste taken)

Afhankelijkheden, ondersteuning & financiën

Betrokkenen:

Afhankelijkheid / samenhang met:

• Rijk en VNG zijn trekker van en verantwoordelijke voor dit thema. • In de coördinerende werkgroep zijn alle Vijfhoek-partijen vertegenwoordigd. Aanbieders, professionals en cliënten hebben daarin de rol van adviseur m.u.v.: - Verfijnde Iv3-indeling: aanbieders, professionals en cliënten worden geïnformeerd. - Verbinden van databronnen: cliënten worden geïnformeerd en v.w.b. verbeteren kwaliteit berichtenverkeer zijn aanbieders (evenals VNG) verantwoordelijk. - Data-infrastructuur: professionals en cliënten worden geïnformeerd. - Datagedreven werken: professionals en cliënten worden geïnformeerd en aanbieders zijn (evenals VNG) verantwoordelijk.

• Het verbeteren van data en monitoring van het jeugdstelsel betreft een randvoorwaarde voor een goed functionerend jeugdstelsel. In die zin bestaat er samenhang met alle overige thema’s in de Hervormingsagenda.

Ondersteuning: • Coördinerende werkgroep ziet toe op de grote lijnen, waarbij subgroepjes activiteiten daadwerkelijk uitvoeren.

Financiën: • Financiering activiteiten gedeeltelijk uit 9 mln (zoals bijvoorbeeld benodigde onderzoeken en ondersteuning). De benodigde financiering voor de uitvoering van de structurele landelijke monitor gaat buiten de financiering van de HA om. • Geen besparing aan gekoppeld.

23

6. Data en monitoring – planning

24

7. Nieuwe financieringssystematiek Doel

Ondersteuning & financiën

Komen tot een beter passend en bestendig financieringsmodel, waarin sturings­ mogelijkheden, medebewind/beleidsvrijheid, financiële verantwoordelijkheden en de wijze van financieren in balans zijn.

Ondersteuning: • In deze fase vooral onderzoek.

Financiën:

Betrokkenen (incl. belangrijkste taken) & afhankelijkheden

• Financiering activiteiten uit 9 mln. • Geen besparing aan gekoppeld. In Q3 2024 is er meer duidelijkheid over het traject vanaf eind 2024 en verder.

Betrokkenen: • Projectgroep: VWS (projectleider), JenV, Financiën, BZK, VNG. • Aparte stuurgroep financieringsmodel rijk-VNG. • Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) geeft advies, aanbieders worden betrokken bij het onderzoek naar een passend financieringsmodel. Besluitvorming vindt plaats in het BO rijk-VNG, waarbij rijkspartners instemmen en met VNG afgestemd wordt.

Afhankelijkheid / samenhang met: • Data en monitoring (HA). • Aanpassen financiële verhoudingswet. • Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

25

7. Nieuwe financieringssystematiek – planning 1. Rijk en VNG brengen in beeld aan welke uitgangspunten een nieuw financieringsmodel moet voldoen. 2. Rijk en VNG hebben verschillende modellen van financieren in beeld gebracht bezien vanuit de onder (1.) geformuleerde uitgangspunten. 3. Er wordt advies aan de ROB gevraagd. 4. Er wordt een keuze gemaakt welk model van financieren het beste past bij de onder (1.) geformuleerde uitgangspunten. 5. Er wordt een plan van aanpak opgesteld voor het uitwerken van het gekozen financieringsmodel.

26

Overzicht

Algemene ondersteuning

28

Samenhang tussen thema en trajecten

29

Wetgeving30

27

Algemene ondersteuning De algemene ondersteuning bestaat uit diverse elementen die in de loop van de uitvoering van de Hervormingsagenda verder zullen worden aangevuld: 1. Het maken van een startfoto waarbij elke regio (gemeenten, bij voorkeur samen met alle relevante partijen) met de ondersteuning van regioadviseurs van het ketenbureau een beeld schetsen van de situatie in de regio. NB Wordt afgestemd met de robuustheidsscan (activiteiten in thema regionalisering) om belasting van regio’s te beperken. 2. Vervolgens maakt elke regio (gemeenten, aanbieders, professionals, cliënten en andere relevante stakeholders) een regionaal implementatieplan.

3. We ondersteunen partijen op regionaal en lokaal niveau op verschillende manieren bij de uitvoering van plannen en maatregelen. Via het OZJ, het ketenbureau, d.m.v. het inzetten van communicatie-instrumenten en -activiteiten (denk aan informatie delen over best-practices (hoe kan het wél), het organiseren van conferenties en webinars), enzovoort. De startfoto zal inzicht geven in de aanvullende ondersteuningsbehoeften van partijen. We passen ons ondersteuningsaanbod hierop aan.

28

Samenhang tussen thema’s en trajecten

29

Wetgeving Thema

Wat

Via

Planning

Reikwijdte

Bevorderen gelijktijdige inzet van hulp vanuit andere domeinen.

Wetsvoorstel ‘Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein’ (Wams)

Naar TK gestuurd. Controversieel verklaard. In afwachting van nota n.a.v. het verslag, kabinetsformatie en voortzetting behandeling.

Afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht en verduidelijken diverse verplichtingen.

Aanpassing Jeugdwet en bijbehorende regelgeving

Eind 2024 indiening Tweede Kamer

Verschillende afspraken met betrekking tot regionale samenwerking tussen gemeenten bij de inkoop en organisatie van bepaalde vormen van (specialistische) jeugdzorg.

Wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’

2023/2024 indiening Tweede Kamer

Gemeenten en aanbieders verplichten om bij de inkoop van jeugdzorg hun prijzen op te bouwen met gebruik van bij amvb bepaalde kostprijselementen.

Amvb ‘Reële prijzen Jeugdwet’

Inwerkingtreding 1/7/2024

Regionale organisatie van zorg, inkoop en vermindering administratieve lasten

Verbeteren inzicht in functioneren stelsel

Jeugdhulpaanbieders en GI’s verplichten tot het hebben van Wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikeen intern toezichthouder, het voeren van een transparante baarheid zorg voor jeugdigen’ financiële bedrijfsvoering en tot het realiseren van een openbare jaarverantwoording.

2023/2024 indiening Tweede Kamer

Vastleggen van nieuwe taken van de NZa op Jeugdwet-terrein.

2023/2024 indiening Tweede Kamer

Wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’

Normen introduceren om niet-integer gedrag bij jeugdhulp­ Wetsvoorstel ‘Wet integere bedrijfsvoeaanbieders te voorkomen en stellen van voorwaarden aan ring zorg- en jeugdhulpaanbieders’ (Wibz) het uitkeren van winst door jeugdhulpaanbieders.

2024 indiening Tweede Kamer

Wettelijke grondslag creëren om de data uit het Berichtenverkeer centraal te ontsluiten voor het CBS.

Verzamelwet gegevensverwerking VWS III

2024 indiening Tweede Kamer

Beleggen van onderzoekstaken bij een onafhankelijke instantie.

Nog nader te bepalen

Nog nader te bepalen

30

Uitvoering Hervormingsagenda

Governance32 Monitoring en reflectie

33

Veranderen van denken en doen

35

Financiën36

31

Governance6

6

Dit betreft een vereenvoudigde weergave, die geen recht doet aan thema-specifieke overleggremia en/of adviesraden. De onderliggende thematische projectplannen lichten de thema-specifieke governance toe. De reeds bestaande stuurgroep ‘Residentiële jeugdhulp en onderwijs’ wordt op nader te bepalen termijn geconvergeerd met de stuurgroep HA.

32

Monitoring en reflectie Doel monitoring en reflectie:

Iedereen heeft een verantwoordelijkheid:

• We monitoren om de voortgang van de implementatie van de Hervormingsagenda in beeld te brengen en waar nodig te kunnen bijsturen. Dat kan nodig zijn als bijvoorbeeld blijkt dat we de beoogde doelen onvoldoende bereiken. • We gebruiken de monitoringsinformatie om partijen te informeren, om verantwoording af te leggen en te reflecteren en leren. Dit doen we op lokaal, regionaal en landelijk niveau.

• Om op een goede manier te kunnen monitoren, is het van belang dat alle partijen hieraan een bijdrage leveren vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Op landelijk niveau spreken we elkaar hier op stuurgroep- en eventueel bestuurlijk niveau op aan. Het aanspreken van partijen op regionaal en lokaal niveau verloopt in principe via de koepels en branches. • We werken met de methodiek ‘betekenisvol sturen’.7

Verschillende monitoringsinstrumenten: • Om goed zicht te krijgen, zetten we verschillende monitoringsinstrumenten in (zie volgende sheet). • Deze monitoringsinstrumenten hebben allen een eigen doel, ze vullen elkaar aan en zijn – in ieder geval op de korte termijn – niet samen te voegen.

7

De methodiek ‘betekenisvol sturen’ wordt reeds in de gemeente Utrecht gebruikt.

33

Monitoring en reflectie Instrument

Doel

Gebruiker

Frequentie

Aanpalende trajecten

Monitor van de afspraken gemaakt in de Hervormingsagenda

• Per (financiële) maatregel de voortgang op de afspraken inzichtelijk maken • Op onderdelen inzicht in de realisatie van de beoogde effecten van maatregelen en de beoogde beweging • Reflecteren en leren

• Rijk en VNG (BO rijk-VNG) • Deskundigencommissie • Gehele Vijfhoek

Vanaf 2024

• Verbeteren van de kwaliteit en beschikbaarheid van data (HA 2.8)

• Input vanuit cliënten en naasten voor het toetsen van beleidsvoornemens • Toetsen of de maatregelen leiden tot zichtbare verbeteringen in de leefwereld van cliënten en naasten

• Deskundigencommissie • Gehele Vijfhoek • Partijen op lokaal en regionaal niveau

Gereed eind 2023, gebruik vanaf 2024

• Brengt het functioneren van het stelsel in beeld • Beter zicht krijgen op de effecten van landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid

• Deskundigencommissie • Gehele Vijfhoek • Partijen op lokaal en regionaal niveau

Verwachte start: 2025

Startfoto (eerder: regioscan)

• Ondersteunt gemeenten in het verkrijgen van inzicht in de huidige stand van zaken ten aanzien van de doelstellingen en initiatieven van de HA • Brengt ondersteuningsbehoeften en ‘best practices’ in kaart • NB Wordt afgestemd met robuustheidsscan om belasting regio’s te beperken

• Partijen op lokaal en regionaal niveau • VNG • Gehele Vijfhoek

Eenmalig in 2023

Aanvullend onderzoek op verzoek van de deskundigencommissie

• Extra input om tot een zwaarwegend advies te komen

• Deskundigencommissie jan. 2025 • Overig afhankelijk van type jan. 2028 onderzoek

Leefwereldtoets

Monitor jeugdstelsel

Totaal: 1x p.j. Diverse onderdelen: 2x p.j.

• KBL • Landelijke monitor

Frequentie nog bepalen

Structureel

• Monitor afspraken Hervormingsagenda

• Monitor afspraken Hervormingsagenda

• Monitor afspraken Hervormingsagenda • Leefwereldtoets • Monitor jeugdstelsel • Startfoto

34

Veranderen van denken en doen • Met ‘Kwaliteit en Blijvend Leren’ zetten we de koers in van samen leren en ontwikkelen. Dat zal in alle hoeken van Nederland door alle partijen moeten gebeuren. • We zijn bezig met het opzetten van een stevige veranderstrategie om te zorgen dat de transformatie in de jeugdzorg overal haar beslag krijgt. • Parallel daaraan gaan we al aan de slag met het ondersteunen van partijen op lokaal en regionaal bij hun veranderopgave op specifieke thema’s en het monitoren van en reflecteren op de voortgang van de implementatie van de Hervormingsagenda.

35

Financiën Voor de uitvoering van de Hervormingsagenda zijn afspraken gemaakt over de investeringen die hiervoor nodig zijn.

Voor het aanwenden van de algemene uitvoeringskosten zijn enkele uitgangspunten geformuleerd, te weten:

• Voor de algemene en overkoepelende uitvoeringskosten is 9 mln per jaar beschikbaar. Deze middelen staan bij VWS op de begroting. • Verder zijn er in de Hervormingsagenda per maatregel afspraken gemaakt over de noodzakelijke investeringen per maatregel (bijlage 3): - Verschillende investeringen lopen via het Gemeentefonds, waarbij het aan individuele gemeenten is om het zo in te zetten dat dit ten goede komt aan de lokale en regionale ontwikkeling. - Verder zijn er enkele investeringen die via de VWS-begroting lopen, vanwege het niveau waarop uitvoering plaatsvindt.

• Het rijk en VNG besluiten in gezamenlijkheid over de besteding van deze middelen. • Voor de besteding van deze middelen is de Hervormingsagenda leidend. • Meerjarige financiering van activiteiten wordt flexibel ingericht (opdracht(duur)) om in te kunnen spelen op actuele ontwikkelingen en behoeften van partijen. Nadere informatie over de financiële afspraken is terug te vinden in hoofdstuk 3 en bijlage 1, 2 en 3 van de Hervormingsagenda.

De algemene uitvoeringskosten zijn voor activiteiten die noodzakelijk zijn voor en ondersteunend zijn aan de uitvoering van de Hervormingsagenda, en die niet aan één specifieke activiteit zijn toe te schrijven.

36