Bijlage 1 - Ontwerp Strategische omgevingsvisie Dijk en Waard d.d. 31 januari 2024

C

36

De meeste recreatiegebieden liggen nu in of bij natuurgebieden. Als we de natuurgebieden uitbreiden en versterken, vergroten we hun ecologische waarde, en zorgen we voor extra ruimte voor recreatie. Er zijn genoeg kansen om natuur en recreatie met elkaar te verbinden. door natuurgebieden deels te ontsluiten voor recreatie. Het karakteristieke open landschap van Dijk en Waard bevindt zich immers vlakbij de woonwijken. Nieuwe en verbeterde recreatieve verbindingen met hoge ecologische waarde dragen bij aan een betere toegankelijkheid van het landelijk gebied en daarmee voor een toenemende belevingskwaliteit. Bijvoorbeeld door het vormen van een ‘natuurring’, een aaneengesloten groenblauw netwerk als drager van ecologie en recreatie waarbij de Groene Loper en het Kanaalpark een sterk begin vormen.

E C

N O

We willen daarom de opgaven voor het landelijk gebied meer in samenhang met elkaar, maar ook met de binnenstedelijke opgaven (wonen, werken, recreatie, klimaatadaptatie) gaan beschouwen. Als we dat niet doen komen de verschillende belangen en opgaven met elkaar in conflict. Immers: niet alles kan overal en nergens kan alles.

T P

T P

Natuurherstel en recreatie gaan prima samen

Verbeteren kwaliteit (zwem)water Water is een belangrijke identiteitsdrager van Dijk en Waard. Een goede kwaliteit van het (zwem)water is daarom belangrijk voor onze gemeente. Door een integrale benadering voorkomen we dat stadsuitbreidingen en extra verkeersstromen de kwaliteit van het water verder verslechteren.

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

37

Minder verharding, meer (kwalitatief) groen Dijk en Waard staat bekend om het wonen in het groen. En groen is er volop, maar de kwaliteit ervan kan en moet beter. Kwantitatief groen uit zich alleen in cijfers, terwijl kwalitatief groen bijdraagt aan verkoeling, biodiversiteit, gezondheid en de kwaliteit van het landschap. Door niet langer grootschalig woongebieden te realiseren in het landelijk gebied, voorkomen we verdere verstening van nu onverharde gebieden, dat tegen ons huidige beleid ingaat.

Mensen verhuizen naar Dijk en Waard vanwege de grote en goedkopere huizen en de grote hoeveelheid groen. - Interview Team Wonen. Versterking en verduurzaming van het Alton glastuingebied tot een regionaal duurzaamheidsknooppunt

C

38

Kwalitatief groen (onder): voldoende ruimte voor natuur, water en recreatie.

E C

N O

Rondom het bestaande kassencluster hebben wij een aantal zoekgebieden (RES, Provinciale Verordening) geïdentificeerd voor mogelijke uitbreiding en intensivering van dit gebied. Deze zoekgebieden kunnen worden gebruikt om de algehele structuur van het gebied te verbeteren. Hiervoor stimuleren we nieuwe innovatieve vormen van glastuinbouw zoals gestapelde kassen (vertical farming). Het kassencluster is tevens een zoekgebied voor duurzame energieproductie via zon en wind. Nieuwe ontwikkelingen op dit gebied moeten samengaan met energieproductie voor de tuinbouwfuncties zelf en voor de nabijlgelegen kern.

T P

T P

Kwantitatief groen (boven): geen recreatiemogelijkheden, geen biodiversiteit.

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

39

3.

Dijk en Waard in 2047 Aan de hand van de vijf ambities beschrijven we in dit hoofdstuk hoe Dijk en Waard er in 2047 uitziet. De vijf ambities vormen de afzonderlijke bouwstenen van de visie, maar ze zijn onderling sterk samenhangend. Daarna werken we toe naar een integrale omgevingsvisie waarin de vijf ambities samenkomen en werpen we een blik op onze omgeving, de regio.

E C

T P

N O

C

Gezonde en gemengde woonomgevingen

T P

E C

Aantrekkelijke en diverse werkplekken

N O

Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur

C

Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio ​

Toekomstbestendig landelijk gebied​ 40

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

41

Ambitie 1: Gezonde en gemengde woonomgevingen

In 2047 bestaat Dijk en Waard uit aantrekkelijke, nog groenere buurten waar het veilig en gemakkelijk is om te voet of per fiets het huis uit te gaan, waarbij je spontaan buren en vrienden ontmoet in hoogwaardige publieke ruimtes. Voetgangers en fietsers hebben voorrang boven auto’s. Het straatbeeld is daarop ingericht. De wijken in Dijk en Waard hebben in 2047 elk hun eigen identiteit en kwaliteiten. Deze worden samen met bewoners, ondernemers en organisaties benoemd en versterkt. De wijken en buurten hebben zich door de bewuste sturing tijdens de verdichtingsopgave doorontwikkeld en vormen aangename plekken om te wonen, werken en leven. Alle woningen zijn verduurzaamd, de omgeving is verder vergroend. De buurten zijn volgens de normen en richtlijnen voor klimaatbestendige bouw ingericht, zowel in de openbare ruimte als op private gronden. Deze normen zijn gericht op de onderwerpen wateroverlast, droogte, bodemdaling, hitte, natuurinclusiviteit en biodiversiteit en overstroming.

C

42

T P

Buurtenkaart Legenda

Om de leefbaarheid van onze kleine kernen in het landelijk gebied te versterken, bieden we hier ruimte voor kleinschalige ontwikkeling van woningen die passen bij de specifieke lokale vraag in die kernen. Bijvoorbeeld voor ouderen zodat de vrijkomende woningen beschikbaar komen voor jongeren en gezinnen. Dat is belangrijk om voorzieningen in stand te houden. Water en bodem zijn leidend in de beoordeling van plannen. En ook hier geldt: vooral binnen bestaand stedelijk gebied. We kijken naar samenhang met herstel van natuur en landschap, versterking van lokale maatschappelijke en economische pijlers. Uitbreiding mag geen negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of het milieu (lucht, geluid, geur, licht, etc.), omgevingsveiligheid en natuur.

T P

1950-1970 Tuinstedelijke wijken 1970-1980 Vlekken stedenbouw 1980-1990 Geometrische stedenbouw 1990-2000 Verhalende stedenbouw

Barnewiel 1970 1967 Sint Maarten 1980 - 1990

Oranjebuurt 1950 - 1960 1969

Centrum West 1981

E C

N O

De grote centrumgebieden van Dijk en Waard zijn levendige gebieden met stedelijke voorzieningen, evenementen en ruimtes voor verenigingen. Verschillende typen woningen bieden huisvesting aan verschillende bevolkingsgroepen, van ouderen die zorg nodig hebben tot jonge starters en nieuwe gezinnen. Ook hebben we aandacht voor een evenwichtige mix van sociale/goedkope, middendure en duurdere woningen binnen wijken en bouwblokken.

Het Stationskwartier en het Stadshart als intensief stedelijk kerngebied geeft een impuls voor verdere compacte centrumontwikkeling. De historische linten bieden met hun lineaire structuur een uitgelezen kans voor kleinschalige transformatie en verdichting met woon- en werkfuncties. De auto is er te gast en maakt plaats voor wandelen en fietsen. Herontwikkeling houdt de unieke identiteiten van Dijk en Waard in stand: de Dorpsstraat heeft zijn oorspronkelijke kwaliteiten teruggekregen en de Middenweg is veranderd zodat het voelt als een lang lineair park om te bewegen, rusten en recreëren. Daar ontmoet je stads- en dorpsgenoten en beweeg je tussen je thuis en voorzieningen.

Centrum West 1974

Vissen Buurt 1979

Mayersloot 1987

Mayersloot West 1990 - 2000 Dubbele buurt 1977 Oranjebuurt 1939 Zuid-Oranjebuurt 1966

N O Noord-Oost 1981

Bomenbuurt 1968

Butterhuizen 1991

Stad van de Zon 1998

1990 2000

E C Koog Noord 1968

Langeweide 1981

Zuideinde 1975

1960 - 1970

1970 - 1980 De Noord 1960 - 1970

Kerkeweid 1975

Nuyenberg 1972

Planetenwijk 1969

1980 - 1990

Schilderswijk 1964 - 1968 1974 - 1975

Schrijverswijk 1965

Twuyverhoek 2007

1975

Edelstenenwijk 1974

Oostwal 1990 - 2000

1974

Molenwijk

1974

1974

1974

Recreatiewijk 1965 - 1970 Bomenwijk 1966 - 1967

1979

1975

Rivierenwijk

Zuidwijk 1996

1979

Oostertocht 1993

Huygenshoek 1996

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

43

Dit staat ons te doen Het gebied Langedijk-West vormt in 2047 een belangrijke ecologische en recreatieve verbinding naar Geestmerambacht. Vanuit de dorpsranden van Noord- en ZuidScharwoude zijn er verbindingen met dit gebied aangelegd. De landbouw is toekomstbestendig door in samenhang met ecologische waardes voedsel te telen.

Ontmoeting in elke buurt: » Bewust kiezen voor ontmoetingszones i.p.v. -plekken, die de ontmoetingsmogelijkheden niet alleen concentreren op één plek, maar verspreiden over een groter gebied. Zo voorkomen we dat ontmoetingsplekken ook hangplekken worden, die overlast kunnen veroorzaken. » Herontwerp van straten om meer ruimte te maken voor groen en voetgangers in plaats van auto’s. Dit verbetert de veiligheid en stimuleert bewegen en sociale interactie. Bij nieuwe ontwikkelingen hanteren we een ruime groennorm.

E C

» Creëren van ruimtes voor geplande en toevallige ontmoetingen om de sociale cohesie te versterken. » Bij het ontwerp/verbetering van ontmoetingsruimtes, maar ook bij de transformatie naar voetgangersvriendelijke straten, moet rekening worden gehouden met de cultuurhistorische eigenheid van elke wijk1. In veel gevallen kan dit betekenen dat verloren gegane kwaliteiten (zoals woonerfstraten, nu gedomineerd door auto’s) worden teruggebracht.

N O

Aanpassing mobiliteitsnetwerk:

C

» Historische linten als aantrekkelijke fietsroutes met auto’s te gast. De Dorpsstraat gaat terug naar de oorspronkelijke kwaliteit en de Middenweg wordt heringericht tot een lineair park met fietsprioriteit. Zo maken we de voorzieningen en verschillende centra veilig en makkelijk toegankelijk te voet of met de fiets voor de omliggende woonwijken. » Het mobiliteitssysteem van elke buurt wordt herzien. Bij nieuwe wijken ontwerpen we autoluwe/autovrije straten mee. Bij

T P

Het gevolg van onze nieuwe strategische koers is dat we Langedijk-West niet inzetten voor het bouwen van grote aantallen woningen. Zo behouden we het waardevolle open landschap. Door verdichting en versterking van de centra zorgen we voor meer draagvlak voor voorzieningen in de bestaande bebouwde kom. De enige woningbouw die in LangedijkWest mogelijk is, biedt nieuwe woontypologieën, die met name gericht zijn op wandelen, fietsen, deelmobiliteit en openbaar vervoer. Daarnaast kan Langedijk-West ruimte bieden aan recreatieve / sportvoorzieningen. Ruimtelijke voorwaarde voor deze eventuele, kleinschalige woningbouw en voorzieningen is dat deze aansluit op de bestaande structuren zodat deze benut en versterkt worden. Daarbij denken we primair aan versterking van de dorpslintstructuur en het voorzieningenniveau maar ook groene en blauwe structuren en herstel van het landschap. Er moet bij ontwikkeling aandacht zijn voor betere verbindingen naar het recreatiegebied Geestmerambacht.

bestaande wijken leggen we dit concept bij herinrichtingen voor aan de buurt. Het gaat om een conceptuele benadering waarin we wel naar alle ingrediënten moet kijken om het te laten slagen. We creëren eerst de voorwaarden waardoor mensen minder afhankelijk zijn van de auto voordat we in (bestaande) woonwijken straten autoluw/ autovrij maken, want anders staan de omliggende straten juist extra vol met auto’s. » Om ervoor te zorgen dat alternatieven voor de auto vaker worden gebruikt, verbeteren we de fietsinfrastructuur, krijgen wandelaars en fietsers prioriteit en introduceren we gedeelde mobiliteit. Verbetering bestaande centra: » We zetten in op een verdichtings- en transformatie-opgave van Stadshart, Centrumwaard, Broekerveiling, NoordScharwoude. Dit draagt bij aan levendige centra met ieder een eigen schaal en identiteit en creëert de dichtheid die nodig is voor een hoger voorzieningenniveau.

» We maken het voor onze inwoners aantrekkelijk om te verhuizen in de eigen, bekende omgeving door passende woningen toe te voegen en meer ruimte te bieden voor sociale huur en woon-zorgcombinaties. Daardoor kunnen eensgezinswoningen die nu bewoond worden door ouderen beschikbaar komen voor gezinnen. De nabijheid van diverse voorzieningen, ontmoetingsplekken en sterk vergroende straten en pleinen maakt deze woonvormen aantrekkelijk voor ouderen. Het draagt bij aan een gezondere leefomgeving die wandelen en ontmoeten stimuleert en o.a. eenzaamheid tegengaat.

T P

E C

Integratie verdichting in bestaande wijken

» Elk verdichtingsproject starten we met het maken van een gebiedsvisie die integratie met het bestaande karakter waarborgt en ambities prioriteert. » Compacte woonwijken betekent dat de warmtevoorziening overzichtelijk georganiseerd kan worden, met mogelijkheid om aan te sluiten op een warmtenet.

N O

C

1 Dijk en Waard: een gebiedsbiografie, Bureau op het plein.

44

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

45

T P

Groeten uit Dijk en Waard. Broek op Langedijk, 2047

E C

Aantrekkelijk om te verhuizen in de eigen, bekende omgeving door meer ruimte te bieden voor sociale huur en woon-zorgcombinaties

N O

C 46

Verdichtings- en transformatie-opgave van Stadshart, Centrumwaard, Broekerveiling, NoordScharwoude

T P

Groeten uit Dijk en Waard. Middenweg, 2047

Historische linten als aantrekkelijke fietsroutes met auto’s te gast.

E C

Verbinding van ontbrekende schakels in de wandel- en fietsnetwerken om veiligheid en bereikbaarheid te verbeteren

N O

Herontwerp van straten om meer ruimte te maken voor groen en voetgangers in plaats van auto’s

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

47

Ambitie 2: Aantrekkelijke en diverse werkplekken Dit staat ons te doen

In 2047 wordt zowel gewerkt in de centrumgebieden als op bedrijventerreinen in Dijk en Waard. Bedrijventerrein zijn getransformeerd en worden intensiever gebruikt. Daardoor zijn het leefbare plekken geworden met gedeelde parkeerplaatsen, ontmoetingszones en clusters van bedrijven die samenwerken. De terreinen zijn veranderd in groene gebieden met alleen verharding waar dat echt noodzakelijk is en goed en veilig bereikbaar op de fiets. Er zijn innovatieve collectieve oplossingen om energie, warmte en materialen te delen en te produceren. De bedrijven in Dijk en Waard voorzien in meer arbeidsplaatsen per hectare dan in 2024, die goed aansluiten op het economisch profiel van onze gemeente, maar ook op het onderwijsaanbod en onze beroepsbevolking. Ook hier zijn water en bodem leidend in de beoordeling van plannen. In navolging van deze uitgangspunten kijken we kritisch naar bedrijven die qua arbeidsintensiteit, vormgeving en met het oog op duurzame bedrijfsvoering geen toegevoegde waarde hebben. In aanvulling op het provinciale beleid over datacenters1 zijn wij zeer kritisch op de vestiging van datacenters in onze gemeente.

Bedrijvigheid omarmen en toekomstbestendig maken: » Bewuste keuze om bedrijven in Dijk en Waard te houden om lokale werkgelegenheid te beschermen en te diversifiëren. Werken in eigen stad of wijk beperkt het verkeer en creëert een sterkere binding en sociale cohesie.

E C

N O

Het Stationskwartier is het stedelijke kerngebied van Dijk en Waard met een sterk verdichte bebouwing en een hoge mix van functies. Door de intensivering is het een referentiepunt voor werkgelegenheid en onderwijs in de regio. Het is een aantrekkelijk en levendig gemengd gebied gericht op het OV en met prioriteit voor voetgangers en fietsers voetgangers.

C

Het kassencluster Alton is een regionaal knooppunt voor innovatie in de tuinbouwsector. Het werkt samen met de omliggende gemeenten en de regio, ook omdat het een belangrijke producent van elektriciteit en warmte is geworden. 1

48

Datacenterstrategie, Provincie Noord-Holland.

T P

» Bewuste keuze om ook ruimte beschikbaar te houden voor bedrijvigheid die niet passend is binnen de kernen. Gedacht kan worden aan bedrijven die vallen in een zwaardere milieucategorie. Breekland 2 is hiervoor in de visie als ruimte gereserveerd.

Transformatie naar duurzame bedrijventerreinen: » Zoeken van professionele partners die mede vorm willen en kunnen geven aan de betere benutting van bedrijventerreinen. » Verbeterde toegankelijkheid via fiets en openbaar vervoer voor werknemers en inzetten op groene logistiek door het voorzien van o.a. laadstations (elektra + waterstof). » Dubbel gebruik van daken voor energieopwekkingking, groen, of andere functies.

» Het faciliteren, stimuleren en aantrekken van diverse (nieuwe) werkvormen zoals gedeelde voorzieningen, bedrijfsclusters, maakindustrie, etc. om in te spelen op de snel veranderende vormen van bedrijvigheid. » Ruimte creëren voor de circulaire economie, waarbij ook wordt ingezet op gedragsverandering zodat minder grondstoffen nodig zijn die in de afvalketen komen.2 Transformatie naar gemengde woonwerkgebieden rond het station: » Herontwerp van de Frans en Beveland naar hogere dichtheid van gebruik en functies (wonen, werken, zorg, onderwijs en recreëren) met aandacht voor de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. » Ontwerp van MBO-clusters met gedeelde faciliteiten in samenwerking met omliggende bedrijven om onderwijs en werk beter op elkaar aan te sluiten.

» Creëren van kwalitatieve groene openbare ruimtes als koude eilanden ter bescherming tegen de oververhitting die vandaag in de bedrijventerreinen plaatsvindt. Aandacht voor de aanleg van niet-bebouwde ruimte verbetert de integratie in de stad en draagt bij aan een gezonde werkomgeving.

T P

» Het warmtenet (in ontwikkeling) biedt kansen om niet alleen bedrijven, maar ook woningen te verwarmen.

» Collectief maken van parkeren voor betere benutting.

E C

» Stimuleren hogere/dubbellaagse bedrijfsruimte.

N O

C

2 in Dijk en Waard is 20% meer afval per persoon “geproduceerd” dan landelijk.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

49

Collectief maken van parkeren voor betere benutting.

T P

T P

Hoogwaardig groen voor biodiversiteit en pauzewandeling

Stimuleren hogere/dubbellaagse bedrijfsruimte.

E C

Verbeterde toegankelijkheid via fiets en openbaar vervoer voor werknemers

N O

C 50

Dubbel gebruik van daken voor energieopwekkingking, groen, of andere functies

Groeten uit Dijk en Waard. Bedrijventerrein Zandhorst, 2047

E C

Ontwerp van MBO-clusters met gedeelde faciliteiten in samenwerking met omliggende bedrijven

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

51

Ambitie 3: Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur

Verlaat

Ordenende structuren: Historische waterlopen Dijken Bomenlaan (markering landschapskamers) Historische plas Polders Druiplanden

Oude Boomgaard

N O

Historische wegen Historische kernen en buurtschappen Historische economische centra Lineaire bebouwing / lintdorp Stolpenstructuur (Stolpenwaarderingskaart) Spoorweg (inclusief oude tracé’s) Kerkpaden Parken

Breekland II

l

osse

De M

Glastuingebied Alton

Noord-Scharwoude

ndwe

ke Ra

telij Wes

g

De Noord

Frik

Veenhuizen

A

De Vandeel

Zuid-Scharwoude

Geestmerambacht

Oude Niedorp

C

Zandhorst

A

Broek op Langedijk

Zuiderdel

Groene Loper

B

Obdam

lhorn De Frans

Broekerw eg

nt

e

ng

tta es W

Centrumwaard Recreatiepark

Beveland

St. Pancras

Luiaardpark

Middenwaard Stadspark

tta os

t

en

ng

O

Hensbroek

't Waarderhout

rt aa gv

Rin

Oudorperhout

Oosterdel

Omval -Ko

nt

C

Historische beeldbepalende gebouwen: Kerken Molens StoomgemaalBergen (huidige Poldermuseum)

Oudkarspel

Breekland I

Hollands Kroon

ge

» Benadrukking en promotie van de meest aantrekkelijke recreatieve routes in de

Warmenhuizen

n ta

» Enkele historische ruimtelijke structuren als ruggengraat voor het toekomstige leven van de gemeente. De kwaliteit van de historische linten kan worden vergroot door ze om te vormen tot voetgangersvriendelijke routes, met meer ruimte voor de lokale economie, en door de monumenten erlangs te bewonderen. Andere landschapsstructuren kunnen worden gebruikt om recreatieve routes te promoten die de bevolking de verscheidenheid van het Dijk en Waardse landschap laten ervaren.

Waarland

id

52

Herkenbare cultuurhistorische routes:

Legenda Landschapstypen: Mozaïeklandschap (A) Strandwal (B) Droogmakerij (C)

T P

E C

Cultuurhistorische kenmerkenkaart

Zu

C

Maar water is slechts één van de culturele waarden van Dijk en Waard. Dankzij de transformatie van de historische linten naar fietsstraten zijn deze de verbinding geworden tussen de kwaliteiten van het bebouwde en open landschap. Dit zijn allereerst belangrijke dragende structuren en op grond van hun ligging in het weefsel en oriëntatie vooral verbindingen voor langzaam verkeer.

» De lopende projecten Kanaalpark en de Groene Loper tezamen met nieuwe uitbreidingen van groengebieden leiden tot een samenhangend geheel. Dit uitgebreide natuur- en recreatienetwerk kan recreatie veerkrachtiger maken in de gemeente en voldoende ruimte bieden aan de groeiende bevolking.

» Uitbreiding van recreatieve vaarnetwerken: uitbreiding van het bevaarbare waternetwerk naar het bebouwde gebied van Dijk en Waard.

r

E C

N O

Het creëren van meerlaagse netwerken geeft meerwaarde voor zowel ecologie als beleving van de ruimte. Dit betekent dat grootschalig en kleinschalig groen/blauw overlappen en zo stapstenen vormen voor ecologische verbinding en recreatie.

T P

» Onderzoek naar de mogelijke landschappelijke waterbufferfunctie van de nieuwe natuurgebieden om het bebouwd- en landbouwgebied te beschermen.

uyve De W

De groene gebieden van Dijk en Waard zijn veerkrachtig en met elkaar verbonden. De royale biodiversiteitscorridors vormen het gemeentebrede ecologische hoofdnetwerk en doorkruisen de gemeente in alle richtingen, waardoor er een vrije stroom van flora en fauna mogelijk is. In deze gebieden kan ook water vrij stromen. Dankzij waterbufferfuncties geïntegreerd met een passend landschapsontwerp dragen deze gebieden bij aan de waterveiligheid van de gemeente en aan de algehele veerkracht van haar open ruimten.

» Nieuw Groene Loper-project in het noorden van de gemeente om Geestmerambacht richting Veenhuizen te verbinden tot een groene gordel om de stad heen. We kijken per gebied naar de beste balans tussen ecologische, recreatieve, en productieve eigenschappen.

Meer ruimte voor water:

weg

In 2047 is Dijk en Waard een regionale hotspot voor waterrecreatie. De waterkwaliteit is hoog dankzij de grotere natuurlijke gebieden, duurzame landbouw en minder autoverkeer. Ook het vaarnetwerk is uitgebreid en verder verbonden.

» Voortzetting van het project Groene Loper om natuurlijke gebieden in het zuidelijk deel van de gemeente te verbinden. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en gezondheid van de gemeente en bewaart het aantrekkelijke groenblauwe karakter.

» Onderzoek naar de mogelijke verbinding van de doorvaarbare routes naar het Park van Luna. Dit versterkt het aantrekken van recreatie, stimuleert interactie met natuur en draagt bij aan een betere waterkwaliteit.

lijke Rand

Uitbreiding van hoogwaardige natuurgebieden:

gemeente: ringvaart Heerhugowaard, ringfietsroute Langedijk en ringfietsroute Dijk en Waard. Zo stimuleren we lokaal en bovenlokaal toerisme en bewegen.

Ooste

Dit staat ons te doen

De geschiedenis van Dijk en Waard is sterk verbonden met water. De naam van de gemeente zelf communiceert twee van de vele manieren waarop deze plaats in haar geschiedenis met water heeft samengewerkt. Vandaag de dag is deze relatie met water nog steeds sterk en we willen deze nog verder versterken.

Park van Luna

Oterleek

Alkmaar Ursem

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

53

Ambitie 4: Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio Dit staat ons te doen

Om wandelen en fietsen aantrekkelijk te maken als vervoermiddel binnen en tussen de wijken en naar de groene gebieden in de omgeving, is het netwerk van aantrekkelijke wandelverbindingen en fietspaden wijdverspreid door de hele gemeente. Het verbindt bebouwde gebieden met elkaar en met de omliggende landschappen, met zo min mogelijk obstakels. Bovendien leidt de vermindering van het autoverkeer door het stimuleren van lopen en fietsen tot een verbetering van de verkeersveiligheid, omdat minder autoverkeer minder ongelukken betekent. Het Stationskwartier heeft een nieuwe regionale betekenis gekregen. De regio is goed ontsloten met stoptreinen en regionale (snel) busnetwerken. Door snelle intercity’s is Dijk en Waard bovendien goed verbonden tot diep in de Metropoolregio Amsterdam. We brengen zo Regio Alkmaar, Metropoolregio Amsterdam en de rest van Nederland ‘dichterbij’. Parkeren gebeurt zoveel mogelijk centraal in de vele mobiliteitshubs die aansluiten op de doorgaande verkeersaders voor auto’s. Zo is er nu maximaal ruimte voor groen, ontmoeten en buiten spelen in de wijken en buurten. Waar mogelijk clusteren we de hubs met energiecentrales en -opslag voor de wijk of het bedrijventerrein.

Compleet netwerk van wandel- en fietsroutes: » Verbinding van ontbrekende schakels in de wandel- en fietsnetwerken om veiligheid en bereikbaarheid te verbeteren en zacht mobiliteit te stimuleren en korte autoritten sterk te verminderen.

C

54

» Verhoogde frequentie van IC-treinen naar Amsterdam/Randstad.

» Voor de volgende ontwikkelingen zijn we sterk afhankelijk van ketenpartners. De gemeente zorgt ervoor dat de randvoorwaarden op orde zijn: de juiste massa van wonen, werken en voorzieningen in de nabijheid van het Stationskwartier.

» Snellere treinverbindingen naar Amsterdam/Randstad.

» Een modern, duurzaam treinstation met goede voorzieningen, waaronder veilige overdekte fietsenstallingen.

E C

N O

Op de wegen stroomt het autoverkeer goed door, omdat de meeste mensen voor korte ritten de fiets pakken of gaan wandelen. Een duidelijke hiërarchie verdeelt de snelle wegen naar de ontsluitingslussen, die dan weer toegang hebben tot de langzame en veilige woonwijken. Door slim geplaatste knippen voor autoverkeer is de fiets pakken in veel gevallen sneller dan de auto. Door aantrekkelijke verbindingen voor lopen, fietsen en OV en door het beperken van de ruimte voor de auto, zijn veel inwoners van Dijk en Waard inmiddels gewend aan deze nieuwe, gezondere vorm van mobiliteit.

T P

» In regionaal verband werken we verder aan het regionaal doorfietsnetwerk. We passen de historische linten aan als ruggengraat van ons lokaal netwerk. En we verbinden de fietsroutes via oost/westverbindingen goed met centra en voorzieningen.

Verhoogde betekenis van het treinstation Heerhugowaard:

E C

Veilige en rustige woonbuurten:

» Centraal parkeren in parkeerhubs per wijk, voorzien van een ruim aanbod aan deelmobiliteit, op loopafstand van elke woning. Parkeer op straat in de wijk wanneer het echt nodig is, bijvoorbeeld voor ouderen, laden en lossen. » Sterke hiërarchie in het wegennet om het verkeer in woonwijken te beperken tot plaatselijk verkeer met lage snelheid. Zo geven we prioriteit aan vergroenen, spelen, wandelen en ontmoeten in de woonstraten.

T P

» Herontwerp van het busnetwerk om langs het treinstation van Heerhugowaard te gaan. Intensivering buslijnen/frequenties, waarin station Heerhugowaard een belangrijkere rol krijgt als OV-knooppunt voor de omliggende woonbuurten.

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

55

Sterke hiërarchie in het wegennet om het verkeer in woonwijken te beperken tot plaatselijk verkeer met lage snelheid

E C

Ontmoetingszones i.p.v. -plekken, die de ontmoetingsmogelijkheden niet alleen concentreren op één plek, maar verspreiden over een groter gebied

N O

C 56

T P

T P

Groeten uit Dijk en Waard. Heerhugowaard, 2047

Centraal parkeren in parkeerhubs per wijk met een maximale afstand van 800m tussen de parkeerplek en elke woning

E C

Creëren van ruimtes voor geplande en toevallige ontmoetingen om de sociale cohesie te versterken

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

57

Ambitie 5: Toekomstbestendig landelijk gebied

Het open landschap van Dijk en Waard is sterk verbonden met de cultuurhistorie en een voorbeeld van multifunctionaliteit en veerkracht. De delicate, maar sterke balans van natuur, energie en landbouw is versterkt door het mengen van functies en stimuleren van slim meervoudig ruimtegebruik. De natuuruitbreiding heeft het groenblauwe netwerk robuust gemaakt zodat het de toegenomen recreatie kan absorberen. Het landelijk gebied vormt zo een krachtige tegenhanger van het stedelijk gebied waarin openheid en groen de boventoon vormen.

zoals natuurinclusieve landbouw. Om dit te realiseren moeten nieuwe innovatieve vormen van glastuinbouw worden onderzocht, zoals gestapelde kassen. Het kassencluster is tevens een zoekgebied voor duurzame energieproductie via zon en wind. Nieuwe ontwikkelingen op dit gebied moeten samengaan met energieproductie voor de landbouwfuncties zelf en voor de omgeving.

De land- en tuinbouwsector is in 2047 nog een belangrijk onderdeel van de economische structuur van Dijk en Waard en gaat samen met verduurzaming, natuurherstel, agrarisch natuurbeheer, energieproductie en recreatie, en voor innovaties. Daar waar agrarische activiteit opschaalt of uitbreidt, wordt waarde toegevoegd aan landschappelijke kwaliteit. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het Provinciaal Programma Landelijk Gebied vormden de basis voor deze transitie.

C

Rondom het bestaande kassencluster hebben wij een aantal zoekgebieden geïdentificeerd voor mogelijke uitbreiding van dit gebied. Deze zoekgebieden kunnen worden gebruikt om de algehele structuur van het gebied te verbeteren, bijvoorbeeld in de vorm van intensiever landgebruik waarbij een deel van het perceel overblijft voor groenere functies,

58

T P

Reserveringen voor grootschalige landbouw:

E C

N O

We zetten daarbij in op een vitale en meer duurzame landbouwsector, die de kenmerkende historische kwaliteiten van het landschap in onze gemeente versterkt. Er is ruimte voor allerlei vormen van duurzame landbouw (bijv. kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw of biologisch) en voor innovaties. De landbouw is in 2047 pesticidenvrij, zodat land, bodem en water schoner zijn.

T P

Dit staat ons te doen

E C

» De nieuwe landbouw gaat samen met natuurherstel, energieproductie en recreatie. Daar waar agrarische activiteit opschaalt is er een waardetoevoeging voor bodem, water en recreatie vereist. Op deze manier kan de landbouw pesticidenvrij blijven. » Menging van deze gebieden met recreatieve routes, agro-toerisme, en energieproductie om meervoudig ruimtegebruik, natuurwaarden en aantrekkelijkheid van het gebied te stimuleren. Reserveringen voor glastuinbouw » Concentratie van glastuinbouw in daarvoor bestemde gebieden. Dit houdt in dat verspreidliggende en relatief klein glastuinbouwbedrijven onderdeel zijn geworden van het Altongebied. Dat levert veel voordelen op zoals: efficiënt, versterking van de landschappelijke kwaliteiten en beleving op vertreklocatie, veel minder transport en verkeer op kwetsbare plekken in het buitengebied, versterking leefbaarheid. » Menging met groene functies en natuurinclusieve landbouw.

Reserveringen voor natuurgebieden:

» Altongebied als innovatiestimulator van de gemeente om de koppelkansen tussen kassencomplex en energieopwekking maximaal te benutten.

N O

» Verbinding van de geïsoleerde natuurgebieden van de gemeente tot een coherent geheel (zie ambitie 3: Verbonden cultureel erfgoed, natuur en recreatie).

Balans tussen functies:

Reserveringen voor grootschalige energieproductie:

» Water en bodem zijn sturend voor elke andere functie in de buitengebied.

» Definitie van gebieden voor intensieve energieproductie (wind en zon) met ondersteunende functies zoals landbouw, groen-blauw en recreatie om de energietransitie te versnellen.

» Houd balans tussen landbouw, natuur en recreatie, vooral in de nieuwe reserveringen voor natuurgebieden. Houd balans tussen ruimtes voor natuurinclusieve landbouw, voor recreatie, en voor ontoegankelijke natuur.

C

» Hierarchie in de selectie van zoekgebieden voor energieopwekkingking: ten eerste in de bebouwde omgeving (vooral bedrijventerreinen en Altongebied), daarnaast op landbouwgronden.

» Onderzoek de mogelijkheid om de vier belangrijkste ruimtelijke claims van het buitengebied - energieproductie, landbouw, natuur en recreatie - op gelijke wijze te mengen. Zo maken we maximaal gebruik van de beschikbare ruimte.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

59

Groeten uit Dijk en Waard. Noord-Scharwoude, 2047

Houd balans tussen landbouw, natuur en recreatie

E C

N O

C 60

T P

Verbinding van de geïsoleerde natuurgebieden van de gemeente tot een coherent geheel

De nieuwe landbouw gaat samen met natuurherstel, energieproductie en recreatie.

T P

E C

Uitbreiding van recreatieve vaarnetwerken en groengebieden

Onderzoek naar de mogelijke landschappelijke waterbufferfunctie van de nieuwe natuurgebieden om het bebouwd- en landbouwgebied te beschermen

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

61

Onze rol in de regio Dijk en Waard neemt met de strategische omgevingsvisie haar verantwoordelijkheid voor regionale ambities en vertaalt die naar lokale kansen en doelen. In 2047 is Dijk en Waard daarmee een sterke schakel tussen de Metropoolregio Amsterdam en de Kop van Noord-Holland. Dit betekent dat de gemeente niet alleen lokaal faciliteert maar ook regionaal een rol speelt wat betreft economie, onderwijs, dienstverlening, zorg, recreatie, innovatie en mobiliteit.

T P

De verdichting en herontwikkeling van bestaande stedelijke gebieden kent een sterke wisselwerking met het nieuwe OVknooppunt Heerhugowaard. Niet alleen voor de regio, maar ook voor OV-aanbieders die de treinfrequentie kunnen verhogen en treinen busnetwerken kunnen integreren door voldoende vraag. Tegelijkertijd helpt dit de woonopgave in de provincie duurzamer te realiseren.

E C

N O

C 62

T P

Zaancorridor

E C

N O

Recreatief netwerk

C

Het versterken van het groene en recreatieve netwerk zal de positie van Dijk en Waard in de regio verbeteren. Als buitenpoort op de Zaancorridor kan de gemeente hoogwaardige leefomgevingen bieden aan de inwoners van Noord-Holland. Glasdriehoek De ruimtelijke reservering voor kassen en verduurzaming van het gebied zal de positie van Alton en Dijk en Waard versterken in de Greenport van Noord-Holland-Noord.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

63

Visie 2047: Een leven lang levendig wonen in Dijk en Waard

Omgevingseffectrapportage

Deze omgevingsvisie stelt kaders voor toekomstige ontwikkelingen in Dijk en Waard. Om de eventuele milieu-effecten in beeld te brengen is tijdens het opstellen van deze omgevingsvisie een omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. Niet alleen wordt daarbij ingegaan op de effecten op het milieu, maar ook de gevolgen van de keuzes voor de gehele fysieke leefomgeving van Dijk en Waard. Het OER is hiermee een ondersteunend middel om te komen tot één integrale strategie met afgewogen keuzes die in de visie zijn vastgelegd. De uitkomsten van het OER zijn in afstemming met de ambtelijke organisatie verwerkt in de ontwerp omgevingsvisie. Het volledige OER is als bijlage toegevoegd. In deze paragraaf worden de belangrijkste inzichten en aanbevelingen samengevat. Het OER is opgesteld aan de hand van de volgende onderdelen: » Notitie Reikwijdte en detailniveau (NRD). Hier is de onderzoeksaanpak voor het OER beschreven. De NRD heeft ter inzage gelegen en iedereen heeft kunnen reageren op de voorgestelde onderzoeksaanpak.

Dijk en Waard is in 2047 een veerkrachtige gemeente waar iedereen een plek kan vinden om te wonen, werken, leren en recreëren. Van gezinnen met jonge kinderen en net afgestudeerden op zoek naar werk, tot ouderen die behoefte hebben aan gezondheidszorg. We bouwen verder op landschappelijke en cultuur-historische kwaliteiten die Dijk en Waard als twee onderscheidende identiteiten heeft ontwikkeld, zoals de historische linten en groene woonwijken. We omarmen en verrijken de economische dragers waar Dijk en Waard historisch op gegroeid is. Zo kan iedereen wonen, werken, leren en recreëren in gezonde, aantrekkelijke en diverse omgevingen, dicht bij huis.

64

» Botsproeven light Op basis van een eerste concept strategische omgevingsvisie, opgesteld op basis van input vanuit het proces rond de eerder opgestelde omgevingsvisie uit 2021, heeft een globale beoordeling plaatsgevonden. De resultaten van deze globale beoordeling zijn besproken tijdens een werkatelier en verwerkt in de concept strategische omgevingsvisie, naast input vanuit andere sporen zoals afstemming met ketenpartners.

E C

N O

» Foto van de Leefomgeving Vervolgens is een zogenoemde Foto van de Leefomgeving opgesteld. Hierin staat een feitelijke omschrijving van de referentiesituatie (de situatie in de gemeente in 2047 wanneer het beleid uit de strategische omgevingsvisie niet wordt uitgevoerd). De Foto van de Leefomgeving laat zien welke opgaven er vanuit de huidige situatie en autonome ontwikkelingen op de gemeente afkomen.

C

T P

» Eindbeoordeling Vervolgens heeft een eindbeoordeling van de concept strategische omgevingsvisie plaatsgevonden (tweede serie botsproeven). Op basis van deze eindbeoordeling zijn vanuit het OER aanbevelingen opgesteld om het beleid in de strategische omgevingsvisie te wijzigen of verder aan te scherpen. De aanbevelingen zijn besproken in een werkatelier, waarbij besloten is in hoeverre de aanbevelingen worden overgenomen. De resultaten van het OER zijn vervolgens gebruikt bij het opstellen van de ontwerp strategische omgevingsvisie. Het OER wordt samen met de ontwerp strategische omgevingsvisie ter inzage gelegd, waarbij iedereen kan reageren op de inhoud van beide documenten. De Commissie m.e.r. adviseert de gemeente Dijk en Waard vervolgens over de inhoud van het opgestelde OER. De Commissie m.e.r. is onafhankelijk en bestaat uit deskundigen op het gebied van milieu, duurzaamheid, natuur en leefomgeving en beoordeelt de volledigheid, objectiviteit en accuraatheid van voorliggend OER. Na de inspraakperiode op het concept OER brengt zij haar advies uit. De zienswijzen en adviezen worden vervolgens gebruikt om de strategische omgevingsvisie en het OER definitief te maken.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

65

Samenvatting In het OER is een gedetailleerde beoordeling uitgevoerd van de concept ontwerp strategische omgevingsvisie. Deze beoordeling bestond uit drie onderdelen:

van de kwaliteit van de natuurgebieden, als gevolg van een toename van verstoring door recreanten. Ook kunnen er ruimtelijke conflicten ontstaan tussen de ruimte die nodig is voor grootschalige energieopwekkingking en de landbouw. Het voorgestelde onderzoek naar functiemenging in het landelijk gebied is nodig om keuzes te maken (wat kan waar). Daarbij is het belangrijk om naast de functies energieproductie, landbouw, natuur en recreatie ook aandacht te hebben voor mogelijke ruimteclaims voor bodem en water.

» Toetsing van de maatregelen ten opzichte van de tien thema’s uit de Foto van de Leefomgeving. » Toetsing van de maatregelen onderling binnen een ambitie.

De beoordeling liet daarmee zien waar de voorgestelde ambities en maatregelen uit de strategische omgevingsvisie de leefomgeving en elkaar versterken, (mogelijk) conflicteren, of weinig of geen relatie hebben. Uit de uitgevoerde beoordelingen blijkt dat de ambities en maatregelen uit de strategische omgevingsvisie over het algemeen een positieve invloed hebben op de leefomgeving. De ambities en maatregelen versterken elkaar grotendeels. Er komen op hoofdlijnen twee belangrijke aandachtspunten naar voren:

C

Functiemenging landelijk gebied Het mengen van functies kan de ambities voor het landelijk gebied versterken, maar er kunnen ook knelpunten door ontstaan. Zo kan een toename van recreatiedruk in natuurgebieden leiden tot een achteruitgang

66

Vanuit de uitgevoerde beoordelingen is een aantal aanbevelingen voor de strategische omgevingsvisie geformuleerd. Sommige aanbevelingen zijn relevant voor de teksten in de visie zelf en zijn dan ook verwerkt in de ontwerp strategische omgevingsvisie. Andere aanbevelingen zijn te gedetailleerd voor de visie en worden meegegeven richting eventuele vervolgtrajecten (uitwerking van de visie in programma’s en/of projecten). De aanbevelingen zijn hieronder beschreven, gegroepeerd naar de verschillende uitgevoerde toetsingen.

E C

N O

Functiemenging en verdichting stedelijk gebied vs openbare ruimte en stedelijk groen De voorgestelde maatregelen voor functiemenging en met name verdichting in het stedelijk gebied kunnen ertoe leiden dat de beschikbare ruimte voor openbaar gebruik en/of stedelijk groen onder druk komt te staan. Beide kunnen prima samengaan, maar dat gaat niet vanzelf. Knelpunten kunnen bijvoorbeeld voorkomen worden door bij verdichtingsprojecten standaardnormen te hanteren voor de hoeveelheid openbare ruimte en groen per woning.

T P

Aanbevelingen OER

» Toetsing van de ambities ten opzichte van elkaar.

Foto van de Leefomgeving » Bodem en water Betrek naast energieproductie, landbouw, natuur en recreatie, ook bodem en water(kwaliteit) bij het onderzoek naar functiemenging in het landelijk gebied. » Gezondheid Houd bij de verdere uitwerking van grootschalige energieproductie in het landelijk gebied rekening met hinder bij omwonenden (bv. geluid en slagschaduw). Nederland heeft geen regels voor de minimale afstand tussen windmolens en woningen, maar er komen nieuwe normen aan. » Externe veiligheid Houd bij de verdere uitwerking van verdichting en functiemenging op

bedrijventerreinen rekening met veiligheidsrisico’s. Stuur bijvoorbeeld op het type bedrijven dat (on)wenselijk is in de directe omgeving van woningen. » Geluid Bij verdere uitwerking verdichting en vermenging op bedrijventerreinen rekening houden met geluidhinder. Sturen op type bedrijven in de omgeving van woningen. » Duurzaamheid/Energie In de strategische omgevingsvisie zijn zoekgebieden voor grootschalige energieproductie overgenomen uit de Regionale Energiestrategie (RES). De zoekgebieden uit de RES zijn mogelijk niet groot genoeg om te voldoen aan benodigde oppervlakte voor energieproductie. » Natuur en stedelijk groen Hanteer bij elke ontwikkeling gangbare normen voor openbaar groen per woning, bijvoorbeeld Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen . » Natuur en stedelijk groen Neem geen natuur op in glastuinbouwgebied Alton. Wel zijn er kansen voor de realisatie van ander groen.

maatregelen in zit (historische linten, water, etc.). » Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur Houd bij de verdere uitwerking van de functiemenging in het landelijk gebied rekening met de balans tussen recreatie en natuur. Maak keuzes waar je recreatie wel en niet wilt, gebaseerd op de aanwezige kwaliteiten van de natuur. Geef het verschil aan tussen echte natuur, recreatienatuur en natuurinclusieve landbouw.

» Aantrekkelijke en diverse werkplekken Houd bij de verdere uitwerking van de transformatie van werkgebieden rekening met de nieuwe parkeernorm en het aantal werkplekken, gebaseerd op de nieuwe visie op bereikbaarheid en mobiliteit (minder auto’s, meer fiets en OV). Dit om de bereikbaarheid van werkgebieden te borgen.

E C

» Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio Stem bij de verdere uitwerking het herontwerp van het infrastructuurnetwerk af op het herontwerp van het busnetwerk. De inrichting van wegen waar bussen overheen rijden nodigt over het algemeen niet uit tot het rijden van 15 of 30 km/uur. Laat bussen over ontsluitingswegen rijden of maak van wegen waar bussen rijden bijvoorbeeld een ontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 30 (GOW30)

N O

Maatregelen binnen ambities

» Alle ambities/maatregelen Als je in een gebied aan de slag gaat, zoek altijd naar balans tussen de verschillende ruimtelijke functies en kijk naar kansen voor behoud/versterking van het bestaande karakter en vergroening. Niet alleen bij grotere projecten/plannen, maar ook bij kleinere ‘losse’ projecten.

C

» Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur In de maatregelen binnen deze ambitie is op het moment van toetsing weinig (expliciete) aandacht voor cultureel erfgoed. De strategische omgevingsvisie is hierop aangepast. Er zijn niet zozeer andere maatregelen toegevoegd, maar er is explicieter gemaakt wat er al aan

T P

Ambities ten opzichte van elkaar

» Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur Stem de verbetering van het wandel- en fietsnetwerk in bebouwd gebied af op de recreatieve routes in het buitengebied. Zo kunnen beiden elkaar versterken » Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur Stem bij de verdere uitwerking de inpassing van grootschalige energieopwekkingking af op de (gewenste) ecologische en landschappelijke kwaliteiten van de (Nieuwe) Groene Loper.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

67

Woongebieden

T P

E C

N O

C 68

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

69

Mobiliteitsnetwerken

T P

E C

N O

C 70

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

71

Werkgebieden

T P

E C

N O

C 72

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

73

Natuur- en recreatiegebieden

T P

E C

N O

C 74

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

75

Buitengebieden

T P

E C

N O

C 76

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

77

Visiekaart

T P

E C

N O

C 78

T P

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

79

4.

Samen uitvoering geven aan de

Samen werken aan de toekomst naar 2047

Omgevingsvisie 2047

We hebben een lange termijn koers voor Dijk en Waard opgesteld, de strategische omgevingsvisie. Deze vormt de basis voor een gemeente waar iedereen kan wonen, werken, leren en recreëren in gezonde, aantrekkelijke en diverse omgevingen, dicht bij huis. Om daar te komen zijn vijf ambities benoemd. Hiermee willen we de grootste opgaven voor de komende jaren realiseren. Met het vaststellen van de omgevingsvisie zijn we er nog niet. De volgende stap is om de visie samen uit te voeren. Samen met bewoners, grondeigenaren, ondernemers, bedrijven, instellingen en alle andere belanghebbenden in onze gemeente en de regio. Hierbij beginnen we niet vanuit niets, want in Dijk en Waard werken vele partijen al volop aan het realiseren van onze ambities.

E C

N O

C 80

T P

Deze ambitieuze strategische omgevingsvisie vormt een belangrijk ijkpunt in de ruimtelijke ordening van onze gemeente. We benaderen de ambities en opgaven in onderlinge samenhang. En we denken na over hoe we de bestaande leefomgeving kunnen versterken door opgaven en ambities slim met elkaar te verbinden. Dat vraagt om een versnelling van de beweging naar een nieuwe manier van denken van iedereen binnen de gemeentelijke organisatie, maar zeker ook van de samenleving. Van bewoners, bedrijven, instellingen, overheid: samen zijn we aan zet om de ambities waar te maken. Hoe we denken deze transitie samen met bewoners en ondernemers door te maken, beschrijven we in dit hoofdstuk. We gaan in op veranderingen die nodig zijn om de visie waar te maken. Veranderingen in gedrag, beleid en uitvoering. Maar ook op de noodzaak om daarbij flexibel te zijn bij de uitvoering van de omgevingsvisie, zodat we ons aan kunnen passen als ontwikkelingen daarom vragen. Hiervoor gebruiken we de gemeentelijke beleidscyclus en een strategische uitvoeringsagenda. Een aanpak die een koers uitzet voor de lange termijn en tegelijkertijd ruimte biedt voor nieuwe inzichten en ontwikkelingen: koersvast en flexibel.

T P

Het waarmaken van de strategische visie vereist maatschappelijk draagvlak, in de loop van de tijd aangepast gedrag van iedereen en andere individuele en collectieve keuzes. Steden zijn complexe systemen omdat veel met veel samenhangt. Om recht te doen aan de complexiteit van het stedelijk gebied en de vele onderlinge relaties tussen gebieden, thema’s, opgaven en ambities, helpt het om Dijk en Waard als complex systeem te zien. Daarbij moeten een aantal belangrijke keuzes worden gemaakt, om de opgaven en ambities waar te maken.

Oog voor het ‘verlies’ dat mensen ervaren, mensen die we ook nodig hebben om de ambities waar te maken, is daarbij essentieel. Die zorgen zullen in de uitwerking van de visie op gebieds- of wijkniveau aan de orde komen.

Om alle ambities waar te maken en op een gezonde manier om te gaan met alle opgaven die op ons afkomen, hebben we iedereen nodig. Dat vergt draagvlak voor de veranderingen waar we voor gesteld staan. En het is cruciaal om vast te houden aan de koers en deze steeds goed toe te lichten vanuit het perspectief van 2047. Het is daarbij belangrijk om te erkennen dat de veranderingen die op stapel staan, voor sommigen geen aantrekkelijk vooruitzicht zijn.

Inwoners, ondernemers, organisaties en overheid zijn samen verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en opgaven uit de strategische omgevingsvisie. We werken daartoe aan een effectieve samenwerking binnen Dijk en Waard en in de regio. Gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt om een andere rolverdeling tussen overheid en samenleving.

Hoewel dit op korte termijn kan voelen als verlies, staat er op de middellange en lange termijn winst tegenover. Winst in de vorm van meer aantrekkelijk groen, meer beweging en ontmoetingen, een gezonder leven, kortere reistijd en meer voorzieningen in de directe omgeving.

E C

N O

C

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

81

Doorwerking van de Omgevingsvisie

De omgevingsvisie als basis voor uitwerking en uitvoering Tijdens het opstellen van de omgevingsvisie zijn verschillende aspecten van de sturingsfilosofie die passen bij de gemeente Dijk en Waard naar boven gekomen. Het gaat om de wijze waarop we omgaan met de mogelijkheden en kansen die de Omgevingswet biedt op bijvoorbeeld het gebied van integraliteit en de wisselwerking tussen overheid en samenleving. De omgevingsvisie geeft de raad een instrument in handen om op hoofdlijnen te sturen op gewenste ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Hierbij is, volgens de filosofie van de Omgevingswet, meer ruimte voor initiatieven, maar moet participatie tussen de initiatiefnemer en omwonenden zorgvuldig gebeuren. Daar moeten afspraken over worden gemaakt, bijvoorbeeld in een participatieplan vastgesteld door college of raad. Dit betekent een veranderende rol voor college en raad, waarbij het bereiken van draagvlak overigens niet betekent dat een initiatief pas doorgang kan vinden als iedere betrokkene het daarmee eens is.

E C

T P

Deze omgevingsvisie biedt deze ruimte en stelt ambities, kaders en richtlijnen ten aanzien van de ontwikkeling van de leefomgeving. De omgevingsvisie is de basis voor uitwerking en uitvoering en nodigt uit om Dijk en Waard samen te versterken. Mogelijk is het uitwerken en verdiepen in programma’s daar onderdeel van. De Omgevingswet schrijft voor dat het college het bevoegd gezag voor programma’s is. De programma’s komen in samenspraak met de gemeenteraad tot stand. De raad heeft een bepalende rol bij het omgevingsplan door dit plan vast te stellen. Daarmee verankert de raad de kaders en richtlijnen vanuit de visie en de doorvertaling in programma’s in het omgevingsplan. De gemeente heeft hiermee de instrumenten in handen om de richtingen uit deze omgevingsvisie waar te maken.

N O

C 82

T P

E C

N O

De beleidscyclus van Dijk en Waard

De beleidscyclus bestaat uit vier kwadranten:

Voor een goede doorwerking van de omgevingsvisie naar uitvoering werken we in Dijk en Waard volgens de gemeentelijke beleidscyclus, waar elk kwadrant specifieke acties en instrumenten bevat. Vanuit de Omgevingswet geldt een iets afwijkende beleidscyclus (zie afbeelding). De ambities uit de omgevingsvisie vormen de basis voor andere instrumenten die meer gericht zijn op de uitvoering: de programma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunningen. De beleidscyclus laat de samenhang zien tussen deze instrumenten.

» Beleidsontwikkeling: hier vindt visievorming plaats op de fysieke leefomgeving van Dijk en Waard, vertegenwoordigd door de omgevingsvisie.

C

» Beleidsdoorwerking: ambities uit de omgevingsvisie worden concreet uitgewerkt naar programma’s, die aangeven hoe, waar en wanneer invulling wordt gegeven aan deze ambities. » Uitvoering: de omgevingsvisie wordt vertaald naar regels in het omgevingsplan. En onze ambities worden gerealiseerd via gebiedsontwikkeling, projecten, vergunningverlening en andere acties. » Terugkoppeling: een doorlopend proces van omkijken, sturen en bijsturen.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

83

De beleidscyclus i.r.t. de strategische omgevingsvisie Onder beleidsontwikkeling zien we de omgevingsvisie terug. Dit schetst de lange termijn koers voor de ontwikkeling van Dijk en Waard. We hebben gekozen voor een strategische omgevingsvisie met expliciete keuzes. In Dijk en Waard werken we binnen de omgevingsvisie met een strategische uitvoeringsagenda.

In het derde kwadrant staat de uitvoering centraal. Dat gebeurt door de vertaling van de omgevingsvisie naar regels in het omgevingsplan. Alle lokale regels over de fysieke leefomgeving komen in één omgevingsplan voor de gemeente Dijk en Waard te staan. De verschillende bestemmingsplannen worden hierin opgenomen op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt. In Dijk en Waard werken we in stappen van dit tijdelijke omgevingsplan naar een nieuw omgevingsplan dat aansluit op de omgevingsvisie. Daar hebben we tot 2032 de tijd voor.

De richtinggevende uitspraken in de omgevingsvisie werken door in de andere kwadranten van de beleidscyclus. Bij de beleidsdoorwerking concretiseren we de ambities en de opgaven uit de omgevingsvisie naar programma’s. Met programma’s kunnen we aangeven hoe, waar en wanneer we invulling geven aan onze ambities. We moeten ook regelmatig bijhouden of het doel al bereikt is. Een programma kan over een thema gaan, zoals landschap of wonen. Een programma kan ook gericht zijn op de ontwikkeling van een gebied, zoals een centrumgebied, een specifieke woonwijk, een bedrijventerrein, etc.

E C

N O

Bij het schrijven van deze visie zijn in Dijk en Waard meerdere programma’s in uitvoering, zoals het programma mobiliteit en programma Kanaalpark. Het is denkbaar dat we als vervolg op de omgevingsvisie één of meerdere programma’s gaan opstellen die bijdragen aan de uitvoering van de omgevingsvisie.

C

Naast de omgevingsvisie en programma’s kent Dijk en Waard nog diverse andere gemeentelijke beleidsnota’s en plannen. Omdat deze nota’s en plannen ook veel beleid bevatten dat richtinggevend is voor de uitvoering blijven deze vooralsnog van kracht. De omgevingsvisie fungeert als een overkoepelende, integrale visie die de verbinding legt tussen de verschillende nota’s en plannen. Indien er sprake is van botsende belangen is de strategische omgevingsvisie leidend.

84

T P

Initiatieven worden getoetst aan het omgevingsplan. Afhankelijk van deze toetsing kan het college omgevingsvergunningen voor initiatieven verlenen. Voor initiatieven die niet binnen het omgevingsplan passen, biedt de omgevingsvisie een toetsingskader om initiatieven te beoordelen. Voor een goede voorbereiding en afstemming over complexe initiatieven werken we met de intake- en omgevingstafels. Aan deze tafels vindt een integrale afweging plaats. Daarnaast worden de ambities in de praktijk verwezenlijkt door gebieds- en locatieontwikkeling met alle betrokken partijen. Een omgevingsvisie is geen document dat we nu eenmalig maken. Het is een doorlopend proces. Belangrijke input voor een omgevingsvisie is het resultaat van de terugkoppeling. Toezicht en handhaving zijn nodig voor controle op de algemene regels, vergunningen of verboden. Daarmee heeft toezicht en handhaving ook vaak een signalerende functie. Samen met de signalen uit monitoring en evaluatie van het gevoerde beleid kan dit aanleiding zijn voor aanpassing van de omgevingsvisie. Effecten op de leefomgeving Met de omgevingsvisie hebben we tegelijkertijd een Omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. Voor het OER is de procedure voor de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen.

T P

Strategische uitvoeringsagenda In de omgevingsvisie is de koers voor Dijk en Waard uitgezet. De omgevingsvisie is bepalend voor wat we doen in de verschillende gebieden, programma’s, beleid en projecten. We realiseren ons dat Dijk en Waard beperkte ruimte en beperkt budget heeft. Om onze ambities ten volle te kunnen inpassen, maken we komende jaren keuzes in de opgaven waar Dijk en Waard voor staat. Soms is een bepaalde volgorde nodig om opgaven aan te pakken. Om deze volgorde te bepalen, gebruiken we een strategische uitvoeringsagenda.

» We zetten in op samenwerking tussen samenleving en overheid. Het leven van bewoners en dagelijks gebruik van de leefomgeving staat daarbij centraal. Initiatieven vanuit bewoners en andere stakeholders omarmen we als ze in lijn zijn met de omgevingsvisie.

E C

» Ook zetten we in op samenwerking met het Rijk, de provincie en de regio. Dijk en Waard werkt steeds meer samen met andere overheden. Daarbij pakken we de ambities die verder gaan dan de gemeentegrenzen op met onze partners in en buiten de regio. Dit doen we door ambities binnen de bestaande samenwerkingen te verbinden of door nieuwe samenwerkingen aan te gaan op basis van ambities die we gemeenschappelijk hebben.

N O

De strategische uitvoeringsagenda is een aparte notitie, die door het college wordt opgesteld. Het college maakt daarmee inzichtelijk welke instrumenten en acties worden ingezet om de ambities te realiseren. Ook wordt het daarmee mogelijk om de voortgang van het uitvoeren van de ambities te volgen. Kortom, het vormt het raamwerk en de samenhangende basis voor een verdere uitwerking van een thema of een gebied.

C

Deze agenda wordt voor een collegeperiode opgesteld en tussentijds geactualiseerd via de begrotingscyclus. De gemeenteraad stelt via de begrotingscyclus de middelen beschikbaar voor de uitvoering van de agenda. Onderstaande uitgangspunten en acties vormen de basis voor de strategische uitvoeringsagenda:

» Afhankelijk van de opgave, bepalen we als gemeente onze rol. Dit kan variëren van initiatiefnemer, samenwerkingspartner, aanjager en ondersteuner van maatschappelijke initiatieven tot eindbeslisser. » We werken volgens de beleidscyclus met de instrumenten van de Omgevingswet. We geven de komende jaren verder vorm aan deze instrumenten.

Concept ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

85

» We maken keuzes over de volgorde in de uitvoering. De omgevingsvisie beschrijft de ambities en opgaven die gerealiseerd moeten worden. Om tot die ambities en opgaven te komen zijn al veel integrale keuzes gemaakt. In de praktijk zal blijken dat niet alles tegelijk kan en dat de gemeente het ook niet alleen kan. Bovendien kan niet alles overal. Ruimte in Dijk en Waard is schaars en ditzelfde geldt ook voor de financiële middelen. Ook gaan ontwikkelingen in de maatschappij en de techniek soms snel. Dat vraagt steeds om integrale afwegingen, slimme oplossingen, prioriteiten en het leidt per definitie tot het moeten maken van keuzes. De omgevingsvisie geeft kaders om afwegingen te maken die integraal en op gebiedsniveau moeten worden geprioriteerd en gestuurd. » We maken keuzes over de aanpak. In allerlei vormen werkt de gemeente aan de opgaven in de stad, dorpen en het landelijk gebied. Of het nu gaat om gebiedsontwikkeling, projecten voor het realiseren van woningbouw of transformatie van een bedrijventerrein, een programma waarin beleid wordt uitgewerkt voor mobiliteit of samenwerking met andere organisaties: in alle gevallen is het belangrijk om bewuste keuzes te maken over de aanpak. Daarbij overwegen we of we voor thema’s en/ of gebieden programma’s gaan opstellen.

Tevens overwegen we of het nodig is de uitvoering van de visie te regelen via de programma’s in de gemeentelijke begroting. Hierin wordt aangegeven wanneer welke ontwikkeling (of een deel daarvan) wordt gerealiseerd. Jaarlijks vindt via de begrotingscyclus verantwoording en actualisatie plaats.

herijken of aan te passen of van extra urgentie te voorzien. Per project wordt gekeken of er aanleiding is voor wijzigingen. Monitoring

C

86

Het monitoren van de omgevingsvisie is van essentieel belang om te beoordelen in hoeverre de gestelde doelen en ambities worden gerealiseerd. De visie is geschreven als ontwikkelingsrichting voor de verdere toekomst, namelijk de komende 23 jaar. Ontwikkelingen volgen zich steeds sneller op, zowel in de wereld om ons heen als in de gemeente zelf. Bepaalde onderwerpen, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, waterkwaliteit, voedseltransitie, circulariteit, lokale economische ontwikkelingen en technische vernieuwingen, kunnen aanzienlijke invloed hebben op de leefomgeving en mogelijk aanpassingen in de omgevingsvisie vereisen. In de huidige situatie is meer besef ontstaan rekening te houden met gezondheidsontwikkelingen en geopolitieke ontwikkelingen. Dergelijke ontwikkelingen kunnen ook leiden tot een bijstelling van ambities en tijdspad. Dat maakt het nodig dat we flexibel en snel kunnen inspelen op deze soms nieuwe en nu nog niet bekende ontwikkelingen. Anderzijds is de omgevingsvisie een langetermijnvisie voor de leefomgeving, gebaseerd op onze kernkwaliteiten. Zo’n visie verandert niet direct bij een onvoorziene ontwikkeling, het biedt juist ook houvast. De in deze visie neergelegde denklijnen kunnen een handvat zijn voor de beoordeling van nu nog onvoorziene ontwikkelingen.