Bijlage 1 - Ontwerp Strategische omgevingsvisie Dijk en Waard d.d. 31 januari 2024

Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard ontwerp 25 maart 2024

Inhoud Inhoud2 Voorwoord4 Inleiding6 1. Dijk en Waard, nu en straks

Het verhaal van Dijk en Waard Opgaven waar wij voor staan  Dijk en Waardse ambities voor 2047

8

8 10 14

2. Een nieuwe manier van denken en werken

22

3. Dijk en Waard in 2047

40

We hebben niet genoeg ruimte Een nieuwe benadering  Waarom en hoe we het anders willen; een onderbouwing Ambitie 1: Gezonde en gemengde woonomgevingen Ambitie 2: Aantrekkelijke en diverse werkplekken Ambitie 3: Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur  Ambitie 4: Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio  Ambitie 5: Toekomstbestendig landelijk gebied Onze rol in de regio Visie 2047: Een leven lang levendig wonen in Dijk en Waard Omgevingseffectrapportage

4. Samen uitvoering geven aan de Omgevingsvisie 2047  Samen werken aan de toekomst naar 2047 Doorwerking van de Omgevingsvisie Kostenverhaal en financiële bijdragen

22 26 27

42 48 52

54 58 63 64 65

80 81 83 87

Colofon88 5. Bijlage 1: Participatie

Participatie omgevingsvisie

2

90 91

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

3

Voorwoord Dijk en Waard is een gemeente om trots op te zijn. Je kunt er heerlijk wonen, werken, varen en struinen door het vele groen. Een gemeente die dynamisch, stedelijk is maar ook groen en landelijk met de prachtige dorpen. Een mooie woonomgeving wordt door onze inwoners belangrijk gevonden. Toch zul je een inwoner nooit horen opscheppen over de gemeente. “Ach, het kan altijd beter”. Dat laatste klopt natuurlijk en vernieuwen zit ons in het bloed. Niet voor niets is het ons gelukt om in 60 jaar te groeien van twee gemeenten met ca. 16.000 inwoners naar één gemeente met 90.000 inwoners. De strategische omgevingsvisie gaat ons helpen om de komende jaren keuzes te maken over onze leefomgeving. We denken na over een lange termijn, namelijk tot en met 2047, het jaar dat de gemeente Dijk en Waard 25 jaar bestaat. We willen de komende 23 jaar samen met u werken aan een nog mooiere gemeente. Een veerkrachtige gemeente waar iedereen een plek kan vinden om prettig en gezond te wonen, werken, leren en recreëren. Van jonge gezinnen met kinderen en jonge afgestudeerden op zoek naar werk, tot ouderen die behoefte hebben aan gezondheidszorg.

Hoe ziet de gemeente er over 23 jaar uit? Waar kunnen en willen we woningen bouwen en waar niet? Waar is er ruimte om duurzame energie op te wekken? Waar kunnen we straks werken, winkelen en sporten? Hoe bewegen we ons door de gemeente en hoe groen is en blijft Dijk en Waard? De omgevingsvisie geeft een beeld van hoe de gemeente er straks uitziet, in 2047 en verder. In de visie staan ook de belangrijkste doelen voor wonen, werken, groen, mobiliteit, duurzaamheid en ruimte voor cultuur, sport en onderwijs. Dijk en Waard is voor veel mensen een aantrekkelijke plek om te wonen, te werken en te recreëren. Om een thuis voor iedereen te blijven zijn er meer woningen nodig, vooral betaalbare woningen. Met meer woningen en meer mensen is er ook meer werkgelegenheid nodig. En meer scholen en mogelijkheden voor sport en cultuur. Daarnaast is er ruimte nodig voor ontwikkelingen die we al in gang hebben gezet zoals het opwekkingen van duurzame energie en voor het voorkomen van overlast door water of hitte vanwege de klimaatverandering. Bij al deze uitdagingen is het heel belangrijk dat er ook voldoende openbare ruimte en groen is. Zowel voor de mensen als voor de natuur. De ruimte is niet oneindig. Daarom moeten we slim omgaan met de beschikbare ruimte en keuzes maken. Die keuzes maken we in deze strategische omgevingsvisie.

We willen met u samen verder bouwen aan de landschappelijke en cultuur-historische kwaliteiten van Dijk en Waard, zoals de historische linten en groene woonwijken. We willen samen de economische dragers waar Dijk en Waard historisch op gegroeid is versterken. Zodat iedereen kan wonen en werken in gezonde, aantrekkelijke en diverse woon- en werkvormen, dicht bij huis.

4

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

5

Inleiding Centraal in het gebied Noord-Holland ten noorden van het Noordzeekanaal ligt de gemeente Dijk en Waard. Onze gemeente is ontzettend divers: van ondernemen in het rustieke buitengebied tot forensen via het dynamische Stationskwartier, van recreëren in het Geestmerambacht, tot sport en spel in de woonwijk. Dijk en Waard is een nieuwe gemeente waarin de organisch gegroeide dorpen in Langedijk en het planmatig gebouwde Heerhugowaard met hun omringend buitengebied samenkomen. Het contrast tussen het stedelijke, het dorpse en het landelijke vormt de nieuwe identiteit van de gemeente. We zijn een echte familiegemeente waar mensen van jong tot oud prettig wonen, leren en werken, sporten en ontspannen.

We geven antwoord op vragen als: wat voor gemeente willen we zijn? Welke opgaven komen op ons af? Welke ambities willen we samen bereiken en wat voor keuzes moeten we daarvoor maken? Deze strategische omgevingsvisie is een toekomstvisie voor onze leefomgeving. We kijken daarvoor vooruit naar het jaar 2047, wanneer de nieuwe gemeente Dijk en Waard 25 jaar bestaat. We hebben de omgevingsvisie voor Dijk en Waard uitgewerkt vanuit een integraal perspectief: we pakken alle opgaven en ambities tegelijk mee. De omgevingsvisie maakt ruimtelijke keuzes. Keuzes die in verband staan met alle ambities binnen de gemeente, waaronder sociale en economische, maar ook met de opgaven waar wij voor staan, zoals klimaat en energie.

We willen dat ons leefgebied gezond en veilig is, nu en in de toekomst. In de omgevingsvisie leggen we uit wat dat voor Dijk en Waard betekent.

6

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

7

1.

Dijk en Waard, nu en straks

Groenblauw karakter​

Het verhaal van Dijk en Waard Dijk en Waard is een nieuwe gemeente die bestaat sinds 2022, maar de oorsprong ervan gaat veel verder terug. Langedijk verkreeg stadsrechten in 1415 als onderdeel van WestFriesland. In die tijd was het “rijk der duizend eilanden” al enkele eeuwen een gevestigd en productief landschap. Met de tijd werd de sterke relatie met water beetje bij beetje uitgedaagd door de aanleg van nieuwe dijken en polders, waaronder de Westfriese Omringdijk. In 1630 werd Heerhugowaard gecreëerd. De bevolking en het bebouwde gebied van Langedijk en Heerhugowaard explodeerden vanaf de jaren ‘60, en daarmee gingen de meeste historische agrarische landschappen, die deze regio kenmerkten, verloren aan verstedelijking. Veel sporen van dit verleden zijn gelukkig nog steeds aanwezig en vormen enkele van de meest iconische en identiteitsbepalende aspecten van Dijk en Waard. Maar laten we vooral ook niet de beeldbepalende iconen van onze na-oorlogse groei vergeten. Dijk en Waard is een blauwdruk van iedere stedenbouwkundige stroming sinds de jaren zestig. De woonerven van onze bloemkoolwijken, de waterrijke wijken met vele verschillende woningen uit de jaren negentig en de iconische Stad van de Zon.

De belangrijkste kernkwaliteiten van de gemeente Dijk en Waard zijn: » de woonomgeving als familiegemeente, met de vele eengezinswoningen en voorzieningen voor alle leeftijden in fijne woonbuurten;

8

Historische linten​

Familie gemeente​

Diverse bedrijvigheid​

Dorp en stad

» de historische linten die de bepalende structuur- en cultuurdragers vormen waarlangs Langedijk en Heerhugowaard zijn gegroeid; » de zeer diverse bedrijvigheid en het talrijke ondernemerschap, waarvan vele familiebedrijven zijn met historische wortels in onze gemeente. In het oog springende bedrijven richten zich op verwerking van aardappelen (chips) en kool (zuurkool); de bedrijventerreinen herbergen parels van

lokaal gewortelde bedrijven met mondiale afzet van producten en levering van diensten; » het waterrijke groene landschap waarbinnen de woonkernen liggen en waar enkele van de woonkernen mee dooraderd zijn; » het contrast tussen de dorpse woonkernen van Langedijk en het meer stadse Heerhugowaard met de dynamische stationsomgeving.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

9

Opgaven waar wij voor staan Verduurzaming, energietransitie, de aanpak van het woningtekort en het aanpassen aan klimaatverandering vragen om grote ruimtelijke ingrepen in Nederland. Ingrepen die nu en in de toekomst grote gevolgen hebben. De nieuwe woonwijken, infrastructuur voor verkeer, energie en water, bedrijventerreinen en voorzieningen waarin nu wordt geïnvesteerd gaan immers zeker vijftig tot honderd jaar mee. En ze zijn voorwaardenscheppend of bepalend voor de kwaliteit van de leefomgeving in de nabije en verre toekomst. Dat vraagt van ons dat we met een open blik actief nadenken over hoe wij in onze gemeente met deze ontwikkelingen omgaan. Met de strategische omgevingsvisie doen we dat. Om ons een beeld te vormen van hoe Dijk en Waard er in 2047 uitziet, beschrijven we hierna eerst welke opgaven op ons afkomen.

10

Korte toelichting per opgave, vertaling naar Dijk en Waard Wonen De demografie van Nederland verandert. Er is al lange tijd sprake van vergrijzing en ontgroening, en dat blijft voorlopig doorzetten: we worden steeds ouder, maar krijgen ook minder kinderen. Tegelijkertijd krijgen we op korte termijn in Nederland te maken met demografische groei en “huishoudensverdunning”, leidend tot een vraag naar zo’n 900.000 nieuwe woningen in 2030. In Dijk en Waard ligt de bevolkingsgroei volgens de prognoses nog hoger dan landelijk: 22,7% in 2050, vergeleken met het Nederlandse gemiddelde van 11,6% (bron: CBS, 2023). Dat betekent dat er voldoende woningen bij moeten komen, in gezonde leefomgevingen en in combinatie met voldoende arbeidsplaatsen en voorzieningen. Tegelijkertijd moeten bestaande woningen duurzamer worden: gasloos, goed geïsoleerd.

Ambitie versus opgave

Werken

De ontwikkelingen om ons heen noemen we opgaven. Opgaven zijn zaken die actie van ons vragen; we kunnen niet bepalen óf we een opgave aanpakken, maar vaak wel hóe we de opgave aanpakken. Ambities initiëren we zelf, omdat ze passen bij de kracht en identiteit van onze gemeente.

Nederland, maar ook onze gemeente krijgt te maken met economische druk doordat (technologische) veranderingen zich steeds sneller ontwikkelen. Deze ontwikkelingen, waaronder kunstmatige intelligentie, maken het nodig om te blijven investeren in onderwijs en goed gekwalificeerde arbeidskrachten. Landelijk bestaat de opgave om werk te maken van de circulaire economie. Regionaal wordt ingezet op verduurzaming en modernisering van de glastuinbouw, een belangrijke economische pijler. In de gemeente is het nodig om voldoende passende arbeidsplaatsen te realiseren en bedrijventerreinen te transformeren naar duurzame, gezonde en goed bereikbare werkplekken. Met bijzondere aandacht voor de zogenaamde “triple helix”: bedrijfsleven, onderwijs en overheid leiden de mensen op die we nodig hebben zodat we duurzaam innoveren.

Mobiliteit en infrastructuur

Natuur en landelijk gebied

Het gebruik van fossiele brandstoffen moet de komende decennia afnemen en leiden tot emissievrije mobiliteit in 2050. Regionaal wordt daarom ingezet op versterking van de Zaancorridor (de spoorlijn tussen Amsterdam en Heerhugowaard) en het verbeteren van fietsroutes, waardoor ov en fiets aantrekkelijke alternatieven worden voor de auto. Ook op lokaal niveau zetten we in op deze transitie, op het ontlasten van het wegennet en het verbeteren van onze gezondheid en kwaliteit van leven. Daarnaast is er een duidelijk doel voor verkeersveiligheid: 0 verkeersslachtoffers in 2050 (Bron: Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2050).

De mens kan niet zonder natuur. Om de biodiversiteit en de natuurlijke omgeving te versterken is het nodig om uitstoot van stikstof terug te brengen, bestaande natuur te versterken en nieuwe natuurgebieden aan te leggen. Op lokaal niveau zetten we in op het versterken van het groen-blauwe netwerk, tot in of vlakbij de woonwijken. Daarmee hebben we de kans om opwarming, waterkwaliteit, stikstof en biodiversiteitsverlies aan te pakken en creëren we een gezondere leefomgeving.

De ondergrond raakt steeds voller en met opgaven als klimaatadaptatie, energietransitie en woningbouw zal het nog drukker worden in de ondergrondse ruimte. Gezien deze ontwikkelingen is het noodzakelijk om regie op de ordening van de ondergrond te krijgen en te houden. Energie Om klimaatverandering tegen te gaan is het belangrijk om minder fossiele brandstoffen te verbruiken. De opwekking van energie moet in 2050 CO2-neutraal zijn. Elektrificatie is daarbij essentieel. Dit vraagt om een fors hogere capaciteit op het stroomnet, in combinatie met slimme netten in onze buurten en wijken. Om lange transporten te voorkomen is het nodig om ook regionaal groene energie op te wekken met zon en wind. Dit vraagt om een goede lokale ruimtelijke inpassing en daarnaast om een warmtetransitie naar gasloze verwarming. Bijvoorbeeld door de uitbreiding van het warmtenet en van warmtebuffers (opslaan van warmte) en door een goede inpassing van de met de energietransitie gepaard gaande infrastructuur, zoals transformatorhuisjes en buurtbatterijen.

Klimaat Nederland is kwetsbaar voor de gevolgen van veranderingen in ons klimaat. Hitte, wateroverlast, droogte: we krijgen er steeds vaker mee te maken. In 2050 moet Nederland waterrobuust en klimaatbestendig zijn ingericht. We werken in onze omgeving aan waterveiligheid en klimaatadaptatie in zowel het landelijk gebied als de bebouwde omgeving. Deze hierboven geschetste opgaven zijn niet nieuw. Maar naast deze voortdurende uitdaging op het gebied van woningbouw, toont de wereld anno 2024 een heel ander gezicht dan in 1964. De gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder: vaker voorkomende en langere periodes van aanhoudende droogte of extremere neerslag. Daarnaast heeft verstedelijking een groot deel van de beperkte ruimte in Nederland opgeslokt. Er is niet veel ruimte overgebleven om de vele uitdagingen die er nog zijn te realiseren. Als gemeente Dijk en Waard willen wij onze bijdrage leveren aan het aanpakken van deze opgaven, ook en vooral omdat we er zelf baat bij hebben. Met deze strategische Omgevingsvisie pakken wij deze handschoen op.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

11

Thema Inwoners

Nationaal •

t/m 2030: 900.000 woningen (Nationale Woonagenda,

Regionaal •

2022). •

Vergrijzende bevolking (groei van 86% 75+ers tot 2040)

t/m 2030: 40.000 woningen (Woondeal NHN 2.0

Lokaal •

met de bijbehorende voorzieningen en infrastructuur (tot

Noord Holland, 2023). •

260.000 woningen verduurzamen

met impact op volksgezondheid en zorg (schatting RIVM,

(Warmtetransitie, de NoordHollandse aanpak,

2019).

2023).

2032). •

Aanpakken van bevolkingsopgaven met aandacht voor bijzondere doelgroepen (vb. vergrijzing, laag gezondheidsniveau van jongeren).

•

Werken

Kwalitatieve inpassing van ca. 5.000 nieuwe woningen

Transformeren en intensiveren van verouderde bedrijventerreinen naar toekomstbestendige, gezonde

•

2030: 50% minder primaire abiotische grondstoffen

en klimaatneutrale plekken waar de nieuwe economieën

(mineralen, metalen en fossiel) in de economie

kunnen landen.

(Uitvoeringsprogramma circulaire economie 2023-2030). •

•

•

Modernisering glastuinbouw/glasdriehoek

2050: Nederland heeft een circulaire economie

(Strategische visie Greenport Noord-Holland

(Rijksbrede Programma circulaire economie, 2016).

Noord, 2020).

•

Komen tot een evenwichtige woon-werk balans in de gemeente en goede functiemenging in centrumgebieden.

•

Bundelen en versterken van ondernemerszin met

Landelijke beleidsrichtlijnen ‘Grip op grootschalige

onderwijs in ruimtelijk-economische clustering, met

bedrijfsvestigingen’.

als doelen o.a. het bevorderen van innovatiekracht en economische robuustheid van de gemeente (i.c. triple helix). •

Mobiliteit en infrastructuur

Ontwikkeling (TOD) Zaancorridor met Programma Hoogfrequent Spoor (Ontwikkelbeeld Zaancorridor

Opgaven waar wij voor staan (op basis van landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid) Op deze pagina staat een overzicht van belangrijke opgaven, georganiseerd per thema en per schaalniveau, van nationaal tot regionaal/provinciaal en lokaal. In de eerste kolom van de tabel zijn per thema de meest urgente en invloedrijke nationale opgaven genoemd. Daar waar van toepassing zijn jaartallen en bronnen vermeld. Het Rijk stelt doelen die vragen om een ruimtelijke uitwerking op regionale en lokale schaal. Op deze manier is te zien dat gemeentelijke uitdagingen locatiespecifiek zijn en tegelijkertijd vaak in lijn liggen met grootschalige opgaven. De opgaven zijn geen losstaande opdrachten maar zijn deel van een netwerk van uitdagingen die overlappen op verschillende thema’s en schalen. Wij zien dat de opgaven vragen om integrale oplossingen.

2040). •

Richting emissievrije mobiliteit in 2050 (Ontwikkelagenda

•

Aanleg en verbeteren doorfietsroutes

•

infrastructuur met focus op wandelen, fietsen en OV

(Actieagenda Actieve Mobiliteit 2022-2027,

automobiliteit, 2023).

(STOMP principe) om het wegennet te ontlasten en

Province Noord-Holland). •

Verkenningn N242

•

Regionale investerings agenda mobiliteit regio

Komen tot eevn modal shift en de bijhorende

gezondheid en leefkwaliteit te verbeteren.

Alkmaar

Energie

•

2050: -95% uitstoot van broeikasgassen (Klimaatplan 2021-2030, 2021), elektrificatie betekent toenemende

•

zonne- en windenergie op land in 2030 (RES

vraag naar infrastructuur. •

2030: -55% uitstoot van broeikasgassen. Om dit doel zeker te halen, richt het kabinet het beleid op 60% in

uitvoeringsprogramma NHN). •

•

2030: 74% van de stikstofgevoelige natuur in Natura2000-gebieden overschrijden niet de zogeheten ‘kritische

•

•

eventuele bijbehorende warmtenetten. •

Aanpakken netcongestie en energieopslag (buurtbatterijen en warmtebuffers).

•

Het versterken van het groen-blauwe netwerk in en rond biodiversiteitsverlies aan te pakken.

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) biedt

stelt doelen over o.a. stikstof en natuur, dit

Water en bodem sturend in alle ruimtelijke besluiten

Nederland is in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht (Nationaal Deltaprogramma, 2023).

12

Transitie naar aardgasvrije woningen met ruimte voor de

landbouwgebied en kwetsbare natuur Het

(Kamerbrief rol Water en Bodem, 2022). •

•

(Ambitiedocument Nederland Natuurpositief, 2019).

Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG)

•

Verbinding van natuur met recreatie.

•

Aanpakken hittestress en waterrisico’s door

programma is leidend.

leidend. •

energieopwekkingking.

de gemeente om opwarming, waterkwaliteit, stikstof en

kaders voor o.a. stikstof en natuur, dit programma is

Klimaat

Kwalitatieve ruimtelijke inpassing van hernieuwbare

Rerservering overgangszones tussen

Voltooien NNN en Nederland natuurpositief

•

•

Versterking/aanleggen natuur (Programma Natuurnetwerk 2022, 2022).

depositiewaarden’ (KDW) (coalitieakkoord, 2022). •

Aanpassing en uitbreiding elektriciteitsnetwerk (Energievisie Noord-Holland Noord, 2023).

2030 (Aanvullend Klimaatpakket, 2023).

Natuur en landelijk gebied

NHN zet zich in voor de realisatie van 3,6 TWh

•

Klimaatadaptatie en waterveiligheid in adaptief

de hoofdwatersystemen en openbare ruimte

landelijk gebied en toekomstbestendige bebouwde omgeving (Klimaatadaptatie Noord-Holland 2020).

klimaatbestendig te ontwikkelen. •

Voorkomen bodemdaling

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

13

Dijk en Waardse ambities voor 2047

De wereld om ons heen verandert. Als gevolg daarvan verandert onze gemeente ook. Naast nationale, regionale en lokale opgaven, hebben we als gemeente eigen ambities. Dit zijn doelen die we stellen omdat ze passen bij de identiteit van Dijk en Waard, omdat ze bijdragen aan het versterken van onze kwaliteiten. Ze vormen een samenballing van de wensen en ambities uit beleidsplannen, uit de participatie en uit interviews met de verschillende beleidsafdelingen. We beschrijven de ambities hierna in de vorm van vijf bouwstenen voor 2047. Zij vormen de bouwstenen van onze strategische omgevingsvisie en we lichten ze daarom nader toe in hoofdstuk 3.

Gezonde en gemengde woonomgevingen

Aantrekkelijke en diverse werkplekken

Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur

Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio ​

Toekomstbestendig landelijk gebied​ 14

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

15

Veilige en plezierig beloopbare buurten met snelle verbindingen naar de regio

Gezonde en gemengde woonomgevingen

We hebben de ambitie om 10.000 woningen te realiseren in Dijk en Waard, in de periode tot 2032. Deze ambitie ligt hoger dan het bevolkingsbehoeftecijfer van de provincie (5.000 woningen tot 2032) maar is in lijn met de versnellingsopgave vanuit de Woondeal (minimaal 7.150 woningen tot 2030)1. Door bij te dragen aan de regionale woningbehoefte vervult Dijk en Waard zijn rol als samenwerkingspartner in de regio. Zo kent onze gemeente door de explosieve groei van de afgelopen decennia een groeiend aantal ouderen. Tegelijkertijd moeten we ons met overtuiging ook richten op onze jeugd. Zij zijn onze toekomst. En de jeugdzorgproblematiek is in onze gemeente groter dan vergeleken met de rest van de regio en het land2. Onze demografische uitdaging is om van een gemeente die explosief en grillig gegroeid is een gemeente te maken die demografisch in balans is. We hebben daarom de ambitie om in onze gemeente de woonomgeving gezond te maken. Door aandacht te hebben voor relevante gezondheidsthema’s als stimuleren van beweging, een goede luchtkwaliteit en tegengaan van eenzaamheid en overgewicht. We bouwen hierbij voort op de ligging nabij natuur en groen en de landschappelijke kwaliteiten die rond de woongebieden te vinden zijn.

Complementaire identiteiten Dijk en Waard is een samensmelting van twee complementaire identiteiten: Dijk vertegenwoordigt vooral de dorpse kant, een identiteit die sterk verbonden is met de historie en wordt bepaald door de ondergrond, organische groei en kenmerkende bedrijvigheid. Waard is de moderne stad in de polder waarbij de planmatige aanpak en een onstuimige 1 2

16

Woondeal 2.0 regio Noord-Holland Noord Gezondheidsatlas, GGD Noord-Holland Noord

Circulaire economie en bouw

groei kenmerkend zijn. Door verschillende kwalitatieve woonmilieus toe te voegen, worden we als woongemeente diverser. We maken onze wijken gemengder en staan klaar voor het opvangen van demografische ontwikkelingen, met name de vergrijzing. Tenslotte, maar niet onbelangrijk, hebben we de kans om onze wijken gezonder te maken, met meer ruimte voor natuurlijk groen, spelen, ontmoeten en bewegen. Er is ruimte in Dijk en Waard Het verstedelijkte gebied heeft een lage dichtheid en veel open plekken die beter benut kunnen worden. De woonopgave is een kans om de bebouwde omgeving door te ontwikkelen. Door de woonopgave binnenstedelijk integraal aan te pakken kan de verduurzaming van woningen, groot onderhoud van (ondergrondse) infrastructuur en opwaardering van openbare ruimte hand in hand gaan met realisatie van woningen en de levensvatbaarheid van voorzieningen.

De gemeente Dijk en Waard zet in op een circulaire economie en dus ook bouw. Dit betekent dat we minder primaire (virgin) grondstoffen gebruiken. Bouwmaterialen die we oogsten uit sloop, herontwikkeling en renovatieprojecten verzamelen we voor hoogwaardig hergebruik. Zo brengen we het terug in de materiaalketens. Net als bij de inrichting van de openbare ruimte, heeft de gemeente bij de (ver)bouw, renovatie en sloop van gemeentelijke eigendommen, het principe “circulair, tenzij…” voor ogen.

“We kiezen nadrukkelijk niet voor een compleet nieuwe insteek: we continueren wat goed gaat en brengen op onderdelen accentverschillen aan.” - Omgevingsprogramma Mobiliteit Dijk en Waard.

We zetten in Dijk en Waard in op wandelen, fietsen, en openbaar vervoer als primaire vervoermiddelen binnen de bebouwde kom. Dat doen we al veel, maar het kan en moet beter. Binnen onze gemeente pakken we vaak de auto voor ritjes die ook met de fiets afgelegd kunnen worden. Onze infrastructuur maken we geschikter voor de voetganger en de fiets, met specifieke aandacht voor OostWest verbindingen. We maken ruimte voor groeiende aantallen fietsers en houden daarbij rekening met een verandering in verschillende soorten fietsen (snel, langzaam, zwaar en licht). Fietsparkeervoorzieningen op belangrijke plekken in de gemeente moeten beter. We ontlasten op die manier het wegennet en maken ruimte voor meer groen en ontmoeten. Zo stimuleren we gezondheid, veiligheid en leefkwaliteit. Door goede fietsverbindingen, een betere openbare ruimte en nieuwbouw met menging van functies versterken we de positie van ons OV-knooppunt in de Zaancorridor en vergroten we de mogelijkheid om opgenomen te worden in het Programma Hoogfrequent Spoor. Daar hoort een nieuw treinstation bij, met passende voorzieningen voor voor- en natransport.

Levendig Stationskwartier Binnen een straal van 1.200 meter rondom het station ontwikkelen we een nieuw kerngebied met een mix aan wonen, werken en voorzieningen, winkels en recreatie.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

17

Aantrekkelijke en diverse werkplekken Het lijkt erop dat relatief veel inwoners van Dijk en Waard niet in Dijk en Waard zelf werken, maar in omliggende gemeenten. Toch kennen we een zeer lage werkloosheidsgraad. Onze ambitie is om meer inwoners in onze gemeente te laten werken. Dat heeft verschillende gezondheidsvoordelen, want te voet of per fiets naar werk is gezonder dan met de auto, minder reistijd draagt bij aan de mentale gezondheid en inwoners zijn meer verbonden met hun woonomgeving. Daarnaast beperken we het aantal autoritten, met positieve gevolgen voor doorstroming en luchtkwaliteit en daarmee bereikbaarheid en een positief vestigingsklimaat voor bedrijven. Daarom zetten we in op aantrekkelijkere en meer gemengde werklocaties.

en functiekoppeling (samenwerking tussen bedrijven) in de werkgebieden kan leiden tot verdichting en daarmee meervoudig, efficiënter ruimtegebruik. Bijvoorbeeld in de zone rond het treinstation. Daar liggen kansen om een ander soort werkgelegenheid toe te voegen en zo een hoogstedelijke omgeving te realiseren. Zo verminderen we de afhankelijkheid van bereikbaarheid per auto. Ontmengen (waar het moet) om te kunnen mengen (waar het kan). We gaan in gesprek met eigenaren over het opwaarderen van verouderde bedrijfspanden voor meer energie-efficiëntie en intensiever dakgebruik voor bijvoorbeeld de opwekking van duurzame energie en vergroening.

Om dat te bereiken transformeren we verouderde bedrijventerreinen naar toekomstbestendige, gezonde en klimaatneutrale plekken waar de nieuwe economieën en diverse typen werkgelegenheid kunnen landen. We willen meer menging van de functies wonen, werken en onderwijs in de stedelijke bedrijventerreinen. Functiemenging

Dijk en Waard kent een diverse bedrijvigheid die aansluit op de bevolking: er zijn familiebedrijven actief en er liggen kansen om MBO educatie nog sterker te koppelen aan de gevestigde bedrijven.

Economie dashboard: Dijk en Waard Bron: dijkenwaard.incijfers.nl

49.000 Economie dashboard: Alkmaar Bron: alkmaar.incijfers.nl

63.000

18

Diverse bedrijvigheid

En Dijk en Waard wil nog meer diversifiëren. Door de bedrijventerreinen te transformeren

“We hebben prachtige toonaangevende bedrijven zoals Burg Azijn, Kramer’s Zuurkool, Groot en Slot (veredeling uien), PepsiCo (lay’s chipsfabriek), FastFeedGrinded (recycling schoenen)” - Interview Team Economie. ontstaan koppelkansen om de openbare ruimte op te waarderen en energie-opwekkingking en opslag toe te voegen. Het is ook van belang om de juiste bedrijven op de juiste plaats te huisvesten. Bedrijven die passen bij de specifieke kenmerken en kwaliteiten van een plek. Bij de entree van een multifunctioneel werkgebied past een hoogwaardige uitstraling met intensief ruimtegebruik. Verbinding onderwijs en werken Dijk en Waard biedt veel kansen voor mensen met een praktisch opleidingsniveau. Het is daarom nodig om met de economische sector en het onderwijs te gaan werken aan het economisch profiel van de toekomst, en vanuit dat perspectief de werkgebieden te ontwikkelen en onze mensen op te leiden.

Werkgebieden Werkplekken zijn niet alleen te vinden op bedrijventerreinen, maar ook in de wijken en niet te vergeten in het buitengebied. We willen ons immers ook richten op die gebieden in de gemeente met veel werkgelegenheid, maar die nu buiten een meer op industrie gericht economisch beleid vallen.

“In Dijk en Waard worden de bedrijventerreinen gemiddeld minder intensief gebruikt per hectare” - Visie Werklocaties Dijk en Waard. Vanuit een ruimtelijk-economisch perspectief is het belangrijk om het bestaande MBOcluster rondom het treinstation te versterken en uit te breiden. ‘Uitbreiden’ betekent ook ruimte bieden aan combinaties van onderwijs en ondernemen. Kennisclustering leidt tot innovaties en een robuustere economie van onze gemeente. In deze clustering moet ook plek zijn voor voorzieningen (vergaderruimtes, conferentiezalen, kantines, enz.) die gedeeld kunnen worden door verschillende scholen en bedrijven. We doen dat in bestaand stedelijk gebied en integreren het met onze klimaatopgaven, vergroening en gezondheid. Om ambitie te realiseren, willen en moeten we ons afstemmen op de bestaande visies van de onderwijssector

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

19

Verbinding met cultureel erfgoed, water en natuur

Toekomstbestendig landelijk gebied

In onze gemeente willen we groene (natuur) en blauwe (water) netwerken versterken om opwarming, waterkwaliteit, stikstof en biodiversiteitsverlies aan te pakken. In Dijk en Waard zijn er reële risico’s op wateroverlast door de lage ligging, bodemdaling en beperkt waterbergend vermogen in de kleigrond.

We zetten in Dijk en Waard in op een toekomstbestendige agrarische sector die in goede balans opereert tussen het economisch verdienmodel en het behoud en versterking van landschappelijke kwaliteit. Teeltkeuze kan hierbij een rol spelen, net als hoe we omgaan met schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging van agrarische bedrijven.

Bij ontwikkelingen zijn water en bodem sturend, conform landelijke richtlijnen. We hebben al ervaring met het “Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie” en breiden die manier van werken uit1. Het vele water in de gemeente maken we zoveel mogelijk toegankelijk voor de pleziervaart, door bijvoorbeeld routes aan elkaar te koppelen. “Langedijk ontwikkelt met water” wordt “Dijk en Waard ontwikkelt met water”. 1 Klimaatrobuuste polder, (voormalige) Gemeente Heerhugowaard.

20

We willen de relatie tussen stad en landelijk gebied versterken door het realiseren van aantrekkelijke recreatieve verbindingen. De historische elementen van het landschap kunnen worden ingezet als aantrekkelijke ontsluitingsroutes om centra en de open ruimte met elkaar te verbinden. Deze elementen zijn bijvoorbeeld de historische linten, de grachten, de dijken en nog veel meer. We willen onze cultuurhistorische kwaliteiten als basis gebruiken om nieuwe verbindingen te leggen.

In samenhang daarmee zoeken we naar mogelijkheden voor het versterken van de recreatieve functie van het landelijk gebied, zodat we te drukke natuurgebieden kunnen ontlasten. We passen de opwekking van duurzame (wind)energie kwalitatief ruimtelijk in. Verduurzaming en concentratie van de glastuinbouw is een belangrijke opgave.

“Hoe zorgen we er voor dat onze recreatie- en natuurgebieden blijven aansluiten bij de wensen en behoeften van het groeiend aantal inwoners van de regio en daarbuiten?” Visie Recreatiegebieden 2030 Geestmerambacht.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

21

2.

Een nieuwe manier van denken en werken We hebben niet genoeg ruimte Om alle hiervoor beschreven opgaven en ambities los van elkaar te realiseren, is veel ruimte nodig. Dit is een uitdaging voor heel Nederland en zeker ook voor Dijk en Waard. Tot nu toe was de praktijk dat we nieuwe ruimtevragers een plek gaven door het bebouwde gebied uit te breiden. Stedelijke uitbreiding was lange tijd dé oplossing voor de ruimtelijke problemen van stad en platteland. We zien dat die uitbreidingspraktijk niet tot het gewenste resultaat leidde, want steden en dorpen zijn de afgelopen jaren verviervoudigd in omvang, maar hun problemen zijn ook groter geworden. Zo namen o.a. luchtvervuiling, eenzaamheid en verkeersopstoppingen toe. Verstedelijking heeft de toch al beperkte ‘open’ landschappen van Nederland opgeslokt.

De uitbreiding van de stad in het landelijk gebied met de daarbij horende verharding leidt ook in Dijk en Waard tot groeiende druk op de ruimte die ook nodig is voor natuur, energieopwekking, recreatie en landbouw. Door de stijgende geluid-, licht-, en luchtvervuiling van de uitbreidende stad en het intensiever gebruik van het resterende buitengebied voor recreatie en landbouw, staat de overgebleven natuur sterk onder druk. Het wordt steeds lastiger om evenwicht te krijgen in het ecosysteem dat nodig is voor een gezonde leefomgeving. We deden altijd of het buitengebied leeg was, maar we weten inmiddels dat het landelijk gebied sterk ‘terugduwt’. Ook in het buitengebied zelf staat de ruimte onder druk ondermeer door schaalvergroting in

de land- en tuinbouw. Ook hier willen we de beperkte beschikbare ruimte benutten voor uiteenlopende opgaven en ambities. Als we de toekomstige ruimtevraag die nodig is voor onze opgaven op energie, landbouw, natuur enzovoort naast elkaar leggen, hebben we ongeveer 75% van het huidige landelijk gebied extra nodig. We kunnen dus niet nog meer afsnoepen van dit buitengebied. In onze ruimtelijke ordening heeft het bouwen van woningen meestal prioriteit. Maar door de focus op woningbouw was er minder aandacht voor andere opgaven en ambities. En deze andere opgaven nemen in belang toe. Doordat we opgaven veelal sectoraal aanpakken, lukt het ons niet om op al deze onderwerpen

Bronnen: CBS en Topotijdreis

22

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

23

Leeftijdsopbouw Dijk en Waard in 2022 en 2050 Bron: Dijk en Waard in cijfers.

Grote ruimtelijke opgaven op een beperkte ruimte. Op deze kaart wordt de huidige situatie van het bebouwde gebied in Dijk en Waard weergegeven. Elke hectare van de gemeente heeft vandaag al een functie, of het nu voor wonen, natuur, landbouw of bedrijven is. Bovendien is er in de toekomst nog meer ruimte nodig (zie toekomstige ruimtelijke claims aan de rechterkant). Waar kunnen al deze nieuwe claims worden geplaatst?

24

voortgang te boeken. De ambities zitten elkaar eerder in de weg dan dat ze elkaar versterken.

uitdagingen. Het zet onze andere ambities onder druk.

Zo zagen we bijvoorbeeld dat door het grootschalig verharden van buitenruimte het stedelijke hitte-eiland effect is versterkt. Dit vergroot het risico op hittestress. Vooral kinderen onder 5 jaar en ouderen boven 65 jaar zijn hier gevoelig voor. Dit zijn juist de sterkst groeiende bevolkingsgroepen in Dijk en Waard de komende jaren. Hoe kunnen we deze opgave samen oppakken met de ambitie om passende woonvormen te realiseren voor de groeiende 75+ groep, zodat zij zolang mogelijk zelfstandig kunnen wonen, dichtbij voorzieningen? En hoe pakken we dit op met het besef dat slechts de helft van de volwassenen in Dijk en Waard de landelijke beweegnorm haalt? Bij jongeren tussen 11 en 25 jaar is dit zelfs minder dan 25%. Verdere toename van de autoafhankelijkheid en verkeersdrukte remt fysieke beweging en zal deze cijfers eerder nog verslechteren dan verbeteren.1

» Uitbreidingen zijn op den duur kostbaar voor de gemeente. Inbreidingen leveren volgens recent onderzoek2 uiteindelijk meer op, zeker als ook maatschappelijke meerwaarde (gevolgen voor mobiliteit, ruimtegebruik, spillover-effecten) wordt meegerekend. Uitbreiding legt daarmee druk op het gemeentelijk budget om andere transities en ambities te realiseren.

We zien dus dat de huidige werkwijze de volgende obstakels oplevert: » De bestaande manier van werken geeft eerste prioriteit aan woningbouw en claimt daarmee de ruimte die nodig is voor andere 1 PosadMaxwan, Een gezonde stad: meer dan fietspaden. Een praktische gids. 2021.

Daarom beantwoorden we in deze omgevingsvisie de volgende twee leidende vragen: “Hoe kunnen we onze bijdrage leveren aan grote en complexe opgaven, en onze ambities realiseren in de beperkte ruimte?” en “Welke kwaliteiten streven we in de toekomst na?”. Met daarbij de afgeleide vraag: “hoe kunnen we wat samen goed en innovatief is opgebouwd verder continueren en uitbreiden om zorgvuldig met onze beperkte ruimte om te gaan?”.

2 Metropoolregio Amsterdam en Provincie NoordHolland, Maatschappelijke kosteneffectiviteitsanalyse Binnen - Buitenstedelijk bouwen. 2023

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

25

Een nieuwe benadering

Dijk en Waard is de afgelopen decennia gegroeid van een aantal kleine dorpen naar een uitgestrekte woongemeente met 90.000 inwoners. Nu is het zaak die ruim opgezette gemeente in het Noord-Hollandse landschap een toekomstbestendige, veilige en gezonde plek te laten blijven, terwijl het aantal inwoners groeit naar 100.000. Een gemeente waarin het goed wonen, werken, leren en recreëren is, in een gezonde balans. Dat vraagt een andere werkwijze, een andere sturing en een andere visie dan het op- en uitbouwen van een nieuwe stad. Het vergt een andere gereedschapskist om de volgende stap te zetten. De stap van planmatige groei naar organische doorontwikkeling van onze gemeente. Om onze ambities waar te maken en de opgaven waar wij voor staan aan te kunnen, kiezen we in deze strategische omgevingsvisie voor een nieuwe benadering. We stappen af van het automatisme van stedelijke uitbreiding voor primair woningbouw. We stappen over op een kwalitatieve, integrale manier van werken aan de ruimtelijke ontwikkeling van Dijk en Waard. In deze integrale benadering kijken we kritisch naar alle opgaves en ambities. We zoeken de beste plek om ze te realiseren, in de eerste plaats binnen de bestaande en dus beperkte ruimte van het bebouwde deel van de gemeente.

Daarbij benaderen we de ruimtelijke vraagstukken niet alleen kwantitatief, dus in termen van hectares, maar ook in termen van gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. Het gaat behalve om kwantitatieve keuzes ook om kwalitatieve keuzes en sturing. Intensivering binnen het bestaande bebouwde gebied vraagt om kwalitatieve handvatten om te zorgen voor samenhang en voldoende collectieve leefkwaliteit (zoals gesuggereerd in de studie van het PBL: Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050).

26

Waarom en hoe we het anders willen; een onderbouwing Want als we blijven doen wat we deden, krijgen we wat we kregen. De opgaven zijn fors en onze ambities hoog. Met de focus op bestaand stedelijk gebied staan we voor een grote verbouwing, een complexe opgave. Dat is tegelijk ook een kans of eigenlijk een opdracht om ook een béter Dijk en Waard te maken. Of het nou gaat om kwaliteit van gebouwen, het stedelijke gebied, natuur en water of het buitengebied; het draagt in belangrijke mate bij aan onze identiteit en ons welbevinden. Aan hoe we willen samenleven. Door in die grote verbouwing zorgvuldig om te gaan met wat we hebben en van daaruit verbinding te zoeken met de opgaven, bouwen we samen aan een mooier Dijk en Waard. Het realiseren van de benodigde aantallen woningen, werkgebieden, natuur, recreatiegebieden met toevoegen van kwaliteit vraagt om een creatieve en integrale benadering van de opgaven. We beseffen ons dat we hiermee een omslag inzetten die gevolgen zal hebben voor iedereen in de gemeente Dijk en Waard. Maar we doen het ergens voor! Deze nieuwe koers leidt tot gezondere leefomgevingen, fijne werkplekken, een dynamisch landelijk gebied en een gezond ecologisch systeem van water en natuur. In het hoofdstuk ‘Dijk en Waard in 2047’ werken we dat toekomstbeeld verder uit.

Om deze koerswijziging te onderbouwen, schetsen we hierna de gevolgen van de kwantitatieve stedelijke uitbreidingen. Daarna schetsen we in de visie en de uitwerking daarvan een alternatief toekomstbeeld.

We analyseren vier verschillende ruimtelijke thema’s waar de ambities en opgaves zich afspelen binnen de gemeente Dijk en Waard: de woongebieden, de werkgebieden, mobiliteit en het buitengebied. Voor elk thema geven we aan wat de bestaande opgaves en ambities zijn, maar ook welke aanpak wij momenteel hanteren in de realisatie. Deze “huidige” aanpak wordt ook wel “business as usual” genoemd, omdat het de ruimtelijke planningspraktijk van de afgelopen 60-80 jaar vertegenwoordigt. De business as usual aanpak heeft de afgelopen decennia geleid tot veel benutte kansen en gerealiseerde kwaliteiten. Maar er zijn ook ongewenste gevolgen. Op dezelfde weg doorgaan brengt risico’s met zich mee die de leefkwaliteit in Dijk en Waard op den duur geen goed doen. Veel van deze risico’s spelen al langere tijd, zoals gezondheid en leefkwaliteit. Sommige andere risico’s zijn nieuw en onbekend, zoals de achteruitgang van de waterkwaliteit.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

27

Woongebieden Tot nu toe wijzen we uitbreidingslocaties voor woningbouw aan, keuren deze goed en bebouwen deze vervolgens met veelal grondgebonden woningen. Deze aanpak is breed toegepast in heel Nederland en zeker ook in Dijk en Waard, waar de meeste bebouwde gebieden het resultaat zijn van stadsuitbreidingen van de afgelopen 60 jaar.

Kansen die ontstaan door de nieuwe strategie Kiezen voor woningbouwlocaties binnen de bestaande bebouwde kom, vaak ‘verdichting’ genoemd, biedt kansen om de volgende maatschappelijke uitdagingen in wonen, werken, mobiliteit en het landelijk gebied waar Dijk en Waard voor staat op te vangen. Nieuwe woonvormen, meer doorstroming Doorgaan met woningbouw op de uitleglocaties leidt tot meer van hetzelfde: grondgebonden woningen. In Dijk en Waard hebben we dit type woningen al in grote mate: 79% van alle woningen zijn eengezinswoningen, in vergelijking met 63% in Alkmaar. Door gebruik te maken van ruimte in de bestaande stad, ontstaan kansen om nieuwe woonvormen toe te voegen, met name appartementen voor bijvoorbeeld jongeren en ouderen, maar zeker ook geclusterde of collectieve woonvormen voor ouderen. Appartementen leveren meer kansen op voor duurzame, collectieve energiesystemen inclusief koeling. Verminderen hitte-eiland effect Door zo min mogelijk nieuwe verharding toe te voegen en liefst te verminderen ten gunste van groen, verminderen we het stedelijke hitte-eiland effect en verkleinen we het risico op hittestress. Vooral kinderen jonger dan 5 jaar en 65-plussers zijn gevoelig voor hittestress. En dit zijn juist de sterkst

28

groeiende bevolkingsgroepen in Dijk en Waard de komende jaren volgens de demografische prognoses. Door het bestaande bebouwde gebied te transformeren, is het mogelijk om de functies van het grondgebruik te intensiveren en meer woningen toe te voegen. In tegenstelling tot uitbreidingen heeft dit geen invloed op het hitte-eiland effect, omdat het geen nieuw verhard oppervlak creëert, maar eenvoudigweg reeds verhard oppervlakte transformeert.

Focus op grondgebonden gezinswoningen op de grotere uitbreidingslocaties zorgt voor nog grotere afstand tot voorzieningen en scholen waardoor kinderen en jongeren zich weinig zelfstandig kunnen verplaatsen. Dit heeft invloed op hun fysieke beweging en sociale ontwikkeling. Ook ontstaat een schever woningaanbod met grondgebonden woningen: er is behoefte aan compacte woningen en diversiteit op de woningmarkt. ​

Veel ouderen wonen in wijken met een laag voorzieningenniveau wat sociale isolatie, beperkte mobiliteit, ontbrekende stimulans voor beweging en eenzaamheid in de hand werkt.​

Gezonder leven Nauwelijks de helft van de volwassenen in Dijk en Waard haalt de landelijke beweegnorm1. Bij jongeren tussen 11 en 25 jaar is dit zelfs maar tussen 15 en 24%. Door niet meer te bouwen op uitleglocaties verkleinen we de auto-afhankelijkheid doordat woningen en voorzieningen dichterbij komen te liggen2. Bovendien passen we de infrastructuur zo aan, dat je binnen de gemeente met de fiets doorgaans sneller bent dan met de auto. Daarmee stimuleren we fysieke beweging en een gezondere leefstijl. Voor mensen die geen auto hebben, of niet meer kunnen rijden, verlagen we de drempel om anderen op te zoeken en verkleinen we de kans op eenzaamheid en sociale isolatie. Beter benutten infrastructuur Doordat we meer binnen het bestaande bebouwde gebied gaan bouwen, is minder nieuwe verkeersinfrastructuur nodig. Nieuwe woningen zijn immers bereikbaar via bestaande infrastructuur en openbaar vervoer én liggen vaker dichtbij voorzieningen. Ook omliggende bestaande wijken profiteren van de toegenomen bevolkingsdichtheid doordat draagvlak voor voorzieningen en OV toeneemt. Daarmee wordt de verdere ontwikkeling van de 1 Gezondheidsatlas, GGD Noord-Holland Noord 2 De maatschappelijke effecten van het wijdverbreide autobezid in Nederland, KiM.

Veel ouderen en kinderen wonen in wijken met een hoog risico op hittestress terwijl zij hier net het kwetsbaarst voor zijn.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

29

Leefkwaliteit dashboard: Dijk en Waard Beweegrichtlijn Dijk en Waard

Risico op psycho-sociale problemen (4-11 jaar) Dijk en Waard en Noord-Holland Noord

Stedelijk hitte-eiland effect Dijk en Waard en omgeving

Bron: Gezondheidsatlas, GGD Noord-Holland Noord.

Bron: Gezondheidsatlas, GGD Noord-Holland Noord.

Bron: Atlas van de leefomgeving

Emotionele problemen

Opmeer Gedragsproblemen Bergen

65+ jaar

18-65 jaar

Zaancorridor en het OV station Heerhugowaard beter haalbaar. Buslijnen en Hugohopper die in onze gemeente rijden worden rendabeler. Verbindingen met het treinstation worden beter en daarmee wordt ons Stationskwartier aantrekkelijker om te verblijven en door te ontwikkelen. Zo wordt de verdere ontwikkeling van de Zaancorridor door onze OV-knooppuntontwikkeling gestimuleerd en ligt een toekomstige betere treindienstregeling voor de hand. Verkeersveiligheid Vermindering van het autogebruik en het verbeteren van de infrastructuur voor langzaamverkeer is nodig om het risico op zware verkeersongevallen te verminderen. Dijk en Waard kampt momenteel met meer ernstige ongevallen dan gemiddeld in Nederland. Dit terwijl veel autoritten in Dijk en Waard een lokale bestemming hebben die ook fietsend of wandelend bereikt kan worden. Door de auto minder ruimte te geven en door afstanden binnen de gemeente te verkleinen, creëren we een veiliger woon- en werkomgeving en stimuleren we gezondere mobiliteit. Meer ruimte voor ontmoeten Het verstedelijkte gebied heeft een lage dichtheid en sommige delen zijn nog niet efficiënt ingericht. Denk hierbij aan bovengrondse (enkellaagse) parkeerplaatsen en monofunctionele wijken met zeer lage dichtheden. De woonopgave is een kans om

30

Hyperactiviteit

En het kan!

Problemen met leeftijdsgenoten

Problemen met prosociaal gedrag

de bebouwde omgeving in de gemeente Dijk en Waard verder te ontwikkelen en ruimte te geven aan langzaam verkeer, goede openbare ruimte voor sociale contacten. Met minder ruimte voor verkeer en parkeren ontstaat meer ruimte voor ontmoeten in en tussen de wijken. Met meer kwalitatieve ontmoetingsruimte voor verschillende bevolkingsgroepen verkleinen we het risico op sociale isolatie, eenzaamheid, depressie en verminderd mentaal welzijn. Kinderen kunnen veiliger naar hun school, hun club of hun vriendjes lopen of fietsen. Dit heeft een positief effect op psycho-sociale problemen, waar zij nu relatief veel mee kampen (zie afbeeldingen hierboven).

Wat horen we? Bij het voorstellen en doorspreken van deze nieuwe benadering komen vaak de volgende tegenargumenten naar boven. We proberen ze hier alvast te beantwoorden. Kritische opmerking 1: ...we kunnen ook gewoon betere woonuitbreidingen maken. In de geschiedenis van de Nederlandse ruimtelijke ordening zijn er vele pogingen gedaan om inclusieve en groene omgevingen voor voetgangers en bewoners te ontwerpen, zoals het woonerf. De autoafhankelijkheid nam echter de ruimte over en overstemde de oorspronkelijke ontwerpprincipes omdat de auto noodzakelijk was om tussen wonen, werk en voorzieningen te bewegen.

Dijk en Waard

Alkmaar

De trend won het van het ontwerp. Het is dus nodig om wonen, werken, voorzieningen en ruimte voor ontspanning dichter bij elkaar te brengen zodat de auto minder noodzakelijk wordt. De ruimte die daarmee wordt gewonnen kunnen we bijvoorbeeld inzetten voor groenere openbare ruimte voor verkoeling en wateropvang, voor ontmoetingsplaatsen, speelplekken en natuur. Kritische opmerking 2: ...we hebben al afspraken met ontwikkelaars en hebben snel woningen nodig! De huidige aanpak kan snel veel woningen realiseren maar creëert problemen op de langere termijn rond gezondheid, klimaatadaptatie, verkeersdruk, etc. die veel investering vragen om nadien op te lossen. Als we de complexere weg van integrale binnenstedelijke planning kiezen, kunnen we veel van deze problemen vermijden of vandaag al aanpakken, samen met de woonopgave. Kritische opmerking 3: ...maar mensen willen in grondgebonden woningen wonen. Er is op dit moment in Dijk en Waard al een groter aanbod aan grondgebonden woningen met tuin dan in de omliggende gemeenten. Een aanzienlijk deel van deze eengezinswoningen worden bewoond door 1 of 2 personen. De oplossing ligt dus niet in bijbouwen van deze typologie maar wel in het op gang brengen en stimuleren van doorstroming. Dat doen we onder andere door de geschikte woonomgevingen aan te bieden aan de juiste

Na decennia een planningsbeleid gehad te hebben dat gericht was op het uitbreiden van de stad, moeten we nu kijken naar de mogelijkheden voor een integraal planningsbeleid, gericht op verdichting in de stad. De eerste berekeningen en verkenningen tonen aan dat nieuwe uitbreidingslocaties niet nodig zijn door verdichtingsontwikkelingen binnen onze dorpen en bestaande wijken. Bovendien bieden ze de mogelijkheid om het woningaanbod in de gemeente te diversifiëren. Alle lopende uitbreidingslocaties kunnen hun ontwikkeling voortzetten, evenals die locaties die zich binnen het bestaande bebouwde gebied bevinden. Daarnaast zijn er vier locaties voor verdichting in de grote centra van de woongebieden: De ontwikkelingen rondom het station met OV-knooppunt ontwikkeling en het Stationskwartier zijn hiervan het meest sprekende voorbeeld. De vier bedrijventerreinen in de nabijheid van de woongebieden hebben ook potentieel om verdicht te worden, met name De Frans (combineren van wonen, werken en onderwijs) en Beveland (meer diversiteit in werkgelegenheid en voorzieningen) en Zuiderdel.

De integrale aanpak levert naast bijkomende woningen (in plaats van voormalige parkeergelegenheid, overtollige infrastructuur of verouderde gebouwen) ook meer centrale werklocaties, een vergroening van het stadshart (herinrichting en herontwikkeling omliggende openbare ruimte) en een afname van de verkeersdruk. doelgroep. Dit zal een mentale omslag vragen bij verschillende doelgroepen maar het vraagt ook een andere manier om naar planning te kijken. Bijvoorbeeld door integrale planning gericht op binnenstedelijk ontwikkelen. Door het beperkte aanbod en het bestaande financiële systeem komt doorstroming nog onvoldoende op gang.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

31

Werkgebieden We hebben met de groei van onze gemeente ook uitbreidingslocaties voor werklocaties of bedrijventerreinen gerealiseerd. Er is daarop altijd veel ruimte voor onze ondernemers geweest om die werklocaties in te richten naar economische behoefte. Dit leidt niet altijd tot een efficient gebruik van de beschikbare ruimte. Meer recentelijk zijn we begonnen met het toevoegen van woon- en andere functies op binnenstedelijke werklocaties om ze aantrekkelijk en vitaal te houden. Het is bekend op welke locaties we kunnen mixen. We gaan onderzoeken welke locaties geschikt zijn om te verdichten. Door primair te kiezen voor het toevoegen van vernieuwde werklocaties binnen de bestaande bebouwde kom, vooral in het Stationskwartier en in de centrumgebieden, kunnen we de volgende maatschappelijke uitdagingen waar Dijk en Waard voor staat opvangen: Bedrijvigheid omarmen en toekomstbestendig maken We maken een bewuste keuze om bedrijven in Dijk en Waard te houden om lokale werkgelegenheid te beschermen en te diversifiëren. Werken in eigen stad of wijk beperkt het verkeer en creëert een sterkere binding en sociale cohesie. We faciliteren en stimuleren actief de komst van diverse (nieuwe) werkvormen, zoals gedeelde voorzieningen, bedrijfsclusters, maakindustrie, etc. om in te spelen op de snel veranderende vormen van bedrijvigheid.

32

van industriële gebieden. Hogere ruimtelijke kwaliteit van bedrijventerreinen is ook van belang om een aantrekkelijke werkplek te bieden aan werknemers. Kortere woon-werkafstanden Door de ruimte in de bestaande bedrijventerreinen beter te benutten, door bijvoorbeeld in hogere dichtheden te bouwen, voorkomen we verdere toename van reisafstanden tussen wonen en werk. Hogere dichtheden leveren ook kansen op voor het verduurzamen van bedrijventerreinen, door bijvoorbeeld het uitwisselen van energie.

van Dijk en Waard betekent dit het plaatsen van energieopwekkingking dicht bij energieintensieve industrieën in Alton, Breekland, De Vaandel en Zuiderdel. Bedrijventerreinen zijn slecht te bereiken met fiets of OV door ligging en slechte verbindingen.​

Bedrijventerreinen beslaan een groot oppervlak in de gemeente maar hebben een extensief ruimtegebruik.​

Daardoor voorkomen we ook dat we plekken maken die met de fiets of OV slecht bereikbaar zijn. De bereikbaarheid van het openbaar vervoer op bedrijventerreinen blijft echter problematisch. Het aanbieden van openbaar vervoer op bedrijventerreinen is door de provincie niet verplicht en de vervoerders bieden dit ook niet aan. We moeten samen met de provincie zoeken naar een oplossing voor dit probleem. Ook bieden we lokale ondernemers de kans om zich op meer centrale locaties in de gemeente te vestigen. Zeker daar waar hun onderneming combineerbaar is met wonen (vb. De Frans of Beveland). Hiervoor moeten we inzetten op bedrijventerreinen met meer functiemenging en op het stimuleren van ondernemers om panden en omliggende terreinen klimaatbestendiger te maken.

Hogere ruimtelijke kwaliteit

Energieopwekkingking dichter bij energieverbruik

Door niet langer nieuwe bedrijventerreinen aan te leggen in het landelijk gebied, voorkomen we verdergaande verstedelijking ten koste van open ruimte. Deze uitbreiding levert vaak meer verharding van groene oppervlakken op dan banen. De nadruk moet liggen op een hogere dichtheid en kwaliteit van banen, in plaats van op het vergroten van de oppervlakte

Om de overgang naar een duurzamere economie te vergemakkelijken, moet ons elektriciteitssysteem aanzienlijk worden uitgebreid om netcongestie te voorkomen. Dit vereist aanzienlijke investeringen. Een manier om dit op te lossen, is door (duurzame) energieopwekkingking te plaatsen naast de plaatsen die het meest verbruiken. In het geval

Verharde bedrijventerreinen hebben een lage belevingskwaliteit en zijn hitte eilanden in de stad.​

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

33

Mobiliteit Decennia lang hebben we de druk op het wegennet verminderd door knelpunten op te lossen door meer weginfrastructuur toe te voegen. We hebben echter geleerd dat het bieden van meer ruimte aan auto’s nóg meer auto’s aantrekt. Hieruit is af te leiden dat de druk op het wegennet niet opgelost wordt met extra infrastructuur, zeker niet met de woningbouwopgave die er ligt en de toename van mobiliteit die dat met zich meebrengt. Daarnaast heeft het uitbreiden van de autoinfrastructuur en de voorrang die we eraan gaven, de belevingskwaliteit van wijken, belangrijke straten en pleinen sterk verminderd en daarmee ruimte voor ontmoeten weggenomen.

Meer ruimtelijke kwaliteit

Kansen die ontstaan door de nieuwe strategie

Dijk en Waard scoort ook minder goed op fietsveiligheid. Daarom zijn extra investeringen nodig, bijvoorbeeld voor verbetering van bestaande en aanleg van nieuwe vrijliggende fietsroutes. De meeste buurten in Dijk en Waard beschikken al over voldoende fietsen wandelinfrastructuur. Deze kunnen beter worden benut door enkele ontbrekende schakels in het fietsnetwerk te realiseren en zo het lokale en regionale netwerk te verbeteren. Dit speelt vooral rond de N242, het kanaal Omval-Kolhorn, het spoor en de Westtangent, die nu nog barrières vormen, maar waar nieuwe fietsbruggen of – tunnels verbindingen kunnen leggen tussen wonen, werken en voorzieningen.

Met een andere aanpak rond mobiliteit, parkeren en infrastructuur kunnen we de volgende maatschappelijke uitdagingen waar Dijk en Waard voor staat opvangen: Meer draagvlak voor (H)OV Door in te zetten op ruimtelijke inbreiding wordt gebruik gemaakt van bestaande infrastructuur. Er ontstaat door de grotere concentratie en hogere dichtheden van woon- en werkfuncties meer draagvlak voor het OV-station en een goed OV-netwerk, maar ook voor vormen van deelmobiliteit. Het toevoegen van nieuwe huizen, werkgelegenheid en voorzieningen dichtbij het bestaande openbaar vervoer verhoogt de rentabiliteit ervan en draagt bij aan de mobiliteitstransitie. Zo kan het doortrekken van hoogfrequent treinvervoer naar station Heerhugowaard haalbaar worden. Om dat te realiseren is het van belang dat we inzetten op woon- en werkfuncties en voorzieningen op maximaal 20 minuten lopen of 10 minuten fietsen vanaf het station.

34

Door aanpassing van de infrastructuur ontstaat meer ruimte voor groen, ontmoeten en beweging.

Centraal gelegen station, goed bereikbaar, maar omgeven door infrastructurele barrières

Actieve mobiliteit - veiliger en gezonder We weten dat zo’n 60% van alle auto’s die geparkeerd staan in Centrumwaard van minder dan twee kilometer afstand komen. Dit hoge percentage geldt waarschijnlijk niet voor elke bestemming, maar duidelijk is dat veel autoritten een lokale bestemming hebben. Voor deze korte ritten zijn wandelen, fietsen of OV een reëel alternatief. Dit biedt voordelen.

Ook kunnen we bij de inrichting van kruispunten meer prioriteit geven aan voetgangers en fietsers. De HugoHopper wordt ingezet voor mensen die minder goed ter been zijn of voor wie lopen of fietsen om andere redenen niet mogelijk is. Het nieuwe parkeerbeleid biedt kansen om alternatieven voor de auto aantrekkelijker te maken.

Ontwerp Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

35

Landelijk gebied Stad en land zijn afhankelijk van elkaar en kunnen elkaar dynamisch versterken. Het landelijk gebied heeft daarnaast haar eigen functies en dynamiek, maar ook problematiek. Vanuit de bebouwde omgeving is het landelijk gebied een belangrijke plek voor rust, ruimte, uitzicht en ontspanning. Uitbreidingen van het stedelijk gebied verminderen de belevingswaarde en kwaliteit van het landschap. Juist dat landschap, de weidsheid, is een kernkwaliteit van Dijk en Waard. Een goede balans is dus cruciaal. Het landelijk gebied in onze gemeente wordt nog vaak als restgebied gezien, als potentieel uitbreidingsgebied. Maar er zijn meer ambities en opgaven voor het gebied buiten de bebouwde kom: denk aan toekomstbestendige landbouw, energie-opwekking, recreatie, natuurherstel, waterkwaliteit. Zo leidt de verwachte bevolkingsgroei van Dijk en Waard tot meer mensen die recreëren in het buitengebied. Dit zet de reeds kwetsbare natuur onder druk. Een gefragmenteerde aanpak van het natuurgebied en het waternetwerk leidt tot onvoldoende ontwikkeling van genoeg drinkwater, schoon oppervlaktewater en een goede zwemwaterkwaliteit in 2047. We hebben een toekomstbestendige landbouw nodig als belangrijke economische pijler in onze gemeente.

Kansen voor meervoudig ruimtegebruik en versterking en intensivering van netwerken in het landelijk gebied worden beperkt benut door de monofunctionele en gefragmenteerde benadering. We willen daarom de opgaven voor het landelijk gebied meer in samenhang met elkaar, maar ook met de binnenstedelijke opgaven (wonen, werken, recreatie, klimaatadaptatie) gaan beschouwen. Als we dat niet doen komen de verschillende belangen en opgaven met elkaar in conflict. Immers: niet alles kan overal en nergens kan alles.

36

Kansen die ontstaan door de nieuwe strategie Open landschap is nabij woongebied Recreatieve verbindingen (fiets- en wandelpaden) kunnen zorgen voor een toenemende toegankelijkheid van het buitengebied en daarmee een toenemende belevingskwaliteit. Natuurherstel en recreatie gaan prima samen De meeste recreatiegebieden liggen nu in of bij natuurgebieden. Als we de natuurgebieden uitbreiden en versterken, vergroten we hun ecologische waarde, en zorgen we voor extra ruimte voor recreatie. Er zijn genoeg kansen om natuur en recreatie met elkaar te verbinden. door natuurgebieden deels te ontsluiten voor recreatie. Het karakteristieke open landschap van Dijk en Waard bevindt zich immers vlakbij de woonwijken. Nieuwe en verbeterde recreatieve verbindingen met hoge ecologische waarde dragen bij aan een betere toegankelijkheid van het landelijk gebied en daarmee voor een toenemende belevingskwaliteit. Bijvoorbeeld door het vormen van een ‘natuurring’, een aaneengesloten groenblauw netwerk als drager van ecologie en recreatie waarbij de Groene Loper en het Kanaalpark een sterk begin vormen. Verbeteren kwaliteit (zwem)water Water is een belangrijke identiteitsdrager van Dijk en Waard. Een goede kwaliteit van het (zwem)water is daarom belangrijk voor onze gemeente.