Bijlage 1 - Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Economie en Ondernemen

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

juli 2024

Een evaluatie van uitvoering van de toekomstvisie Museum BroekerVeiling tussen juli 2022 en juli 2024

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Inhoudsopgave Aanleiding Inleiding.......................................................................................................................3 Evaluatie ..............................................................................................................................4 1.

Welke projecten zijn afgerond tijdens ‘de basis op orde’? ........................................4

2.

Zijn de bezoekersaantallen voldoende toegenomen? ..............................................6

3.

Financiële stand van zaken incidentele subsidie? ....................................................7

4.

Is er voldoende perspectief op cofinanciering? .........................................................8

5.

Is er sprake van samenwerking met andere instellingen? ........................................8

6.

Is er sprake van meerwaarde voor inwoners? ........................................................10

7.

Welke projecten zijn gestart om door te kunnen groeien? ......................................10

8.

Welke bijdrage heeft het museum aan de (city)marketing? ....................................12

Conclusie ..................................................................................................................12 Vervolg ......................................................................................................................13

2

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Inleiding De gemeente Dijk en Waard werkt samen met het Museum BroekerVeiling aan de toekomstbestendigheid van het museum. Om die reden is in augustus 2020 het traject voor de toekomstvisie Museum BroekerVeiling gestart. Daaruit kwam de visie ‘ErVAAR een traditie van innovatie in groente en tuinbouw’ uit voort. De gemeenteraad van Langedijk heeft twee scenario’s uit deze visie in juni 2021 aangemerkt als vertrekpunt voor verdere uitwerking. Bureau Berenschot heeft vervolgens drie toekomstbestendige scenario’s voor het museum gemaakt. Op basis van deze scenario’s nam de gemeenteraad van Dijk en Waard op 5 juli 2022 het besluit om te opteren voor het scenario ‘museum als verrijking’. De uitvoering van de visie is in twee fases opgeknipt, waarbij het scenario ‘de basis op orde’ het uitgangspunt vormde voor de ontwikkeling van de eerste twee jaar. Als de realisatie van het scenario ‘de basis op orde’ voldoende perspectief biedt, kan vervolgens het ambitieniveau verder opgeschroefd worden. In het besluit is tevens opgenomen dat de gemeenteraad een evaluatie voorgelegd krijgt, om daarmee te bepalen of de stap naar het scenario ‘Museum als verrijking’ gemaakt kan worden. Daar hangt vervolgens het besluit aan vast van een extra incidentele subsidie van €1,2 miljoen en een verhoging van de jaarlijkse exploitatiesubsidie met €20.000 tot €390.000.

De beeldvormende sessie in Museum BroekerVeiling op 7 juni 2024 was bedoeld als evaluatiemoment. Dit bleek echter onvoldoende aan de sluiten op het genomen besluit van 5 juli 2022. Om die reden is dit evaluatierapport opgesteld. In dit rapport wordt de volgende vraag beantwoord: biedt de huidige ontwikkeling van het museum voldoende perspectief om door te kunnen groeien naar het scenario ‘museum als verrijking’?

3

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Waar komen we vandaan? Op basis van de ingezette route is er op de volgende momenten een besluit geweest of een terugkoppeling gegeven (zie links naar documenten onder kopje bijlagen): •

• • • •

•

Op 29 juni 2021 heeft de gemeenteraad de toekomstvisie 'Museum BroekerVeiling ErVAAR een traditie van innovatie in groente en tuinbouw’ aan te merken als vertrekpunt voor nadere uitwerking. Op 5 juli 2022 heeft de gemeenteraad de toekomstvisie voor het Museum BroekerVeiling vastgesteld en financiële middelen ter beschikking gesteld. Op 23 mei 2023 heeft de gemeenteraad vooruitlopend daarop het collegebericht ‘Stand van zaken uitvoering Toekomstvisie Museum BroekerVeiling’ ontvangen. Op 24 oktober heeft de gemeenteraad het collegebericht ‘Voortgangsrapportage Uitvoering Toekomstvisie Museum BroekerVeiling’ ontvangen. Op 31 oktober 2023 heeft de gemeenteraad een presentatie gekregen van de kwartiermaker en de directeur van het museum over het eindrapport Voortvarend Verder. Op 7 juni 2024 was er beeldvormende sessie voor de gemeenteraad bij het Museum BroekerVeiling.

Uit de terugkoppelingen bleek steeds dat het museum zich positief ontwikkelt.

Evaluatie De evaluatievragen die we op basis van het ingezette proces kunnen beschrijven zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Welke projecten zijn afgerond tijdens ‘de basis op orde’? Zijn de bezoekersaantallen voldoende toegenomen? Financiële stand van zaken incidentele subsidie? Is er voldoende perspectief op cofinanciering? Is er sprake van samenwerking met andere instellingen? Is er sprake van meerwaarde voor inwoners? Welke projecten zijn gestart om door te kunnen groeien? Welke bijdrage heeft het museum aan de (city)marketing?

1. Welke projecten zijn afgerond tijdens ‘de basis op orde’? Projectplan In het besluit van 5 juli 2022 heeft u het museum gevraagd een projectplan te maken. Het plan ‘Voortvarend Verder’ is door de kwartiermakers Spinner & Langkous in oktober 2023 aan u gepresenteerd. Het plan biedt handvatten en een route voor de uitvoering van de toekomstvisie. In het plan zijn de volgende onderdelen uitgewerkt: Brandstory, Vernieuwde brandidentity (huisstijl), Vlekkenplan, ‘Grid’ voor museale meerjarenplanning, Personeel. Tijdens de uitwerking door de kwartiermakers bleek dat een aantal posten niet logisch in de tijd geplaatst zijn en/of de opbrengsten niet opwegen tegen de kosten (zie ook pagina 55+56

4

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

van het rapport ‘Voortvarend Verder’). De groei van het aantal bezoekers dwingt het museum bijvoorbeeld al op korte termijn na te denken over de capaciteit en indeling van de horeca. De horeca is een belangrijk onderdeel voor de bezoekers van het museum en voor het museum een belangrijke bron van inkomsten. Daarom is afgesproken dat een aantal deelbudgetten (gedeeltelijk) naar voren worden getrokken (aanpassingen gebouwen en herinrichting gebied) en andere (permanente tentoonstelling en verduistering lighallen) naar achter geschoven. Het museum blijft daarbij binnen het totaalbudget zoals dat door de gemeenteraad is toegekend én vergroot daarmee ook de gewenste eigen verdiencapaciteit. Fysieke projecten Met de incidentele subsidie zijn diverse fysieke projecten afgerond, waaronder:

• • • • •

Achterstallig onderhoud entreegebouw en de brandmeldinstallatie is vernieuwd. De gesloten rondvaartboot is gereviseerd en geëlektrificeerd. Het museum vaart volledig elektrisch, m.u.v. de 40 museale schuiten. Er zijn zeven fluisterbootjes elektrisch gemaakt. Geluidsinstallaties zijn vernieuwd. Er is een bijenhuis aangeschaft en er volgt nog een wormenhotel.

Figuur 1 Restauratie & elektrificatie gesloten

Figuur 2 Bijenhuis

Figuur 3 Groot onderhoud van het

rondvaartboot Bron foto: NHD, © Foto jjfoto.nl / Jan Jong

Bron foto: Museum BroekerVeiling

entreegebouw Bron foto: NHD, © Foto jjfoto.nl / Jan Jong

Personeel en organisatie De personele organisatie is op sterkte gebracht. Er zijn onder andere nieuwe frontofficemedewerkers, een reserveringsmedewerker, een medewerker educatie en een horecamanager. De organisatie is daarnaast geprofessionaliseerd. Ook is het vrijwilligersbestand verder gegroeid.

5

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Figuur 4: Bezoekersaantallen museum BroekerVeiling Bron: Rapport Voortvarend Verder, Spinner & Langkous & Museum BroekerVeiling

Kernteam en Stuurgroep Conform het raadsbesluit is een kernteam en stuurgroep ingericht. De uitvoering van de toekomstvisie is steeds getoetst door het kernteam en tussentijds besproken in de stuurgroep. In de stuurgroep nemen Nils Langedijk (inhoudelijk portefeuillehouder) en Fred Ruiten (financieel portefeuillehouder) deel.

2. Zijn de bezoekersaantallen voldoende toegenomen? Het scenario ’Museum als verrijking’ mikt op circa 75.000 museumbezoekers per jaar. Bij aanvang van de toekomstvisie waren er circa 50.000 museumbezoekers. Het museum heeft in 2023 circa 67.000 bezoekers ontvangen. De verwachting voor 2024 is circa 72.000 bezoekers. Daarmee ligt het op koers van de bezoekersaantallen van het gekozen scenario door de gemeenteraad.

6

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Figuur 5: Bezoekersaantallen museum BroekerVeiling Bron: Museum BroekerVeiling

3. Financiële stand van zaken incidentele subsidie? De gemeenteraad heeft op 5 juli 2022 €1,8 miljoen beschikbaar gesteld voor het dekken van de incidentele kosten voor de realisatie van scenario ‘de basis op orde’ uit de toekomstvisie Museum BroekerVeiling. Dit is 75% van de door Berenschot geadviseerde €2,0 miljoen + €300.000 frictiekosten. De overige 25% wordt door het museum als cofinanciering verworven. Tot 1 juli 2024 is bijna €1,3 miljoen uitgegeven. In Tabel 1 is de besteding per onderdeel weergegeven. Het grootste deel van de fictiekosten is besteed. Onder andere aan: de tijdelijke expositie Leve de Sloot, projectbegeleiding en personeel om de stap naar het volgende scenario te kunnen zetten. Onderdeel Nieuwe Vaste tentoonstelling Verlichting verduistering lighal Aanpassing gebouwen 15 bootjes Elektrificeren rondvaartboot Achterstallig onderhoud entreegebouw Extra kosten marketing en communicatie Kwartiermaker Onvoorzien SUBTOTAAL Frictiekosten

Totaal bestedingen uit subsidie van gemeente t/m 01-07-2024 € 15.600 € 93.646 € 122.424 € 491.737 € 160.000 € 80.000 € 963.406 € 288.284

7

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

TOTAAL

€ 1.251.690

Tabel 1: Overzicht uitgaven per deelpost

4. Is er voldoende perspectief op cofinanciering? In het besluit van 5 juli 2022 is opgenomen dat het museum gemiddeld 25% van de totale kosten moet dekken met subsidies, bijdragen van derden, uit eigen middelden, e.d.. Met een totale gemeentelijke bijdrage van €2,7 miljoen euro (waarvan €1,5 Basis Op Orde en €1,2 Museum Als Verrijking, exclusief €300.000 frictiekosten) gaat het om €900.000. Tot juli 2024 heeft het museum reeds ruim €360.000 aan cofinanciering ontvangen. De grote fondsen voor o.a. de realisatie van de vaste tentoonstelling moeten nog (formeel) aangeschreven worden. Met diverse fondsen lopen al wel gesprekken. In totaal ziet het museum nog mogelijkheden voor een bedrag van circa 1,4 miljoen euro. Deze sponsorbijdragen staan nog niet vast. Het museum heeft echter al goede contacten met diverse fondsen over hun plannen. Dat laat zien dat de inzet van het museum op dit onderdeel groot is. Bovendien lenen de aankomende projecten (verbouwing en tentoonstellingen) zich goed voor fondsenwerving. Er is daarom veel vertrouwen dat de 25% cofinanciering (ruim) gehaald wordt. Eventuele extra sponsorbijdragen bieden ruimte voor het museum om extra activiteiten uit te voeren, en kan ervoor zorgen dat het bezoekersaantal verder stijgt.

DuMaVa-aanvraag De subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen. Samen met het museum heeft de gemeente Dijk en Waard een aanvraag ingediend van €380.000. Indien deze aanvraag (deels) gehonoreerd wordt, draagt dit positief bij aan de cofinanciering

5. Is er sprake van samenwerking met andere instellingen? Het museum BroekerVeiling werkt op verschillende manieren samen met andere instellingen. Ze ontwikkelen samen bijvoorbeeld (educatieve) tentoonstellingen en recreatieve routes. Ze wisselen ook kennis uit met andere musea, zoals het Zuiderzeemuseum.

PROEFLAB In het museum is een speciale ruimte omgetoverd tot PROEFLAB. Daar kunnen kinderen en andere bezoekers volop experimenteren en gronderzoeken. Daarnaast is er ook een reizend PROEFLAB. Dan komt iemand van het museum langs in de klas en biedt een programma vol verrassende experimenten voor jonge gronderzoekers en etenschappers. Het PROEFLAB sluit aan bij educatieve thema’s over voeding, groenten, grond, duurzaamheid,

8

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

moestuin of water. De proefjes worden in de toekomst steeds afgestemd op een (actueel) thema in het museum. Samenwerkingspartners PROEFLAB: Rabobank, PWN, PNH, NH1816 en De Groot en Slot

Figuur 6: PROEFLAB Bron: Museum BroekerVeiling

Expeditie Frisse Blik Museum Broekerveiling werkt samen met het Kaasmuseum, het Poldermuseum en Museum Schermermolens. Eerder werkten deze musea aan het project ‘Cultureel Varen’. Mensen kunnen over het water in een elektrische sloep de verschillende musea bezoeken. Sinds deze zomer is dit uitgebreid met wandel- en fietsroutes De vrijwilligers van de musea hebben samen met organisaties die ervaring hebben op dit gebied, zoals het IVN Natuureducatie en het Gilde Alkmaar, een aantal prachtige routes ontwikkeld die de musea verbinden en inhoud geven aan cultureel erfgoed en natuurbeleving. Samenwerkingspartners Expeditie Frisse Blik: Kaasmuseum in Alkmaar, Poldermuseum in Heerhugowaard en Museum Schermermolens.

Leve De Sloot Museum BroekerVeiling geeft in de tijdelijke tentoonstelling ‘Leve de Sloot’ de bezoekers een frisse blik op wat de ogenschijnlijk doodnormale sloot te bieden heeft. De expositie laat zien dat we, door ons bewust te worden van het leven in en rond de sloot, een belangrijke stap zetten in de richting van een duurzamer en milieuvriendelijker bestaan. Samenwerkingspartners Leve de Sloot: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, El Kombi, Stichting Veldzorg Oosterdel en Smartland Landscape architecture.

9

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Figuur 7: Routeboekje Expeditie Frisse Blik Bron: IVN

Figuur 8: Klazien Hartog (HHNK), Sylvia Molenaar (conservator MBV), Willem Kolvoort (fotograaf) en Maarten Poorter Bron: Alkmaar Nieuws

6. Is er sprake van meerwaarde voor inwoners? Het museum heeft de afgelopen twee jaar diverse evenementen georganiseerd gericht op de inwoners van de regio. Zo was er onder andere een Proef Festival, Streekmarkt, Pakhuis van Sinterklaas en het Broeker Wijnfestival. Daarnaast zorgen het (reizende) PROEFLAB en de tijdelijke exposities voor vernieuwing, waardoor het museum aantrekkelijk blijft voor inwoners om te bezoeken. De bootverhuur (zelfvaren.nl) biedt ook een aantrekkelijk aanbod voor inwoners. Het museum biedt op veel verschillende fronten werk aan vrijwilligers. Op dit moment zijn er meer dan 200 vrijwilligers actief. De vernieuwing van het museum blijkt tevens een positieve uitwerking te hebben op dat aantal.

Figuur 9 Vrijwilligers Museum BroekerVeiling Bron: NHD, foto’s: © Foto jjfoto.nl / Jan Jong

7. Welke projecten zijn gestart om door te kunnen groeien? Vaste tentoonstelling De nieuwe permanente tentoonstelling zal bestaan uit een aantal onderdelen op verschillende plekken in het museum. Een aantal delen van de permanente tentoonstelling wordt later dan voorzien gerealiseerd, omdat eerst de infrastructurele ingrepen in het

10

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

entreegebouw en de lighallen uitgevoerd moeten worden om de deeltentoonstellingen te kunnen plaatsen. In het voorjaar van 2024 is een gunningstraject doorlopen en een partij gekozen die de nieuwe tentoonstelling gaat maken. In de zomer van 2024 start alvast het ontwerpen van de tentoonstellingen.

Figuur 10 Eerste schetsen vaste tentoonstellingen Bron: Museum BroekerVeiling

Verbouwing Het Verleden De beoogde metamorfose van de lighallen en horeca is uitgewerkt. Doel is het gebouw weer meer in ere te herstellen en contrast aan te brengen tussen bestaande en nieuwe elementen. De erfgoedcommissie is reeds akkoord op hoofdlijnen en heeft waardering voor de zorgvuldigheid waarmee de ingrepen worden ingepast in het monument. Het vergunningstraject wordt in de zomer van 2024 doorlopen. De horeca in de lighallen (straks De Proeftuin) krijgt een prominente plaats. Het biedt straks ruimte aan museumbezoekers, maar ook aan bedrijven die een bijeenkomst willen organiseren. Gezonde en lokale/regionale voeding staat centraal. Door verduurzamingsmaatregelen is het straks jaarrond aangenaam verblijven in dit deel van de lighallen. Hierdoor stijgt de verdiencapaciteit van de horeca. Doel is verbouwen in de winter van 2024-2025, zodat in het nieuwe seizoen de horeca weer gebruikt kan worden.

Figuur 11 Impressie lighallen Bron: Museum BroekerVeiling

Figuur 12 Impressie horeca lighallen Bron: Museum BroekerVeiling

11

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Educatie Het educatieprogramma wordt verder uitgebouwd. Het PROEFLAB vormt een belangrijke basis daarvoor. Scholen en vervolgopleidingen zijn bij uitstek goed in de ‘schouderseizoenen’ (november- maart) in te plannen, waardoor het museum het hele jaar rond bezoek kan ontvangen. Bovendien zorgt het vaak voor tergkeerbezoek met (groot)ouders.

Vormgeving en inrichting van het buitenterrein Er gebeurt al heel veel op het buitenterrein. In de toekomst wordt meer samenhang in de activiteiten gebracht in lijn met het verhaal van het museum. De boetjes worden straks bijvoorbeeld beter gebruikt om ambachten te laten zien en een van de eilanden wordt omgedoopt tot watereiland. Op het watereiland laat het museum zien hoe wonen/werken/bouwen met water werkt. Daarvoor realiseren ze twee soorten watertafels. Het buitenterrein moet in de toekomst ook meer ruimte bieden voor spelelementen zoals kloeten en het voorttrekken van een vlot.

8. Welke bijdrage heeft het museum aan de (city)marketing? Op dit moment wordt Dijk en Waard gepromoot via Ontdek Dijk en Waard. Inwoners en bezoekers kunnen via de website ontdekken welke activiteiten en evenementen er in de gemeente te doen zijn. Het museum is op zichzelf al een vliegwiel voor promotie. Daarnaast: • •

•

Organiseert het museum diverse evenementen, die verschillende doelgroepen aanspreken. Speelt het museum ook een rol in ‘De Zomer van Kanaalpark’. Voor De Broekervaart worden bijvoorbeeld de elektrische open rondvaartboot en de akkerschuiten van het museum ingezet. Werkt het museum samen met musea in de regio op het gebied van varen, wandelen en fietsen (zie beschrijving onder punt 5).

Conclusie Gezien de positieve ontwikkelingen is er voldoende perspectief voor het museum om door te groeien naar het scenario ‘Museum als verrijking’: • • • • •

Het merendeel van de projecten om de basis op orde te brengen is succesvol afgerond of wordt binnenkort afgerond. De bezoekersaantallen groeien richting de beoogde 75.000 per jaar. Er is een goed perspectief op minimaal 25% cofinanciering. Er wordt samengewerkt met diverse maatschappelijke instellingen én bedrijven. De meerwaarde van het museum voor de inwoners is toegenomen.

Dit vraagt om het toekennen van een incidentele subsidie van €1,2 miljoen. En structureel €20.000. Dit besluit ligt voor in de begroting 2025 van de gemeente Dijk en Waard.

12

Evaluatie uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling 2022-2024

Vervolg Met de uitvoering van het scenario Museum als verrijking, zet het museum de volgende stappen: • • • • • •

Extra financiële ruimte voor aanpassingen aan de gebouwen t.b.v. de horeca en tentoonstellingen. Extra financiële ruimte voor de vaste tentoonstellingen. Het museumterrein wordt heringericht: meer aantrekkelijk en meer beleefbaar. Er worden extra elektrische fluisterboten aangeschaft. De verhuur van deze bootjes brengen inkomsten met zich mee. Er is meer ruimte voor marketing en communicatie, waardoor het bezoekersaantal verder kan toenemen. Er kan jaarlijks budget gereserveerd worden om een deel van de expositie te vernieuwen. Hiermee blijft het museum “bij de tijd” en wordt herhaalbezoek extra gestimuleerd.

Bijlagen 1. Museum BroekerVeiling, ErVAAR een traditie van innovatie in groente en tuinbouw – Studio Louter, juni 2021 (link) 2. Raadsvoorstel Toekomstvisie Museum BroekerVeiling, 29 juni 2021 (link) 3. Rapport verfijningsonderzoek toekomst Museum BroekerVeiling - Berenschot – 13 april 2022 (link) 4. Raadsvoorstel Uitwerking Toekomstvisie Museum BroekerVeiling, 5 juli 2022 (link) 5. Collegebericht Stand van zaken uitvoering Toekomstvisie Museum BroekerVeiling, 23 mei 2023 (link) 6. Voortvarend Verder – Eindrapport kwartiermakers Spinner en Langkous, september 2023 (link) 7. Collegebericht Voortgangsrapportage Uitvoering Toekomstvisie Museum BroekerVeiling, 25 oktober 2023 (link) 8. Presentaties 7 juni 2024 - Ron Karels en wethouder Fred Ruiten (link) 9. Collegebericht het informeren van de raad over Voortgang uitvoering toekomstvisie Museum BroekerVeiling, 18 juni 2024 (link)

13