Onderwijskansenbeleid 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

gesignaleerd en gehandeld worden. Waarmee kinderen eerder op de wachtlijst voor passende jeugdhulp kunnen worden geplaatst en in de tussentijd laagdrempelige begeleiding krijgen. Ook vanuit het onderwijs zijn er signalen van een toenemende zorgzwaarte. Binnen de inkoop van jeugdhulp wordt nagedacht over hoe we kunnen organiseren dat het onderwijs ondersteund wordt bij het ‘binnenboord houden’ van jeugdigen. De basis hiervoor ligt in de Hervormingsagenda Jeugd in relatie tot de opgave ‘Inclusief Onderwijs 2035’. Met de basisscholen in Diemen en het Samenwerkingsverband (SWV) primair onderwijs Amsterdam-Diemen verkent de gemeente welke stappen we gaan zetten om inclusief onderwijs te realiseren in Diemen. Het realiseren van een onderwijszorggroep kan één van deze stappen zijn. In een onderwijszorggroep is er ruimte voor een onderwijsaanbod en een jeugdzorgaanbod. Er wordt verkend of we met het realiseren van een onderwijszorgroep thuisnabij onderwijs kunnen realiseren voor leerlingen met een grotere ondersteuningsvraag. We leren van de ervaringen die de gemeente Amsterdam en het Samenwerkingsverband primair onderwijs Amsterdam-Diemen hier al mee hebben opgedaan. Wat gaan we doen? • Bestaand: We monitoren het vraagstuk rond zorgkinderen in de vve met de hiervoor opgerichte werkgroep om waar mogelijk het ondersteuningsaanbod beter aan te laten sluiten op de zorgbehoefte.

• Nieuw: Binnen de inkoop jeugdhulp denken we na over het ondersteunen van het onderwijs bij het ‘binnenboord houden’ van leerlingen. • Nieuw: Samen met het onderwijs en het SWV verkennen we welke stappen nodig zijn om inclusief onderwijs in Diemen te realiseren, bijvoorbeeld met een onderwijszorggroep.

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

21

Vraagstukken 5.2 Laagdrempelige ondersteuning 12+ In Diemen is er ruimte om het jeugdaanbod voor jongeren vanaf 12 jaar verder te ontwikkelen en te verbreden. Op dit moment is er minder zicht op jongeren van 12 jaar en ouder dan op de jongere doelgroep. Het aanbod voor deze doelgroep is beperkter en onvoldoende laagdrempelig. Hierdoor ontbreekt het aan een goed beeld van de tweede helft van de schoolloopbaan van deze jongeren. Jongeren komen vaak pas in beeld als er sprake is van schoolverzuim, waarna zij gemeld worden bij de afdeling Leerrecht. Daarnaast blijkt uit gesprekken met het onderwijs dat de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs niet altijd soepel verloopt. Diemense leerlingen stromen uit naar diverse middelbare scholen in de regio. Onderwijsprofessionals in Diemen ervaren het contact met deze vo-scholen soms als eenzijdig: de basisschool neemt wel initiatief, maar dit leidt niet altijd tot wederzijds contact. Hierdoor lukt het niet altijd om leerlingen warm over te dragen.

Vooruitlopend op het onderzoek starten we vanuit het programma Preventie met Gezag met een pilot waarin we de inzet van een professional ter ondersteuning van de doelgroep 12+ testen, met een focus op scholen met leerlingen die een verhoogd risico lopen op betrokkenheid bij criminaliteit.

Kinderen tot 12 jaar en hun ouders weten goed waar zij terecht kunnen met vragen; iedere basisschool in Diemen heeft een ouder- en kindcoach. Na de overstap naar het voortgezet onderwijs valt deze structuur grotendeels weg. Jongeren worden minder goed gevolgd, waardoor het risico ontstaat dat kwetsbare jongeren bij de gemeente uit beeld raken. Er is behoefte aan een vaste contactpersoon die deze jongeren gedurende een langere periode begeleidt en ondersteunt. Een voorstel om de verbinding tussen het basisonderwijs (PO) en het middelbaar onderwijs (VO) te versterken is het aanstellen van een ouder- en kindcoach 12+, die als brugfunctionaris fungeert tussen het PO en het VO. We onderzoeken daarom de meerwaarde van OK-coaches voor jongeren vanaf 12 jaar. In deze verkenning betrekken we het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs (SWV-VO) en een aantal VO-scholen, met het oog op een mogelijke positionering van de OK-coaches binnen de bestaande ondersteuningsstructuur.

5.3 Integraal monitoren en sturen Vanuit de behoefte om datagedreven beleid te maken en in de praktijk integraal te kunnen sturen, is het nodig om beschikbare data te bundelen en uit te wisselen. Investeren in kennisdeling en samenwerking voorkomt dat signalen verloren gaan. Monitoring moet niet alleen dienen als verantwoording, maar vooral bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van het aanbod. Daarbij is het belangrijk te erkennen dat veel beleidsdoelen kwalitatief van aard zijn en daarom niet eenvoudig te kwantificeren. Dit vraagt om aanvullende informatie, zoals tevredenheidsmetingen en ervaringsverhalen. Door data uit verschillende beleidsterreinen samen te brengen, krijgen we een completer beeld en kunnen we gerichter sturen op het realiseren van gelijke onderwijskansen voor alle kinderen en jongeren in Diemen. Het samenbrengen van informatie uit verschillende domeinen vraagt blijvende inzet en tijd en kan complex zijn vanwege diverse systemen en bronnen. Om hier een stap in te zetten monitoren we het onderwijskansenbeleid samen met onze partners binnen de LEA-structuur en brengen we hier informatie vanuit verschillende domeinen samen.

De aanleiding voor deze verkenning is drieledig: 1. Het succes van de ouder- en kindcoaches in het primair onderwijs en de kinderopvang; 2. De signalen dat laagdrempelige en langdurige ondersteuning voor jongeren vanaf 12 jaar ontbreekt; 3. De uitkomsten van de evaluatie van het preventieve aanbod in Diemen (2023), waaruit blijkt dat er meer middelen en inzet gaan naar jongeren onder de 12 jaar dan naar jongeren vanaf 12 jaar. ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

Wat gaan we doen? • Nieuw: We onderzoeken de meerwaarde van een bredere inzet van OK-coaches voor jongeren vanaf 12 jaar. • Nieuw: We starten een pilot vanuit het programma Preventie met Gezag om de inzet van een professional ter ondersteuning van de doelgroep 12+ testen, gericht op scholen met leerlingen die een verhoogd risico lopen op betrokkenheid bij criminaliteit.

Wat gaan we doen? • Versterkt: Binnen de LEA brengen we informatie vanuit verschillende domeinen samen.

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

22

Financiële toelichting 6. Financiële toelichting

beperkt ruimte voor incidentele initiatieven. Hiermee kan worden ingespeeld op voorliggende vragen uit het veld. Een voorbeeld hiervan is de uitvoering van het Diemer Leesoffensief.

De activiteiten in deze beleidsnota worden gefinancierd binnen de bestaande financiële kaders. Voor enkele activiteiten is op dit moment nog geen financiële onderbouwing beschikbaar, omdat deze zich nog in de onderzoeksfase bevinden. In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe de financiële dekking van het onderwijskansenbeleid is vormgegeven. Activiteiten onderwijsachterstandenbudget Als gemeente ontvangen we via een specifieke uitkering middelen van het Rijk voor de uitvoering van het onderwijsachterstandenbeleid (OAB), de wettelijke kaders achter dit onderwijskansenbeleid. Aan deze middelen zijn bestedingscriteria verbonden: ze mogen uitsluitend worden ingezet voor het bestrijden van onderwijsachterstanden. Activiteiten zonder directe link met onderwijsachterstanden, zoals algemene opvoedondersteuning of jeugdhulp, mogen niet uit deze middelen worden bekostigd. De OAB-middelen mogen worden besteed aan drie hoofdonderdelen: 1. Voorschoolse educatie (ve) Dit betreft gesubsidieerd ve-aanbod, inclusief indicering en toeleiding, en monitoring van bereik en kwaliteit. 2. Afspraken rond voor- en vroegschoolse educatie Dit omvat kosten voor overleg, afstemming en samenwerking tussen gemeente, ve-aanbieders en scholen. 3. Aanvullende activiteiten voor leerlingen in het basisonderwijs Denk aan taalgerichte interventies in samenwerking met het onderwijs, zoals leesbevordering.

In Diemen wordt het budget grotendeels ingezet voor de uitvoering van de wettelijke taak rondom voorschoolse educatie. Daarnaast wordt het budget besteed aan bovenwettelijke OAB-activiteiten zoals het peuterwerk, de ondersteuning van het jonge kind en extra inzet op leesbevordering. Ook gaat er budget naar de personeelslasten van de ambtelijke organisatie, Sociaal Medische Indicaties (SMI) en naar het Diemer Leesoffensief (2023–2026). Op dit moment kunnen de kosten gedekt worden vanuit het bestaande budget. Er is geen ruimte voor het opzetten van structurele nieuwe initiatieven. Vanuit de bestemmingsreserve voor OAB is er ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

De rijksmiddelen voor het OAB worden jaarlijks verdeeld op basis van het door het CBS6 ingeschatte risico op onderwijsachterstanden per gemeente. Deze inschatting bepaalt hoeveel middelen elke gemeente ontvangt en kan jaarlijks variëren. Dankzij een nieuwe verdeelsystematiek is het OAB-budget de afgelopen jaren toegenomen. Vanaf 2026 daalt het budget echter, mede door een landelijke korting van 10% op alle specifieke uitkeringen. Ondertussen stijgen de kosten voor het uitvoeren van de wettelijke taken, onder andere door prijsontwikkelingen in de kinderopvang. Bij een toekomstige afname van de beschikbare middelen kan ervoor worden gekozen om bovenwettelijke activiteiten af te schalen, zodat de uitvoering van de wettelijke taken gewaarborgd blijft. De jaarlijkse fluctuaties in het OAB-budget zijn zichtbaar in onderstaande tabel. Jaartal Onderwijsachterstandenbudget7 2026

€ 824.000 (voorlopige verlening)

2025

€ 938.000

2024

€ 979.000

2023

€ 960.000

2022

€ 896.000

In 2026 ontvangt de gemeente Diemen € 824.000 (voorlopige verlening) aan rijksmiddelen voor het onderwijsachterstandenbeleid (OAB). Daarnaast is er vanuit voorgaande jaren een reserve met Rijksmiddelen voor het OAB van circa € 550.000. In bijlage 2 is een toelichting op de begroting opgenomen.

6 Dashboard onderwijsachterstanden CBS: Verwachte onderwijsachterstanden 7 Bedragen zijn afgerond op duizendtallen.

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

23

Financiële toelichting Activiteiten aanpalende beleidsterreinen Naast de activiteiten die direct onder het onderwijsachterstandenbudget vallen, worden er in deze nota diverse activiteiten genoemd die bijdragen aan het vergroten van onderwijskansen, maar die hun financiering vinden binnen andere beleidsterreinen. Zo worden activiteiten op het gebied van basisvaardigheden, zoals Taal en Ouderbetrokkenheid, bekostigd vanuit de Wet educatie en beroepsonderwijs. Het preventieve jeugdaanbod, waaronder opvoedondersteuning en het jongerenwerk, wordt gefinancierd uit de gemeentelijke middelen voor het preventief jeugdbeleid. De inzet van ouder- en kindcoaches wordt betaald uit de middelen voor ambulante jeugdhulp en de inzet van de leerrechtconsulenten uit de middelen voor leerplicht. De leergang ‘Inclusief onderwijs’ wordt mogelijk gemaakt door een rijkssubsidie vanuit de Gelijke Kansen Alliantie. De pilot met de professional ter ondersteuning van de doelgroep 12+ wordt bekostigd uit de middelen vanuit het project Preventie met Gezag. Tot slot worden de armoederegelingen, zoals bijdragen voor sport, cultuur en schoolkosten, bekostigd vanuit het gemeentelijke armoedebeleid. Deze verschillende beleidsterreinen, elk met hun eigen financieringsbron, dragen gezamenlijk bij aan het vergroten van onderwijskansen voor alle kinderen en jongeren in Diemen.

Nieuwe activiteiten In deze nota worden enkele nieuwe activiteiten genoemd waarvoor nog geen financiële onderbouwing beschikbaar is, omdat deze zich nog in de onderzoeksfase bevinden. Het gaat hierbij om de opgave inclusief onderwijs, waaronder het verkennen van de mogelijkheden voor een onderwijszorggroep en het onderzoek naar de meerwaarde van een bredere inzet van de OK-coaches voor jongeren vanaf 12 jaar. Bij deze verkenningen wordt ook de financiële haalbaarheid beoordeeld. De dekking hiervoor komt niet uit het onderwijsachterstandenbudget.

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

24

Bijlagen Bijlage 1 – Overzicht acties De onderstaande acties zijn geordend per uitgangspunt of vraagstuk. De planning is indicatief en kan worden aangepast indien zich aanvullende taken voordoen in de toekomst. Uitgangspunt 1: Een kwalitatief sterk en dekkend voorschools aanbod Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

1. Monitoren passende omvang en spreiding van het VE-aanbod

Doorlopend

Pagina 11

2. Kwaliteitsdialoog vve voeren

Doorlopend

Pagina 11

3. Evalueren resultaatafspraken

Jaarlijks

Pagina 11

4. Onderzoeken hoe we de resultaten beter kunnen monitoren

Schooljaar 2026-2027

Pagina 11

Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

5. Indicatie- en bereikcijfers volgen via de Peutermonitor en acties uitzetten om het bereik te vergoten

Start 2026

Pagina 13

6. Toeleiding naar ve door OK-coach

Doorlopend

Pagina 13

7. Zorgdragen voor informatievoorziening in begrijpelijke taal

Doorlopend

Pagina 13

8. Communicatiemateriaal over ve ontwikkelen

2026

Pagina 13

Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

9. Evalueren gebruik van het uniform overdrachtsformulier

Schooljaar 2026-2027

Pagina 14

10. Ondersteunen en stimuleren scholen en kinderopvangorganisaties in het bevorderen van sociale veiligheid, inclusie en culturele sensitiviteit

Doorlopend

Pagina 15

11. Leergang ‘Inclusief onderwijs’

Schooljaar 2025-2026

Pagina 15

12. Samenwerking tussen Jongerenpunt en jongerenwerk versterken

2026

Pagina 16

Uitgangspunt 2: Een zo groot mogelijk bereik

Uitgangspunt 3: Kinderen in beeld en passende ondersteuning

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

25

Uitgangspunt 4: Een stevige pedagogische basis Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

13. Versterken signaleringsrol professionals rondom armoedeproblematiek

Doorlopend

Pagina 17

14. Succesvolle aanpakken ouderbetrokkenheid in kaart te brengen en delen

Schooljaar 2026-2027

Pagina 18

15. Verkennen lessen Taal en Ouderbetrokkenheid op de voorscholen

2026

Pagina 18

16. Uitbreiding uren OK-coaching

2026

Pagina 19

17. Ondersteunen cultuuronderwijs

Doorlopend

Pagina 19

18. Faciliteren ontmoeting en uitwisseling binnen de Gezinsaanpak Geletterdheid

Start 2026

Pagina 19

19. Integraal samenwerken en bevorderen kennisdeling met partners middels een LEA-werkagenda

Start schooljaar 2026-2027 Pagina 19

Vraagstuk 1: Een toenemende zorgvraag Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

20. Monitoren vraagstuk rond zorgkinderen in de vve met de hiervoor opgerichte werkgroep

Doorlopend

Pagina 20

21. Binnen de inkoop jeugdhulp nadenken over ondersteunen van het onderwijs bij het ‘binnenboord houden’ van leerlingen

2025-2026

Pagina 21

22. Verkennen welke stappen nodig zijn om inclusief onderwijs in Diemen te realiseren

Start 2026

Pagina 21

Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

23. Onderzoek naar meerwaarde van bredere inzet van OK-coaches 12+

2026

Pagina 21

24. Pilot met professional ter ondersteuning 12+ doelgroep vanuit Preventie met Gezag

2026

Pagina 22

Wat gaan we doen?

Wanneer doen we het?

Waar vind je het terug in de nota?

25. Informatie vanuit verschillende terreinen samenbrengen binnen LEA

Start schooljaar 2026-2027 Pagina 22

Vraagstuk 2: laagdrempelige ondersteuning 12+

Vraagstuk 3: Integraal monitoren en sturen

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

26

Bijlage 2 – Toelichting begroting onderwijsachterstandenbudget Besteding onderwijsachterstandenbudget 2026 In 2026 ontvangt de gemeente Diemen € 824.000 (voorlopige verlening) aan rijksmiddelen voor het OAB. De gemeente Diemen investeert in diverse activiteiten om gelijke onderwijskansen te bevorderen. Het grootste deel van het budget, circa € 500.000, wordt besteed aan voorschoolse educatie, onze wettelijke taak. Daarnaast zijn er middelen gereserveerd voor afspraken en samenwerking tussen de gemeente, kinderopvangorganisaties en scholen. Om de doelgroep, het bereik en de subsidies voor voorschoolse educatie te monitoren, wordt geïnvesteerd in digitale instrumenten zoals de Peutermonitor. Ook leesbevordering krijgt aandacht, met incidentele projecten die het leesplezier en de leesvaardigheid van kinderen vergroten. Voor de jongste kinderen en hun ouders is er aanvullend peuterwerk en ondersteuning voor het jonge kind beschikbaar. Gezinnen die tijdelijk (extra) kinderopvang nodig hebben vanwege sociale of medische omstandigheden kunnen rekenen op ondersteuning via de Sociaal Medische Indicaties. Verder zijn er middelen voor de personeelslasten van de ambtelijke organisatie en voor overheadkosten, zodat de coördinatie en uitvoering van het beleid goed gefaciliteerd wordt.

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

De financiering van deze activiteiten komt uit de rijksmiddelen die specifiek zijn toegekend voor het bestrijden van onderwijsachterstanden. Een deel van de incidentele uitgaven wordt gedekt uit de reserve met OAB-rijksmiddelen die in voorgaande jaren is opgebouwd. Vooruitblik naar 2027 en verder Naar verwachting blijft er aan het einde van 2026 een reserve met Rijksmiddelen over van circa € 330.000. Dit bedrag mag volledig worden meegenomen naar 2027 en verder om te worden ingezet ten behoeve van het OAB. Vanaf 2027 wordt de specifieke uitkering voor het OAB naar verwachting omgezet in een bijzondere fondsuitkering. Hiervoor is een wetswijziging nodig. Deze wijziging biedt gemeenten meer beleidsvrijheid en vermindert de administratieve verantwoordingslasten. De wettelijke verplichting om te zorgen voor voldoende en kwalitatief goede voorschools educatie blijft bestaan. Wat de exacte gevolgen van deze wijziging zijn, is op dit moment nog niet bekend.

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

27

Bijlage 3 – Wettelijk kader onderwijsachterstandenbeleid Sinds de invoering van de wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (wet OKE) in 2010, zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor het realiseren van een aanbod voorschoolse educatie van goede kwaliteit en kwantiteit. In 2018 is de Wet harmonisatie Kinderopvang en Peuterspeelzaalwerk in werking getreden, met als doel het versterken van het pedagogisch klimaat, één kwaliteitsader voor alle voorschoolse voorzieningen (inclusief Peuterspeelzalen) en één financieringsstructuur voor ouders. Vanaf 2018 zijn er wijzigingen in de kwaliteitseisen ingevoerd, die apart geregeld zijn in de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK). Deze nieuwe kwaliteitseisen zijn uitgewerkt in het Besluit kwaliteit kinderopvang en enkele ministeriële regelingen. De Wet op het Primair Onderwijs (WPO) en het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie schrijven de verplichtingen voor aan de gemeente, het basisonderwijs

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

1. Introductie

2. Basis voor beleid

en de kinderopvang op het gebied van voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Voorschoolse educatie (VE) is bedoeld voor peuters met een (risico op een) onderwijsachterstand op een voorschoolse voorziening. Ook hier is (in 2017) een verscherping van de kwaliteitseisen ingevoerd. Wet- en regelgeving: - Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie (Wet OKE) - Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk - Wet op het Primair Onderwijs (WPO) (art 165-168) - Wet Kinderopvang (WKO) (art 1.50a) - Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) - Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

28

Bijlage 4 – Diemen in cijfers

Cijfers over 2024 Aantal kinderopvangaanbieders met ve

Aantal voorschoolse locaties

Aantal schoolbesturen

Aantal basisscholen

Aantal peuters

2

6

3

7

505

Percentage peuters met een VVE-indicatie

10%

Percentage peuters dat tot de OABdoelgroep behoort volgens het rekenmodel van CBS/OCW

11%

(50 peuters)

ONDERWIJS KANSENBELEID 2026

Aantal basisschoolleerlingen

2600

Percentage basisschoolleerlingen dat tot de OAB-doelgroep behoort volgens het rekenmodel van CBS/OCW

13%

(55 peuters)

1. Introductie

2. Basis voor beleid

(338 leerlingen)

3. Onze doelgroep

4. Onderwijskansen in Diemen

5. Vraagstukken

6. Financiële toelichting

29