Bijlage OM Cijfers+in+Beeld+2022.pdf
Tekst van het document
CIJFERS IN BEELD 2022 OVERZICHT DISCRIMINATIECIJFERS OPENBAAR MINISTERIE
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
VOORWOORD Beste lezer van Cijfers in Beeld 2022, 25 jaar! Zo lang bestaat het Landelijk Expertisecentrum
discriminatiezaken ook bewerkelijk. Gelukkig geven wet,
Discriminatie (LECD) van het Openbaar Ministerie, dat het
regelgeving en zowel nationale als internationale
rapport over de discriminatiecijfers sinds jaar en dag
rechtspraak richting. Om de in dit rapport opgenomen
samenstelt. Naast de opsporingsonderzoeken die wij
tabellen in de juiste context te plaatsen, geef ik u, lezer,
doen, de adviezen in discriminatiezaken die wij geven en
mee om vooral ook de tekst bij die tabellen te lezen.
het beleidsmatige werk, is het opstellen van dit rapport
Hoewel dit lastig meetbaar is, vermoeden wij dat de
een belangrijke taak van het LECD. Door de jaren heen is
belangstelling voor het onderwerp discriminatie in het
het rapport bondiger en overzichtelijker geworden. Met
algemeen en de behandeling van discriminatiezaken door
name vanwege de wens vanuit de samenleving om beter
het OM in het bijzonder, de afgelopen 25 jaar is toegenomen.
inzicht te krijgen in de discriminatiezaken die het OM
Dat is terecht, want het kan niet vaak genoeg worden
afhandelt. Vandaar dat wij in de tabellen in Cijfers in Beeld
gezegd: ieder mens moet zich een volwaardig burger
ook de cijfers van de afgelopen vijf jaar weergeven. En
weten en voelen en gevrijwaard blijven van discriminatoire
vandaar dat wij die tabellen ook toelichten en van de juiste
uitlatingen en handelingen. Ook de komende 25 jaar.
context voorzien. Want context en samenhang vormen een rode draad bij het beoordelen van discriminatiezaken. Soms zit het verschil tussen wel en niet strafbaar juist in
Willem Nijkerk,
die context en samenhang. Dat maakt het beoordelen van
Officier van justitie en hoofd LECD
2
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
INHOUDSOPGAVE
1
2
3
4 De strafrechtelijke aanpak van discriminatie p. 8
Voorwoord
Inleiding
Samenvatting
Een greep uit zaken van de parketten
p. 2
p. 4
p. 5
p. 6
5
6
7
De betekenis van de cijfers
Specifieke discriminatiefeiten
Codis-feiten
Bijlage
De informatie uit dit rapport mag alleen in andere
p. 13
p. 19
p. 24
rapportages en openbare stukken worden overgenomen
p. 11
3
na toestemming van het OM en nadat de openbaar te maken gegevens en de daarbij behorende tekst aan het OM is voorgelegd.
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
1. INLEIDING Discriminatie is een uiting van onverdraagzaamheid
In de Aanwijzing discriminatie wordt een kader voor de
tegenover bepaalde mensen en groepen vanwege hun
strafrechtelijke aanpak van discriminatie gegeven.1 In
persoonskenmerken. Het komt op verschillende manieren
deze aanwijzing wordt onder andere bepaald dat het
en op allerlei maatschappelijke terreinen tot uiting. In
Landelijk Expertisecentrum Discriminatie (LECD) rappor
verschillende wetten zijn daarom regels opgenomen om
teert over de discriminatiezaken die door het OM zijn
de samenleving te beschermen tegen discriminatie. Het
behandeld. Het OM voldoet aan deze rapportage ver
Openbaar Ministerie (OM) is belast met de aanpak van de
plichting door ieder jaar het rapport Cijfers in Beeld uit te
vormen van discriminatie die strafbaar zijn gesteld in het
brengen.
Wetboek van Strafrecht. Cijfers in Beeld maakt voor de parketten en het College van Mensen kunnen door discriminatie ervaren dat zij niet
procureurs-generaal inzichtelijk hoeveel discriminatie
zichzelf mogen zijn of dat zij vanwege hun persoons
feiten er in een jaar door het OM in behandeling zijn
kenmerken worden belemmerd in hun deelname aan het
genomen en om wat voor feiten het gaat. Met de gegevens
maatschappelijk verkeer. Discriminatie kan er ook toe
uit Cijfers in Beeld kan het OM de aanpak van discriminatie
leiden dat groepen door anderen als minderwaardig
beter vormgeven. Tevens wordt met Cijfers in Beeld de
worden gezien en zelfs dat geweld tegen hen legitiem
minister van Justitie en Veiligheid geïnformeerd over de
wordt geacht. Discriminatie raakt zodoende niet alleen
aanpak van strafbare discriminatie, onder andere in het
individuen of groepen mensen met gemeenschappelijke
kader van het verstrekken van informatie aan diverse
kenmerken, maar de gehele maatschappij. De straf
internationale organisaties.
rechtelijke aanpak van discriminatie is daarom een prioriteit binnen het OM, dat hiermee een duidelijk signaal afgeeft: discriminatie wordt niet getolereerd.
1
Aanwijzing discriminatie, Staatscourant 2018, 68988.
4
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
2. SAMENVATTING Het rapport Cijfers in Beeld 2022 geeft inzicht in het aantal
(100 feiten; 69%) en werden de meeste feiten bij het parket
specifieke discriminatiefeiten dat in 2022 door het OM is
Amsterdam geregistreerd (37 feiten). De pleegplaats van
beoordeeld en afgedaan en in het aantal in behandeling
de
genomen commune feiten met een discriminatieaspect
voornamelijk de openbare ruimte (35%). Er werd door het
(kortweg codis-feiten) van het afgelopen jaar. Specifieke
OM over 171 specifieke discriminatiefeiten een beslissing
discriminatiefeiten zijn de feiten die mogelijk strafbaar zijn
over de afdoening genomen. Dit betreft ook feiten die voor
op grond van een van de artikelen uit het Wetboek van
2022 bij het OM zijn ingestroomd.
2
specifieke
discriminatiefeiten
betrof
in
2022
Strafrecht (Sr) die specifiek gaan over discriminatie. Bij 3
codis-feiten gaat het om artikelen die niet specifiek gaan
Instroom codis-feiten
over discriminatie, zoals eenvoudige belediging, bedreiging
In 2022 zijn er 273 codis-feiten geregistreerd door het OM;
of mishandeling, maar waarbij wel een discriminatieaspect
in 2021 waren dat er 328. Net als in de voorgaande jaren
heeft meegespeeld.
was ras de meest voorkomende discriminatiegrond (46%),
gevolgd door hetero- en homoseksuele gerichtheid (31%).
Instroom en afdoening specifieke discriminatiefeiten
De pleegplaats van de codis-feiten betrof voornamelijk
In 2022 nam het OM in totaal 144 specifieke discriminatie
gevallen ging om belediging van een ambtenaar in functie.
feiten in behandeling. Dat zijn er 13 minder dan in 2021. De
Daarnaast werden codis-feiten vaak gepleegd in de
meeste feiten hadden, net als in voorgaande jaren,
openbare ruimte (75 feiten; 27%). Van de 273 ingestroomde
betrekking op de discriminatiegrond ras (65 feiten; 41%).
feiten werd over 129 codis-feiten een afdoeningsbeslissing
De discriminatiegrond antisemitisme werd 61 keer
genomen.
geregistreerd (39%). Evenals de voorgaande jaren betrof het overgrote deel van alle ingekomen specifieke discriminatiefeiten groepsbelediging, artikel 137c Sr
2
In Cijfers in beeld wordt gerapporteerd over feiten en niet over zaken. Zie de toelichting bij 5. De betekenis van de cijfers.
3
Artikel 137c, 137d, 137e, 137f, 137g en 429quater Sr.
werk (98 feiten; 36%), waarvan het in een groot deel van de
5
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
3. EEN GREEP UIT ZAKEN VAN DE PARKETTEN Noord-Nederland Bij het Meldpunt Overlast komt een melding binnen dat in een woning in Leeuwarden een groot hakenkruis te zien is, zichtbaar vanaf de openbare weg. Wanneer de politie ter plaatse komt, blijkt dat het gaat om een wandklok in de vorm van een hakenkruis. De verdachte is bij de politierechter op grond van artikel 137e Sr veroordeeld tot een geldboete van € 500 en de klok is in beslag genomen. De verdachte is in hoger beroep gegaan. Parketnummer 18-085120-22
Noord-Holland Tijdens een amateurvoetbalwedstrijd van kinderen is de vader van een van de spelers het niet eens met de beslissing van de scheidsrechter. Hierop lopen de gemoederen langs het veld hoog op, waarbij de vader naar de twee trainers van de tegenpartij roept: “vroeger toen wij al die zwarten dood maakten ging alles beter”. Omdat de aangevers, de getuigen en de verdachte allemaal wisselend verklaren over wat er precies zou zijn geroepen, is de zaak uiteindelijk geseponeerd wegens onvoldoende bewijs. Parketnummer 15-145013-22
Amsterdam Een man laat zijn hond uit, maar vlak voor zijn woning wordt de hond ziek. Een bouwvakker kijkt vanaf een stoepje toe en roept naar de man dat hij wel de troep van zijn hond moet opruimen. De bouwvakker wordt kwaad en scheldt de man uit, waarop deze begint te filmen. De situatie escaleert. De bouwvakker pakt de telefoon van de man af en scheldt hem uit voor “flikker”, “vieze vuile pisnicht” en “teringhomo”; ook zou de bouwvakker de aangever in zijn rug hebben getrapt. De verdachte is door de politierechter veroordeeld voor bedreiging en belediging tot een taakstraf van 40 uur. Voor mishandeling is de verdachte vrijgesproken. Parketnummer 13-156215-22
Oost-Nederland Een homoseksuele man in een asielzoekerscentrum wordt door een medebewoner zonder aanleiding uitgescholden voor “homo”. Om verdere confrontatie te vermijden, gaat de man snel naar zijn kamer en doet de deur op slot. De verdachte trapt de deur van de kamer in en er ontstaat een gevecht, waarbij de verdachte de man meermalen slaat, stompt en prikt met een pen. De politierechter heeft de verdachte voor mishandeling veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee weken en een taakstraf van dertig uur. Parketnummer 08-190794-22
6 Midden-Nederland Op de markt in Bunschoten loopt een aantal mensen verkleed als Zwarte Piet. Een jongen roept naar hen dat zij racistisch zijn en spuugt in hun richting. Een andere omstander pakt de jongen vervolgens bij de armen en roept: “Waar ben jij mee bezig?”. Zij raken hierop met elkaar in conflict, waarbij aan beide kanten klappen vallen. Na dit incident verschijnt een filmpje op internet van een man die is verkleed als Sinterklaas. In het filmpje noemt hij de jongen “zo’n vieze smerige zwarte bloedhond, zo’n uitkeringstrekker” en “lelijke vieze zwarte rothond”. Tevens zegt hij: “wie hem ziet of wie weet waar die woont, ik wil graag dat die afgeleverd wordt op de Oranje rotonde vanavond. En je mag alles met hem doen wat je wil. Laat geen haar van hem heel.” De man uit het filmpje wordt door de politierechter veroordeeld voor opruiing en eenvoudige belediging. Hij krijgt een gevangenisstraf van drie dagen. De verdachte is in hoger beroep gegaan. Parketnummer 16-319771-22
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Den Haag Een vrouw wacht met haar kinderwagen bij de lift in een winkelcentrum, als er twee oudere vrouwen uit de lift komen. Eén van de vrouwen zit in een scootmobiel. De vrouw met de kinderwagen stapt opzij om ruimte voor hen te maken. Hierop ontstaat een conflict tussen de drie vrouwen. De vrouw in de scootmobiel staat op en trekt de hoofddoek van de vrouw met de kinderwagen af en krabt, slaat en schopt de vrouw. De vrouw in de scootmobiel wordt ten aanzien van het aftrekken van de hoofdoek veroordeeld voor belediging en voor de overige feiten veroordeeld voor mishandeling. Zij krijgt een geldboete van € 500. De verdachte is in hoger beroep gegaan. Parketnummer 09-272514-22
Rotterdam In de nacht van 11 september 2021 wordt de voorgevel van het COC-kantoor in Rotterdam beklad met de teksten “RJK”, “KK” en “HOMO”. Het OM vervolgt twee verdachten voor vernieling in vereniging en eist een hogere straf in verband met het discriminatieaspect. Eén verdachte wordt vrijgesproken. De andere verdachte wordt veroordeeld tot een taakstraf voor de duur van 40 uur. Parketnummer 10-009684-22 en 10-009770-22
Zeeland-West-Brabant In de Helga Deen tuin, naast een synagoge in Tilburg, wordt begin 2022 met stoepkrijt een hakenkruis getekend. De tuin is een herdenkingsmonument voor de moord op Joodse Tilburgers tijdens de Tweede Wereldoorlog en is vernoemd naar een Joods meisje dat in kamp Vught een dagboek bijhield en uiteindelijk is omgebracht in Sobibor. De verdachte wordt vervolgd voor groepsbelediging. De politierechter heeft de verdachte vrijgesproken, omdat niet wettig en overtuigend bewezen zou kunnen worden dat het hakenkruis door de verdachte is getekend. Het OM is het niet eens met dit oordeel en is in hoger beroep gegaan. Parketnummer 02-031872-22
Oost-Brabant Op het treintraject van Utrecht naar Den Bosch krijgt de conducteur een melding dat er drie dronken reizigers in de trein zitten, die mogelijk in het bezit zijn van een mes. In afwachting van de politie, die de drie passagiers uit de trein zal halen, vertrekt de trein nog niet. Een conducteur op het perron ziet dat vanuit de trein een flesje bier op het perron gegooid, waarna een man vloekend de trein uitstapt. Als de conducteur hem vraagt waarom hij het bierflesje kapot heeft gegooid, zegt de man tegen de conducteur onder andere “kankerneger”, “kutneger” en “kutzwarte”. Ook spuugt hij de conducteur in het gezicht. De man wordt veroordeeld voor het beledigen van een persoon met een publieke taak, en krijgt een gevangenisstraf voor de duur van één week. Parketnummer 01-111576-22
Limburg Twee boa’s zijn in Venlo aan het werk als zij een man zien die op een bankje ligt te slapen. Wanneer de man wakker wordt, zegt hij tegen de boa’s dat zij zijn medicijnen moeten ophalen bij de apotheek. Een boa zegt tegen de man dat hij dit zelf moet doen. Hierop begint de man tegen de boa te schelden met de woorden: “je bent een kutwijf”, “je mag de kanker krijgen. Ik hoop dat je ouders aan kanker sterven” en teringwijf”. Tegen de andere boa zegt de man “kankerneger, ga terug naar Afrika waar je vandaan bent gekomen”, “je lijkt op een aap” en “jij bent zwart en ik heb een hekel aan zwarte mensen”. De uitingen tegen de eerste boa worden ten laste gelegd als belediging van een ambtenaar in functie, de uitingen tegen de tweede boa ook als groepsbelediging. De man is door de politierechter veroordeeld voor beide feiten (en voor de vernieling van een auto) en krijgt een taakstraf van 20 uur opgelegd. Parketnummer 03-297458-22
7
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
4. DE STRAFRECHTELIJKE AANPAK VAN DISCRIMINATIE 4.1 D iscriminatieverbod in het Wetboek van Strafrecht
137g Sr); het deelnemen of verlenen van steun aan
Codis-feiten
discriminatie (artikel 137f Sr); en (niet opzettelijk)
Naast de specifieke discriminatiefeiten kent het strafrecht
Het verbod op discriminatie is op verschillende plekken in
discrimineren in de uitoefening van een ambt, beroep of
commune feiten, zoals mishandeling, eenvoudige belediging
de Nederlandse wet opgenomen; bijvoorbeeld in de
bedrijf (artikel 429quater Sr).
of vernieling. Als bij dit soort feiten discriminatie een rol
Grondwet, de Algemene wet gelijke behandeling, het
speelt, dan spreekt het OM van codis-feiten. Er is sprake
Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Strafrecht. Al deze
In ieder specifiek discriminatieartikel is een beperkt
van een codis-feit als het discriminatieaspect een rol heeft
wetten hebben een eigen werking en reikwijdte. Het OM
aantal discriminatiegronden opgenomen. Discriminatie
gespeeld bij het motief of de aanleiding tot het plegen van
houdt zich alleen bezig met strafbare discriminatie.
gronden zijn de kenmerken op grond waarvan iemand
het feit, of als het is gebruikt om het delict indringender te
Strafbare discriminatie kan worden onderverdeeld in twee
wordt gediscrimineerd, zoals ras of godsdienst. Er is alleen
plegen. Als bijvoorbeeld tijdens een mishandeling door de
soorten strafbare feiten: de specifieke discriminatiefeiten
sprake van een strafbaar feit als het gaat om een
verdachte wordt gescholden met discriminerende termen
uit het Wetboek van Strafrecht en de commune feiten met
discriminatiegrond die is opgenomen in het wetsartikel
zoals ‘homo’, dan wordt dat in het onderzoek betrokken als
een discriminatieaspect (kortweg codis-feiten) zoals
waaraan een feit wordt getoetst. Zo is groepsbelediging
een mogelijk discriminatieaspect.
nader omschreven in de Aanwijzing discriminatie.
niet strafbaar als men zich beledigend uitlaat over een
Specifieke discriminatiefeiten
groep mensen wegens hun geslacht; in artikel 137c Sr is
Er wordt alleen van een discriminatieaspect gesproken
deze discriminatiegrond immers niet opgenomen.
als dit te herleiden is naar een van de discriminatiegronden
De specifieke discriminatiefeiten vallen onder de artikelen
die worden genoemd in artikel 137c Sr. Het gaat dan om de
uit het Wetboek van Strafrecht die specifiek gaan over
De specifieke discriminatieartikelen zijn onder te verdelen
gronden ras, godsdienst of levensovertuiging, hetero- of
discriminatie. Dit zijn groepsbelediging (artikel 137c Sr);
in uitingsdelicten en uitsluitingsdelicten. De uitingsdelicten
homoseksuele gerichtheid of lichamelijke, psychische of
aanzetten tot haat, discriminatie of geweld (artikel 137d
(artikel 137c, 137d en 137e Sr) betreffen strafbare uitingen,
verstandelijke handicap. Uitingen die betrekking hebben op
Sr); het verspreiden van uitingen of voorwerpen die
zoals een mondelinge uitspraak, een bericht op sociale
een genderidentiteit die niet correspondeert met het
beledigend zijn of die aanzetten tot haat, discriminatie of
media
geboortegeslacht, wordt ook als discriminatieaspect
geweld (artikel 137e Sr); opzettelijke rassendiscriminatie
uitsluitingsdelicten (artikel 137g en 429quater Sr) maken
in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf (artikel
het strafbaar om onder bepaalde omstandigheden personen
4
of
een
tekening
op
een
spandoek.
De
feitelijk uit te sluiten, zoals het niet toelaten van iemand in 4
Zie voor een beschrijving van deze artikelen de bijlage. In artikel 90quater Sr is de definitie van het begrip ‘discriminatie’ weergegeven. Dit artikel bevat geen strafbepaling, maar is voor de volledigheid wel in de bijlage opgenomen.
een horecagelegenheid vanwege zijn of haar etniciteit.
gezien.5 5
Die discriminatiegrond geslacht komt in artikel 137c Sr niet voor. In de Aanwijzing discriminatie is echter vastgelegd dat indien het discriminatieaspect is gelegen in een genderidentiteit die anders is dan het geboortegeslacht, het onderliggende commune feit toch wordt beschouwd als een commuun delict met een discriminatieaspect.
8
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
CASUS: UITLATINGEN IN EEN WHATSAPP-GROEP
Discriminatiezaken kunnen complex zijn vanwege de
Nadat de actiegroep Kick Out Zwarte Piet in Volendam heeft gedemonstreerd, plaatst een vrouw op Facebook een
spanning tussen verschillende grondrechten, die hierbij
bericht met de tekst: “Terug komen best maar dan komen jullie tussen 6 plankjes terug en dit was alleen maar een
vaak tegenover elkaar komen te staan: enerzijds de
waarschuwing!!!”. Het bericht wordt gelezen door een vrouw die opmerkt dat de schrijfster van het bericht voor een
vrijheid van meningsuiting en de godsdienstvrijheid,
kraamzorgbedrijf werkt. Zij plaatst daarom een recensie op de website van de betreffende kraamzorg met de
anderzijds het recht om gelijkwaardig te worden
tekst: “Ik vind het jammer dat u iemand in dienst heeft die onderscheid maakt tussen bepaalde kinderen en mensen. Ik
behandeld. Deze grondrechten zijn ook vastgelegd in het
maak mij hier oprecht zorgen over”. Na het plaatsen van haar recensie wordt de vrouw een aantal dagen achter
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de
elkaar gebeld door een anoniem nummer. Als de vrouw opneemt, worden er meerdere discriminerende uitingen
mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Bij de
gedaan. Door de vrouw wordt aangifte gedaan als zij vervolgens wordt toegevoegd aan een Whatsappgroep met de
beoordeling van discriminerende uitingen moet het OM de
naam “Ultras Nederland”. Binnen deze groep zijn door één verdachte meerdere afbeeldingen van hakenkruizen
verschillende grondrechten zorgvuldig tegen elkaar
gedeeld. Een andere verdachte deelt afbeeldingen met de tekst “Hoppity, niggers are property”. Beide verdachten
afwegen. Alleen onder bepaalde omstandigheden mogen
worden veroordeeld voor groepsbelediging. Een ander lid van de appgroep schrijft teksten als “kk aap” en “kk
deze vrijheden worden ingeperkt, bijvoorbeeld als er
pussy’s” en iemand deelt een afbeelding van een nazi met het hoofd van Sinterklaas die een Hitlergroet brengt. Ook
wordt aangezet tot haat of geweld.
deze twee verdachten worden veroordeeld, beide voor eenvoudige belediging. AP Midden-Nederland, parketnummers Parketnr. 16-157873-22; 16-157876-22; 16-157978-22 en 16-157881-22
De beleidsregels voor de opsporing en vervolging van strafbare discriminatie zijn vastgelegd in de Aanwijzing discriminatie. Het uitgangspunt hierbij is dat steeds moet
4.2 H et OM en de aanpak van strafbare feit, dan moet het discriminatieaspect door de officier van discriminatie Als het OM van oordeel is dat er sprake is van een codis-
worden bekeken of de inzet van het strafrecht de beste oplossing biedt. Het strafrecht moet in discriminatiezaken
justitie in het requisitoir worden benadrukt en als
Het OM heeft de taak om strafbare feiten op te sporen, te
worden beschouwd als een ultimum remedium, het laatste
strafverzwarende omstandigheid in de eis worden
beoordelen en te vervolgen als deze bewijsbaar zijn.
redmiddel. Als blijkt dat in een zaak andere dan
betrokken. Een discriminatieaspect staat overigens niet
Daartoe werkt het OM nauw samen met de politie. Deze
strafrechtelijke
in de tenlastelegging en hoeft daarom niet te worden
samenwerking, waarbij de officier van justitie het
bemiddeling, dan kan strafrechtelijke inzet achterwege
bewezen; het discriminatieaspect moet wel aannemelijk
opsporingsonderzoek leidt, moet ervoor zorgen dat de
blijven. Het OM werkt daarom nauw samen met andere
zijn om een hogere strafeis te kunnen rechtvaardigen.
meest passende reactie volgt op strafbare en bewezen
instanties. Zo hebben alle parketten periodiek overleg met
feiten, dat recht wordt gedaan aan de slachtoffers en dat
de politie en antidiscriminatievoorzieningen.
6
zichtbaar wordt hoe het OM op het plegen van strafbare feiten reageert. 6
Aanwijzing discriminatie (2018A009)
middelen
passender
zijn,
zoals
9
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Om strafbare discriminatie optimaal te kunnen aanpakken,
advies en informatie, vanaf de opsporing en het onderzoek
bestaat binnen het OM sinds 1998 het Landelijk
tot aan een zitting bij de hoogste rechter. Het LECD houdt
Expertisecentrum Discriminatie (LECD). Het LECD is
zich bezig met het opbouwen en bijhouden van expertise,
ondergebracht bij het parket Amsterdam en bestaat uit
signaleert actuele ontwikkelingen op het gebied van
twee officieren van justitie, drie beleidsmedewerkers, een
strafbare
beleidsondersteunend medewerker en een onderzoeks
beoordelingskaders. Ook draagt het LECD bij aan de
jurist. Het LECD fungeert in de eerste plaats als een intern
ontwikkeling van het landelijk OM-beleid inzake de aanpak
expertisecentrum, dat onder meer zorgdraagt voor een zo
van strafbare discriminatie. Naast de taken als
goed mogelijke behandeling van discriminatiezaken door
expertisecentrum
het OM. Ieder parket van het OM heeft één of meerdere
Amsterdamse discriminatiezaken, van de beoordeling van
discriminatieportefeuillehouders. Zij zijn binnen hun
een aangifte, het leiden van opsporingsonderzoeken tot
parket het aanspreekpunt voor iedere medewerker die
het afdoen van een zaak op zitting.
discriminatie
en
behandelt
geeft
het
adviezen
LECD
ook
en
zelf
een discriminatiezaak moet beoordelen. De discriminatie portefeuillehouders kunnen bij het LECD terecht voor
10
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
5. DE BETEKENIS VAN DE CIJFERS 5.1 Totstandkoming van de cijfers
Het aantal ingestroomde feiten kan verschillen van het
gesteld als discriminatie. Strafbare discriminatie is dan
Voor het rapport Cijfers in Beeld maakt het OM ieder jaar
aantal feiten dat in een bepaald jaar is afgedaan, omdat het
ook beperkter dan wat men doorgaans in het dagelijkse
een overzicht van alle ingestroomde feiten die in het
niet altijd dezelfde feiten betreft. Een feit kan immers in
leven als discriminatie kan beschouwen.
afgelopen jaar bij het OM zijn geregistreerd als een
het ene jaar instromen en in het daaropvolgende jaar
specifiek discriminatiefeit of als een codis-feit. Het OM
worden afgedaan.
Bovendien komt ook niet alles wat strafbaar is in beeld bij
maakt ook een overzicht van de specifieke feiten waarover
justitie, om verschillende redenen. Zo is het aannemelijk
in 2022 een afdoeningsbeslissing is genomen. Dit jaar
Naast het aantal ingestroomde feiten wordt in Cijfers in
dat er niet altijd aangifte of melding wordt gedaan van
heeft het OM ook voor het eerst geregistreerd over hoe
Beeld ook gerapporteerd over de grond(en) waarop een
(mogelijk strafbare) discriminatie.8 Wordt er bij de politie
veel van de ingestroomde codis-feiten een afdoenings
discriminatiefeit betrekking heeft, wat de pleegplaats is
alleen een melding gedaan, dan leidt dit in veel gevallen
beslissing is genomen.
en wat de achtergrond van de verdachte is, bijvoorbeeld of
niet tot een zaak die door het OM in behandeling wordt
het een voetbalsupporter betreft. De informatie hierover
genomen; met een melding wordt de politie door een
Registratie van een discriminatiefeit begint met een
is verkregen door middel van dossieronderzoek. Wanneer
burger slechts op de hoogte gesteld van een situatie. Als
aangifte die door de politie wordt doorgestuurd naar het
uit het dossieronderzoek bleek dat het evident niet ging
er aangifte wordt gedaan bij de politie, dan is het mogelijk
OM. Iemand die slachtoffer wordt van een discriminatie-
om een discriminatieaspect of –feit, is dit feit niet
dat er geen verdachte wordt gevonden of dat er sprake is
incident, kan daarvan melding of aangifte doen bij de
meegeteld in dit rapport.
van onvoldoende bewijs. Het kan ook zo zijn dat een
7
politie. Als het OM de aangifte van de politie ontvangt,
incident
bij
de
politie
wordt
gekwalificeerd
als
wordt iedere verdachte in een zaak geregistreerd onder
5.2 Interpretatie van de instroomcijfers
discriminatie, maar dat bij beoordeling door het OM blijkt
een parketnummer.
In dit rapport wordt een beeld gegeven van alle
dat er toch geen aanknopingspunten zijn om de zaak als
discriminatiefeiten die in 2022 bij het OM zijn ingestroomd.
zodanig te behandelen.
In dit rapport wordt het aantal ingestroomde feiten geteld,
Niet alles wat in het dagelijks leven discriminatie wordt
niet het aantal zaken. Zo kan één verdachte meerdere
genoemd, komt bij het OM terecht. Zoals in het hoofdstuk
feiten hebben gepleegd, of kan er in één zaak sprake zijn
De strafrechtelijke aanpak van discriminatie is aangegeven,
van meerdere verdachten, die meerdere feiten hebben
staat in het Wetboek van Strafrecht een beperkt aantal
gepleegd, die alle apart worden geregistreerd. Bovendien
gedragingen beschreven dat slechts in combinatie met
kan één feit weer betrekking hebben op meerdere
een beperkt aantal discriminatiegronden strafbaar is
discriminatiegronden. 7
Voor zover dat uit het dossier is op te maken.
8
Wanneer men alle vormen van melden van discriminatie bij elkaar optelt dan blijkt dat slechts één op de vijf mensen die discriminatie meemaakten, hiervan een melding heeft gemaakt bij een vorm van gezag (het melden bij politie, antidiscriminatievoorzieningen, het College voor de Rechten van de Mens (CvRM) en het Meldpunt Internetdiscriminatie (MiND), maar ook bij andere vormen van gezag, zoals een docent, manager of ombudsman). Zie: I. Andriessen, Ervaren discriminatie in Nederland II, Sociaal Cultureel Planbureau: Den Haag, 2020.
11
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Al deze feiten zien we niet terug in de cijfers van dit rapport,
De cijfers in het rapport zijn afhankelijk van verschillende
discriminatie. De politie, antidiscriminatievoorzieningen,
die daarom verschillen ten opzichte van de cijfers in de
factoren. Zo kan één zaak, met meerdere verdachten en/of
het College voor de Rechten van de Mens en het Meldpunt
landelijke rapportage van de politie, waarin ook meldingen
feiten, al voor een groot verschil in de cijfers zorgen ten
Internet Discriminatie (MiND) rapporteren jaarlijks in één
worden meegeteld. Het schema hieronder laat zien hoe de
opzichte van voorgaande jaren. Het kan bijvoorbeeld
gezamenlijk rapport hun cijfers. Daarnaast publiceren
verschillende aantallen zich tot elkaar verhouden.
voorkomen dat er tijdens een spreekkoor van een
diverse belangenorganisaties jaarlijks een rapport. Zo
voetbalwedstrijd
tegelijk
rapporteert het Centrum Informatie en Documentatie
beledigende uitingen doen over een groep als genoemd in
Israël (CIDI) over antisemitische incidenten en het
artikel 137c Sr. Als al deze verdachten een strafbeschikking
Transgender Netwerk Nederland (TNN) over meldingen
krijgen, dan verhoogt dit de cijfers aanzienlijk. Het aantal
van discriminatie van transgender personen.
meerdere
supporters
van 144 ingestroomde specifieke discriminatiefeiten en 273 ingestroomde codis-feiten in 2022 maakt, net als
Al deze organisaties hebben uiteenlopende taken en
voorgaande jaren, dat het statistisch niet mogelijk is om
verwerken op verschillende wijzen de informatie voor hun
vergaande conclusies te trekken over stijgingen of dalingen
rapporten. Dit betekent dat de cijfers in de rapporten niet
in de cijfers.
met elkaar te vergelijken zijn; ook kunnen de cijfers uit de
verschillende rapporten niet bij elkaar worden opgeteld. In het rapport zijn alle percentages per categorie afgerond. Hierdoor kan bij optelling van afzonderlijk weergegeven
De cijfers van 2022 hebben betrekking op de periode
percentages het totaal soms iets onder of boven de 100%
van 1 januari t/m 31 december 2022. Het is echter
uitkomen.
mogelijk dat op het moment dat deze gegevens uit het registratiesysteem van het OM werden gehaald,
5.3 De rapporten van andere organisaties
de laatste feiten van 2022 nog niet waren beoordeeld
In
als discriminatiefeiten en daarom niet terugkomen in
Nederland
organisaties
rapporteren op
meerdere
verschillende
(overheids-)
momenten
over
de cijfers van dit rapport.
12
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
6. SPECIFIEKE DISCRIMINATIEFEITEN In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van het aantal specifieke discriminatiefeiten
Tabel 1 | Instroom specifieke discriminatiefeiten per parket
dat in 2022 in behandeling is genomen door het OM en wordt ingegaan op de aard en
Feiten per arrondissementsparket
2018
2019
2020
2021
2022
afdoening van deze feiten.
AP Amsterdam
11
18
49
46
37
AP Noord-Holland
5
1
4
3
4
AP Midden-Nederland
8
7
17
19
23
AP Noord-Nederland
7
10
13
7
13
Uitsplitsing per parket
AP Oost-Nederland
7
18
10
8
12
In 2022 zijn er in totaal 144 nieuwe specifieke discriminatiefeiten geregistreerd bij het
AP Den Haag
16
9
8
38
10
OM, een daling ten opzichte van voorgaande jaren.9 De meeste feiten werden geregistreerd
AP Rotterdam
18
46
11
19
29
door parket Amsterdam (37 feiten, 26% van het totaal). Verder werden door parket
AP Limburg
4
6
20
7
3
Rotterdam en Midden-Nederland respectievelijk 29 en 23 feiten geregistreerd. Bij parket
AP Oost-Brabant
4
5
6
3
8
Den Haag is een opvallende daling van het aantal feiten ten opzichte van 2021 te zien. Dit
AP Zeeland-W-Brabant
3
3
19
7
5
Totaal
83
123
157
157
144
6.1 Totaal aantal ingestroomde specifieke feiten
komt doordat bij het Haagse parket in 2021 een inhaalslag is gemaakt met het afdoen van
zaken die al langere tijd liepen.
Uitsplitsing per wetsartikel
Tabel 2 | Instroom specifieke discriminatiefeiten per wetsartikel
Net als de afgelopen jaren betrof het overgrote deel van deze feiten groepsbelediging
Instroom per wetsartikel
2018
2019
2020
2021
2022
(artikel 137c Sr), met 100 geregistreerde feiten 69% van het totaal. Van de overige feiten
137c
63
97
116
114
100
ging het in 17% van de feiten om aanzetten tot haat, geweld of discriminatie: artikel 137d
137d
6
12
15
28
24
Sr werd 24 keer geregistreerd. Artikel 137f Sr werd één keer geregistreerd; dit betrof een
137e
4
4
7
5
9
onjuiste kwalificatie van een discriminatiefeit dat werd geseponeerd.
137f
0
0
5
2
1
137g
7
3
6
4
4
429quater
3
7
8
4
6
Totaal
83
123
157
157
144
9
Uit het aantal ingestroomde feiten kunnen geen conclusies worden getrokken over de daadwerkelijke toe- of afname van discriminatie-gerelateerde incidenten in de samenleving.
13
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
6.2 Discriminatiegronden
het bij de grond geslacht ging om discriminatie op grond van een genderidentiteit die
In tabel 3 wordt weergegeven op welke discriminatiegronden de ingestroomde feiten
anders is dan het geboortegeslacht. In 2022 werd deze grond twee keer geregistreerd.
betrekking hadden. Uit deze cijfers kan niet opgemaakt worden hoeveel discriminatieincidenten er in 2022 waren, die betrekking hadden op een bepaalde groep. Een incident
Antisemitisme valt juridisch gezien zowel onder de grond ras als godsdienst of
kan namelijk uit meerdere feiten bestaan en ieder strafbaar feit kan weer betrekking
levensovertuiging. Om een vertekend beeld te voorkomen, wordt deze grond apart
hebben op meerdere discriminatiegronden.
geregistreerd.
Een voorbeeld: een verdachte doet een uiting over homoseksuelen, die gekwalificeerd
Net als voorgaande jaren, is ras in 2022 de meest geregistreerde discriminatiegrond; 41%
kan worden als groepsbelediging en als aanzetten tot geweld. Deze uiting is dus op basis
van het totaal aantal gronden. Dit is een daling ten opzichte van 2021, maar kijkend naar
van twee artikelen van het Wetboek van Strafrecht strafbaar en wordt daarom als twee
de percentages is deze daling niet erg groot (ras was in 2021 44% van het totaal aantal
strafbare feiten geregistreerd. Aan beide feiten wordt de discriminatiegrond homoseksuele
gronden).
gerichtheid gekoppeld, terwijl het maar één incident betreft. De registratie van een grond staat dus niet per se gelijk aan één incident.
De discriminatiegrond antisemitisme werd 61 keer geregistreerd (39% van het totaal). Bij godsdienst of levensovertuiging betrof het bij 9 van de 11 geregistreerde feiten (aanhangers
Juridisch gezien valt discriminatie van transgender personen onder de discriminatiegrond
van) de islam. Bij de categorie overige gronden ging het in 4 van de 5 gevallen om uitsluiting
geslacht. In het rapport over 2020 hebben we voor het eerst apart geregistreerd wanneer
vanwege het niet hebben van een coronatoegangsbewijs; deze zaken zijn door het OM
10
geseponeerd. Tabel 3 | Geregistreerde gronden bij specifieke discriminatiefeiten Gronden
2018
2019
2020
2021
2022
Ras
51%
53
41%
61
57%
111
44%
82
41%
65
Godsdienst of levensovertuiging
13%
13
4%
6
13%
25
10%
18
7%
11
Hetero- of homoseksuele gerichtheid
15%
15
9%
14
6%
11
9%
16
6%
10
Geslacht
1%
1
2%
3
1%
2
1%
1
1%
1
Handicap
1%
1
3%
5
3%
6
3%
5
2%
3
Overige gronden
0%
0
1%
1
0%
0
2%
4
3%
5
Transgender personen
-
-
-
-
2%
3
1%
1
1%
2
Antisemitisme
19%
20
40%
60
19%
38
31%
58
39%
61
Totaal
100%
103
100%
150
100%
196
100%
185
100%
158
10
Hof Leeuwarden 13 januari 1995, ECLI:NL:GHLEE:1995:AC2855.
14
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Tabel 4 | Uitsplitsing grond ras specifieke discriminatiefeiten Uitsplitsing ras
2018
2019
2020
2021
2022
Zwart/Afrikaans
25%
26
18%
27
34%
59
22%
41
25%
40
Westers
1%
1
1%
1
2%
3
0%
0
0%
0
Surinaams
2%
2
0%
0
0%
0
2%
3
0%
0
Antilliaans
0%
0
0%
0
3%
5
2%
3
0%
0
Turks
1%
1
1%
2
4%
8
4%
8
3%
4
Marokkaans
8%
8
3%
5
4%
7
6%
11
4%
6
Niet-westerse achtergrond
6%
6
13%
19
10%
20
8%
15
8%
13
Overige
9%
9
5%
7
1%
1
1%
1
1%
2
Totaal
51%
53
41
61
57%
111
44%
82
41%
65
Uitsplitsing ras
feiten geteld die niet op basis van een van de hierboven
Het aantal feiten dat was gericht tegen een persoon met
In tabel 4 wordt de grond ras uit tabel 3 verder uitgesplitst.
genoemde gronden gerubriceerd kunnen worden.
een publieke functie is het afgelopen jaar 12 keer
Van het aantal keer dat deze grond werd geregistreerd,
geregistreerd. Bij deze feiten is als pleegplaats werk
hadden 40 registraties betrekking op de subcategorie
6.3 Pleegplaats specifieke discriminatiefeiten
geregistreerd, ook als het feit bijvoorbeeld op straat werd
zwart/Afrikaans (25% van het totaal aantal geregistreerde
Om beter inzicht te krijgen in de aard van de feiten, is
gepleegd. De aparte registratie van feiten gericht tegen
gronden). De subcategorie Marokkaans werd in 2022 zes
onderzocht in wat voor situatie en waar de ingestroomde
personen met een publieke functie heeft net als vorig jaar
keer geregistreerd (4% van het totaal aantal geregistreerde
discriminatiefeiten plaatsvonden.
tot gevolg dat het aantal geregistreerde feiten niet
gronden). Bij 13 registraties van discriminatiegronden
vergeleken kan worden met de jaren 2018, 2019 en 2020.
ging het om de subcategorie niet-westerse achtergrond.
Soms zijn bij een feit twee categorieën van toepassing; in
Omdat dit incident ook wordt geregistreerd als een feit
Hieronder valt discriminatie op grond van niet-westerse
dat geval is er gekozen voor de categorie die het feit het
gericht tegen een persoon met een publieke functie, is ook
afkomst, voor zover het feit niet betrekking heeft op een
meest nauwkeurig beschrijft. Bijvoorbeeld bij een
in deze categorie het aantal feiten niet vergelijkbaar met
van de andere categorieën (bijvoorbeeld Syrische of
politieagent die tijdens zijn werk op straat is uitgescholden,
de rapporten van voor 2021. Ook is in tabel 5 dit aantal niet
Aziatische afkomst). Bovendien vallen onder deze
is gekozen is voor de categorie werk (omdat het een
meegeteld bij het totaal aantal feiten.
categorie
ook
gediscrimineerd
situaties met
waarin
iemand
werd
aangever betreft die aan het werk was toen het feit zich
algemene
termen,
zoals
voltrok) in plaats van openbare ruimte.
“buitenlander” of “vluchteling”. Onder overige worden
15
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Tabel 5 | Waar vinden specifieke discriminatiefeiten plaats WAAR
2018
2019
2020
2021
2022
14
12
Tegen personen met een publieke functie
13%
11
6%
7
8%
13
Werk
6%
5
6%
7
7%
11
10%
16
10%
15
Onderwijs
2%
2
1%
1
3%
5
1%
2
1%
1
Sport
7%
6
38%
47
3%
5
15%
23
12%
17
Horeca
14%
12
5%
7
2%
4
0%
0
4%
6
Woonomgeving
19%
16
17%
21
15%
23
14%
22
14%
20
Openbare ruimte
16%
13
20%
25
26%
41
27%
42
35%
51
Internet
17%
14
5%
6
30%
47
21%
33
15%
22
Pers (media)
1%
1
0%
0
2%
3
0%
0
3%
5
Overige
4%
3
2%
2
3%
5
9%
14
5%
7
Onbekend
0%
0
0%
0
0%
0
3%
5
0%
0
Totaal
100%
83
100%
123
100%
157
100%
157
100%
144
De meeste feiten die door het OM in 2022 in behandeling
6.4 Achtergrond verdachten
sympathieën of dat het om een voetbalsupporter ging. Bij
werden genomen, vonden plaats in de openbare ruimte (51
Denkbeelden of sympathieën van een verdachte kunnen
het merendeel van de verdachten kon geen specifieke
feiten; 35%). Het ging hierbij bijvoorbeeld om incidenten
een rol spelen bij de gepleegde discriminatiefeiten.
achtergrond worden vastgesteld; deze feiten zijn niet in
die plaatsvonden op straat of in een winkel.
Daarom is bij het dossieronderzoek onderzocht of de
tabel 6 opgenomen.
verdachte handelde vanuit bijvoorbeeld extreemrechtse
16
Feiten die plaatsvonden op het internet werden 22 keer geregistreerd, feiten die in de woonomgeving van het
Tabel 6 | Achtergrond verdachte specifieke feiten
slachtoffer werden gepleegd werden 20 keer geregistreerd
Achtergrond verdachte
(respectievelijk 15% en 14% van het totaal aantal feiten).
2018
2019
2020
2021
2022
Extreemrechts
3
2
9
2
9
Bij de feiten die werden gepleegd in de woonomgeving ging
Godsdienst/levensovertuiging
0
3
10
2
2
het in veel gevallen om (langlopende) burenruzies.
Politieke overtuiging
2
2
12
10
15
Door opsporingsambtenaar
0
0
5
1
2
Sport- of voetbalsupporter
6
49
5
23
28
Totaal
11
56
41
38
56
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
6.5 Afdoening specifieke discriminatiefeiten
Het aantal ingestroomde feiten in een jaar kan verschillen
Dit is een daling ten opzichte van 2021, toen er 196 feiten
Het OM kan in een zaak beslissen om een verdachte voor
van het aantal feiten dat in dat jaar wordt afgedaan. Het
werden afgedaan. In het overgrote deel van de gevallen die
de rechter te brengen (te dagvaarden), of om een
gaat bovendien niet per se om dezelfde feiten; een feit kan
in 2022 werden afgedaan, ging het om het artikel 137c Sr
strafbeschikking of transactie aan te bieden. Het OM kan
in het ene jaar instromen en in het daaropvolgende jaar
(69% van de afgedane zaken); 16% betrof artikel 137d Sr.
ook tot de beslissing komen om niet te vervolgen en de
worden afgedaan.
zaak te seponeren, al dan niet onder bepaalde voorwaarden.
In 26% van de specifieke discriminatiefeiten waarover het In 2022 werd door het OM over in totaal 171 specifieke
OM een afdoeningsbeslissing nam in 2022, werd de
discriminatiefeiten een afdoeningsbeslissing genomen.
verdachte gedagvaard. Dit percentage ligt lager dan in
Tabel 7 | Afdoening specifieke discriminatiefeiten per wetsartikel OM-afdoening per wetsartikel
2018
2019
2020
2021
2022
137c
74%
77
78%
104
75%
120
78%
137
69%
118
137d
17%
8
14%
14
8%
17
11%
35
16%
28
137e
6%
6
3%
5
6%
8
4%
7
6%
10
137f
0%
1
2%
0
1%
5
0%
5
2%
3
137g
2%
7
2%
3
7%
5
2%
7
2%
4
429quater
1%
3
1%
7
3%
8
5%
5
5%
8
Totaal
100%
102
100%
133
100%
163
100%
196
100%
171
Tabel 8 | Soort afdoeningen specifieke discriminatiefeiten OM-afdoening
2018
2019
2020
2021
17
2022
Dagvaarden
44%
45
29%
38
35%
57
32%
62
26%
45
Transactie
1%
1
0%
0
0%
0
0%
0
0%
0
OM-strafbeschikking
7%
7
17%
23
9%
15
12%
24
7%
12
Voorwaardelijk sepot
6%
6
8%
10
4%
6
5%
9
4%
7
Sepot
37%
38
40%
53
51%
83
49%
97
54%
92
Oproepen ter terechtzitting n.a.v. verzet
5%
5
7%
9
1%
1
2%
4
8%
14
Overig
0%
0
0%
0
1%
1
0%
0
1%
1
Totaal
100%
102
100%
133
100%
163
100%
196
100%
171
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
2021, toen 32% werd gedagvaard. Het aantal sepots in
Tabel 9 | Soort rechtbankafdoening specifieke discriminatiefeiten
2022 is procentueel licht gestegen: 54% van de specifieke
Rechtbank afdoening
discriminatiefeiten
Veroordeling
77%
36
78%
47
83%
50
77%
46
71%
41
genomen, is onvoorwaardelijk geseponeerd, ten opzichte
Vrijspraak
11%
5
12%
7
12%
7
5%
3
17%
10
van 49% in 2021. Hieronder vallen feiten waarin er
OM niet ontvankelijk
0%
0
3%
2
0%
0
0%
0
2%
1
bijvoorbeeld onvoldoende bewijs was, of die na beoordeling
Ontslag van rechtsvervolging
0%
0
0%
0
0%
0
0%
0
0%
0
niet
Schuldigverklaring zonder oplegging van straf
4%
2
3%
2
2%
1
2%
1
2%
1
Verwijzing naar ander forum
0%
1
0%
0
0%
0
0%
0
0%
0
Onbekend
6%
3
3%
2
3%
2
13%
8
9%
5
Totaal
100%
47
100%
60
100%
60
100%
60
100%
58
strafbaar
waarover
een
bleken.
beslissing
Het
werd
percentage
OM-strafbeschikkingen bedraagt 7%.
6.6 Uitspraken van de rechter in specifieke discriminatiefeiten
2018
2019
2020
2021
2022
Tabel 9 geeft het aantal rechterlijke beslissingen in 2022 weer van zaken waarin een specifiek discriminatieartikel
CASUS: ANTISEMITISCHE MUURSCHILDERING
ten laste was gelegd. Het betreft uitspraken van de rechter
In Rotterdam wordt in de nacht van 23 op 24 juli 2021 een muurschildering gemaakt waarop de voetballer
die zien op strafzaken als geheel en dus niet altijd alleen
Steven Berghuis werd afgebeeld met een haakneus, gekleed in een gestreept concentratiekamp-pak met een
op het specifieke discriminatiefeit. Het kan bijvoorbeeld
Jodenster op de borst en een keppeltje op het hoofd. Bij de muurschildering stond de tekst: “Joden lopen altijd weg”.
voorkomen dat een verdachte wordt veroordeeld voor het
Berghuis was kort daarvoor overgestapt van Feijenoord naar Ajax. Door het Centrum Informatie en Documentatie
aanzetten tot haat (artikel 137d Sr) en het in het bezit
Israël (CIDI) wordt hiervan aangifte gedaan. Na politieonderzoek worden vier verdachten aangehouden; van twee
hebben van een wapen zoals beschreven in de Wet Wapens
verdachten kan worden vastgesteld dat zij betrokken waren bij het maken van de muurschildering. Hen wordt het
en Munitie. Zo kan een rechtbankafdoening, naast het
medeplegen van groepsbelediging tenlastegelegd. De rechtbank Rotterdam acht dit bewezen en legt beide
specifieke discriminatiefeit, ook betrekking hebben op
verdachten een taakstraf op, met als bijzondere voorwaarde een bezoek aan het Nationaal Holocaust
andere, niet aan discriminatie gerelateerde delicten, die
Namenmonument (rechtbank Rotterdam 12 juli 2022).
geheel los staan van het discriminatiefeit. Als een
AP Rotterdam, parketnummers 10-294086-21; 10-321186-21; 10-321199-21; 10-321210-21; 10-009770-22
verdachte wordt vrijgesproken voor het specifieke discriminatiefeit en veroordeeld voor andere feiten, wordt dit geregistreerd als een vrijspraak.
18
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
7. CODIS-FEITEN Nadat het OM een zaak van de politie heeft ontvangen, wordt
Tabel 10 | Instroom codis-feiten per parket
door een medewerker onder andere beoordeeld of er
Feiten per arrondissementsparket
2018
2019
2020
2021
2022
mogelijk sprake is van een discriminatieaspect. Als dat het
Amsterdam
77
55
68
84
82
geval is, dan krijgt de zaak bij het OM de maatschappelijke
Noord-Holland
9
5
4
6
15
classificatie discriminatie. Als het tot een terechtzitting komt,
Midden-Nederland
21
9
24
21
13
dan worden dergelijke feiten door het OM als strafverzwarend
Noord-Nederland
41
18
10
17
9
beoordeeld.11 Voor dit rapport is gekeken naar alle feiten die
Oost-Nederland
55
48
29
37
33
Den Haag
20
7
24
23
15
Rotterdam
40
46
46
72
57
Limburg
19
9
11
9
3
Oost-Brabant
11
9
15
22
15
Zeeland-W-Brabant
19
15
21
37
31
Totaal
312
221
252
328
273
in 2022 bij het OM binnen zijn gekomen en waarbij deze maatschappelijk kwalificatie is geregistreerd. Feiten waarbij de maatschappelijke classificatie discriminatie niet is geregistreerd, maar waarbij er wel sprake is van een discriminatieaspect, vallen buiten beeld en kunnen niet worden meegenomen in dit rapport. In sommige gevallen
bleek tijdens de analyse van de feiten dat de maatschappelijke classificatie discriminatie ten onrechte was geregistreerd.
Alleen bij AP Noord-Holland is in 2022 het aantal
Uitsplitsing per strafbaar feit
De feiten waarbij het evident ging om een administratieve
geregistreerde codis-feiten gestegen. Bij de overige
In tabel 11 zijn de strafbare feiten met een discriminatie
fout, zijn niet meegenomen in dit rapport.
parketten daalde het aantal geregistreerde codis-feiten
aspect uitgesplitst. Bij de meeste codis-feiten die bij het
ten opzichte van 2021. De meeste codis-feiten werden in
OM terechtkomen, gaat het om eenvoudige beledigingen;
2022 in behandeling genomen bij parket Amsterdam
artikel 266 Sr werd 184 keer geregistreerd. Behalve
(82 feiten); bij AP Rotterdam stroomden er 57 feiten in.
belediging komt ook bedreiging (artikel 285 Sr) ieder jaar
7.1. Totaal aantal ingestroomde codis-feiten Uitsplitsing per parket
vaak voor; in 2022 was dit 35 keer. Daarnaast betrof het bij
In 2022 zijn er in totaal 273 codis-feiten door het OM
de codis-feiten 19 keer een mishandeling (artikel 300 Sr)
geregistreerd; een daling ten opzichte van 2021, toen er
en 15 keer vernieling van een goed (artikel 350 Sr).
328 codis-feiten werden geregistreerd.
11
Aanwijzing kader voor strafvordering meerderjarigen (2019A003).
19
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
CASUS: BELEDIGING VAN EEN BOA
Tabel 11 | Instroom codis-feiten per wetsartikel 2018
2019
2020
2021
2022
Opruiing
4
1
14
1
3
138 Sr
Huisvredebreuk
2
0
0
0
0
139 Sr
Lokaalvredebreuk
2
0
0
0
0
141 Sr
Openlijke geweldpleging
28
17
10
14
6
142A/1 Sr
Ten onrechte doen geloven dat sprake is van ontploffingsgevaar
0
0
1
1
0
ingeladen. De boa rijdt daarom achter de man aan en
146 Sr
Verstoren van belijden van godsdienst
0
1
0
0
0
spreekt de man bij zijn woning aan op zijn gedrag. De
157/1 Sr
Opzettelijke brandstichting
0
0
1
0
0
boa schakelt de politie in als de man weigert zijn
180 Sr
Wederspannigheid
3
0
0
0
0
legitimatiebewijs te tonen. De vrouw van de man, die
184 Sr
Niet opvolgen ambtelijk bevel
1
0
0
0
0
ook in de auto zat, zegt tegen de boa: ‘’Jij bent toch
239/3 Sr
Schennis van eerbaarheid
0
0
1
0
0
Marokkaans, jullie hebben toch goed contact met de
261 Sr
Smaad
3
0
2
1
5
politie, jullie zijn toch bekend bij het programma:
266 Sr
Eenvoudige belediging
132
131
169
238
184
Opsporing verzocht’’. De man en vrouw moeten
284 Sr
Dwang
2
0
1
0
3
hierom lachen, en de vrouw zegt: ‘’Jullie moeten terug
285 Sr
Bedreiging
55
32
27
42
35
op de boot, ik hoop dat de boot gaat zinken’’. De man
285b Sr
Stalking
1
0
1
maakt nog denigrerende opmerkingen over het
287 Sr
Doodslag
1
2
0
0
2
300 Sr
Mishandeling
44
23
18
17
19
302 Sr
Zware mishandeling
1
1
4
3
1
310 Sr
Diefstal
8
0
0
0
0
318 Sr
Afdreiging
0
1
0
0
0
350 Sr
Vernieling goed
18
11
3
10
15
352 Sr
Vernieling gebouw
0
0
0
1
0
425 Sr
Ophitsen van een dier
1
0
0
0
0
26 WWM
Wet wapens en munitie; voorhanden hebben
2
0
0
0
0
Overig
Alles wat niet in bovenstaande categorieën valt
4
1
0
0
0
312
221
252
328
273
Een man staat boodschappen in zijn auto te laden op een plek waar dat niet is toegestaan. Hij wordt hierop aangesproken door een boa, die tevens opmerkt dat hij zijn winkelkarretje op de daartoe bestemde plaats moet terugzetten. Hoewel de man toezegt dit te gaan doen, rijdt hij weg als al zijn boodschappen zijn
salaris van de boa en zegt dat Marokkanen niks te zeggen hebben in Nederland. Beiden worden veroordeeld voor eenvoudige belediging van een ambtenaar.
AP
Den
Haag,
09-040948-22 en 09-041061-22
parketnummers
Wetsartikel delict
Omschrijving delict
131 Sr
Totaal
0
20
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
7.2. Discriminatiegronden
Meest geregistreerd
Zoals we bij de specifieke feiten al hebben aangegeven,
Net als bij de specifieke discriminatiefeiten, is ook bij de
De grond ras werd 152 keer geregistreerd, 46% van het
valt discriminatie van transgender personen juridisch
codis-feiten per feit geregistreerd op welke discriminatie
totaal aantal geregistreerde gronden. Dit percentage ligt
gezien onder de discriminatiegrond geslacht.12 In Cijfers in
grond(en) het feit betrekking had. Zoals gezegd, staat het
iets lager dan in 2021, toen 51% van alle geregistreerde
Beeld 2020 heeft het OM voor het eerst apart geregistreerd
aantal geregistreerde gronden niet gelijk aan het aantal
gronden de grond ras betrof.
wanneer het bij de grond geslacht ging om discriminatie op
feiten dat betrekking had op een bepaalde discriminatie
grond van een genderidentiteit die anders is dan het
grond. Een verdachte in één zaak, met één parketnummer,
Wijzigingen in de andere gronden
geboortegeslacht. Van de 10 feiten waarbij in 2022 de
kan namelijk verdacht worden van meerdere feiten die zijn
De grond hetero- of homoseksuele gerichtheid betrof in
grond geslacht werd geregistreerd, vielen acht feiten
opgenomen in dit rapport en één strafbaar feit kan
2022 31% van het totaal aantal geregistreerde gronden. Dit
onder de subcategorie transgender personen. Daarvan
vervolgens weer betrekking hebben op meerdere
zijn 103 (mogelijk) strafbare feiten. Onder deze grond
hadden zes feiten betrekking op één zaak met vijf
discriminatiegronden.
vallen veel verschillende situaties. Zo ging het bij 32 van de
verdachten.
103 feiten om het beledigen van een ambtenaar of andere Zie voor een uitleg over wat de discriminatiegronden zijn
personen met een publieke functie, waarbij woorden als
Het aantal registraties van de grond antisemitisme is bij de
en hoe deze cijfers moeten worden geïnterpreteerd
homo als scheldwoord waren gebruikt. Bij 14 feiten
codis-feiten in 2022 licht gestegen (33 feiten). Bij de grond
hoofdstuk 5. De betekenis van de cijfers.
(12 zaken) ging het om geweld tegen homoseksuelen en/of
godsdienst of levensovertuiging ging het bij 13 feiten over
transgender personen.
(aanhangers van) de islam.
Tabel 12 | Geregistreerde gronden bij codis-feiten GRONDEN Ras
2018 61%
2019 250
59%
2020 166
55%
2021 162
51%
2022 184
46%
152
Godsdienst-levensovertuiging
9%
37
10%
29
4%
11
4%
16
4%
13
Hetero- of homoseksuele gerichtheid
16%
65
16%
46
28%
83
34%
126
31%
103
Geslacht
4%
15
1%
3
0%
0
0%
0
3%
10
Handicap
1%
4
1%
3
2%
5
2%
8
4%
12
Overige gronden
4%
18
2%
6
0%
0
0%
0
0%
1
Transgender personen
-
-
-
-
2%
6
4%
14
2%
8
Antisemitisme
6%
23
10%
27
9%
27
7%
27
10%
33
Totaal
100%
412
100%
280
100%
294
100%
375
100%
332
12
Hof Leeuwarden 13 januari 1995, ECLI:NL:GHLEE:1995:AC2855.
21
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Uitsplitsing ras
Tabel 13 | Uitsplitsing grond ras codis-feiten
Bijna de helft van alle geregistreerde gronden betrof de
Subcategorie ras
grond ras. In tabel 13 is deze grond uitgesplitst. Hierdoor
Zwart/Afrikaans
27%
111
21%
58
33%
94
25%
92
27%
90
wordt duidelijk dat meer dan een kwart van het totaal
Westers
0%
2
3%
7
1%
3
2%
7
2%
6
aantal geregistreerde gronden de subcategorie zwart/
Surinaams
1%
5
0%
1
0%
1
0%
0
1%
2
Afrikaans betreft: 90 feiten; 27%. Daarmee is zwart/
Antilliaans
0%
2
0%
0
1%
2
0%
0
0%
0
Turks
6%
25
8%
21
5%
14
6%
20
3%
9
geregistreerde grond. Onder de grond ras vallen verder
Marokkaans
7%
27
5%
14
5%
13
6%
23
3%
10
onder meer de subcategorieën Marokkaans (10 feiten; 3%)
Niet-westerse achtergrond
14%
59
20%
55
12%
34
11%
39
10%
34
en Turks (9 feiten; 3%).
Overige
5%
19
4%
10
0%
1
1%
3
0%
1
Totaal
61%
250
59%
166
55%
162
51%
184
46%
152
Afrikaans,
evenals
voorgaande
jaren,
de
meest
2018
2019
2020
2021
2022
7.3. Pleegplaats codis-feiten
Soms zijn er twee categorieën van toepassing bij een feit.
worden gekwalificeerd als woonomgeving als openbare
Het aantal codis-feiten dat was gericht tegen een persoon
In dat geval is er gekozen voor de categorie die het feit het
ruimte. Omdat woonomgeving in dit geval het meest
met een publieke functie is het afgelopen jaar 77 keer
meest nauwkeurig beschrijft. Een burenruzie in een
nauwkeurig is, zal voor die categorie worden gekozen.
geregistreerd. Bij deze feiten is als pleegplaats werk
plantsoen voor iemands huis kan bijvoorbeeld zowel
geregistreerd, ook als het feit bijvoorbeeld op straat werd
Tabel 14 | Pleegplaats codis-feiten WAAR
2018
2019
2020
2021
2022
69
77
Tegen personen met een publieke functie
16%
51
10%
22
11%
27
Werk
14%
43
7%
15
12%
30
29%
95
36%
98
School/ Onderwijsinstelling
2%
7
1%
2
1%
2
1%
3
1%
4
Sport
1%
3
2%
4
1%
2
1%
2
1%
2
Horeca
2%
7
3%
7
3%
7
0%
1
5%
14
Woonomgeving
22%
68
32%
71
29%
74
28%
92
20%
54
Openbare ruimte
35%
109
38%
83
33%
82
34%
112
27%
75
Internet
5%
15
5%
11
8%
19
6%
21
8%
22
Pers (media)
1%
3
0%
0
2%
4
0%
0
0%
0
Overige
2%
6
3%
6
2%
5
1%
2
1%
4
Totaal
100%
312
100%
221
100%
252
100%
328
100%
273
22
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
gepleegd. De aparte registratie van feiten gericht tegen
7.4. Afdoening codis-feiten
VOORBEELD AFDOENING CODIS-FEIT
personen met een publieke functie heeft net als vorig jaar
Dit jaar is in Cijfers in Beeld voor het eerst geregistreerd op
Verdachte wil een kennis gedag zeggen die werkzaam
tot gevolg dat het aantal geregistreerde feiten binnen de
welke wijze de ingestroomde codis-feiten uiteindelijk door
is bij een café, maar de beveiliger weigert hem.
subcategorie werk hoger is dan de jaren 2018, 2019 en
het OM en/of de rechtspraak zijn afgedaan. Zoals in
Hierop wordt de verdachte opstandig, waarna de
2020. Omdat dit incident ook wordt geregistreerd als een
hoofdstuk 5 is uitgelegd, kan uit een eventuele veroordeling
beveiliger hem wegduwt. De verdachte noemt hem
feit gericht tegen een persoon met een publieke functie, is
niet worden afgeleid dat de rechter het aannemelijk vond
vervolgens “kankerzwarte” en “kankerneger”. De
ook in deze categorie het aantal feiten gestegen. De cijfers
dat sprake was van een discriminatie-aspect, omdat dit
zaak is als eenvoudige belediging (artikel 266 Sr)
van deze categorie zijn daarom niet vergelijkbaar met de
aspect niet in de tenlastelegging hoeft te worden
binnengestroomd bij het OM, met de maatschappelijke
rapporten van voor 2021. Ook is in de tabel dit aantal niet
opgenomen. Bij het lezen van deze cijfers is het daarom
kwalificatie ‘discriminatie wegens ras’. Het feit is
meegeteld bij het totaal aantal feiten.
van belang om te onthouden dat het discriminatieaspect
daarom als codis-feit meegeteld in dit rapport. De
een rol kan hebben gespeeld in de straftoemeting, zonder
man heeft van de politierechter een geldboete van
Naast het aantal feiten gericht tegen personen met een
dat dit terugkomt in het vonnis. Er kan alleen worden
€ 150 opgelegd gekregen voor deze uitingen, op
publieke functie, vallen in de categorie werk ook feiten
geconcludeerd dat een strafbaar feit waar het OM bij
grond van het feit ‘eenvoudige belediging’. Omdat de
gericht tegen bijvoorbeeld winkelpersoneel en beveiligers;
instroom de maatschappelijke kwalificatie ‘discriminatie’
veroordeling volgde bij mondeling vonnis van een
in totaal ging het in 2022 om 98 feiten, 36% van het totaal.
heeft geregistreerd, uiteindelijk heeft geleid tot een
politierechter, kan niet met zekerheid worden
Het aantal codis-feiten gepleegd in de openbare ruimte
strafbeschikking, een veroordeling of een vrijspraak voor
vastgesteld of het discriminatieaspect uiteindelijk
betrof 27% van het totaal, 75 feiten. Ook speelden veel
het strafbare feit.
aannemelijk is geacht door de rechter. Parketnummer
feiten zich af in de directe woonomgeving van het
02-228641-22
slachtoffer (54 feiten; 20%); dit waren voornamelijk
Van de 273 ingestroomde feiten in 2022 werd over 129
burenruzies.
codis-feiten een afdoeningsbeslissing genomen (al dan niet in combinatie met andere feiten). Het ging 48 keer om feiten waarvoor een strafbeschikking werd aangeboden. 81 keer werd het feit gedagvaard. Dat leidde bij 75 feiten tot een veroordeling en 6 keer tot een vrijspraak.
23
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Bijlage: Discriminatieartikelen in het Wetboek van Strafrecht Artikel 90quater
Artikel 137d
gewelddadig optreden tegen persoon of goed van
Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan
1 Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of
mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking
afbeelding, aanzet tot haat tegen of discriminatie van
levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of
of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben
mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of
homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke,
dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van
goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
psychische of verstandelijke handicap;
gelijkheid van de rechten van de mens en de
levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of
fundamentele vrijheden op politiek, economisch,
homoseksuele
lichamelijke,
moet vermoeden, zulk een uitingen is vervat, aan
sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van
psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft
iemand, anders dan op diens verzoek, doet
het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of
met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of
toekomen, dan wel verspreidt of ter openbaarmaking
aangetast.
geldboete van de vierde categorie.
van die uitingen of verspreiding in voorraad heeft;
Artikel 137c
gerichtheid
of
hun
2°. een voorwerp waarin, naar hij weet of redelijkerwijs
2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die
2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die
1 Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of
daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of
daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of
afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een
meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van
meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van
groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde
ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie
levens overtuiging, hun hetero- of homoseksuele
categorie opgelegd.
opgelegd.
gerichtheid
of
verstandelijke
hun
lichamelijke,
handicap,
wordt
psychische
of
gestraft
met
gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.
Artikel 137e 1 Hij die, anders dan ten behoeve van zakelijke
24
Artikel 137f Hij die deelneemt of geldelijke of andere stoffelijke
berichtgeving:
steun verleent aan activiteiten gericht op discriminatie
2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die
1° een uitingen openbaar maakt die, naar hij weet of
van mensen wegens hun ras, hun godsdienst, hun
daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of
redelijkerwijs moet vermoeden, voor een groep
levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of
meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van
mensen wegens hun ras, hun godsdienst of
homoseksuele
ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde
levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele
psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft
categorie opgelegd.
gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of
met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of
verstandelijke handicap beledigend is, of aanzet tot
geldboete van de tweede categorie.
haat tegen of discriminatie van mensen of
gerichtheid
of
hun
lichamelijke,
Cijfers in Beeld 2022 | Overzicht discriminatiecijfers Openbaar Ministerie
Artikel 137g 1 Hij die, in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen opzettelijk discrimineert wegens hun ras, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie. 2 Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie opgelegd.
Artikel 429quater
1 Hij die in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf personen
discrimineert
wegens
hun
ras,
hun
godsdienst, hun levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de derde categorie. 2 Met dezelfde straf wordt gestraft hij wiens handelen of nalaten in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf zonder redelijke grond, ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat ten aanzien van personen met een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of aangetast