Bijlage 1 Participatieverordening Diemen 2027 incl toelichting
Tekst van het document
Participatieverordening gemeente Diemen 2027 De raad van de gemeente Diemen; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 6 oktober 2026, zaaknummer 2026-082569; gelet op de artikelen 149 en 150 van de Gemeentewet, de artikelen 3.1, 2.4 en 3.4 van de Omgevingswet en de artikelen 10.7, 10.2 en 10.8 van het Omgevingsbesluit; gezien het door de gemeenteraad vastgestelde participatiekader, waarin de doelen, uitgangspunten, werkwijzen en instrumenten voor participatie binnen de gemeente zijn vastgelegd; besluit vast te stellen de volgende: PARTICIPATIEVERORDENING GEMEENTE DIEMEN 2027 HOOFDSTUK 1 – INLEIDENDE BEPALINGEN Artikel 1. Definities Deze verordening verstaat onder: a. beleid: gedragslijn, project, programma of plan van de gemeente om een bepaald doel te realiseren; b. bestuursorgaan: het bestuursorgaan dat bevoegd is; afhankelijk van de inhoud van het beleid of de taak is dat de gemeenteraad, het college of de burgemeester; c. college: het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Diemen; d. inspraak: de mogelijkheid die een bestuursorgaan inwoners en belanghebbenden biedt om hun mening te geven als bedoeld in artikel 150, tweede lid, van de Gemeentewet; e. inwoners: ingezetenen als bedoeld in artikel 2 van de Gemeentewet; f.
participatie: op initiatief van de gemeente betrekken van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen bij de voorbereiding, uitvoering of evaluatie van beleid; g. maatschappelijke partijen: verenigingen, stichtingen, buurtcomités, adviesraden, sociale ondernemingen, ondernemingen zonder winstoogmerk en andere organisaties die een collectief vormen en die tot doel hebben een actieve bijdrage te leveren aan de samenleving binnen de gemeente; h. ondernemers: bedrijven en instellingen die statutair binnen de gemeente zijn gevestigd of in hoofdzaak binnen de gemeente hun activiteiten verrichten; i. uitdaagrecht: het recht van inwoners en maatschappelijke partijen om de feitelijke uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen als bedoeld in artikel 150, derde lid, van de Gemeentewet. Artikel 2. Reikwijdte 1. Elk bestuursorgaan beslist ten aanzien van zijn eigen beleid of participatie plaatsvindt en ten aanzien van zijn eigen taken of een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht kan worden gehonoreerd, met inachtneming van deze verordening en wettelijke voorschriften. 2. Het bestuursorgaan past bij participatie het participatiekader toe, tenzij wettelijke voorschriften of de aard van het besluit zich daartegen verzetten.
De aard en intensiteit van participatie staan in verhouding tot de aard, omvang en impact van het beleidsvoornemen en de beschikbare ruimte voor beïnvloeding. 3. Het bestuursorgaan past bij participatie bij het vaststellen of wijzigen van de omgevingsvisie als bedoeld in artikel 3.1 van de Omgevingswet, het omgevingsplan als bedoeld in artikel 2.4 van de Omgevingswet of een programma als bedoeld in artikel 3.4 van de Omgevingswet zoveel mogelijk deze verordening toe. Daarbij neemt het bestuursorgaan de motiveringsplicht als bedoeld in de artikelen 10.7, 10.2 en 10.8 van het Omgevingsbesluit in acht. 4. Er vindt geen participatie of toepassing van het uitdaagrecht plaats als: a. het om een lopend uitvoerings- of evaluatietraject of een ondergeschikte herziening daarvan gaat; b. participatie of toepassing van het uitdaagrecht bij of krachtens wettelijk voorschrift is uitgesloten; c. de uitkomst van de participatie of de toepassing van het uitdaagrecht vanwege de spoedeisendheid niet kan worden afgewacht; d. de verantwoordelijkheid van het betrokken bestuursorgaan voor kwetsbare groepen in de samenleving zwaarder moet wegen; e. sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft; f. het om interne organisatorische aangelegenheden van de gemeente gaat; g.
het om de begroting, de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet gaat; of h. andere zwaarwegende omstandigheden zich tegen participatie verzetten. 5. Het bestuursorgaan motiveert een besluit om van participatie af te zien in de participatieparagraaf, bedoeld in artikel 6, indien een bestuursvoorstel wordt voorgelegd. In andere gevallen legt het bestuursorgaan de motivering op passende wijze vast. HOOFDSTUK 2 – PARTICIPATIE Artikel 3. Doel van participatie 1. Het doel van participatie is het in beeld brengen en meewegen van de rechten, belangen en wensen van inwoners, ondernemers, maatschappelijke partijen en andere belanghebbenden bij besluitvorming over beleid, projecten en plannen en bij de uitvoering daarvan. 2. Participatie vindt plaats in relatie tot het algemeen belang, met als voornaamste doel een zorgvuldige en evenwichtige belangenafweging mogelijk te maken. 3. De invulling van de participatie vindt plaats aan de hand van het participatiekader. Artikel 4. Voorbereiding van participatie 1. Het bestuursorgaan bepaalt voorafgaand aan een participatietraject, aan de hand van het participatiekader en de toepasselijke participatiecategorie, op welke wijze de participatie wordt ingericht. Het legt de gekozen aanpak op passende wijze vast. 2.
De voorbereiding en vastlegging staan in verhouding tot de aard, omvang en impact van het beleidsvoornemen. Bij een traject met grote impact worden in ieder geval het doel, de beïnvloedingsruimte, de betrokken groepen, de vorm van participatie en de planning vooraf inzichtelijk gemaakt. 3. Het bestuursorgaan maakt voor deelnemers tijdig duidelijk wat het doel en de kaders van de participatie zijn, op welke punten invloed mogelijk is en hoe en wanneer zij terugkoppeling ontvangen. Artikel 5. Richtinggevende uitgangspunten voor participatie De in het door de gemeenteraad vastgestelde participatiekader opgenomen uitgangspunten vormen het kader voor de toepassing van participatie. Bij de uitvoering van participatie hanteert het bestuursorgaan in ieder geval de volgende uitgangspunten: 1. Inclusiviteit: de participatie wordt zo ingericht dat betrokkenen de kans krijgen om rechten, belangen en wensen kenbaar te maken. 2. Tijdigheid: betrokkenen worden geconsulteerd op een moment dat hun inbreng nog wezenlijke invloed kan hebben op de richting van het beleid. 3. Transparantie: voorafgaand aan het participatieproces is voor betrokkenen helder wat het doel is, wat de kaders zijn en hoe de opbrengst van het participatieproces wordt verwerkt. Artikel 6. Participatieparagraaf 1.
Elk bestuursvoorstel dat aan de gemeenteraad of het college wordt voorgelegd en dat naar zijn aard, omvang of maatschappelijke gevolgen redelijkerwijs betekenisvolle gevolgen kan hebben voor inwoners, ondernemers, maatschappelijke partijen of andere belanghebbenden, bevat een participatieparagraaf. 2. De participatieparagraaf vermeldt, voor zover van toepassing en in een omvang die past bij het voorstel: a. welke participatiecategorie is toegepast en waarom; b. welke vorm van participatie is gekozen en wie daarbij zijn betrokken; c. wat de belangrijkste uitkomsten van de participatie zijn; d. op welke wijze deze uitkomsten bij de bestuurlijke besluitvorming worden betrokken; en e. indien van participatie is afgezien, de redenen daarvoor. 3. Als het voorstel voorafgaat aan een participatietraject, beschrijft de participatieparagraaf de voorgenomen aanpak, de betrokken groepen, de planning en de wijze waarop de resultaten later bij de bestuurlijke besluitvorming worden betrokken. Bij een volgend bestuursvoorstel worden de feitelijke uitkomsten en de verwerking daarvan vermeld. Artikel 7. Inspraak Als een bestuursorgaan in het kader van de participatie voor inspraak kiest of als inspraak wettelijk verplicht is, is afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing, tenzij het bestuursorgaan een ander proces vaststelt. Artikel 8.
Terugkoppeling en eindverslag participatie 1. Het bestuursorgaan koppelt de uitkomsten van participatie en de wijze waarop daarmee is omgegaan op passende wijze terug aan de deelnemers. 2. Na afloop van participatie legt het bestuursorgaan in een eindverslag vast hoe het proces is verlopen, wat de belangrijkste uitkomsten zijn en hoe deze bij de besluitvorming of uitvoering zijn of worden betrokken. De omvang en vorm van het eindverslag staan in verhouding tot de aard, omvang en impact van het traject. 3. Een ander openbaar document kan als eindverslag dienen, mits het na afloop van de participatie wordt opgesteld en de onderwerpen van het tweede lid bevat. 4. Het bestuursorgaan maakt het eindverslag openbaar, met inachtneming van de bescherming van persoonsgegevens en andere wettelijke beperkingen op openbaarmaking. HOOFDSTUK 3 – UITDAAGRECHT Artikel 9. Verzoek toepassing uitdaagrecht 1. Inwoners en maatschappelijke partijen kunnen bij het college een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht indienen. 2. Het verzoek bevat een omschrijving van de taak die de indiener voor ogen heeft, de reden dat de indiener het verzoek indient en het resultaat dat de indiener beoogt. 3. De indiener geeft daarnaast in elk geval aan: a. wat de betrokkenheid, kennis en ervaring van de indiener met de taak is; b.
welke kosten of middelen er volgens de indiener aan de uitvoering van de taak verbonden zijn; c. hoe de indiener de kwaliteit en de uitvoering van de taak wil waarborgen. 4. Het college kan naar aanleiding van het verzoek aanvullende informatie opvragen. Artikel 10. Ondersteuning indiener verzoek toepassing uitdaagrecht 1. Het college zorgt voor ondersteuning van degene die een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht wil indienen of een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht heeft ingediend. 2. Het college zorgt dat er op een laagdrempelige manier om deze ondersteuning kan worden gevraagd. Artikel 11. Beoordeling verzoek toepassing uitdaagrecht 1. Het college zendt een ingediend verzoek door aan het bestuursorgaan dat bevoegd is om op het verzoek te reageren en informeert de indiener hierover. 2. Als de gemeenteraad op het verzoek om toepassing van het uitdaagrecht moet reageren, bereidt het college de reactie op het verzoek voor. 3. Onverminderd artikel 2, derde lid, wijst het bestuursorgaan een verzoek af als: a. het verzoek ziet op een taak waarvan de aard zich tegen toepassing van het uitdaagrecht verzet; b. het verzoek in strijd is met door de gemeente vastgesteld beleid; c. het verzoek niet voldoet aan de in artikel 9, derde lid, van deze verordening gestelde eisen. 4. Het bestuursorgaan kan een verzoek afwijzen indien naar zijn oordeel: a.
de taak met toepassing van het uitdaagrecht niet beter wordt uitgevoerd; b. de kosten van uitvoering hoger zijn; of c. de opdrachtwaarde boven de Europese drempelwaarde als bedoeld in paragraaf 2.1.1.1 van de Aanbestedingswet 2012 uitkomt. 5. Het bestuursorgaan reageert binnen zes weken op het verzoek. Het bestuursorgaan kan deze termijn met zes weken verdagen. 6. Het bestuursorgaan onderbouwt de reactie op het verzoek en maakt de reactie en de onderbouwing openbaar. Artikel 12. Uitvoering taak Als het bestuursorgaan het verzoek om toepassing van het uitdaagrecht toewijst, maakt het met de indiener afspraken over (en deze afspraken worden schriftelijk vastgelegd): a. het proces, het resultaat en de looptijd van de uitvoering van de taak; b. het budget en de financieringswijze van de uitvoering van de taak; c. het contact met en de ondersteuning door het bestuursorgaan gedurende de uitvoering van de taak; d. de stappen bij het niet nakomen van de gemaakte afspraken en het tussentijds beëindigen van de uitvoering van de taak; en e. de evaluatie van de uitvoering van de taak. HOOFDSTUK 4 – SLOTBEPALINGEN Artikel 13. Participatieparagraaf in begroting en jaarverslag 1. Het college neemt elk jaar een paragraaf in de begroting op waarin de speerpunten voor participatie in het komende jaar worden benoemd en legt deze ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor. 2.
Het college neemt elk jaar een paragraaf in het jaarverslag op waarin het college verslag doet van de uitvoering van deze verordening en legt deze ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor. Artikel 14. Nadere regels college Het college kan nadere regels vaststellen over participatie en/of het uitdaagrecht. Artikel 15. Hardheidsclausule Het bestuursorgaan kan in bijzondere gevallen gemotiveerd afwijken van deze verordening voor zover strikte toepassing leidt tot onevenredige gevolgen. Artikel 16 Intrekking oude verordening en overgangsrecht 1. Met ingang van 1 januari 2027 wordt de Inspraakverordening gemeente Diemen ingetrokken, met inachtneming van het bepaalde in het tweede lid van dit artikel. 2. De Inspraakverordening gemeente Diemen blijft van toepassing op beleid waarvoor ten tijde van de inwerkingtreding van deze verordening reeds een inspraakprocedure of participatieprocedure op grond van die verordening was gestart. Artikel 17. Inwerkingtreding en citeertitel 1. Deze verordening treedt in werking op 1 januari 2027. 2. Deze verordening wordt aangehaald als: Participatieverordening gemeente Diemen 2027. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van Diemen van 12 november 2026.
De voorzitter, De griffier, Toelichting op de Participatieverordening gemeente Diemen 2027 Algemene toelichting Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Gemeenten zijn sindsdien verplicht een participatieverordening vast te stellen. Met deze verordening geeft de gemeente Diemen uitvoering aan deze wettelijke verplichting. De gemeente kiest voor een benadering waarin participatie een middel is om te komen tot betere besluitvorming, een zorgvuldige belangenafweging en een transparant bestuurlijk proces. De uiteindelijke bestuurlijke verantwoordelijkheid blijft berusten bij het bevoegde bestuursorgaan. Een belangrijk instrument is de verplichte participatieparagraaf in bestuursvoorstellen, waardoor inzichtelijk wordt waarom participatie plaatsvindt en hoe de resultaten van participatie zijn betrokken bij de besluitvorming. In de verordening wordt ook het uitdaagrecht vastgelegd. Artikel 1 – Definities Dit artikel bevat de begripsomschrijvingen die voor de toepassing van de verordening van belang zijn. Het begrip beleid staat voor bijvoorbeeld beleidsnota's, programma's, projecten, visies en uitvoeringsprogramma's. Participatie ziet uitsluitend op situaties waarin het initiatief tot betrokkenheid bij de gemeente ligt en omvat de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid.
Het begrip maatschappelijke partijen omvat onder andere verenigingen, stichtingen, wijkplatforms, bewonersgroepen, adviesraden en maatschappelijke ondernemingen. Het uitdaagrecht is ontleend aan artikel 150, derde lid, van de Gemeentewet. Artikel 2 – Reikwijdte Uitgangspunt van de verordening is dat ieder bestuursorgaan zelfstandig bepaalt of participatie wordt toegepast. De verordening creëert geen absolute participatieplicht. De uitzonderingsgronden zijn grotendeels ontleend aan het model van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG-model) en hebben onder meer betrekking op spoedeisende situaties, interne organisatorische aangelegenheden en de uitvoering van hogere regelgeving waarbij nauwelijks beleidsruimte bestaat. Van de uitzonderingsgronden dient terughoudend gebruik te worden gemaakt. Indien van participatie wordt afgezien, moet dit worden gemotiveerd. Voor de uitzonderingsgrond, bedoeld in onderdeel h, geldt bovendien dat deze restrictief moet worden toegepast. Het bestuursorgaan dient daarbij concreet te motiveren welke zwaarwegende omstandigheden maken dat participatie in het betreffende geval niet mogelijk is of dat de inzet van participatie onevenredig zou zijn in verhouding tot het doel dat daarmee wordt gediend.
Artikel 3 – Doel van participatie Participatie heeft als doel rechten, belangen, wensen en inzichten van betrokkenen in beeld te brengen en te betrekken bij een zorgvuldige en evenwichtige belangenafweging. Participatie creëert geen vetorecht en geen aanspraak op het overnemen van standpunten. De uiteindelijke afweging blijft een bestuurlijke verantwoordelijkheid. Artikel 4 – Voorbereiding van participatie Voorafgaand aan een participatietraject maakt het bestuursorgaan een afweging over de inrichting van het participatieproces. Daarbij wordt aangesloten bij het participatiekader en de toepasselijke participatiecategorie. Artikel 5 – Richtinggevende uitgangspunten voor participatie De uitgangspunten van inclusiviteit, tijdigheid en transparantie vormen het kader voor de inrichting van participatieprocessen. Participatie dient toegankelijk te zijn, plaats te vinden op een moment waarop inbreng nog van betekenis kan zijn en transparant te zijn over de ruimte voor beïnvloeding en de verwerking van resultaten. Artikel 6 – Participatieparagraaf De participatieparagraaf zorgt voor transparantie, bestuurlijke verantwoording en een consistente werkwijze binnen de gemeente.
Het bestuursvoorstel maakt inzichtelijk waarom participatie plaatsvindt, welke participatiecategorie van toepassing is, welke belanghebbenden worden betrokken en op welke wijze de resultaten van participatie zijn betrokken bij de bestuurlijke besluitvorming. Artikel 7 – Inspraak Wanneer een bestuursorgaan kiest voor inspraak zijn in beginsel de bepalingen zoals opgenomen in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Het bestuursorgaan kan gemotiveerd een andere procedure vaststellen. Artikel 8 – Eindverslag participatie Het eindverslag dient de doelen van verantwoording, transparantie en terugkoppeling. Het eindverslag bevat in ieder geval een beschrijving van het gevolgde participatieproces, de belangrijkste uitkomsten daarvan en de wijze waarop deze uitkomsten bij de besluitvorming of uitvoering zijn betrokken. Artikel 9 tot en met 12 – Uitdaagrecht Deze artikelen regelen de toepassing van het uitdaagrecht. Inwoners en maatschappelijke partijen kunnen een verzoek indienen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen. In de verordening is vastgelegd welke informatie bij een verzoek moet worden aangeleverd, hoe initiatiefnemers door de gemeente worden ondersteund en op welke wijze verzoeken worden beoordeeld.
Daarnaast is geregeld welk bestuursorgaan bevoegd is om op een verzoek te beslissen, binnen welke termijn een reactie wordt gegeven en op welke gronden een verzoek kan worden afgewezen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de uitvoerbaarheid, de kwaliteit, de kosten en de bijdrage aan de gemeentelijke doelstellingen. Wanneer een verzoek wordt toegewezen, worden afspraken gemaakt over de uitvoering van de taak. Deze afspraken worden schriftelijk vastgelegd, zodat voor zowel de gemeente als de initiatiefnemers duidelijk is welke verantwoordelijkheden en voorwaarden gelden tijdens de uitvoering van het initiatief. Artikel 13 – Participatieparagraaf in begroting en jaarverslag Dit artikel borgt dat participatie onderdeel wordt van de reguliere planning- en control cyclus van de gemeente. In de begroting en jaarverslag zal een aparte participatieparagraaf worden opgenomen. Hierdoor kan de gemeenteraad sturen op ambities, uitvoering en resultaten. Artikel 14 – Nadere regels college Het college kan nadere regels vaststellen over participatie en het uitdaagrecht. Hiermee kan de praktische toepassing van de verordening worden afgestemd op nieuwe ontwikkelingen, ervaringen uit de praktijk en gewijzigde inzichten, zonder dat de verordening zelf hoeft te worden aangepast.
In de nadere regels kunnen onder meer bepalingen worden opgenomen over participatiecategorieën en de toepassing van het uitdaagrecht. Artikel 15 – Hardheidsclausule De hardheidsclausule maakt het mogelijk om in uitzonderlijke situaties af te wijken van de verordening wanneer strikte toepassing leidt tot onevenredige gevolgen. Het betreft een uitzonderingsbepaling waarvan slechts in bijzondere gevallen gebruik wordt gemaakt. Een afwijking wordt altijd gemotiveerd. Artikel 16 – Intrekking oude verordening en overgangsrecht Dit artikel waarborgt de rechtszekerheid. Lopende procedures worden afgehandeld op grond van het oude recht. Artikel 17 – Inwerkingtreding en citeertitel Dit artikel regelt de datum van inwerkingtreding en de citeertitel van de verordening.