Bijlage 1 Omgevingsvisie Diemen 2040.pdf

1

Omgevingsvisie Diemen 2040 OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

November 2021

Een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied

2

Inhoud OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Voorwoord

3

Leeswijzer

4

Samenvatting

5

H1. Inleiding

8

1.1 Waarom een Omgevingsvisie?

8

1.2 Wat is een Omgevingsvisie?

8

1.3 Met wie heeft Diemen de Omgevingsvisie gemaakt?

9

H2. Dit is Diemen!

12

2.1 De identiteit van Diemen

12

2.2 Het ontstaan van Diemen

16

2.3 Diemen als onderdeel van de regio

19

2.4 De staat van Diemen en trends en ontwikkelingen

25

H3. Visie gemeente Diemen; hier gaan we voor

33

3.1 Diemen 2040: een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied

33

3.2 De vier strategische keuzes

38

3.3 Integrale visiekaart

73

3.4 Effecten van onze keuzes op het milieu (milieueffectrapportage)

76

H4. Gebiedsgerichte uitwerking

80

H5. Werken met de Omgevingsvisie

89

5.1 Hoe realiseren we onze visie?

89

5.2 Samenhang instrumenten Omgevingswet

89

5.3 Samenwerking en rol van de gemeente

90

5.4 Beoogde investeringen en dekking

92

5.5 Spelregels voor nieuwe initiatieven

98

Colofon

103

OMGEVINGSVISIE

Voorwoord

Wethouder Lex Scholten op de fiets

DIEMEN 2040

inhoud

Bijna 1.000 inwoners, ondernemers en organisaties hebben het afgelopen jaar met ons meegedacht over de toekomst van Diemen. Vanwege de coronasituatie is er (bijna) volledig online samengewerkt onder de noemer “Mijn Diemen van morgen”. Ondanks deze beperking, hebben we gemerkt dat er veel bereidheid was om mee te denken. Via online vragenlijsten, online gesprekken maar ook persoonlijke straatgesprekken hebben we een goed beeld gekregen van alle wensen en we hebben goede gesprekken gevoerd. We kijken terug op een geslaagd traject. Ik wil alle betrokkenen daarvoor bedanken.

inwoners, ondernemers en organisaties toekomstige ruimtelijke afwegingen kunnen maken. Sommige kaders zijn hard. Zo trekken we een stevige lijn tussen het groene buitengebied en de gebouwde omgeving. We reserveren de resterende bouwmogelijkheden vooral voor (woon)functies met een hoge maatschappelijke relevantie die vanuit de gemeentelijke overheid extra aandacht behoeven. De Omgevingsvisie gaat ook in op het verbeteren van de kwaliteit van de groene leefomgeving en de mogelijkheden om onafhankelijk te worden van energiebronnen die op kunnen raken en die schadelijk zijn voor het milieu, zoals aardgas.

Voor Diemen komt deze Omgevingsvisie op een goed moment. De grenzen aan de groei komen in zicht en ruimte wordt een schaars goed. De door de gemeenteraad in 2011 vastgestelde structuurvisie is grotendeels uitgevoerd of in uitvoering. De vraagstukken op het gebied van -onder andere- energie, gezondheid, mobiliteit, een groeiende bevolking, klimaat, milieu en natuur blijven vragen om een samenhangende aanpak. Met deze Omgevingsvisie Diemen 2040 schetsen we de hoofdlijnen voor het Diemen van morgen; een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied.

De gemeente Diemen wil de ambities die in deze Omgevingsvisie staan samen met de Diemense samenleving uitvoeren. We ondersteunen en faciliteren initiatieven die bijdragen aan een mooier, socialer, duurzamer en economisch vitaler Diemen. Ik hoop dat deze visie iedereen uitnodigt mee te werken aan de toekomst van Diemen. Een fijne samenleving met een plek voor iedereen.

De Omgevingsvisie geeft geen blauwdruk over hoe we dat precies gaan doen. Het gaat over de hoofdlijnen waarlangs dat kan en schetst de kaders waarbinnen de gemeenteraad,

Lex Scholten

Namens het college van burgemeester en wethouders van Diemen,

Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling, Financiën en Grondzaken, Verkeer en Parkeren en Wonen

3

4

OMGEVINGSVISIE

Leeswijzer

DIEMEN 2040

De Omgevingsvisie Diemen 2040 bestaat uit een aantal onderdelen: Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor het samenstellen van deze Omgevingsvisie. De inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt kort toegelicht, waarna het participatieproces wordt beschreven. Hoofdstuk 2 beschrijft de identiteit van Diemen en de ontstaansgeschiedenis van de gemeente. Ook wordt de bijzondere positionering binnen de regio beschreven. Tot slot worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen beschreven waarop de gemeente moet kunnen reageren. Hoofdstuk 3 laat de visie van de gemeente Diemen zien. Deze visie is uitgewerkt aan de hand van vier strategische keuzes. De effecten van onze keuzes op het milieu zijn ook in beeld gebracht. Hoofdstuk 4 laat de opgaven en uitdagingen per deelgebied zien. Hoofdstuk 5 laat zien hoe de Omgevingsvisie Diemen 2040 te gebruiken is. We benoemen hier de samenhang met andere Omgevingswetinstrumenten en maken een koppeling met de uitvoering van de Omgevingsvisie. We benoemen ook de rolverdeling en de belangrijke samenwerking met de regio. De spelregels voor initiatieven zijn ook onderdeel van hoofdstuk 5.

inhoud

5

OMGEVINGSVISIE

Samenvatting

DIEMEN 2040

Alle gemeenten in Nederland maken momenteel een Omgevingsvisie. Een visie die gaat over meerdere jaren en die de belangrijkste ruimtelijke keuzes beschrijft over de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen. We hebben een Omgevingsvisie gemaakt omdat de nationale Omgevingswet inwerking treedt. Ook is de wereld waarin we leven continu in verandering en is het belangrijk een duidelijke koers met elkaar vast te leggen. Hoe willen we dat het Diemen van 2040 er uitziet? De gemeente Diemen heeft dit samen met de Diemense samenleving en vele andere partners in deze visie vastgelegd! De gemeente Diemen heeft de afgelopen periode een sterke groei doorgemaakt en mede hierdoor, ziet het er op sommige plekken stedelijk uit. Tegelijkertijd voelt Diemen voor veel inwoners als relatief dorps. We waarderen de rust en ruimte nabij de grote stad Amsterdam. De onderlinge verbinding tussen mensen, een eigen gemeentebestuur en de menselijke maat, zijn waardevol. Ook vinden we het fijn dat er veel groen en water in de buurt aanwezig is. Diversiteit in de mensen die in Diemen wonen, maar ook tussen de verschillende buurten en wijken, vinden we belangrijk. Groei is geen doel op zich. We vinden het echter wel belangrijk dat de gemeente Diemen, ook in de toekomst, een bijdrage blijft leveren aan de grote behoefte aan woningen.

inhoud

Er zijn in de toekomst meer betaalbare woningen nodig en tevens voorzieningen zoals sportvoorzieningen, scholen, recreatieve voorzieningen en zorgvoorzieningen. Tot slot wordt de ernst van de klimaatcrisis steeds breder gevoeld. Hiermee moeten we rekening houden bij de toekomstige inrichting van Diemen. Het is onder andere belangrijk dat het water de ruimte krijgt, dat er ruimte is voor duurzame energieopwekking en dat er ruimte is voor de natuur. Er bestaat een spanningsveld tussen verschillende maatschappelijke opgaven die om ruimte vragen en het behoud van het dorpse en rustige karakter dat Diemen kenmerkt. Daarom hebben we een sterke en tastbare koers uitgezet voor de toekomst. Diemen kiest tot 2040 voor een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied. Hierbij is er een heldere scheiding tussen het stedelijke dorp en het groene buitengebied.

Gezond stedelijk dorp In het stedelijke dorp zoeken we ruimte voor verschillende maatschappelijke opgaven, zoals de grote behoefte aan betaalbare woningen en tevens voorzieningen zoals sportvoorzieningen, scholen, recreatieve voorzieningen en zorgvoorzieningen. Deze ruimte zoeken we dus hoofdzakelijk binnen het bestaande bebouwde gebied. We zetten in op een

6

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

gezonde, leefbare en duurzame leefomgeving met voldoende ruimte voor groen en water in de wijken die gebruikt kunnen worden door mens, plant en dier. We zetten verder in op ontmoeting en verbinding door het maken en verbeteren van ontmoetingsplekken in elke buurt en aantrekkelijke wandelen fietsroutes. De identiteit van Diemen versterken we en we schatten bijzonder erfgoed en bebouwing in de toekomst (nog) meer op waarde.

Buitengebied Onder het buitengebied verstaan we het Diemerbos, de Overdiemerpolder en Diemerpolder, de Diem en de Diemer Vijfhoek. Samen vormen ze een gebied waarin we de balans zoeken tussen natuur, kleinschalige recreatie, toegankelijkheid, klimaatadaptatie en energieopwekking. We vinden het belangrijk dat het buitengebied groen en rustig blijft en geen onderdeel gaat worden van het bebouwde gebied. In het buitengebied van Diemen kun je namelijk juist aan de stedelijke drukte ontsnappen, recreëren, rust vinden en ontspannen in het groen en de natuur. Het buitengebied is daarnaast ook belangrijk voor een klimaatbestendige inrichting van Diemen.

inhoud

De visie van de gemeente Diemen is uitgewerkt in vier strategische keuzes: 1. Ontmoeten en verbinden; 2. Groene en gezonde leefomgeving; 3. Duurzaam Diemen; 4. Groei binnen grenzen. De strategische keuzes en de integrale visie zijn voorzien van heldere kaartbeelden. Alle opgaven in Diemen zijn daarnaast gebiedsgericht uitgewerkt voor acht verschillende deelgebieden; Diemen Centrum, Diemen Noord, Diemen Zuid, Plantage de Sniep, Holland Park, de bedrijventerreinen, kantorenpark Bergwijkpark en het buitengebied.

De Omgevingsvisie bevat de stip-op-de-horizon tot het jaar 2040. Het is een realistische koers, maar we hebben ook een beetje gedroomd. Dat past ook bij een Omgevingsvisie. De gemeente Diemen gaat via programma’s en projecten samen met andere partijen (verder) actief aan de slag met ambities beschreven in de Omgevingsvisie. In het Omgevingsplan staan straks alle concrete regels. Ook zal de gemeente goed bijhouden of de gestelde doelen ook behaald worden, door dit te gaan monitoren. Logischerwijs kosten de voorgestelde opgaven het nodige geld. Er is daarom helder verwoord

7

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

in welke thema’s beoogde investeringen worden voorzien (mobiliteit, openbare ruimte en maatschappelijke opgaven). De gemeente beschikt over een aantal instrumenten om deze investeringen te dekken. De gemeente Diemen kan alle doelstellingen niet alleen realiseren maar heeft de regio en al haar partners hard nodig. Onze deur staat open voor lokale initiatiefnemers en inwoners die kunnen bijdragen aan de in de Omgevingsvisie gestelde ambities. We vinden het belangrijk om iedereen hierbij een heldere set aan spelregels mee te geven. Initiatieven kunnen zo goed op waarde worden geschat en initiatieven kunnen hiermee worden verbeterd, zodat ze beter aansluiten bij de ambities van de gemeente Diemen.

inhoud

8

OMGEVINGSVISIE

H1. Inleiding

DIEMEN 2040

1.1 Waarom een Omgevingsvisie?

1.2 Wat is een Omgevingsvisie?

We wonen nu met ruim 30.000 mensen in Diemen en dit aantal groeit tot circa 38.000 inwoners in 20401. Op dit moment er een gebrek aan voldoende passend woningaanbod voor bijvoorbeeld starters, ouderen en huishoudens met een laag en middeninkomen. Door de toename van het aantal inwoners staan maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs, sport, recreatie en zorg) en de verkeersstructuur onder druk. Daarnaast hebben de verandering van het klimaat en de verschuiving van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen grote impact op onze leefomgeving. Tegelijkertijd willen we de natuur en biodiversiteit beschermen en ontwikkelen, terwijl we ook willen blijven genieten van het landschap. Ook veranderen maatschappelijke verhoudingen en de rol van de overheid. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker zelf het initiatief om maatschappelijke en economische vraagstukken op te pakken. Om goed te kunnen anticiperen op deze veranderingen, moeten we keuzes maken over de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen. De vraagstukken zijn groot en vaak met elkaar verweven. Ze vragen samen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is. Hoe willen we de groei van Diemen op een evenwichtige wijze vormgeven? En hoe willen we dat Diemen er in 2040 uitziet? We leggen dit vast in deze Omgevingsvisie.

Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 juli 2022 in werking. De wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet moet meer snelheid, flexibiliteit en samenhang in procedures brengen. De wetgever wil met de wet aan de ene kant meer ruimte voor ontwikkeling bieden en aan de andere kant de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen. Er staan zes ‘kerninstrumenten’ in de wet, waarvan de Omgevingsvisie, de programma’s en het Omgevingsplan voor de gemeente het belangrijkst zijn.

1

inhoud

Bron: Bevolkingsprognose provincie Noord Holland

De Omgevingsvisie van Diemen beschrijft op hoofdlijnen de lange termijn keuzes in de leefomgeving. Nieuwe ontwikkelingen in Diemen moeten in beginsel bijdragen aan deze langetermijnvisie. In de Omgevingsvisie is aandacht voor de samenhang tussen thema’s waaronder ook sociaalmaatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, veiligheid en gezondheid. In de Omgevingsvisie is bestaand sectoraal beleid zoveel mogelijk opgenomen. De Omgevingsvisie is leidend ten opzichte van dit sectorale beleid. Het is daarnaast ook de bedoeling, dat er in de toekomst steeds minder sectoraal beleid nodig zal zijn. Als vervolg op de Omgevingsvisie staan in Omgevingsprogramma’s vervolgens concrete acties voor de fysieke leefomgeving

9

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

beschreven. Deze programma’s zijn meer op uitvoering gericht. De Omgevingsvisie is ook nodig als kapstok voor het opstellen van het Omgevingsplan. In het Omgevingsplan staan alle concrete regels voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Meer over de samenhang tussen de verschillende Omgevingswetinstrumenten is beschreven in hoofdstuk 5.

Structuurvisie De Omgevingsvisie vervangt de structuurvisie uit 2011. De gemeente Diemen wil de Omgevingsvisie begin 2022 vaststellen. Dit betekent dat deze tot de inwerkingtreding van de wet (1 juli 2022) de juridische status van een structuurvisie heeft en daarna van een Omgevingsvisie. Op basis van de nu nog geldende structuurvisie is een aantal successen te vieren. Diemen heeft in de laatste 10 jaar een grote verandering meegemaakt met transformaties van een bedrijventerrein en kantorenpark naar woongebieden in Plantage de Sniep en Holland Park. De centrale verkeersroute van oost naar west (de Oost-West As) heeft een kwaliteitsimpuls gekregen. De meeste ambities beschreven in de structuurvisie zijn anno 2021 in Diemen gerealiseerd. De opwaardering van de huidige bedrijventerreinen, het transformeren van een deel van de Gooiseweg en de energietransitie zijn ambities die nog niet geheel zijn ingevuld. Hiermee gaan we verder via deze Omgevingsvisie.

inhoud

1.3 Met wie heeft Diemen de Omgevingsvisie gemaakt? De gemeente Diemen heeft deze visie samen met zoveel mogelijk betrokkenen uit de Diemense samenleving gemaakt. Vanwege de coronasituatie ten tijde van dit project is er (bijna) volledig online samengewerkt onder de noemer “Mijn Diemen van morgen”. Ondanks deze beperking, hebben we gemerkt dat er veel bereidheid was om mee te denken. In de eerste fase van dit project zijn we gestart met een online vragenlijst onder inwoners en partners van de gemeente Diemen over de fysieke leefomgeving. Ruim 800 inwoners en circa 50 partners van de gemeente Diemen hebben deze vragenlijst ingevuld. In korte tijd hebben we zo inzicht gekregen in de meningen van de samenleving over een aantal belangrijke onderwerpen. Het merendeel (78%) van de inwoners heeft hierbij aangegeven op één of andere manier betrokken te willen zijn bij de Omgevingsvisie. Daarnaast hebben we verschillende gesprekken gevoerd en hebben deskundigen van de gemeente alle informatie over de fysieke leefomgeving in beeld gebracht. Uiteindelijk heeft deze eerste fase geresulteerd in een Omgevingsagenda die in november 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld: een document waarin de belangrijkste trends en ontwikkelingen, ambities, kansen en opgaven voor de toekomst van de fysieke leefomgeving in Diemen worden gepresenteerd.

Straatgesprekken Gruttoplein

10

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Hieruit zijn vier mogelijke denkrichtingen voor Diemen gekomen: - Groei en verstedelijking - Dorpse verbondenheid - Groen en gezond - Duurzame koploper In de tweede fase van dit project, hebben we per denkrichting een collage gemaakt, een pakkende tekst en een gesprekskaart. De denkrichtingen waren bedoeld om de discussie op gang te brengen en erachter te komen wat de samenleving hiervan vindt. Hiervoor hebben we een tweede vragenlijst uitgezet, aangezien veel Diemenaren bij de eerste keer hadden aangegeven dat ze dit een prettige manier vinden om mee te denken. Ook deze vragenlijst is door ruim 800 inwoners ingevuld.

Tijdens de Mijn Diemen van Morgen week in juni 2021 zijn de denkrichtingen met de Diemense samenleving besproken. Ook hebben we een prijsvraag georganiseerd en zijn we de straat opgegaan en met circa 70 inwoners persoonlijk in gesprek gegaan over de Omgevingsvisie. Tijdens de Mijn Diemen van Morgen week hebben we verder bijeenkomsten georganiseerd voor: - Inwoners en ondernemers - Kinderraad en jongerenraad - Samenwerkingspartners zoals de provincie NoordHolland, de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG), het waterschap Amstel, Gooi en Vecht en de GGD -

Maatschappelijke partners van de gemeente. Buurgemeenten en regionale partners, waaronder de gemeente Amsterdam, Ouder-Amstel, Gooise Meren, Weesp, de Metropoolregio Amsterdam en de regio Amstelland Meerlanden.

De opbrengst van de participatie is belangrijke inbreng geweest voor de Omgevingsvisie Diemen 2040. Verschillende quotes uit de Omgevingsvisie, komen hier vandaan. De opbrengst uit de participatie is besproken met het college en de raad. De gemeente is hierbij op zoek gegaan naar de gewenste koers voor Diemen.

inhoud

Straatgesprek in het centrum van Diemen

Resultaten online vragenlijst Mijn Diemen van Morgen Voorkeur voor denkrichtingen

in Diemen, met name 97% woont in Centrum, Noord en Zuid

1. Groen en gezond 2. Dorpse verbondenheid 3. Duurzame koploper

823

Ingevulde enquêtes langer dan 10 jaar in 62% woont Diemen

4. Groei en verstedelijking

Dorpse verbondenheid

Duurzame koploper

Meeste onderlinge verbondenheid door:

Aandachtspunten: Ruimte voor ontmoetingsplekken

Horeca Recreatie langs het water

“Ik vind het dorpse en ruime van

Landschap behouden en versterken

Diemerbos en Ouddiemerlaan karakteristiek voor Diemen

“Het is belangrijk dat de gemeente meer onderzoek doet naar

evenementen in 62% Kleinschalige Penbos en Diemerbos zijn gewenst

van windmolens op onze gezondheid.”

“Graag zou ik zien dat daken voorzien worden van zonnepanelen in plaats van weilanden vol zonnepanelen.”

Groei en verstedelijking

Groen en gezond Behoud en uitbreiding van groene leefomgeving belangrijker dan:

“Inzetten op het behoud van groen en natuur is heel belangrijk. Diemen zou voorop moeten lopen waar het gaat om vergroenen, vergroten van de biodiversiteit en duurzaamheid.”

Verdeeldheid over zonnevelden en energietuinen tussen snelweg en spoor

Monumenten behouden en versterken

Culturele voorzieningen

2040

geven aan natuur is belangrijker dan 47% Ruimte toevoegen van recreatieve voorzieningen

OV of te voet

59%

Auto te gast

71%

Duurzame energieopwekking

63%

Behouden van parkeerplaatsen

72%

Bouwen van extra woningen

Meer voorzieningen bij het water de Diem zoals zwemsteigers, strandjes en horeca

74% Het groene landschap is momenteel goed bereikbaar

als stadsstraat met 59% Gooiseweg woningen en voorzieningen

50%

Extra stations in Diemen bij IJmeerlijn

60% Niet buitenstedelijk bouwen 51% Bedrijventerreinen behouden

Mogelijkheden woningbouw

52%

Binnen bestaande wijken

78%

Op kantorenpark Bergwijkpark

“Durf te verdichten, binnen bestaande buurten en op bedrijventerreinen.”

Groen en water in de buurt

OMGEVINGSVISIE

H2. Dit is Diemen!

DIEMEN 2040

2.1 De identiteit van Diemen Bij het opstellen van de Omgevingsagenda is een uitgebreide enquête uitgezet onder de inwoners van Diemen. Hier is aan hen gevraagd wat de belangrijkste kwaliteiten van Diemen zijn. Op basis van dit onderzoek is het DNA van Diemen bepaald. De sterke identiteit (het DNA) van Diemen is goed te beschrijven aan de hand van de volgende vijf kernkwaliteiten: 1. Rust en ruimte nabij de grote stad 2. Groen en water in de buurt 3. Dorps met een stedelijk karakter 4. Centraal gelegen en goed bereikbaar 5. Divers Diemen

Rust en ruimte nabij de grote stad In Diemen kun je rustig wonen nabij de grote stad. Wie wil ontsnappen aan de reuring van de hoofdstad is in Diemen op zijn plek. Kinderen groeien veilig op in een rustige en groene omgeving. De basisschool en speelplekken zijn altijd in de buurt. Door de ontwikkeling van de wijken Holland Park en Plantage de Sniep is het woningaanbod sterk gegroeid. Studenten vinden huisvesting in één van de grote studentencomplexen. Er is een ruim aanbod aan (zorg) voorzieningen, waar zeker ook ouderen baat bij hebben. Ook kom je vanuit de wijken snel in ruime groengebieden om te ontspannen en tot rust te komen.

inhoud

12

De Diem

Bloemenkraam 13 Diemen Centrum

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

inhoud

Groen en water in de buurt

Dorps met een stedelijk karakter

Diemen is ontstaan langs landschappelijke lijnen en waterstructuren zoals De Diem, het Amsterdam-Rijnkanaal en de Muider- en Weespertrekvaart. Deze nog duidelijk zichtbare structuren hebben in grote mate bijgedragen aan de cultuur en de identiteit van Diemen. Vanuit alle woonwijken van Diemen ben je met de fiets binnen vijftien minuten in de natuur of aan het water. Het Diemerbos in de Diemerscheg is niet alleen een bijzondere plek in Diemen, maar ook een uitloopplek voor heel de regio. Het is één van de weinige grote groengebieden waar je even kan ontsnappen aan het drukke stedelijke leven. Ook park Spoorzicht en het Penbos bezitten bijzondere natuurlijke en recreatieve kwaliteiten. Voor liefhebbers van nog meer rust en natuur is de Diemer Vijfhoek een ware ontdekking. Dit is een stukje woeste natuur, met verwilderde paden en de mogelijkheid om de ringslang tegen te komen en bijzondere vogels te spotten.

Diemen wordt door vele inwoners gekenmerkt als ‘dorps’. Dit lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig, gezien de ligging van Diemen direct naast Amsterdam. Het dorpse gevoel komt echter door de hechte gemeenschap. Over het algemeen kennen veel mensen elkaar, ze zeggen elkaar gedag en gaan op een prettige manier met elkaar om. Passend bij het dorpse karakter zijn de kerken, de ontmoetingsplekken, de wekelijkse markt op het plein, de verschillende festivals, evenementen en de (sport) verenigingen. Bij de vele verenigingen heb je gemakkelijk contact met plaatsgenoten. Inwoners en ondernemers waarderen de korte lijnen met de gemeente. Toch staat Diemen niet op zichzelf en is de nabijheid van Amsterdam ook juist een voordeel voor veel inwoners en ondernemers. Daar zijn bijzondere musea, verschillende theaters, kun je uitgaan, winkelen en zijn er andere recreatieve voorzieningen. Deze nabijheid geeft Diemen naast het dorpse gevoel ook een stedelijk karakter dat erg gewaardeerd wordt. Dit stedelijke karakter wordt versterkt door de sterke groei die Diemen in de afgelopen

14

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

jaren heeft meegemaakt. Inwoners van Holland Park en bewoners van de studentencampussen, lijken meer op Amsterdam te zijn georiënteerd dan op Diemen.

Centraal gelegen en goed bereikbaar Diemen ligt aan de oostkant van Amsterdam, midden in het stedelijke gebied. Deze ligging biedt veel voordelen voor zowel de bereikbaarheid van Amsterdam als andere delen van het land. De gemeente is met de auto makkelijk bereikbaar via de autosnelwegen A1 (Amsterdam-

Station Diemen Zuid

inhoud

Amersfoort), de A2 (Amsterdam-Utrecht), de A9 (Gaasperdammerweg) en de A10 (rondweg om Amsterdam). Er zijn twee NS-stations. Het station Diemen ligt aan de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort/Almere. Met deze lijn ben je binnen 10 minuten op Amsterdam Centraal. Het station Diemen Zuid heeft directe verbindingen met Schiphol/ Den Haag en Lelystad/Hilversum. Hier vandaan reis je binnen 20 minuten naar Schiphol. Behalve de trein rijden in Diemen ook de Amsterdamse metro (lijn 53), verschillende buslijnen en natuurlijk tramlijn 19. De tramlijn komt onder

Tram 19

15

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

andere langs de Dappermarkt, het Tropenmuseum en het Leidseplein in Amsterdam. Deze goede bereikbaarheid is prettig voor inwoners en daarnaast essentieel voor de lokale economie.

Divers Diemen Wat Diemen tot slot kenmerkt is dat Diemen zeer divers is. Zowel in de contrasten binnen het karakter van de gemeente als in de bewoners en wijken. Vaak wordt genoemd dat Diemen niet één dorp is maar dat iedere wijk zodanig een eigen karakter en sfeer heeft dat ze bijna op zichzelf staan als dorp. Dit is het meest direct te herkennen in de verschillen tussen Diemen Zuid als gezellige ‘bloemkoolwijk’ versus de moderne hoogbouw in Holland Park die weleens als ‘klein Manhattan’ wordt omschreven. Deze diversiteit in woonmilieus trekt allerlei soorten inwoners naar Diemen toe. In leeftijd, inkomen, opleidingsniveau en culturele achtergrond van bewoners zit een enorme rijkdom aan diversiteit. Gemiddeld 45% van de inwoners heeft een migratieachtergrond, van wie twee derde ‘niet-westers’. Dat zet Diemen op de vijfde plek in de ranglijst van Nederlandse gemeenten als het gaat om het percentage Nederlanders met een migratie-achtergrond. Ook is er niet één dominantie branche/sector in Diemen. De werklocaties zijn allemaal gemengd: veel verschillende soorten bedrijven en ondernemers.

inhoud

16

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

2.2 Het ontstaan van Diemen De naam Diemen komt door de ligging aan het water De Diem. De eerste ‘Diemenaren’ begonnen rond het jaar 1000 op de plek te wonen die we vandaag de dag als Diemen kennen. Ontginningen en de aanleg van de Diemerzeedijk zorgen ervoor dat Diemen in de jaren daarna een bewoonbaar gebied kan worden. Vanaf de 17e eeuw tot en met de 18e eeuw is Diemen een welvarend boerendorp onder Amsterdam. Mooie boerderijen aan bijvoorbeeld de Ouddiemerlaan getuigen hiervan. De Stelling van Amsterdam maar ook de eerste grote infrastructuur

inhoud

(trein en autowegen) worden eind 19e eeuw en aan het begin van de 20e eeuw aangelegd. Eind 19e eeuw wordt het Merwedekanaal gegraven, later omgedoopt tot AmsterdamRijnkanaal. In de jaren zeventig en tachtig groeit Diemen sterk door de ontwikkeling van Diemen Centrum en Diemen Zuid. De autosnelweg A1 wordt omgelegd en in de jaren 90 wordt Diemen Noord als laatste grote uitleglocatie van Diemen ontwikkeld. Begin 21e eeuw worden met name (langdurig) leegstaande kantoorlocaties en bedrijventerreinen getransformeerd naar woonwijken. Hierdoor zijn de wijken Plantage de Sniep en Holland Park ontstaan.

17

Tijdlijn ontstaan van Diemen

18

19

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

2.3 Diemen als onderdeel van de regio De Diemense Omgevingsvisie moet worden bezien in samenhang met andere visies. Zo heeft de Rijksoverheid een landelijke Omgevingsvisie (NOVI), de Provincie NoordHolland de provinciale omgevingsvisie (POVI), zijn onze buurgemeenten bezig met Omgevingsvisies en zijn we binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) bezig met het formuleren van een Verstedelijkingsstrategie voor de periode 2030/2050. Ook zijn de Regionale Energie Strategie en het ontwikkelperspectief Diemerscheg belangrijke bouwstenen voor de Omgevingsvisie Diemen 2040.

Ook de coronasituatie laat zien hoe belangrijk buitenruimte van hoge kwaliteit voor ons is. In de NOVI zijn de volgende vier prioriteiten beschreven:

Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In Nederland wonen we met ruim 17 miljoen mensen op ruim 41.000 km². We willen graag dat ons land in de toekomst nog steeds prettig, veilig en gezond is om in te wonen, werken en recreëren. Daarom is het belangrijk nu al na te denken over de keuzes die daarvoor nodig zijn. Denk aan het bouwen van een miljoen nieuwe woningen, ruimte voor opwekking van duurzame energie, aanpassing aan een veranderend klimaat, ontwikkeling van een circulaire economie2 en omschakeling naar kringlooplandbouw. Dit vraagt meer ruimte dan zomaar beschikbaar is in ons land.

De NOVI is in te zien op: www.denationaleomgevingsvisie.nl.

2 D.w.z. een kringloopeconomie: een systeem waarin geen eindige grondstofvoorraden worden uitgeput en waarin reststoffen volledig opnieuw worden ingezet in het systeem.

inhoud

20

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Provinciale Omgevingsvisie (POVI)

Metropoolregio Amsterdam (MRA)

In de provinciale omgevingsvisie beschrijft de provincie Noord-Holland haar visie op de provinciale fysieke leefomgeving. Hierbij wordt gewerkt aan de volgende vijf ‘bewegingen’: 1. Nieuwe energie, 2. Sterke kernen, sterke regio’s, 3. Natuurlijk en vitaal landelijke omgeving 4. Dynamisch Schiereiland 5. Metropool in ontwikkeling Voor de gemeente Diemen zijn met name de bewegingen ‘Nieuwe energie’, ‘Sterke kernen, sterke regio’s’, ‘Natuurlijk en vitaal landelijke omgeving’ en ‘Metropool in ontwikkeling’ van belang.

De Metropoolregio Amsterdam is het samenwerkingsverband van de provincies Noord-Holland en Flevoland, 32 gemeenten en de Vervoerregio Amsterdam. Elke gemeente en deelregio brengt kwaliteiten in die het totaal versterken. De kracht van de MRA is de diversiteit, zowel economisch als stedelijk en landschappelijk. De gemeente Diemen is onderdeel van de deelregio Amstelland Meerlanden.

De leidraad Landschap en Cultuurhistorie is een belangrijk beschrijvend kader voor met name het Diemerbos en de Diemerscheg.

inhoud

Belangrijke afspraken worden gemaakt in het kader van de MRA Verstedelijkingsstrategie 2030/2050. Deze strategie brengt keuzes op verschillende gebieden bij elkaar: van wonen, werken, mobiliteit en leefkwaliteit tot landschap, (drink)water en ecologie. Bij de realisatie van deze opgaven in de MRA vormt duurzaamheid een leidend principe. Bovendien integreert de strategie het beleid van de afzonderlijke gemeenten, de provincies, de waterschappen en het Rijk met eerder gemaakte afspraken.

21

De 32 gemeenten en de 7 deelregio’s van de Metropoolregio Amsterdam OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

inhoud

22

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Belangrijke structuren (groen, water en infrastructuur) lopen door over de gemeentegrenzen van Diemen. Het is belangrijk om deze ook in regionaal perspectief te beschouwen en veranderingen samen met buurgemeenten op te pakken. Het gaat dan bijvoorbeeld om fietsverbindingen en tramlijn 19. Verder is de Gooiseweg een belangrijke verkeersader die door verschillende gemeenten loopt. Een belangrijk project in het groene buitengebied is het ontwikkelperspectief voor de Diemerscheg. In onderstaand figuur is te zien welk gebied hiermee wordt bedoeld. De Diemerscheg loopt van het Flevopark in Amsterdam-Oost, langs het water van De Diem en de Gaasp, via het Diemerbos naar Weesp en eindigt bij de Vecht tussen Muiden en Weesp. De gemeenten Diemen, Weesp, Gooise Meren en Amsterdam werken samen met Staatsbosbeheer, Groengebied Amstelland en waterschap Amstel, Gooi en Vecht om de groengebieden in dit gebied te beheren.

Diemerscheg vanaf Gaasperburg

inhoud

De Diemerscheg: een groene long in stedelijk gebied

Aanbouw centrumeiland IJburg (Gemeente Amsterdam, Edwin van Eis)

23

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Ook stellen ze samen een plan op om het gebied toekomstbestendig te maken. In de directe omgeving komen er veel nieuwe bewoners bij, wat ervoor zorgt dat het hier drukker gaat worden. Ook de klimaatverandering vraagt om nieuwe maatregelen. Daarnaast spelen er verschillende ruimtelijke (woningbouw) ontwikkelingen in de regio: 1. De doorontwikkeling van IJburg 2. De verdichting in Amsterdam Zuidoost 3. De ontwikkeling van de nieuwe woonwijk De Nieuwe Kern in de gemeente Ouder-Amstel 4. De woningbouw in de Bloemendalerpolder bij Weesp

inhoud

Vanwege de verwachte toename van de woningvoorraad en de bevolking in onze regio, is het belangrijk dat we ook in de toekomst in gesprek blijven met onze buurgemeenten om af te stemmen wat dit betekent voor bijvoorbeeld de onderlinge verbindingen en het gebruik van de verschillende voorzieningen.

24

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Regionale Energiestrategie (RES) Overal in Nederland wordt momenteel gewerkt aan Regionale Energiestrategieën. De gemeenteraad van Diemen heeft op 17 juni 2021 de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 aangenomen van de energieregio Noord-Holland Zuid. Daarin zijn de zoekgebieden voor wind- en zonne-energie in Diemen vastgesteld. De zoekgebieden liggen in het buitengebied langs de zware infrastructuur en ook langs de Gooiseweg. Met de vaststelling van zoekgebieden is nog niet besloten dat er daadwerkelijk windturbines of velden met zonnepanelen in Diemen kunnen komen. Voor informatie over de RES en de zoekgebieden kunt u terecht op www.diemen.nl/res. De Diemense zoekgebieden zijn daarnaast ook opgenomen in deze Omgevingsvisie. In de regio Noord-Holland Zuid, waar Diemen deel van uitmaakt, is de ambitie om 2,7 TWh3 duurzaam op te wekken in 2030. Diemen zet in op verschillende projecten: 1. Onderzoeken van zoekgebieden voor wind- en zonneenergie: de gemeente kan bepalen voor welke gebieden zij planologische medewerking wil verlenen en in welke mate zij betrokken wil zijn bij de bouw van windturbines en zonnevelden.

2. Zon langs snelwegen (bijvoorbeeld op geluidsschermen): samen met onze buurgemeenten zijn we in gesprek met Rijkswaterstaat over de mogelijkheid om zonnepanelen langs de A1 te plaatsen. 3. Zon op grote daken: samen met het Rijk en de provincie zet Diemen in op stimuleringsprogramma’s om de grote daken, vaak in eigendom van particuliere eigenaren en bedrijven, vol te leggen met zonnepanelen. 4. Andere deelopgaven binnen de RES krijgen momenteel minder prioriteit, bijvoorbeeld zon op parkeerplaatsen en zon op gevels. Uit gesprekken met ProRail is gebleken dat er in Diemen geen mogelijkheden zijn voor zonnepanelen langs de spoorlijnen. 5. Als het gaat om zonnevelden dan biedt de ‘zonneladder’, waarover de gemeenteraad een motie heeft aangenomen, een basis voor vervolgstappen. In een zonneladder wordt een voorkeursvolgorde bepaald waarin bijvoorbeeld natuurgronden worden ontzien en het plaatsen van zonnepanelen op daken juist wordt gestimuleerd.

3 Het jaarlijkse elektriciteitsgebruik in Nederland wordt uitgedrukt in terawattuur (TWh). Het jaarlijkse verbruik in Nederland schommelt rond de 120 TWh.

inhoud

Bouw Holland Park

25

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

2.4 De staat van Diemen en trends en ontwikkelingen Foto van de leefomgeving De kwaliteit van de huidige fysieke leefomgeving is belangrijk bij het opstellen van de Omgevingsvisie. Op basis hiervan kunnen toekomstige ambities worden bepaald. In de milieueffectrapportage (m.e.r.) die bij deze Omgevingsvisie als bijlage is opgenomen, beschrijven we deze kwaliteit van de fysieke leefomgeving.

Al bestaande plannen De komende jaren staan in Diemen meerdere grote plannen op stapel, waarvan de verdere ontwikkeling van de woonwijk Holland Park de grootste is. In totaal worden er tot en met 2026 in het gebied nog circa 3.000 woningen gebouwd, aangevuld met ca. 7.500 m2 aan winkels, horeca en dienstverlening. Het betreft plancapaciteit die al vastligt in een bestemmingsplan en/of overeenkomst. Daarnaast werkt de gemeente aan de volgende plannen ten aanzien van onder andere woningbouw, verkeer en voorzieningen: 1. Nieuwbouwwijk Plantage de Sniep is bijna afgerond. Er wordt nog gewerkt aan twee blokken met 208 huurappartementen (waarvan 106 sociale huurwoningen) aan het eindpunt van de tram. Inmiddels is het eerste blok opgeleverd. ProRail plaatst extra en hogere

inhoud

geluidsschermen langs het spoor en vervangt of past bestaande scherman aan. Voor het gemeentelijke monument de Rietschuur is de gemeente bezig met het ontwikkelen van een woningbouwplan. 2. De nieuwbouw van circa 50 huurwoningen in de vrije sector op de hoek van de Arent Krijtsstraat en Hartveldseweg. 3. De nieuwbouw van circa 40 sociale huurwoningen in Buitenlust. De gemeenteraad heeft in juli 2021 ingestemd met het conceptplan en het opstarten van de planologische procedure. 4. Verschillende plannen in Diemen Zuid, waaronder de vernieuwing en uitbreiding van het winkelcentrum Kruidenhof en het aanpassen van de verkeersstructuur inclusief het openstellen van de busbaan voor o.a. autoverkeer en de aanleg van een rotonde. Door de verhuizing van de bedrijfslocatie Saan van Diemen Zuid naar de Overdiemerweg, komt aan de Weesperstraat een locatie beschikbaar die zich goed leent voor realisatie van circa 130 woningen. De gemeente is samen met de ontwikkelaar bezig met de planontwikkeling.

26

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

5. De herinrichting van het stationsgebied in Diemen Centrum. Er wordt een spooronderdoorgang aangelegd en de omgeving van het station wordt opnieuw ingericht. 6. De Diemense vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) zal, na een verbouwing en uitbreiding, een plek in Theater de Omval krijgen. Dat maakt de culturele huiskamer in het centrum van Diemen nog completer. 7. De bouw van een tweede sporthal aan de Prins Bernhardlaan. De gemeente Diemen grijpt de realisatie van het nieuwe indoor sportcomplex aan om ook de directe omgeving te verbeteren. Daarin worden de parkeervoorzieningen, het groen, het openbare sportveld en een speelplek meegenomen. 8. De Oosterringdijk wordt heringericht om het wandellandschap te verbeteren en klimaatadaptief te maken. Dat wordt gecombineerd met een opknapbeurt van de openbare ruimte rond de flats aan de naastgelegen Tobias Asserlaan en Martin Luther Kinglaan.

Vattenfall en Tennet terrein Tot slot zijn er drie noemenswaardige ontwikkelingen bij het Vattenfall en Tennet terrein in het noordoosten van de gemeente: 1. Vattenfall wil een biomassacentrale bouwen voor de verduurzaming van het stadswarmtenet, totdat meer duurzame bronnen voldoende zijn ontwikkeld. De biomassa wordt benut als transitiebrandstof. Na de eerste 12

inhoud

jaar wordt het gebruik van biomassa geleidelijk weer afgebouwd. Diemen heeft met tegenzin de benodigde Verklaring van geen bedenkingen verstrekt vanwege het ontbreken van juridische gronden om deze te weigeren. De gemeente Diemen heeft Vattenfall en de Tweede Kamer opgeroepen om een streep te zetten door deze plannen. Dit heeft echter nog niet tot het gewenste resultaat geleid. Wel is er een convenant opgesteld tussen Vattenfall, de gemeenten Diemen, Almere, Amsterdam, Weesp en Gooise Meren en de provincie Noord-Holland. Hierin zijn afspraken gemaakt over de tijdelijkheid van de inzet van biomassa, de luchtkwaliteit en duurzaamheidscriteria van de biomassa. Met deze afspraken komen de partijen tegemoet aan de belangrijkste zorgen van omwonenden op het gebied van luchtkwaliteit en duurzaamheid. Er loopt nog een hoger beroep tegen de vergunningen voor deze centrale. 2. De verhuizing van de bedrijfslocatie Saan van Diemen Zuid naar de Overdiemerweg. 3. Er is een omgevingsvergunning verleend voor het bouwen en in gebruik nemen van een groot elektrisch boilersysteem (e-boilersysteem) binnen de inrichting van de elektriciteitscentrale van Vattenfall te Diemen, met als doel het op duurzame wijze genereren van warmte ten behoeve van het stadswarmtenet van de regio Amsterdam.

27

28

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Op de volgende kaart zijn de bestaande plannen (in ontwikkeling of uitvoering) te zien. Recent is een aantal projecten gereed gekomen, die daarom niet meer op de volgende kaart zijn opgenomen. We noemen hier enkele van: • De herinrichting van Sportpark De Diemen, waar is voorzien in de aanleg van hockeyvelden, een handbalveld en een extra voetbalveld. • De woningbouw op de Punt Sniep, waar ca. 200 appartementen in de vrije sector zijn opgeleverd. • De eerste fase van Holland Park, waar een groot deel van de appartementsgebouwen inmiddels is bewoond en het openbaar gebied grotendeels is aangelegd en is overgedragen aan de gemeente.

en een eventuele toekomstige dijkversterking. Hittestress speelt vooral in de bebouwde omgeving, met risico’s voor de gezondheid en leefplezier als gevolg. Droogtestress is vooral rondom het station Diemen en in Centrum-Oost een risico in verband met schade aan de funderingen. Weersextremen zullen integraal meegenomen moeten worden in de plannen voor de inrichting van de openbare ruimte. De druk op de bestaande natuur neemt toe en tegelijkertijd worden beleefbare natuur en een groene omgeving belangrijker. Nieuwe natuur is echter niet eenvoudig realiseerbaar in Diemen. Het beter verbinden van groenblauwe netwerk en het versterken van de kwaliteit van het groen voor meer biodiversiteit, is daarentegen wel goed mogelijk. Doorsnijdingen van het groen door infrastructuur dienen hierbij speciale aandacht te krijgen.

Trends en ontwikkelingen Er zijn verschillende trends en ontwikkelingen gaande waar we rekening mee moeten houden bij het opstellen van de Diemense Omgevingsvisie. Klimaatverandering en afname biodiversiteit. Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte toe. Weersextremen vragen aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte om de overlast te beperken. Droogte kan in Diemen leiden tot onder andere verdroging van de natuur

inhoud

Bevolkingsgroei. De bevolking in en rond Diemen groeit hard en het aantal jongeren neemt nog steeds toe. De groei is hoger dan het Nederlandse gemiddelde en buitenlandse migratie is hiervan op dit moment de belangrijkste reden. De bevolkingsprognose voor Diemen is dat wij van ruim 30.000 inwoners groeien tot circa 38.000 inwoners in 2040. Dit is dus een forse groei tot 2040, bovenop de groei van afgelopen jaren. Of dit reëel is, is op dit moment lastig te zeggen. Het hangt onder meer af van de ruimtelijke mogelijkheden en van het draagvlak. Het aantal

29

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Diemen 65+. De verwachting is dat dit in 2035 21,3% zal zijn. Diemen Noord is op dit moment de meeste vergrijsde wijk van Diemen. De toenemende vergrijzing is ook te zien in de bevolkingspiramide van Noord-Holland (zie onderstaand figuur). De donkere lijnen geven de huidige bevolking weer en de lichte staven de bevolking in 2040.

een- en tweepersoonshuishoudens neemt toe waardoor er ook weer meer woningen nodig zijn. Daarnaast is er in Diemen net als in de rest van Nederland sprake van vergrijzing en ouderen die langer zelfstandig thuis wonen. In 2018 was 15,7% van de inwoners van 4 Bron: Bevolkingsprognose provincie Noord Holland

inhoud

De woningbehoefte groeit en verandert. De woningbehoefte groeit van circa 15.000 woningen die we nu in Diemen hebben tot circa 17.000 woningen in 2030 (de prognose loopt niet door tot 2040)4. De woningbehoefte groeit door de bevolkingsgroei, maar tegelijkertijd sluit het woningaanbod ook kwalitatief niet meer goed aan op de vraag. Dat betekent dat we bij het toevoegen van woningen goed moeten kijken naar de kwaliteit van de woningen: zijn deze geschikt voor senioren en/of geschikt voor startende huishoudens? Er zijn daarnaast niet voldoende betaalbare woningen beschikbaar, en dit is met name voelbaar voor starters en jongeren, lage- en middeninkomens, potentiële doorstromers en urgente woningzoekenden. Op dit moment is te zien dat minder jonge mensen hun wooncarrière in de MRA starten en meer gezinnen uit de MRA vertrekken naar de rest van Nederland.

30

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Aandacht voor gezondheid groeit. Mensen blijven langer gezond en worden ouder. Met het ouder worden nemen ook de beperkingen toe. Het aantal mensen met ouderdomsziekten neemt fors toe. Zorg en diensten vinden steeds meer plaats aan huis. Voor Diemen geldt dat overgewicht toeneemt en eenzaamheid een groeiend vraagstuk is. De aandacht voor sociale netwerken, een gezonde leefstijl en een beweegvriendelijke, groene leefomgeving waar men elkaar kan ontmoeten, wordt groter. Gezondheid gaat namelijk niet alleen om het genezen van ziekte, maar ook om het voorkomen van ziekte en het bevorderen van welzijn. De kwaliteit van onze leefomgeving is de afgelopen decennia verbeterd door bijvoorbeeld schonere en stillere voertuigen en een groenere leefomgeving. Nog steeds is er gezondheidswinst te behalen door onder andere de luchtkwaliteit te verbeteren, de geluidshinder te beperken en een gezondere levensstijl te stimuleren op o.a. het gebied van stress en beweging. Het onveiligheidsgevoel neemt af. Een meerjarige trend is dat de geregistreerde criminaliteit daalt, zoals overvallen, straatroven en woninginbraken. Hierdoor voelen mensen zich over het algemeen minder onveilig. Tegelijkertijd is er in toenemende mate zorg over de effecten van cybercriminaliteit en ondermijnende criminaliteit in wijken en buurten. Grofweg betekent

inhoud

ondermijning de vermenging van de onderwereld en de bovenwereld, zoals een wietplantage op een zolder waardoor brand kan ontstaan. Sociaaleconomische verschillen nemen toe. De verschillen tussen jong en oud, arm en rijk en hoog- en laagopgeleid worden groter. Er zijn inwoners voor wie de kansen niet voor het grijpen liggen. Zij ervaren problemen op het gebied van gezondheid, relaties, geld, opvoeding of onderwijs en kunnen niet altijd even goed meekomen. In Diemen is jarenlang beleid gevoerd om dit tegen te gaan en om sterke wijken te bouwen en te behouden. Kwetsbare groepen moeten door de overheid worden beschermd en ondersteund met de aandacht, zorg en kansen die zij nodig hebben om hun situatie te verbeteren. Dit is ook relevant in het kader van de energietransitie. Enerzijds kunnen energiebesparingsmaatregelen energiearmoede helpen voorkomen, anderzijds zijn grootschalige ingrepen nu vaak onbetaalbaar voor mensen met een kleinere portemonnee. We willen voorkomen dat mensen buiten de boot vallen en samenwerken aan een sociaal Diemen dat kansen biedt aan iedereen.

31

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Ontwikkeling netwerksamenleving zet door. Actieve betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving wordt steeds meer onderdeel van de strategie van de gemeente Diemen. Inwoners kijken kritischer naar de politiek en de overheid. Hoewel de samenleving minder sturing van de overheid verwacht, lijkt de tolerantie voor risico’s af te nemen. De samenhang tussen beleidsterreinen en de toenemende complexiteit van beleidsvraagstukken maakt daarnaast dat we meer samenwerken in regionale verbanden. Ook op digitaal vlak worden netwerken steeds belangrijker. De steeds verdere digitalisering van diensten, producten en communicatie stelt hoge eisen aan de kwaliteit van internetverbindingen. Dit is relevanter dan ooit met de opkomst van het telewerken. Economische ontwikkelingen. De Metropoolregio Amsterdam is een belangrijk economisch knooppunt en wordt steeds belangrijker als motor van de economie. De sterke groei van Diemen en de regio leidt tot meer draagvlak voor winkels, horeca en voorzieningen. Anderzijds zal de vraag naar ruimte voor winkels veranderen door de thuisbezorgcultuur. Er is tegelijkertijd steeds meer ruimtegebrek voor bedrijven. De ruimtedruk zal de komende jaren voor bedrijven toenemen, omdat Amsterdam veel bedrijventerreinen transformeert tot woonwijken. Werken wordt steeds flexibeler, op iedere

inhoud

plek en op ieder tijdstip. Er zijn steeds meer ZZP’ers die een eigen bedrijf runnen vanuit hun woonhuis. Daarnaast werken er op dit moment veel mensen (noodgedwongen) thuis, vanwege de coronacrisis. Thuiswerken is een trend die ook na de coronacrisis vermoedelijk doorgezet zal gaan worden. Op de Diemense bedrijventerreinen wordt echter ook werk verzet dat niet vanuit huis kan. Er komen naar verwachting meer multifunctionele gebouwen die snel kunnen worden aangepast aan de gebruiksfunctie en de gebruikers. Groen in en om de stad speelt een steeds grotere rol bij het vestigingsklimaat. Met groene bedrijventerreinen creëer je een plek waar bedrijven en werknemers graag naartoe komen. Bovendien biedt een groene stad ook een aantrekkelijkere woonomgeving, waardoor bedrijven personeel makkelijker aan zich kunnen binden. Mobiliteit neemt toe en verandert. Op een aantal belangrijke doorgaande routes en entrees van Diemen komen relatief hoge verkeersintensiteiten voor, zoals de autosnelwegen, Gooiseweg en Weteringweg. Door demografische en economische ontwikkelingen neemt het aantal verplaatsingen toe. Ouderen blijven langer mobiel. De verduurzaming van vervoer zet door, inclusief aantrekkelijker openbaar vervoer. Het verkeer wordt schoner, onder andere door meer elektrisch vervoer. Mede door de opkomst van bijvoorbeeld elektrische fietsen en toenemende

32

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

mobiliteit onder ouderen is het aantal ongevallen en het risico daarop (landelijk) toegenomen. Tot slot is het delen van een auto, scooter en fiets bezig aan een opmars. Door telewerken kan verwacht worden dat woon-werkverkeer iets terugloopt. Energietransitie en beschikbaarheid grondstoffen. Energie zal steeds meer fossielvrij (dat wil zeggen zonder CO2 uitstoot) en lokaal /regionaal opgewekt gaan worden. Opwekking, opslag en levering van duurzame energie vragen om ruimtelijke inpassing. Woningen worden op grote schaal geïsoleerd en gaan van het gas af. De wijken worden aangesloten op nieuwe duurzame warmtebronnen

inhoud

om het ’s winters warm te houden. Ten gevolge van klimaatverandering is koeling in de zomer een nieuw aandachtspunt geworden. Daarbij is de energietransitie moeilijk te voorspellen omdat de (technologische) ontwikkelingen snel gaan. Zo zullen straks zonnecellen meer geïntegreerd zijn in allerlei bouwmaterialen en zullen de rendementen verder verbeteren. Aan de andere kant neemt de vraag naar elektriciteit ook steeds verder toe, aangezien de samenleving steeds verder elektrificeert. Parallel hieraan speelt de teruglopende beschikbaarheid van strategische grondstoffen voor de bouwopgave, energietransitie en schone mobiliteit. Om schaarste te voorkomen is het gedachtegoed van de circulaire economie in het leven geroepen.

33

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

H3. Visie gemeente Diemen; hier gaan we voor 3.1 Diemen 2040: een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied De gemeente Diemen heeft de afgelopen periode een sterke groei doorgemaakt. Groei is geen doel op zich. We vinden het echter wel belangrijk dat, dat de gemeente Diemen, ook in de toekomst, een bijdrage blijft leveren aan de grote behoefte aan woningen. Er zijn in de toekomst meer betaalbare woningen nodig en tevens voorzieningen zoals sportvoorzieningen, scholen, recreatieve voorzieningen en zorgvoorzieningen. Tot slot wordt de ernst van de klimaatcrisis steeds breder gevoeld. Hiermee moeten we rekening houden bij de toekomstige inrichting van Diemen. Het is onder andere belangrijk dat het water de ruimte krijgt, dat er ruimte is voor duurzame energieopwekking en voor de natuur. Er bestaat een spanningsveld tussen verschillende maatschappelijke opgaven die om ruimte vragen en het behoud van het dorpse en rustige karakter dat Diemen kenmerkt. Ondanks dat Diemen er op sommige plekken stedelijk uitziet, voelt het voor veel inwoners als relatief dorps. De onderlinge verbinding tussen mensen, een eigen gemeentebestuur en de menselijke maat, zijn waardevol. Tegelijkertijd hechten we ook veel waarde aan ons groene

inhoud

buitengebied. Hier kan men recreëren, tot rust komen en genieten van de natuur en het open landschap. Niet alleen de inwoners van Diemen, maar ook bezoekers uit de regio en mensen die in Diemen werken kunnen hier gebruik van maken. Voor de toekomst van Diemen kiezen we voor een heldere scheiding tussen het stedelijke dorp en het groene buitengebied. Hiermee zeggen we twee dingen: 1. We vinden het belangrijk om ruimte te zoeken voor verschillende maatschappelijke opgaven, zoals de behoefte aan betaalbare woningen en tevens voorzieningen zoals sportvoorzieningen, scholen, recreatieve voorzieningen en zorgvoorzieningen. Deze ruimte zoeken we binnen het bestaande bebouwde gebied; 2. We vinden het hoofdzakelijk dat het buitengebied groen en rustig blijft en geen onderdeel gaat worden van het bebouwde gebied. In het buitengebied van Diemen kun je aan de stedelijke drukte ontsnappen, recreëren, rust vinden en ontspannen in het groen en de natuur. Ook kan het buitengebied functies voor het stedelijk gebied bieden zoals de opwekking van duurzame energie, waterberging en recreatie.

Het toekomstbeeld van Diemen in 2040: een gezond stedelijk dorp verbonden met een groen buitengebied

35

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

Het gezonde, stedelijke dorp Diemen In Diemen is de gemeenschap sociaal en divers. Zowel rijk en arm als jong en oud leven in Diemen samen met elkaar. We willen de sociale contacten en verbondenheid verder stimuleren door ontmoetingsplekken toe te voegen en/of te verbeteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan horeca, buurthuizen, zorgvoorzieningen en scholen en kinderdagverblijven die kunnen worden ingezet als flexibele en multifunctionele accommodaties, gekoppeld aan sport, cultuur, kunst, buurtactiviteiten en zorgfuncties voor kinderen. De Ouddiemerlaan, het verlengde van deze laan in Diemen Zuid/Holland Park en de Hartveldseweg en Muiderstraatweg (de Oost-West As) vormen samen de herkenbare verbindingen voor deze ontmoetingsplekken. Het zijn in de toekomst nog aantrekkelijkere routes voor langzaam verkeer, met kwalitatieve ontmoetingsplekken door Diemen heen. Ook het groen en het water, zoals de trekvaarten, zijn belangrijk om de sociale cohesie te versterken. Hiervan willen we de verblijfs- en gebruikskwaliteit verhogen. Erfgoed en cultuurhistorie koesteren we, omdat dit bijdraagt aan de identiteit van Diemen. Naast de sociale verbindingen, is het belangrijk om de kwaliteit van de fysieke verbindingen tussen wijken van Diemen te verbeteren. Veel wijken in Diemen grenzen aan

inhoud

een ruimtelijke barrière in de vorm van water, spoor en/ of weg, maar hebben ook veelal hun eigen herkenbare ruimtelijke opzet. Fysieke verbindingen tussen de wijken, zijn er in principe voldoende om snel van de ene naar de andere plek te komen. Wel willen we investeren in de aantrekkelijkheid, de capaciteit en het comfort van wandelen fietsroutes en de groene verbindingen tussen buurten. Dit maakt het ook aantrekkelijker om een ommetje te maken. In 2040 gebruiken inwoners voornamelijk de fiets en het openbaar vervoer. We zetten hiervoor onder meer in op het verlengen van tramlijn 19 naar Amsterdam Zuidoost. We onderzoeken of we de ontbrekende fietsverbinding tussen Plantage de Sniep/Punt Sniep en Diemen Zuid over de Weespertrekvaart, kunnen invullen. De auto is steeds meer te gast. Binnen de bestaande stedelijke contouren wordt er ruimte gezocht om te bouwen voor maatschappelijke behoeften. Verdichten is dus geen doel op zich, maar het gaat erom dat we kwaliteit toevoegen. Te denken valt aan betaalbare woningbouw en het toevoegen van woningen per buurt die er nog niet zijn, zoals voldoende gelijkvloerse zorgwoningen zodat ouderen een geschikte woning in hun eigen buurt kunnen vinden. Hiermee creëren we tegelijkertijd doorstroming, zodat jongeren en zeker ook gezinnen een passende woning kunnen vinden. De verscheidenheid

36

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

aan mensen en woonmilieus maakt een wijk sterk en vitaal. Ook is de huisvesting van bijzondere groepen en maatschappelijke voorzieningen belangrijk. Bij het verdichten van buurten is het essentieel te investeren in de woonkwaliteit, groen voor natuur en mens, leefbare straten en pleinen met ruimte voor ontmoeting in de eigen buurt. De verschillende voorwaarden die wij stellen, zowel ten aanzien van transformatie als ten aanzien van inbreiding, zijn te lezen in paragraaf 3.2. De bedrijventerreinen blijven behouden en worden beter geprofileerd. We zetten in op vergroenen, het kunnen maken van ommetjes en het verbeteren van ontmoetingsplekken.

inwoners en andere bezoekers bewegen, sporten, spelen, een ommetje maken, verkoeling zoeken op warme dagen en elkaar ontmoeten. Het is belangrijk om ‘koele routes’ te maken; schaduwrijke groene verbindingen naar het wandellandschap maar ook naar het winkelcentrum of het buurthuis. De openbare ruimte wordt klimaatadaptief ingericht; meer bomen, een hogere biodiversiteit, meer ruimte voor waterberging en minder verharding . Het ecologisch onderhouden van watergangen die door de gemeente worden beheerd draagt hier ook positief aan bij. Het water binnen de buurten en wijken maken we meer zichtbaar en beter beleefbaar.

Meer ruimte voor inbreiding in het bebouwd gebied betekent ook een hoger kwalitatief niveau van groen en water. Juist het groen rondom en binnen de buurten is heel waardevol en essentieel voor een gezonde, leefbare en duurzame openbare ruimte. We zetten in op het kwalitatief versterken van het wandellandschap en het beter verbinden met de groene routes vanuit de buurten daarnaartoe. Met het wandellandschap bedoelen we een groene, prettige wandeling langs de wijken van Diemen. Het wandellandschap loopt door heel Diemen heen: vanaf de Biesbosch tot en met Diemen Noord. Hier kunnen

Natuur en recreatie in het groene buitengebied Het buitengebied van Diemen is een aantrekkelijke natuurlijke omgeving. Het maakt onderdeel uit van de grotere Diemerscheg die door meerdere gemeenten loopt. In het buitengebied van Diemen kun je aan de stedelijke drukte ontsnappen, recreëren, rust vinden en ontspannen in het groen en de natuur. Diemen wil het buitengebied groen houden. In het buitengebied en de Diemerpolder worden daarom geen nieuwe woongebieden en geen nieuwe werkgebieden gerealiseerd. Wel houden we, langs het spoor en de autosnelwegen, de zoekgebieden voor

5 De aarde warmt op en het klimaat verandert. Diemen moet zich voorbereiden op de risico’s van het veranderende klimaat en hierop de omgeving aanpassen. Dit heet klimaatadaptatie.

inhoud

37

Trekpontje banjerbossie Diemerbos

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

wind- en zonne-energie aan. Voor grootschalige opwek van zonne-energie gebruiken we echter zoveel mogelijk daken en andere onbenutte plekken, zodat we de natuur zoveel mogelijk kunnen ontzien. We investeren de komende jaren in de natuurwaarden, biodiversiteit en klimaatbestendigheid van het buitengebied. Vanuit ecologisch oogpunt is het belangrijk dat stedelijk groen verbonden is met het buitengebied. Daarnaast investeren we in de toegankelijk-heid, herkenbare identiteit en de (gebruiks-) kwaliteiten van het buitengebied, zoals recreatieve wandel- en fietsroutes. Belangrijk zijn de toegankelijke groene wandel- en fietsroutes die als groene vingers vanuit het buitengebied het stedelijke gebied insteken. Ook zijn deze verbonden met de stations. Zo kan iedereen gemakkelijk in het groen komen om te recreëren.

inhoud

In het buitengebied zijn grofweg vier typen gebieden te onderscheiden: 1. Het Diemerbos als hart van de Diemerscheg willen we samen met onze partners verder ontwikkelen. We willen dit ontwikkelen tot kwalitatief nat klimaatbos zodat de bodem minder daalt, hierdoor minder CO2-uitstoot plaatsvindt, er meer waterberging is en meer diverse en unieke natuur kan ontstaan. Het Diemerbos wordt via fijnmazige ecologische routes verbonden met een aantal ecologische stapstenen zoals Park Spoorzicht. Hierdoor versterken we het natuurnetwerk dat met het stedelijke gebied verbonden is. Hierbij past kleinschalige natuurrecreatie zoals educatie en passende kleinschalige evenementen. 2. De Overdiemerpolder en de Diemerpolder zijn veenweidelandschappen met biodiverse weilanden en vergezichten; deze kwaliteiten willen we behouden en versterken. We richten ons op de toegankelijkheid voor inwoners. Recreatief zetten we in op verrassende wandelroutes, ommetjes, trimroutes en mooie verblijfsplekken. 3. Het water en de oevers van De Diem zijn van historische betekenis als de oorsprong van Diemen. We willen De Diem meer zichtbaar, herkenbaar en bruikbaar maken. Met name langs de oevers van De Diem zijn potentieel hoge natuurwaarden; geleidelijk willen we deze omvormen naar natuurlijke oeverlandjes. Deze waarden willen we

38

OMGEVINGSVISIE

DIEMEN 2040

combineren met passende kleinschalige watergerelateerde recreatie en voorzieningen zoals varen, zwemmen, steigers, een strandje, vlonders en kleinschalige op langzaam verkeer gerichte horeca. We stimuleren het maken van aantrekkelijke havenhoreca en logiesverblijven aan de derde Diem ter hoogte van fort Diemerdam. Een goede inpassing en inrichting is hierin belangrijk om een goede (ecologische) waterkwaliteit en goede kwaliteit van de ecologische oevers te bewaken. Waar mogelijk verbeteren we de waterkwaliteit. Daarnaast willen we de toegankelijkheid van De Diem verbeteren voor o.a. voetgangers en fietsers. Het Penbos moet meer gebruikswaarde krijgen voor de buurt, gericht op kinderen. 4. De Diemer Vijfhoek is beperkt toegankelijk en met name gericht op “stille” natuurliefhebbers. We koesteren de hoge biodiversiteit in dit gebied en het is een waardevolle ecologische stapsteen tussen het Naardermeer en Waterland. Voorwaarde voor het toevoegen van recreatieve mogelijkheden aan het buitengebied is een goede balans vinden tussen natuur en recreatie; het zoeken naar de juiste passende kleinschalige vormen van recreatie en ontspanning in de natuur van het buitengebied.