CConstaterende datDiemen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Gewijzigd RPvE woningbouw Harmoniehof incl. bijlages

Informatieve raadsvergadering 8 oktober 2026, gemeente DiemenBij agendapunt: Gewijzigd Ruimtelijk Programma van Eisen en financieel kader Harmoniehof - 21:4032.689 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Conclusies en Advies voor maatregelen 28 I. II. II.1 Trillingsmeting 33 WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 6 < II.2 Gegevens treinpassages 33 II.3 Bepalen verschillen tussen meetpunten 34 II.4 Opstellen bodemmodel 34 II.5 Opstellen gebouwmodel 35 II.6 Bepalen trillingsspectra t.p.v. randen gebouw 42 II.7 Bepalen trillingsspectra t.p.v. fundering gebouw 42 II.8 Bepalen trillingsspectra t.p.v. vloeren gebouw 42 II.9 Bepalen Vmax en Vper t.p.v. vloeren gebouw 43 II.10 Omgaan met onzekerheden 44 III. III.1 Gegevens metingen 45 III.2 Resultaten metingen 46 1 In dit hoofdstuk geven we een korte omschrijving van de inhoud van dit onderzoek: de aanleiding, het doel van het onderzoek en een beknopte leeswijzer om informatie snel te kunnen vinden. 1. WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 8 < 1. 1.1. Aan de Harmonielaan in Diemen wordt een appartementengebouw gerealiseerd. De woningen worden gerealiseerd in de buurt van de spoorlijn Amsterdam - Amersfoort, zie Figuur 1. Daardoor kunnen trillingen van treinverkeer als hinderlijk worden ervaren. Figuur 1 Plangebied 1.2. Doel van dit onderzoek is om vast te stellen of er sprake zal zijn van trillingshinder in de geplande woning, en zo ja, met welke maatregelen deze hinder is te voorkomen.

Hiervoor maken wij een nauwkeurige predictie van de trillingen in de geplande bebouwing, conform de in de Handreiking Nieuwbouw en Spoortrillingen omschreven aanpak. Deze trillingen toetsen we aan het van toepassing zijnde beoordelingskader. Als we overschrijdingen van het beoordelingskader verwachten, dan geven we aan met welke constructieve aanpassingen of maatregelen kan worden voldaan aan de streefwaarden uit het beoordelingskader. 1.3. Wij beschrijven de situatie in het onderzoeksgebied en de uitgangspunten in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 lichten we het beoordelingskader en de gevolgde rekenmethodiek toe. Met behulp van de uitgangspunten berekenen we de trillingen in de woningen op basis van de gemeten trillingen en de eigenschappen van de gebouwen. Het resultaat van deze stap wordt in hoofdstuk

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 9 < 4 beschreven. In hoofdstuk 5 gaan we in op maatregelen en bouwkundige optimalisaties om de trillingen te verminderen. De bijlages bevatten technische informatie van het onderzoek, zoals een toelichting op de rekenmethodiek en grondonderzoek van nabijgelegen locaties. 2 In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de beoogde toekomstige situatie en worden de uitgangspunten van het onderzoek weergegeven. 2. 2. 2.1. Het plangebied bestaat momenteel uit een braakliggend terrein. Deze gebouwen worden gesloopt, en in plaats daarvan worden 98 appartementen gerealiseerd, in een mix van zorgwoningen, middenhuurwoningen, jongerenwoningen en seniorenwoningen. De bestaande en geplande bebouwing is weergegeven in | Figuur 2. Figuur 2 Huidige en toekomstige | bebouwing rond de planlocatie De bebouwing is gepland | op een afstand van ca. 40 meter tot | het spoor. De rijsnelheid en het aantal treinen per uur per richting zijn weergegeven in Tabel 1. De | ze gegevens | zijn gebaseerd op het Geluidsregister Spoor en gegevens van de vervoerders. | Er is geen verandering in het aantal reizigerstreinen voorzien. | Volgens de Integrale Mobiliteitsanalyse spoor (IMA 2021) | wordt er geen verandering in het aa | ntal treinen voorzien.

Tabel 1 Treinen, rijsnelheid en aantal treinen per uur per richting (gemiddeld, per richting) Type trein | Rijsnelheid | dag | avond | nacht (7:00 – 19:00) | (19:00 – 23:00) | (23:00 – 7:00) Sprinter | 0 - 40 km/h | 4.00 | 4.00 | 2.50 Intercity | 130 km/h | 4.00 | 4.00 | 1.37 Internationale trein | 130 km/h | 0.42 | 0.25 | 0.13 Goederentrein | 70 - 90 km/h | 0.06 | 0.10 | 0.06 11 WBD2024-009 Trillingsonderzoek | Harmonielaan in Dieme | n Andere trillingsbronnen, zoals wegverkeer, zullen gezien | de afstand tot de bebouwing en de vlakke wegopbouw naar verwachting niet voor voelbare trillingen zorgen in de geplande bebouwing. Wegverkeer is dan ook niet nader kwantitatief beschouwd in dit onderzoek. 2.2. Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van een aantal uitgangspunten. In het volgende hoofdstuk wordt toegelicht hoe deze uitgangspunten zijn verwerkt in de berekeningen. 2.2.1. Voor het uitvoeren van de berekeningen is | gerekend met het document Ruimtelijke Visie en Randvoorwaarden Woningbouw Harmonielaan | , Diemen van 27 juni 2023. Er is nog geen uitgewerkt constructief ontwerp beschikbaar. | Daarom zijn in dit onderzoek meerdere constructieve uitwerkingsvarianten beschouwd. | De belangrijkste kenmerken zijn weergegeven in Tabel 2. Het rekenmodel voor de bebouwing is | hierop gebaseerd.

Tabel 2 Eigenschappen bebouwing Parameter | Eigenschappen Vloertype | Meerdere varianten • | Kanaalplaatvloer 260 en 320 mm, met 70 mm zandcement dekvloer • | Appartementenvloer 260 mm, met 70 mm zandcement dekvloer • | Breedplaatvloer 250 en 310 mm, met 70 mm zandcement dekvloer Hoogte | 4 tot 7 bouwlagen, zie Figuur 3 Lengte vloerveld | Varieert tussen de 5.0 en 7.0 meter Constructietype | Meerdere varianten • | Kalkzandsteen binnenblad en woningscheidende wanden, afwerking metselwerk • | Prefab beton, diverse dikte • | I.h.w..g. beton, diverse diktes • | Houtskeletbouw Fundering | Op palen, diverse varianten Figuur 3 Massamodel, spoor ligt rechts 2.2.2. Voor gegevens van de ondergrond is gebruik gemaakt van de boringen en sonderingen uit de omgeving van het plangebied. Deze gegevens zijn gebruikt om de bodemopbouw te modelleren. 12 WBD2024-009 Trillingsonderzoek | Harmonielaan in Dieme | n WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 13 < De bodemopbouw heeft invloed op hoe de trillingen uitdempen met de afstand, en op hoe de gebouwen reageren op trillingen. 2.2.3. Zoals te zien in Figuur 4 zijn door Alcedo metingen uitgevoerd. Het gaat hierbij om meetpunten op maaiveld in de buurt in de buurt van het gebouw. De locaties van de meetpunten is iets aangepast, omdat er water op de bouwlocatie lag. De metingen zijn uitgevoerd tussen 29 februari en 12 maart 2024.

Er was geen sprake van een verstoring in de treindienst, de trillingen zijn dus gemeten tijdens een representatieve periode. De meting heeft een meetduur van ruim een week, conform de eisen uit de SBR B-richtlijn, om de trillingen van de treinen betrouwbaar vast te leggen. Op een aantal meetpunten is korter gemeten, deze meetpunten zijn gebruikt om de (frequentie-afhankelijke) verhouding tussen die specifieke meetpunten en het meetpunt van een week vast te leggen. Zo ontstaat inzicht in het effect van de variatie van de trillingen in het plangebied. Vervolgens is die verhouding gebruikt om de trillingen op alle meetpunten over de hele meetduur vast te stellen (methode conform RIVAS en CargoVibes onderzoeken). De metingen zijn uitgevoerd met FrogWatch trillingsmeters, die voldoen aan de eisen uit de SBR-richtlijnen1. Verdere gegevens over de metingen zijn opgenomen in bijlage III van dit rapport. Figuur 4 Meetpunten 1 Zie een uitgebreide toelichting van de specificaties op https://www.frog.watch/facts/. Er wordt uitsluitend gebruik gemaakt van sensoren die voldoen aan de kalibratie-eisen uit de SBR B-richtlijn.

3 In dit hoofdstuk geven wij een toelichting op het beoordelingskader en de gebruikte rekenmethode. 3. WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 15 < 3. 3.1. Er bestaat in Nederland geen wettelijk kader voor de beoordeling van trillingshinder in gebouwen. Wel geldt dat in het kader van een 'evenwichtige toedeling van functies aan locaties' (art. 4.2 uit de Omgevingswet (Ow)) trillingshinder (waar relevant) in kaart dient te worden gebracht en betrokken bij de afweging in het kader van het beschermen van de fysieke leefomgeving. Net als onder de vroegere Wet op de ruimtelijke ordening (Wro) zijn hulpmiddelen als de Handreiking Nieuwbouw en Spoortrillingen en de SBR-richtlijn van toepassing om mogelijke trillingshinder in kaart te brengen respectievelijk te beoordelen. Als zodanig is er voor trillingshinder ten gevolge van spoorverkeer niets veranderd onder de Ow ten opzichte van de Wro. 3.2. Op basis van jurisprudentie wordt al enkele decennia gebruik gemaakt van de SBR-richtlijn om trillingen in gebouwen te beoordelen. 1F0F2 Deze SBR-richtlijn bestaat uit drie delen (deel A3– schade in gebouwen, deel B4 – hinder voor personen in gebouwen en deel C5 – verstoring van gevoelige apparatuur) waarvan alleen deel B voor dit onderzoek relevant is.

De afstand tussen het spoor en het gebouw is dermate groot dat er geen schade aan de gebouwen zal ontstaan, en verstoring van gevoelige apparatuur als gevolg van de realisatie van dit plan is ook niet aan de orde. In deze SBR-richtlijn deel B zijn een aantal aspecten relevant, deze worden hieronder kort toegelicht: 1. De richtlijn toetst zowel een maximaal optredende trillingssterkte (Vmax, treedt op bij de trein die gedurende de meetperiode de hoogste trillingen veroorzaakt) als het tijdsgemiddelde van de trillingen (Vper, deze grootheid is in tegenstelling tot Vmax dus ook afhankelijk van het aantal treinen). 2. De richtlijn maakt in de beoordeling onderscheid tussen verschillende situaties, en toetst daarbij strenger in: a. Nieuwbouwsituaties (nieuwe gebouwen, nieuw spoor, aanleg van wissels). Bij bestaande situaties zijn de streefwaarden minder streng, er wordt dan uitgegaan van 2 Voor spoorprojecten wordt door ProRail sinds 2012 ook wel gebruik gemaakt van de Bts, deze is afgeleid van de SBR- richtlijn en op aspecten aangescherpt (waaronder een doelmatigheidsafweging en een andere manier om de trillingen vast te stellen). Deze richtlijn wordt echter doorgaans niet gebruikt om de trillingen in nieuw te bouwen woningen langs het spoor te beoordelen.

3 SBR-richtlijn deel A:2017 – Schade aan bouwwerken 4 SBR-richtlijn deel B:2002 – Hinder voor personen in gebouwen 5 SBR-richtlijn deel C:2002 – Verstoring van trillingsgevoelige apparatuur WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 16 < een zekere mate van gewenning en er zijn minder mogelijkheden om de trillingen te reduceren. b. Gebouwen met een overnachtingsfunctie (woningen, ziekenhuizen). De meeste hinder wordt vaak in rust ervaren. Bij gebouwen met een niet-overnachtingsfunctie (kantoren, scholen) gelden minder strenge streefwaarden. Winkels, sport- en industriepanden vallen buiten de richtlijn. In dit plan gaat het om een gebouw met een woonfunctie. c. De nacht, omdat de meeste hinder vaak in rust wordt ervaren. De streefwaarden voor overdag zijn ca. een factor 2 minder streng dan ’s nachts. Een gebouw kan op twee manieren voldoen aan de richtlijn: de trillingssterkte Vmax moet lager zijn dan de onderste streefwaarde A1 (zie Tabel 3), óf Vmax moet lager zijn dan de bovenste streefwaarde A2, waarbij tegelijkertijd de trillingsintensiteit Vper lager is dan de streefwaarde A3. Zie ook het schema in Figuur 5. In dit rapport worden de trillingen, conform de SBR B-richtlijn, beoordeeld op de streefwaarden voor een nieuwe situatie. Bij overschrijdingen van de streefwaarde geeft de SBR B-richtlijn in bijlage 5 handvatten om maatregelen af te wegen op doelmatigheid.

Tabel 3 Streefwaarden in de SBR-richtlijn deel B voor gebouwen met bestemming wonen Dag en avond Nacht Situatie A1 A2 A3 A1 A2 A3 Wonen, nieuwe situatie 0.1 0.4 0.05 0.1 0.2 0.05 Wonen, bestaande situatie 0.2 0.8 0.10 0.2 0.4 0.10 Figuur 5 Schema beoordeling SBR B-richtlijn 3.3. In de SBR-richtlijn deel B worden de trillingen beoordeeld in gebouwen. Omdat het bij dit project gaat om nog niet gerealiseerde bebouwing, wordt op basis van metingen in de omgeving van de bebouwing (op maaiveld) een berekening gemaakt van de verwachte trillingen in de geplande nieuwe bebouwing. Deze verwachte trillingen zijn afhankelijk van de constructieve eigenschappen van de geplande bebouwing, maar ook van de bodem, de afstand tot het spoor en natuurlijk de gemeten trillingen. Hieronder wordt een korte uitleg gegeven over hoe trillingen zich voortplanten van de trillingsbron tot in het gebouw. In de volgende subparagrafen wordt beschreven hoe dat is vertaald naar een rekenmodel.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 17 < 3.3.1. Trillingen ontstaan doordat een bewegend object (een trein, tram of vrachtwagen bijvoorbeeld) over een niet-effen ondergrond rijdt. Door de massa en beweging van het voertuig, variaties in de ondergrond (die per definitie niet perfect vlak is) en variaties in de rondheid van de wielen van het voertuig ontstaan spanningen in de bodem die zich door de bodem verplaatsen. Afhankelijk van de opbouw van de bodem en de aanwezigheid van obstakels (zoals sloten en damwanden) verplaatsen de trillingen zich diep of juist ondiep door de bodem. Gebouwen worden daardoor in trilling gebracht. Afhankelijk van hoe het gebouw is geconstrueerd, worden bepaalde trillingen meer of minder versterkt in het gebouw. Deze trillingen kunnen als hinderlijk worden ervaren door personen in gebouwen. Dit hele systeem van trillingsbron (hier de trein), overdrachtsmedium (de bodem, waardoor de trillingen zich verplaatsen) en ontvanger (het gebouw met daarin de personen die de hinder ervaren) is schematisch weergegeven in Figuur 6. In de subparagrafen hieronder wordt toegelicht hoe in dit onderzoek hiermee wordt omgegaan. Figuur 6 Trillingen – het systeem van trillingsbron, de bodem en het gebouw als ontvanger 3.3.2. In dit onderzoek zijn treinen de bron van de trillingen.

De trillingen van het treinverkeer zijn gemeten door Alcedo op punten op maaiveld in en rond het plangebied. De beoordeling van de trillingen in de geplande bebouwing heeft plaatsgevonden op basis van deze metingen. Hierbij is in het rekenmodel gecorrigeerd voor afstand tot het spoor en verschillen in bodemopbouw binnen het plangebied. 3.3.3. De bodem op deze locatie bestaat voornamelijk uit kleilagen, op grotere diepte komen pas draagkrachtige zandlagen voor, zie bijlage I. De uitdemping van de trillingen met de afstand is bepaald met een rekenmodel op basis van deze bodemopbouw voor een zo betrouwbaar mogelijke predictie van de trillingen. In bijlage II geven we hier meer informatie over.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 18 < 3.3.4. De trillingen gaan via de fundering een gebouw binnen. Afhankelijk van het type fundering, de bodem, de massa en afmetingen van het gebouw zal de fundering de trillingen meer of minder uitdempen. Vervolgens worden de trillingen in het gebouw weer versterkt door bewegingen van het gebouw en de vloeren. Het gebouwgedrag is in dit onderzoek bepaald op basis van de bodemopbouw, de constructieve eigenschappen en de gebruikte materialen van de gebouwen. Hiervoor maken we gebruik van het rekenmodel Buildyn, een zogenaamd beam-element model (BEM) waarin het gebouw gemodelleerd en doorgerekend wordt. De resultaten van het model zijn geijkt met praktijkresultaten uit metingen. Een toelichting op het rekenmodel Buildyn is gegeven in bijlage II. 3.3.5. Dit onderzoek kent een aantal onzekerheden, hiervoor geldt het volgende: › Ten aanzien van de trillingsbron: de natuurlijke variatie als gevolg van spooronderhoud en de temperatuur kunnen zorgen voor zo’n 30% variatie in de trillingen, afhankelijk van de spoorconstructie en de bodemopbouw. Er is gemeten in een klimatologisch als normaal te typeren periode. Er is geen informatie bekend over de huidige status van de spoorligging. Wel zien we dat met name rond harde punten (zoals hier de spoortunnel) vaak sprake is van wat meer variatie in de trillingen.

In het bepalen van de trillingen houden we hier rekening mee. › Ten aanzien van de bodem geldt dat met name op korte afstand tot het spoor variaties in de trillingen mogelijk zijn door lokale variaties in de bodem. Door te meten op meerdere punten nemen we deze variaties mee in de berekeningen. › Ten aanzien van de gebouwen geldt dat er altijd verschillen zijn tussen het beoogde ontwerp en het gerealiseerde ontwerp (verschillen tussen as-built en technisch ontwerp). Bovendien is het dynamische gedrag van bijvoorbeeld beton afhankelijk van de mate van gescheurdheid van het beton en zijn er natuurlijke variaties in materiaalgedrag (van bijvoorbeeld hout, metselwerk en beton). Dit heeft zowel impact op de stijfheid als de demping van het gebouw. In de berekeningen zijn deze variaties beschreven als onzekerheden (bandbreedtes) rond de verwachte waardes. › Ten aanzien van het effect van maatregelen geldt dat met name het effect van maatregelen in de bodem sterk afhankelijk is van de lokale bodemopbouw. Het effect van dergelijke maatregelen kan op voorhand redelijk nauwkeurig worden bepaald met behulp van een eindige elementenmodel, maar ook dan nog geldt dat door variaties in de lokale bodemopbouw het effect relatief onzeker is.

Daarom is het effect weergegeven als bandbreedte in dit onderzoek, en wordt bij de afweging van maatregelen rekening gehouden met deze bandbreedte in het effect. In bijlage II wordt aangegeven hoe het rekenmodel met deze onzekerheden omgaat. Bij de discussie van de resultaten wordt ingegaan op de invloed van de onzekerheden op de conclusies van het onderzoek. 4 In dit hoofdstuk wordt eerst een korte toelichting gegeven op de meetresultaten, daarna worden de verwachte trillingen in de geplande bebouwing gegeven. Hierbij is gebruik gemaakt van de beoordelingsmethode en de rekenmethodiek zoals toegelicht in het voorgaande hoofdstuk. 4.

4. 4.1. Alcedo heeft metingen uitgevoerd op maaiveld. De trillingen op het meetpunt met de langste meetduur (meetpunt 2) zijn weergegeven in Figuur 7, voor de andere meetpunten zijn deze en andere figuren van de metingen opgenomen in bijlage III | . In Figuur 7 valt het volgende op: 1. De trillingen van reizigerstreinen | zijn laag. Sprinters stoppen dan ook | op het station waardoor de trillingen laag zijn, maar ook de trillingen van doorgaande treinen (intercity's, internationale treinen) zijn laag. | Dat komt door de relatief slappe bodem | . 2. De trillingen van goederentreinen, die maar af en toe ( | 1 tot 4 treinen per dag) langskomen, zijn veel hoger en laten soms sterke uitschieters zien. | De trillingen van goederentreinen zijn maatgevend. Figuur 7 Gemeten trillingen | op maaiveld, meetpunt 2 4.2. De bebouwing is gemodelleerd op basis van de input uit hoofdstuk 2. Het | trillingsgedrag van de geplande gebouwen is weergegeven in | Bijlage II. Met de modelresultaten zijn de trillingen in de toekomstige | woningen bepaald. De resultaten hebben we weergegeven in | Tabel 4, samen met een beoordeling van de trillingen.

| De trillingen zijn weergegeven als een bandbreedte | (90 procent onzekerheidsinterval) | , omdat de trillingen afhankelijk zijn van | de locatie van een woning binnen het bouwblok, | maar ook van variaties en onzekerheden in de constructie en berekeningen (zie paragraaf | 3.3.5 en bijlage II) . Gele arcering geeft aan dat er | overschrijdingen van de streefwaarden uit de SBR B | -richtlijn zijn in een deel van het gebouw | , oranje arcering geeft aan dat er sprake is van | overschrijdingen in het | gehele gebouw | . Tabel 4 Trillingen per | constructietype en beoordeling op SBR B | -richtlijn Constructie | Vmax, dag | Vmax, nacht | Vper | Beoordeling Kalkzandsteen | 0.2 - 0.4 | 0.1 - 0.5 | 0.00 - 0.01 | Voldoet niet, ca. 1 overschrijding per week Beton | 0.2 - 0.4 | 0.1 - 0.5 | 0.00 - 0.01 | Voldoet niet, ca. 1 overschrijding per week Houtskeletbouw | 0.4 - 0.7 | 0.4 - 0.8 | 0.03 - 0.08 | Voldoet niet, ca. 1 overschrijding per dag De resultaten verschillen per appartement, omdat ze afhankelijk zijn van de hoogte van het appartement, de overspanning, de afstand tot het spoor en de positie binnen het bouwblok.

De 20 WBD2024-009 Trillingsonderzoek | Harmonielaan in Dieme | n WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 21 < bovengrens van de trillingssterkte voor de meest voor de hand liggende constructie (wanden van beton of kalkzandsteen) is weergegeven in Figuur 8, de gemiddelde trillingssterkte en beoordeling op de richtlijn in Figuur 9. Figuur 8 Bovengrens van de trillingssterkte Vmax overdag (links) en in de nacht (rechts) Figuur 9 Bovengrens van de gemiddelde trillingssterkte Vper (links) en beoordeling conform de SBR B- richtlijn (rechts) voor conventionele bouw (kalkzandsteen of betonbouw) Uit het onderzoek zijn de volgende conclusies te trekken: > Hoe hoger in het gebouw, hoe hoger de trillingen. De trillingen zijn maatgevend op de hoogste verdieping van de appartementen aan de spoorzijde. In ca. 54 van de 98 appartementen wordt niet voldaan aan het beoordelingskader voor trillingshinder. > De trillingen zijn wat hoger in de oostzijde van het plangebied. Mogelijk komt dat door de afschermende werking van de sloot aan de westzijde, of doordat de spoorligging rond de tunnel wat slechter is. > Overdag wordt voldaan aan de streefwaarden, maar in de nacht is wel sprake van incidentele overschrijdingen. Dit komt door goederentreinen met een sterk afwijkende trillingssterkte.

De meeste hiervan passeren overdag (wanneer de streefwaarden soepeler zijn), maar als deze treinen in de nacht passeren, voldoen ze niet aan het beoordelingskader. > Hoe lichter en slapper de constructie, hoe hoger de trillingen. Houtskeletbouw dient te worden vermeden op deze locatie. De verschillen tussen betonbouw en een kalkzandsteen skelet zijn beperkt. Meest stijf is een i.h.w.g. betonnen skelet (bijv. tunnelbouw), maar het verschil met kalkzandsteen is beperkt.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 22 < > Hoe zwaarder de fundering, hoe lager de trillingen. Zowel de lengte als de dikte van de palen heeft effect op de trillingen, maar ook een plaatfundering op de paalkoppen (i.p.v. een balkenfundering) zorgt voor lagere trillingen. Omdat er sprake is van overschrijdingen van de streefwaarden, gaan we in het volgende hoofdstuk in op mitigerende maatregelen. 5 In dit hoofdstuk worden handvatten gegeven om de woning trillingsarm te ontwerpen, en wordt aangegeven welke maatregelen mogelijk zijn om de trillingen te verminderen. Hierbij worden ook handvatten gegeven voor een juridisch houdbare afweging tussen effect en kosten van maatregelen. 5.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 24 < 5. Door het passeren van een goederentrein met een afwijkende trillingssterkte zijn incidentele overschrijdingen van de streefwaarden in ongeveer 54 van de 98 appartementen niet uit te sluiten. In dit hoofdstuk beschrijven we de mogelijke maatregelen en bouwkundige optimalisaties waarmee de trillingen kunnen worden verminderd. 5.1. Voor de afweging van maatregelen geeft bijlage 5 van de SBR B-richtlijn handvatten. Deze bijlage classificeert de trillingen in de woningen als matige hinder. Vervolgens geeft deze bijlage aan dat matige hinder kan worden geaccepteerd onder een aantal voorwaarden: 1. De mate waarin de trillingssterkte voorkomt. Hiervoor geldt dat de gemiddelde trillingssterkte Vper een goede indicatie is. Deze is laag, omdat de meeste treinen lage trillingen veroorzaken, en ruim lager dan de streefwaarde (Vper is hier maximaal 0.01, streefwaarde is 0.05). Ook is er sprake van incidentele overschrijdingen (maximaal 1 per week). Er is dus sprake van een beperkt aantal overschrijdingen van de trillingen. De meeste treinen voldoen ruimschoots aan de streefwaarden. 2. De aanwezigheid van achtergrondtrillingen die de trillingen van het treinverkeer kunnen maskeren. Wegverkeer zorgt niet voor noemenswaardige trillingen in de geplande bebouwing. Van een maskerend effect is daarmee geen sprake. 3.

De mogelijkheid tot het treffen van reducerende maatregelen. Het is conform bestaande jurisprudentie gebruikelijk om hierbij een afweging te maken tussen de kosten en het effect van de maatregelen, maar ook aspecten als duurzaamheid en impact op de omgeving kunnen worden meegenomen in deze afweging. Gelet op bovenstaande dienen we conform de SBR B-richtlijn dus maatregelen af te wegen op doelmatigheid. Om de effectiviteit van maatregelen te toetsen, stellen we eerst vast bij welke trillingsfrequenties vooral hoge trillingen optreden. Daarna gaan we in op maatregelen die mogelijk zijn aan de trillingsbron (de trein of het spoor), maatregelen in de bodem en maatregelen aan de gebouwen. Daarbij bespreken we ook bouwkundige optimalisaties. 5.2. Om te bepalen welke trillingsrichting en trillingsfrequenties maatgevend zijn, is een analyse uitgevoerd van de verwachte trillingen, zie Figuur 10 voor de trillingen in een appartement op de 3e verdieping (jongerenwoningen, oostkant plangebied). In deze figuur is de trillingssnelheid per treinpasssage weergegeven als tertsbandspectrum op de fundering en op de vloer. Uit deze figuur kan worden afgeleid bij welke frequentie en in welke trillingsrichting de trillingen het hoogst zijn. Uit Figuur 10 volgt dat zowel de horizontale als de verticale trillingsrichting bepalend is.

De verticale trillingen zijn maatgevend rond 4 Hz, en worden vrijwel één op één doorgegeven door het gebouw. De horizontale trillingen zijn maatgevend bij frequenties tussen de 2 en 4 Hz, vooral door buiging van het gebouw. Op de lagergelegen verdiepingen gaat het om trillingen tussen de 3 en 5 Hz. Maatregelen moeten vooral effectief zijn tegen trillingen bij die frequentie, omdat daar de meeste trillingsenergie zit. Om te voldoen aan de streefwaarden uit de SBR B-richtlijn is een reductie van ruim 50 procent van de trillingen nodig. WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 25 < Figuur 10 Verwachte trillingen op fundering (boven) en 3e verdieping (onder) 5.3. De meest effectieve manier om de trillingen te reduceren, is het nemen van maatregelen aan de trillingsbron (het spoor of de treinen). De hier maatgevende trillingen, bij zeer lage frequenties, komen vooral door indrukking van de bodem door zwaardere treinen. Effectieve maatregelen zijn vooral maatregelen die deze indrukking tegengaan, dus versteviging van de spoorconstructie. De meest kosteneffectieve maatregel is dan een betonplaat met ballastmat onder beide sporen. Andere, minder kostbare maatregelen, zoals under sleeper pads of ballastmatten, zijn niet effectief tegen deze laagfrequente trillingen. Maatregelen aan de treinen of verlaging van de rijsnelheid zijn niet beschouwd.

Een betonplaat met ballast moet worden toegepast over een lengte van ca. 200 meter per spoor, onder beide sporen. Deze maatregel is robuust en voldoende effectief, en kosten tussen de € 2 en 3 mln. incl. BTW, wat per appartement met een overschrijding neerkomt op tussen de € 36.000 en € 56.000. Voor alle maatregelen aan het spoor geldt dat de initiatiefnemer hier zelf geen beslissing over kan nemen en dat lange afstemtrajecten met ProRail nodig zijn. Maatregelen aan het spoor zijn daarmee kostbaar en onzeker. 5.4. Bij maatregelen in de bodem kan gedacht worden aan het toevoegen van obstakels in de bodem, die ervoor zorgen dat de gebouwen worden afgeschermd. Voorbeelden zijn het toevoegen van een (spoor)sloot, een trillingsscherm van piepschuim (EPS), beton, jet-grout (soil-mix methode voor beton) of een damwand. Nadeel van deze maatregelen is dat deze vaak hoge kosten met zich meebrengen en dat ze niet aanpasbaar zijn aan toekomstige situaties (met uitzondering van een spoorsloot, maar deze is hier al aanwezig). Een trillingsscherm is alleen effectief dicht bij de bron of dicht bij de ontvanger. De meest logische plek voor een trillingsscherm is dicht bij het gebouw. Een locatie dicht bij het spoor moet langer zijn, komt dan deels onder bijv. de fietsenstalling van het station en vergt een veel langere afstemmingsperiode.

Ook het verdiepen van de bestaande sloot is een mogelijkheid, maar deze

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 26 < heeft als nadeel dat niet het gehele gebouw wordt afgeschermd, dus dat met name aan de kant van de spoortunnel nog sprake zal zijn van overschrijdingen. Om het gebouw af te schermen, is een trillingsscherm van ca. 100 meter lengte nodig, zie Figuur 11. Figuur 11 Mogelijke locatie van trillingsscherm Om de diepte van een scherm te bepalen, is gekeken naar de opbouw van de bodem en de lengte van de maatgevende trillingsgolven. De opbouw van de bodem is weergegeven in Figuur 12. Het maatgevende veen-kleipakket waardoor de meeste trillingsenergie gaat, eindigt tussen de 8 en 9 meter onder maaiveld. De golflengte van de R-golven is groter (15 tot 25 meter in een niet gelaagde bodem), maar een scherm tot 9 meter onder maaiveld zal de meeste trillingsenergie wegnemen. Vervolgens is, op basis van literatuuronderzoek (eindige elementenmodellen en meetonderzoeken op vergelijkbare bodems) onderzoek gedaan naar kansrijke maatregelen. Mogelijke maatregelen in de bodem met een inschatting van het effect (op basis van berekeningen en literatuur, waarbij we rekening houden met de opbouw van de bodem en de maatgevende trillingsfrequenties) en de kosten zijn weergegeven in Tabel 5.

Figuur 12 Opbouw van de bodem Tabel 5 Mogelijke maatregelen in de bodem, effect op trillingen en kosten Maatregel | Effect | Kosten6 Betonnen wand (diepwandmethode), 0.5 m breed | 5 – 15% | € 1.1 – 1.7 mln. Jet-grout wand, 1.2 m breed | 5 – 10% | € 1.1 – 1.8 mln. Damwand AZ26-700N (intrillen) | 0 – 5% | € 0.4 – 0.8 mln. Betonnen wand met rubber, 0.5 m breed, | 100 mm rubber | tot 4 m diep | 15 – 35% | € 1.3 – 2.1 mln. Damwand AZ26-700N met EPS (piepschuim) | , 1.0 m breed | 5 – 15% | € 0.7 – 1.1 mln. Damwand 2 x AZ26-700N met sleuf (luchtspouw) | 0 – 10% | € 0.9 – 1.4 mln. L-wand 4.0 m diep | 0% | € 0.1 – 0.3 mln. L-wand 4.0 m diep, bekleed met rubber | 0% | € 0.3 – 0.6 mln. CSM-wand (Cutter Soil Mix of Mix-In-Place), 1.0 m breed | 5 – 15% | € 0.4 – 0.7 mln. Trillingsscherm EPS (piepschuim), 5 m diep, 0.5 m dik | 0% | € 0.2 – 0.4 mln. Bestaande spoorsloot verdiepen tot 3 m diepte | 0 - 5% | € 0.1 – 0.3 mln. Geen van de maatregelen heeft het benodigde effect van ruim 50 procent. De meest effectieve maatregel, een betonnen diepwand van 0.5 meter breed en 9.0 meter diep, tot 4 meter onder maaiveld bekleed met 1 | 00 mm rubber, heeft maximaal 35 procent effect bij de hier maatgevende trillingsfrequenties, maar is waarschijnlijk minder effectief.

De maatregel is erg kostbaar, en kost tussen de € | 1.3 en 2.1 mln., wat neerkomt op | tussen de € 25.000 en € 39.000 per appartement 6 Totale investeringskosten, incl. BTW | , prijspeil januari 2024, met een bandbreedte van +/ | -25%. Kosten zijn exclusief kosten voor grondverwerving, verleggen van kabels en leidingen en kosten voor een vergunningsprocedure. De werkelijke kosten van maatregelen zullen | daardoor | hoger uitvallen. 27 WBD2024-009 Trillingsonderzoek | Harmonielaan in Dieme | n WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 28 < met een mogelijke overschrijding. Ook met deze maatregel wordt echter nog niet voldaan aan het beoordelingskader, en zijn er nog steeds incidentele overschrijdingen. Nadeel van maatregelen in de bodem is bovendien de beperkingen die ze met zich meebrengen voor de inrichting van de buitenruimte en de slechte aanpasbaarheid aan toekomstige situaties (ze zijn vrijwel niet aan te passen aan wijzigingen in de buitenruimte of het gebruik van het spoor). Bovendien is sprake van een onzeker effect: in de praktijk zien we dat het effect van maatregelen in de bodem relatief onzeker is, omdat de bodem zo sterk verschilt van plek tot plek. 5.5. Tenslotte zijn ook optimalisaties aan de geplande woningen mogelijk, zeker nu er nog geen uitgewerkt constructief ontwerp is.

Het globale effect en de kosten van de mogelijke maatregelen aan het gebouw zijn weergegeven in Tabel 6. Tabel 6 Mogelijke maatregelen aan de gebouwen Maatregel Effect Kosten7 I.h.w.g. betonnen skelet i.p.v. kalkzandsteen skelet 5 – 10% < 5% SK Zwaardere vloeren of ander vloertype 0% < 4% SK Zware wandenstructuur, vermijden van kolommen en balken 10 - 20% < 4% SK Stijvere wanden, bijv. hogere sterkte beton of grotere dikte 0 - 10% < 3% SK Ontkoppelen van de fundering (afveren, op max. 3 Hz) 0 - 10% 5 – 9% SK Inpakken van de fundering met 150 mm rubber 0 - 5% 2 – 4% SK Afschermen van de fundering met 1000 mm dik EPS 0 - 5% < 3% SK Afschermen van de fundering met 4 m diepe L-wand met luchtspouw 0 – 10% < 2% SK Zwaardere paalfundering (27 i.p.v. 10 m lang, Ø 600 mm) 10 - 20% 2 – 4% SK Plaatfundering i.p.v. palen + balken 5 - 15% 2 – 5% SK In dit overzicht is te zien dat een aantal maatregelen zorgt voor een afname van de trillingen. Denk hierbij vooral aan een stijvere constructie (meer, dikkere en stijvere wanden, m.n. onder in het gebouw) en een zwaardere fundering (dikkere, langere palen en een plaatfundering i.p.v. een balkenfundering). Maatregelen als het verzwaren van de vloeren of het inpakken van de fundering hebben weinig effect bij de hier maatgevende lage trillingsfrequenties. 5.6.

In 54 van de 98 appartementen zijn incidentele overschrijdingen van de streefwaarden voor trillingshinder niet uit te sluiten. Dit komt door de passage van een goederentrein met een afwijkende trillingssterkte in de nacht, maar ook overdag passeren af en toe goederentreinen die 7 SK = Stichtingskosten WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 29 < hoger zijn dan de strenge streefwaarden die in de nacht gelden, en deze treinen kunnen in principe ook in de nacht rijden. Omdat er overschrijdingen van de streefwaarden mogelijk zijn, hebben we een onderzoek naar maatregelen uitgevoerd. Uit dit onderzoek volgt dat: 1. Maatregelen aan de bron van de trillingen (het spoor of de treinen) zijn kostbaar en vergen een lange afstemmingsperiode met ProRail, de beheerder van het spoor. De minst kostbare, voldoende effectieve maatregel is het aanbrengen van een betonplaat met ballastmat onder beide sporen over een lengte van ca. 200 meter. Deze maatregel kost tussen de € 2 en 3 mln., wat neerkomt op tussen de € 36.000 en € 56.000 per appartement met een overschrijding. 2. Maatregelen in de bodem zijn onvoldoende effectief en beperken de inrichting van de buitenruimte. Bovendien is het effect van dit type maatregelen vaak onzeker, omdat de bodem van plek tot plek sterk verschilt.

De meest effectieve maatregel is een betonnen trillingsscherm van 9 meter diep, 0.5 meter breed en tot 4 meter onder maaiveld bekleed met minimaal 100 mm rubber, om het gebouw heen geplaatst. Deze maatregel kost tussen de € 1.3 en € 2.1 mln., wat neerkomt op tussen de € 25.000 en € 39.000 per appartement met een overschrijding. 3. Maatregelen aan de gebouwen zijn ook mogelijk, en deze dienen vooral te worden gezocht in het verstijven en verzwaren van het gebouw. Adviezen die hiervoor gelden: a. Vermijd houtskeletbouw, door de lichte bouw is sprake van hogere trillingen. b. Zorg voor een zo stijf mogelijke constructie, met name op de onderste lagen. Vermijd lichte staalconstructies en open kolommenstructuren, en werk het liefst met tunnelbouw (i.h.w.g. betonbouw). c. Zorg voor een zo zwaar mogelijke fundering, bijvoorbeeld door het gebouw uit te voeren met een parkeerkelder met verzwaarde vloer, of door langere en dikkere palen te gebruiken in de fundering. Conform het beoordelingskader voor trillingen dienen bovenstaande maatregelen door de initiatiefnemer te worden afgewogen op doelmatigheid (effect afwegen tegen de kosten). Gelet op de incidentele, beperkte overschrijdingen, kan op deze locatie met een beroep op bijlage 5 uit de SBR B-richtlijn echter ook worden gemotiveerd dat er geen onaanvaardbaar woon- en leefklimaat ontstaat in de geplande woningen.

Argumenten die dan gebruikt kunnen worden, zijn: › Er is sprake van matige hinder, een situatie die volgens bijlage 5 van de SBR B-richtlijn kan worden geaccepteerd als er sprake is van een beperkt aantal overschrijdingen en maatregelen niet goed zijn te treffen, bijvoorbeeld vanwege forse technische risico’s (zoals bij maatregelen in het spoor, door afhankelijkheid van ProRail) of hoge kosten. › Er is sprake van een beperkt aantal overschrijdingen. Het gaat om maximaal 1 overschrijding per week, door een goederentrein met een afwijkende trillingssterkte. Bovendien voldoet de gemiddelde trillingssterkte Vper ruimschoots aan de streefwaarden, een indicatie dat het om een beperkt aantal passages met hogere trillingen gaat. › Uit onderzoek door RIVM naar de beleving van trillingen blijkt dat bij de streefwaarden voor nieuwbouw sprake is van 10.5 procent ernstig gehinderden, en 11.5 procent ernstig slaapverstoorden. Relevant hierbij is wel dat deze percentages in de onzekerheidsmarge van de onderzoeken liggen. Bij de streefwaarden voor bestaande bouw is sprake van 15.5 procent ernstig gehinderden en 14.5 procent ernstig slaapverstoorden, dus een toename van 5 procentpunt ernstig gehinderden en 3 procentpunt ernstig slaapverstoorden.

Uitgaande van WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 30 < een conservatieve bovengrens van 2 bewoners per appartement, gaat het om 3 extra ernstig slaapverstoorden in het hele gebouw. Bij het afwegen van maatregelen kan ook dit aantal ernstig slaapverstoorden worden meegenomen in de afweging. Tenslotte, de woningen worden gerealiseerd in een zone dichtbij het spoor, waar nu ook al bebouwing staat op kortere afstand tot het spoor. Het gaat daar ook om oudere, meer trillingsgevoelige bebouwing, waar de trillingen dus hoger zullen zijn dan in deze nieuwe woningen, die veel zwaarder worden gebouwd. Ook zonder maatregelen tegen trillingen kan worden beargumenteerd dat er in de geplande bebouwing daarom geen onacceptabele situatie ontstaat: de trillingen zijn immers lager dan in andere, al bestaande bebouwing rond deze locatie, waar ook al tientallen jaren sprake is van gebouwen met een woonfunctie zonder dat dit tot veel klachten over trillingen leidt. WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 31 < I. Deze bijlage bevat geotechnische achtergrondinformatie. Deze informatie is gebruikt om bijvoorbeeld de uitdemping van de trillingen met de afstand te bepalen. Daarnaast is deze informatie gebruikt in het rekenmodel waarmee de dynamische eigenschappen van de bebouwing worden bepaald.

Een grondboring in de nabijheid van het onderzoeksgebied is weergegeven in Figuur 13. Uit de grondboring blijkt dat de bodem is opgebouwd uit veen- en kleilagen (bovenste ca. 9 meter), met daaronder een zandpakket. Figuur 13 Boring in het onderzoeksgebied Een representatieve sondering uit de omgeving van het onderzoeksgebied, waarin onder meer de conusweerstand te zien is, is weergegeven in Figuur 14. Ook hier is de stijve zandlaag op wat grotere diepte zichtbaar, en de slappere toplagen van de bodem waardoor de trillingen vooral hoog zijn bij lage trillingsfrequenties. WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 32 < Figuur 14 Sondering uit omgeving onderzoeksgebied

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 33 < II. In deze bijlage beschrijven we het gebruikte rekenmodel om de trillingen in de gebouwen te berekenen. Visueel is het proces weergegeven in Figuur 15, hieronder beschrijven we per stap de methode en waar mogelijk de tussenresultaten. Figuur 15 Stappen in rekenmodel De eerste stap is het uitvoeren van een trillingsmeting. De meetlocaties worden gekozen op basis van de ligging van de geplande gebouwen, de locatie van de trillingsbron (zijn er extra trillingsbronnen zoals wissels, ES-lassen of overwegen), de omvang van het plangebied (bij een groter gebied meer meetpunten om de variatie in trillingen in beeld te brengen) en waar mogelijk een vast punt in de omgeving, omdat de trillingen daar reproduceerbaar en betrouwbaar kunnen worden vastgesteld. De meting heeft altijd een meetduur van minimaal een week, conform het beoordelingskader, de SBR B-richtlijn, om de trillingen van de treinen voldoende betrouwbaar vast te leggen. Met name goederentreinen kennen sterke variaties in de trillingen en passeren vaak niet zo vaak, waardoor een lange meetperiode nodig is om de trillingen voldoende betrouwbaar vast te stellen. Gegevens over de metingen zijn opgenomen in bijlage III. Resultaat van de metingen zijn trillingssignalen (mm/s). De metingen worden gecombineerd met gegevens van treinpassages.

Hiervoor worden meerdere bronnen gebruikt, afhankelijk van het project: gegevens vanuit het OpenOV-loket (reizigerstreinen), een classificatie-algoritme dat getraind is om treinpassages te herkennen in de trillingssignalen en een handmatige controle op afwijkende resultaten. Resultaat van deze stap is een meetjournaal (database met per treinpassage per meetpunt de trillingssterkte Vmax) en per treinpassage het bijbehorende trillingssignaal (1/3-octaafbandspectra of tertsbandspectra).

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 34 < Bij elke meting maken we gebruik van meerdere meetpunten, om variaties in de bodem of de invloed van extra trillingsbronnen (zie paragraaf II.1) in beeld te brengen. Vervolgens bepalen we de frequentie-afhankelijke verschillen tussen meetpunten door per meetpunt de trillingsspectra per treinpassage met elkaar te vergelijken. Hieruit halen we drie dingen: 1. De variatie in de trillingen over het plangebied, veroorzaakt door onzekerheden in de bron of bodem. Deze onzekerheid nemen we mee in de prognoses. 2. De invloed van extra trillingsbronnen, zoals wissels en ES-lassen, of de invloed van bijvoorbeeld een sloot of damwand. Deze invloeden nemen we mee in het rekenmodel door de variatie van de trillingen over het plangebied in kaart te brengen. 3. De uitdemping van de trillingen met de afstand, op basis van de empirische, frequentie- afhankelijke Barkanvergelijking, zoals weergegeven in vergelijking 1. 𝑉(𝑓, 𝑟) = 𝑉0(𝑓, 𝑟0) ∙ (𝑟0𝑟 )𝑛(𝑓) ∙ 𝑒−𝛼∙(𝑟−𝑟0) (1) In deze vergelijking staat V voor de trillingssnelheid, f voor de frequentie, r voor de afstand tot de trillingsbron, r0 voor de referentieafstand (hier 20 m), n voor de geometrische spreidingsfactor en α voor de bodemdemping. De parameters V0, n en α worden bepaald met de kleinste kwadratenmethode.

De prognoses van de trillingen zijn gebaseerd op de sensor met de meetduur van een week die het dichtst bij het gebouw staat waarvoor de resultaten nodig zijn. Op veel punten meten we korter, dat is voldoende om de invloed van variaties in beeld te brengen, zie ook paragraaf 3.3.5 en 2.2.3 voor een nadere motivatie. In veel situaties is er sprake van verschillen in de opbouw van de bodem, kunnen metingen niet worden uitgevoerd ter plekke van de beoogde bouwlocatie of is sprake van een groter gebouw, zodat we de trillingen willen vaststellen op meerdere punten in het plangebied. Dit doen we door een bodemmodel op te stellen, daarmee de uitdemping van de trillingen met de afstand te berekenen en dat te kalibreren met de resultaten uit de metingen. Het bodemmodel wordt opgebouwd op basis van sonderingen. Op basis van de conusweerstand qc en het wrijvingsgetal fw worden de frequentie-afhankelijke parameters n en α uit vergelijking 1 bepaald met behulp van een random forestmodel, getraind op data uit honderden metingen die op maaiveld zijn uitgevoerd in heel Nederland. Resultaat is, naast de genoemde parameters uit de Barkanvergelijking, een inschatting van de onzekerheid van die parameters.

Deze onzekerheid is afhankelijk van (1) de afstand tussen gebruikte sonderingen en het gebouw, (2) het aantal gebruikte sonderingen, (3) de variatie in de sonderingen en (4) in hoeverre de gebruikte sonderingen lijken op sonderingen uit het random forestmodel. Een voorbeeld van de door het model bepaalde parameters uit vergelijking 1 is weergegeven in Figuur 16. Figuur 16 Bodemdemping | α (links) en geometrische spreiding n (rechts) als functie van de frequentie, bepaald met random forestmodel In dit onderzoek is gebruik gemaakt van het rekenmodel Buildyn om de trillingen in de geplande bebouwing te berekenen. In Buildyn wordt de dynamische responsie van een gebouw berekend met behulp van | een beam-element model (BEM). | Buildyn is | met behulp van een random forest algoritme gekalibreerd op een database met meer dan 600 praktijkmetingen. In deze paragraaf is een beschrijving van het gebruikte rekenmodel opgenomen. In Buildyn wordt een gebouw gemodelleerd door middel van gekoppelde massa | -veersystemen, zie Figuur 17. Afhankelijk van de constructie van het gebouw wordt de draagconstructie als één (lage bebouwing, starre bebouwing), of als meerdere elementen (hoge bebouwing, slappere bebouwing) gemodelleerd. Meestal wordt per bouwlaag één element gemodelleerd.

Hiervoor maken we gebruik van een module die op basis van een tekening (pdf) of 3D | -model (ifc) het gebouw inleest en vertaalt naar een beam element model, waarna de eigenschappen (materiaaltype, verbinding, dimensies en eigenschappen van stalen balken) van de elemen | ten worden toegekend. Hierbij maken we gebruik van standaardmateriaal eigenschappen op basis van literatuurgegevens en normen. Deze materiaaleigenschappen zoals gebruikt in het rekenmodel zijn weergegeven in | Tabel 7. Tabel 7 Initiële modelparameters Materiaal | E-modulus E | Demping  | Dichtheid  | Poissons ratio  Beton C30/37 | 33 GPa | 3 % | 2500 kg/m3 | 0,20 Beton C55/67 | 38 GPa | 3 % | 2500 kg/m3 | 0,20 Beton C80/95 | 42 GPa | 3 % | 2500 kg/m3 | 0,20 Metselwerk | 8 GPa | 5 % | 1800 kg/m3 | 0,25 Staal | 210 GPa | 1 % | 7850 kg/m3 | 0,30 Hout | 13 GPa | 7 % | 700 kg/m3 | 0,40 CLT | 12 GPa | 6% | 480 kg/m3 | 0.48 Vervolgens wordt het model opgebouwd. Dat gaat als volgt: 35 WBD2024-009 Trillingsonderzoek | Harmonielaan in Dieme | n WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 36 < 1. Eerst wordt een model opgebouwd o.b.v. de materiaaleigenschappen zoals weergegeven in Tabel 7. Dit model wordt doorgerekend om de verschillende overdrachten (zie Figuur 17 en hierna) te berekenen. 2.

Op basis van gebouwafmetingen (hoogte, breedte, diepte, vloertype, vloerafmetingen en gebruikte materialen) worden de overdrachten gekalibreerd met een random forest algoritme op basis van een database met praktijkmetingen. Technisch bezien modificeert het algoritme de demping, E-modulus, massa en inklemming van onderdelen om de overdrachten zo goed mogelijk te laten overeenkomen met vergelijkbare gebouwen uit de database. Hiermee ontstaan nauwkeuriger, gemodificeerde overdrachten. Relevant bij deze modificatie is dat het model nauwkeuriger is naarmate gebouwen sterker overeenkomen. Met name grondgebonden woningen komen veelvuldig voor in de database, voor hogere gebouwen zijn minder metingen beschikbaar in de database en is de onzekerheid in de resultaten groter. Verder, resultaten kunnen worden opgevraagd in de hoeken van vloervelden, in het midden van vloervelden en op een kwart van de overspanning. Meestal is het midden van het vloerveld voor trillingen maatgevend. Figuur 17 Principe van Buildyn met een gebouw als gekoppeld massaveersysteem. Rechts de verschillende componenten van het rekenmodel Hieronder gaan we in op de verschillende onderdelen uit het model.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 37 < De fundering van een gebouw kan de trillingen uitdempen. De invloed van de fundering op de trillingen is afhankelijk van een aantal parameters: › Type fundering (op staal, op palen, oude strokenfundering) en afmetingen daarvan › Afmetingen en gewicht van het gebouw › Bodem waarop het gebouw staat Vooral boven de 10 Hz worden trillingen uitgedempt door de fundering, bij slappe bodems en grote gebouwen kan ook al bij lagere frequenties demping optreden, met name in horizontale richting. Bij stijvere bodems kan, zeker in verticale richting, demping optreden vanaf veel hogere frequenties. Optimalisaties van de fundering (zoals langere palen, dikkere palen, meer of minder palen, een dikkere poer en het bekleden van de fundering met bijv. rubber of EPS) worden ook in dit model doorgerekend. De trillingen worden door de draagconstructie vaak versterkt. Hierbij zijn meerdere effecten te onderscheiden, waarbij met name rotatie van het gebouw als geheel (op de ondergrond), doorbuiging en vering van het gebouw op zijn fundatie een rol spelen. Bij hogere of slappere gebouwen speelt ook doorbuiging en torsie (rotatie om een verticale as in het gebouw) een rol. Het principe van rotatie is rechts weergegeven.

Verticale trillingsgolven zorgen voor rotatie van het gebouw, waardoor met name in hogere gebouwen horizontale trillingen ontstaan. Dit effect noemen we Hzx, en is afhankelijk van: › Afmetingen van het gebouw (breedte, lengte, hoogte) › Gewicht van het gebouw › Type en gewicht van de fundering › Stijfheid van de ondergrond Het tweede principe, dat van doorbuiging van het gebouw, is rechts weergegeven. Hierbij zijn met name de horizontale trillingsgolven maatgevend, die bij slappere gebouwen zorgen voor doorbuiging van het gebouw, en daarmee voor horizontale trillingen hoger in het gebouw. Dit effect noemen we Hxx, en is afhankelijk van: › Afmetingen van het gebouw › Constructietype (stijfheid, starheid van verbindingen, open ruimtes) › Gebruikte materialen

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 38 < Het derde principe, dat van vering van het gebouw op zijn fundatie, is rechts weergegeven. Dit principe speelt vooral een rol bij wat hogere gebouwen, of bij gebouwen met een slappe onderlaag of lokaal slappere elementen (denk aan kolommen en balkenstructuren). Dit effect noemen we Hzz, en is afhankelijk van: › Hoogte van het gebouw › Constructietype (stijfheid, starheid van verbindingen, open ruimtes) Het vierde principe, dat van torsie van het gebouw, is rechts weergegeven. Dit principe speelt vooral een rol bij wat hogere gebouwen, of bij gebouwen met een slappere constructie. Dit effect noemen we Hxy, en is afhankelijk van: › Hoogte van het gebouw › Constructietype (stijfheid, starheid van verbindingen, open ruimtes) › Afmetingen van het gebouw (symmetrie) Trillingen worden doorgaans als maatgevend ervaren in het midden van de vloeren, waar de doorbuiging het grootst is en de laagste eigenfrequentie optreedt. In specifieke gevallen, met name op stijve zandgronden en bij hoge trillingsfrequenties, kan ook de zogenaamde tweede buigmodus van een vloer een rol spelen. In Buildyn worden daarom beide effecten gemodelleerd. De eerste buigmodus van de vloer (bij de eerste eigenfrequentie) is simpele doorbuiging, zoals weergegeven in de principeschets rechts.

Met name de eigenfrequentie (de frequentie waarvoor de vloer gevoelig is) en de demping bepalen in hoeverre de trillingen worden opgeslingerd. De trillingen zijn het hoogst in het midden van de vloer. Dit effect noemen we Hzz1, en is afhankelijk van: › Type vloer (doorsnede, materiaal, en bij beton: gescheurd of ongescheurd) › Afmetingen van de vloer › Type oplegging

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 39 < Bij de tweede buigmodus van de vloer (bij de tweede eigenfrequentie) zijn de trillingen maximaal op ongeveer ¼ van het vloerveld, zie de principeschets rechts. Dit effect noemen we Hzz2, en is afhankelijk van dezelfde parameters als Hzz1. Uiteindelijk zorgen alle gebouwbewegingen samen voor een versterking van de trillingen tussen de fundering en de vloer. In de hiernavolgende figuren zijn deze totale overdrachten in de X-, Y- en Z-richting van het gebouw weergegeven. Voor de vloeren wordt onderscheid gemaakt tussen de Hzz1 en de Hzz2- beweging, omdat beide niet op hetzelfde punt kunnen optreden (Hzz1 is maximaal in het midden van de vloer, Hzz2 op een kwart van de randen). Uit evaluatiemetingen blijkt dat model door de kalibratie met praktijkdata een nauwkeurigheid heeft die in de meeste gevallen significant beter is dan een Eindige Elementenmodel. Dat komt doordat de resultaten van het Buildyn-model gebaseerd zijn op werkelijke (as-built) data, terwijl een Eindige Elementenmodel zeer gevoelig is voor de gebruikte input t.a.v. bijv. demping en stijfheden.

Qua detailniveau, zoals omschreven in de Handreiking Nieuwbouw en Spoortrillingen (Tabel 10.3), gaat het daarom doorgaans om een model op niveau IV: een 3D-model , mits lokale onderdelen (zoals uitkragingen) specifiek zijn gemodelleerd omdat de empirische praktijkdata hierop minder nauwkeurig is. In deze subparagraaf geven we een aantal voorbeelden uit de praktijk waarin we een vergelijking maken tussen gemeten en vooraf berekende overdrachten. Het betreft gebouwen waar een validatiemeting is gedaan en vooraf een model is gemaakt van de bebouwing op basis van tekeningen. Het eerste gebouw is het Utrechtse Stadskantoor, een constructie met stalen diagonalen, een betonnen kern en betonnen vloeren. De berekende en gemeten overdrachten zijn weergegeven in Figuur 18. Figuur 18 Staskantoor in Utrecht, links de gemeten en berekende overdrachten, rechts een foto van het gebouw

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 40 < De belangrijkste verschillen tussen model en meting zijn: 1. Vanaf ca. 20 Hz is de overdracht in het model lager (verticale richting). Relevant hierbij is dat de trillingen bij die frequenties weinig energie hebben. Op basis van deze berekeningen lijkt het alsof het model de demping overschat bij hogere frequenties. 2. Verder zien we kleiner verschuivingen in de eigenfrequenties, vermoedelijk door verschillen in constructie en materiaalstijfheden, of verschillen in belasting. Het tweede gebouw is het Noordgebouw in Utrecht, een constructie met stalen kolommen en Comflorvloeren. De berekende en gemeten overdrachten zijn weergegeven in Figuur 19. Figuur 19 Noordgebouw in Utrecht, links de gemeten en berekende overdrachten, rechts een foto van het gebouw Hier zien we wat grotere verschillen tussen model en meting: 1. De laagste eigenfrequentie wordt door het model wat overschat, blijkbaar is het gebouw toch iets slapper (mogelijk slappere verbindingen) dan het model inschat. 2. Verder zien we dat het model de verticale opslingering van de trillingen rond 10 Hz overschat. Relevant hierbij is dat dit een vrij uniek gebouw is, waarvoor de database van het model beperkt is. Mede daardoor zit er een relatief grote onzekerheidsmarge op de resultaten.

Het derde gebouw is een appartementengebouw in Utrecht, een constructie met prefab betonnen wanden, breedplaatvloeren en onderin een open kolommenstructuur. De berekende en gemeten overdrachten zijn weergegeven in Figuur 20.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 41 < Figuur 20 Appartementengebouw in Utrecht, links de gemeten en berekende overdrachten, rechts een foto van het gebouw Het model heeft hier een aantal afwijkingen van de metingen. We zien dat de demping in het model bij de laagste eigenfrequentie hoger is, waardoor de overdracht daar wat wordt onderschat. De piek in de modeloverdracht rond 6 Hz zien we niet terug in de metingen. Het vierde gebouw is een wat oudere woning in Tiel, opgebouwd uit een conventionele constructie van metselwerk en met houten vloeren. De berekende en gemeten overdrachten zijn weergegeven in Figuur 21. Figuur 21 Vrijstaande woning in Tiel, links de gemeten en berekende overdrachten, rechts een foto van het gebouw Het model is hier vrij nauwkeurig, doordat de database goed gevuld is met tientallen vergelijkbare woningen. Het vijfde gebouw is een vrijstaande woning in Prinsenbeek, opgebouwd uit prefab beton en afgewerkt met metselwerk. De vloeren bestaan uit leidingplaatvloeren met een 80 mm smeervloer. De berekende en gemeten overdrachten zijn weergegeven in Figuur 21.

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 42 < Figuur 22 Twee-onder-een-kapwoning in Prinsenbeek, links de gemeten en berekende overdrachten, rechts een foto van het gebouw De gemeten overdracht is hier erg laag, het model geeft een beperkte overschatting van de trillingen. Op basis van de resultaten uit stap 3 en 4, en met behulp van vergelijking 1, worden vervolgens de trillingsspectra in het gehele plangebied bepaald. De invloed van puntbronnen wordt separaat meegenomen, waarbij de trillingen van de puntbronnen energetisch worden opgeteld bij de trillingen van het doorgaande spoor. Na deze stap zijn de trillingen ter plaatse van de randen van het gebouw op maaiveld bekend. In de volgende stap worden de resultaten op maaiveld vertaald naar de resultaten op de fundering van het gebouw. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de resultaten uit stap 5 en stap 6. De trillingsspectra op de fundering worden berekend met behulp van vergelijking 2: 𝑉𝑥,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔(𝑓) 𝑉𝑦,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔(𝑓) 𝑉𝑧,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔(𝑓) = √[ 𝐶𝑓,𝑥𝑥2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑦𝑥2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑧𝑥2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑥𝑦2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑦𝑦2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑧𝑦2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑥𝑧2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑦𝑧2 (𝑓) 𝐶𝑓,𝑧𝑧2 (𝑓) ] ∙ [ 𝑉𝑥,𝑚𝑣2 (𝑓) 𝑉𝑦,𝑚𝑣2 (𝑓) 𝑉𝑧,𝑚𝑣2 (𝑓) ] (2) Hierin zijn Cf,ii de frequentie-afhankelijke overdrachten van maaiveld naar fundering, zoals deze volgen uit het model. Dominant hierin zijn vooral de dikgedrukte) diagonale coëfficiënten.

Door vervolgens Vi,fundering(f) te delen op Vi,mv(f) in een hoek van het gebouw ontstaat een beeld van de vaak gepresenteerde overdracht Cf(f) van maaiveld naar fundering. In de volgende stap worden de resultaten op de fundering vertaald naar de resultaten op de vloeren in het gebouw. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de resultaten uit stap 5, 6 en 7. De trillingsspectra op de vloeren worden berekend met behulp van vergelijking 3:

WBD2024-009 Trillingsonderzoek Harmonielaan in Diemen 43 < 𝑉𝑥,𝑣𝑙𝑜𝑒𝑟(𝑓) 𝑉𝑦,𝑣𝑙𝑜𝑒𝑟(𝑓) 𝑉𝑧,𝑣𝑙𝑜𝑒𝑟(𝑓) = √[ 𝐻𝑥𝑥2 (𝑓) 𝐻𝑦𝑥2 (𝑓) 𝐻𝑧𝑥2 (𝑓) 𝐻𝑥𝑦2 (𝑓) 𝐻𝑦𝑦2 (𝑓) 𝐻𝑧𝑦2 (𝑓) 𝐻𝑥𝑧2 (𝑓) 𝐻𝑦𝑧2 (𝑓) 𝐻𝑧𝑧2 (𝑓) ] ∙ [ 𝑉𝑥,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔2 (𝑓) 𝑉𝑦,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔2 (𝑓) 𝑉𝑧,𝑓𝑢𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔2 (𝑓) ] (3) Hierin zijn Hfi de frequentie-afhankelijke overdrachten van maaiveld naar fundering, zoals deze volgen uit het model. Door vervolgens Vi,vloer(f) te delen op Vi,fundering(f) in een hoek van het gebouw ontstaat een beeld van de vaak gepresenteerde overdracht Cv(f) van fundering naar de vloer. Als voorbeeld zijn de overdracht Cf (maaiveld naar fundering) en Cv (fundering naar vloer) voor het midden van de vloer op de hoogste verdieping van het maatgevende appartement weergegeven in Figuur 23 voor een constructie met tunnelbouw en breedplaatvloeren van 250 mm. Figuur 23 Overdracht Cf (boven) en Cv van fundering naar midden vloer voor maatgevende appartementen (3e verdieping, jongerenappartementen). In de laatste stap worden de te toetsen grootheden Vmax en Vper bepaald. Hiervoor volgen we de volgende procedure: 1. Per gemeten treinpassage berekenen we het trillingsspectrum op de vloer van het gebouw, op basis van de resultaten uit stap 8. 2.

We berekenen de Vi,max,rms op basis van het trillingsspectrum op de vloer en vanuit het originele meetpunt (op maaiveld of de fundering), waarna we de verhouding tussen die twee bepalen en de gemeten Vi,max hiermee corrigeren. Hiermee krijgen we een zo nauwkeurig

mogelijke inschatting van | Vi,max op de vloer in het geplande gebouw. Deze methode is gebaseerd op de methode zoals gebruik in de | Beleidsregel trillinghinder spoor | (Bts), waar de Vmax ook wordt berekend op basis van de | Vrms8 3. We berekenen de maximale trillingssterkte per vloer, door over alle meetrichtingen heen (X, Y en Z) en over alle rekenpunten op de vloeren heen het maximum te bepalen. 4. Vervolgens berekenen we conform de procedure uit de SBR B | -richtlijn de gemiddelde trillingssterkte | Vper. De resultaten toetsen we aan het beoordelingskader, de SBR B | -richtlijn. Zoals in paragraaf | 3.3.5 is toegelicht, zitten er diverse onzekerheden in het onderzoek. Dat varieert van onzekerheden in de metingen, in de opbouw van de bodem, variaties in kwaliteit van de bouwmaterialen en verschillen tussen ontwerp en uitvoering, tot onzekerheden in de gebru | ikte modellen. In dit onderzoek is daar als volgt mee omgegaan: van elke parameter is een onzekerheid bepaald, met uitzondering van de daadwerkelijk gemeten trillingen.

| Voor de belangrijkste modelparameters is dat globaal het volgende: > | Beton: 10% op stijfheid, 5% op massa en 15% op demping > | Metselwerk: 15% op stijfheid, 5% op massa en 20% op demping > | Staal: 5% op stijfheid, 5% op massa en 15% op demping > | Gebouwinrichting: 25% op massa, 35% op demping > | Bodemopbouw: | 15% op stijfheid, 15% op massa, 25% op demping > | Hout: 25% op stijfheid, 10% op massa en 25% op demping (maar hier niet van toepassing) Zoals in paragraaf | 3.3.5 is toegelicht, kunnen | de trillingen | door het jaar heen ook variëren, maar het is met een meetduur van een week (of zelfs een maand) niet mogelijk om te bepalen of de meting is uitgevoerd op een moment dat de trillingen hoger of lager dan het gemiddelde op deze locatie zijn. In werkelijkheid | kunnen de trillingen dus zowel hoger als lager zijn, maar het globale beeld van de verwachte trillingen wijzigt daarmee niet wezenlijk: er ontstaat niet ineens een onaanvaardbaar woon | - en leefklimaat t.a.v. trillingen. Voor alle andere parameters is, op basis van metingen, de random forestanalyse op de database met gebouwen en de afwijking van de geplande bebouwing en de bebouwing in de database, een inschatting gemaakt van de onzekerheden in de parameters (zoals demping | en stijfheid van de onderdelen) en modellen (zoals onzekerheid in hoe goed het model de overdrachten kan berekenen).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://diemen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/6d7e7af1-7970-48ab-97c4-da321aaf6b17?agendaItemId=8521c598-0def-42b2-a0b2-c392c6c40a7f