20240711 Startnotitie koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed

Startnotitie Koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed

1

Inhoud 1.

2.

Introductie ...................................................................................................................................... 2 1.1

Aanleiding .............................................................................................................................. 3

1.2

Doelstellingen ........................................................................................................................ 4

Uitgangspunten............................................................................................................................... 5 Nota omgevingskwaliteit ................................................................................................................ 5 Nota Erfgoed ................................................................................................................................... 5

3.

4.

Participatie ...................................................................................................................................... 6 3.1

Impact .................................................................................................................................... 6

3.2

Samenwerking ....................................................................................................................... 6

3.3

participatie en communicatie doelstellingen ........................................................................ 6

3.4

Betrokkenen .......................................................................................................................... 7

3.5

Participatiemiddelen ............................................................................................................. 7

3.6

Communicatiemiddelen ........................................................................................................ 8

Proces .............................................................................................................................................. 8 4.1

Fasering ................................................................................................................................. 8

4.2

Besluitvorming ....................................................................................................................... 8

4.3

Planning ................................................................................................................................. 8

4.4

Projectorganisatie.................................................................................................................. 9

4.5

Financiën................................................................................................................................ 9

1. Introductie In deze startnotitie wordt beschreven op welke manier de gemeente Diemen wil komen tot nieuw beleid rondom Omgevingskwaliteit. Door omgevingskwaliteit, en erfgoed als belangrijk onderdeel hiervan, voelen bewoners zich thuis in Diemen. Ze herkennen zich in hun omgeving en zo zorgt het voor een fijn thuis in Diemen. Het draagt bij aan de identiteit van Diemen. Juist met de enorme ruimtelijke ontwikkelingen die Diemen in de afgelopen jaren heeft doorgemaakt, is het belangrijk om stil te staan bij wat we hebben. Hiermee kunnen we vervolgens goed op weg naar de toekomst. De invoering van de Omgevingswet en het huidige beleid dat niet meer aansluit bij huidige wensen, is de aanleiding om nieuw beleid te maken. We kiezen ervoor om de onderwerpen omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed te bundelen, omdat cultureel erfgoed een belangrijke pijler is om tot een goede omgevingskwaliteit te komen. Uiteindelijk zal dit beleid terecht komen in een Nota Omgevingskwaliteit en daarnaast, voor het onderdeel erfgoed, in een Nota Erfgoed. We splitsen de werkzaamheden daarom op in twee fasen. We stellen eerst een koersdocument op voor beide onderwerpen en daarna werken we verder aan een Nota Erfgoed en een Nota Omgevingskwaliteit. Zo zorgen we ervoor dat we deze aspecten van het omgevingsbeleid integraal bekijken. 2

uidig beleid elstandsnota iemen

eleidsnota ultuurhistorie iemen

oers uit e en naar nieuw beleid oersdocument

mgevingskwaliteit en rfgoed

ieuw beleid ota mgevingskwaliteit

ota rfgoed

Naast de beleidsstukken zijn er ook twee verordeningen die verband houden met dit onderwerp: -

Erfgoedverordening Diemen 2023; Verordening op de gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Diemen 2023.

Deze verordeningen worden op dit moment niet gewijzigd en zijn dus geen onderdeel van deze beleidswijziging. Het zou wel kunnen dat te zijner tijd de regels in deze verordening aangepast worden, op basis van wat is vastgesteld in de twee nota’s. Door te beginnen met het opstellen van een koersdocument stellen we gesprekken en participatie over omgevingskwaliteit centraal, zowel met de Diemenaren, de mensen die werken in Diemen en de Diemense organisaties. Ook binnen de eigen organisatie voeren we gesprekken met een ambtelijke werkgroep en consulteren we de gemeenteraad over deze onderwerpen.

1.1 Aanleiding De belangrijkste aanleiding om nieuw beleid te maken is de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden. Het motto van de wet is ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen van kwaliteit.’ De Omgevingswet is gericht op het in onderlinge samenhang: a. Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit; b. Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Volgens de Memorie van Toelichting bij de Omgevingswet omvat omgevingskwaliteit onder meer aspecten van “cultureel erfgoed, de architectonische kwaliteit van bouwwerken, 3

stedenbouwkundige kwaliteit en de kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten.”1 Omgevingskwaliteit is dus een belangrijke pijler van de Omgevingswet. De huidige beleidsstukken zijn daarnaast verouderd, zowel door nieuwe wetgeving als maatschappelijke ontwikkelingen. De Nota Omgevingskwaliteit vervangt de Welstandsnota Diemen 2012. Sinds 2012 is er wettelijk veel veranderd. Een belangrijke verandering is de regeling van vergunningsvrij bouwen, zoals opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving. De huidige regeling is namelijk gebaseerd op het principe, dat aan de voorkant van een gebouw weinig tot niet vergunningsvrij mag worden gebouwd en aan de achterkant veel. Dit beginsel wordt gehanteerd ter bescherming van de ruimtelijke kwaliteit van openbare ruimtes. Daarom zijn de meeste bouwaanvragen, die niet zichtbaar zijn vanaf de openbare weg inmiddels vergunningsvrij. Dit principe is geen onderdeel van het huidige welstandsbeleid en vraagt dus om aanpassing. Het huidige cultuurhistorische beleid is uit 2003. De wettelijke kaders en inzichten rondom erfgoed zijn in de afgelopen 20 jaar behoorlijk veranderd, waardoor er een andere focus op erfgoed is komen te liggen.

Een recent voorbeeld hiervan is dat Nederland in januari 2024 het Europese verdrag van Faro heeft getekend. In dit verdrag wordt de mens en samenleving en hun relatie met erfgoed centraal gesteld. Met de invoering van de Erfgoedwet in 2016 en in januari 2024 de Omgevingswet zijn er verschillende nieuwe instrumenten voor andere type bescherming ontstaan, die gebruikt kunnen worden om het erfgoed van Diemen op verschillende manieren te beschermen. Dit naast de al langer bestaande monumentale status. Daarnaast is de Beleidsnota Cultuurhistorie Diemen 2003 voornamelijk gericht op archeologie en de bestaande monumenten. In dit stuk zijn geen waarderingskaders opgenomen voor cultuurhistorische structuren en naoorlogs erfgoed, waarbij inmiddels ook steeds meer aandacht naar post-65 erfgoed gaat.

1.2 Doelstellingen Met het nieuwe beleid voor omgevingskwaliteit en erfgoed willen we een waardevolle en aantrekkelijke omgeving creëren waar mensen graag willen wonen, ondernemers zich willen vestigen en bezoekers kunnen genieten. Wat van waarde is, willen we mooi houden en nieuwe ontwikkelingen moeten passen in de ‘couleur locale’ van iemen. We starten hiervoor dus met een koersdocument om vervolgens de Nota Omgevingskwaliteit en de Nota Erfgoed uit te werken. Het doel van dit nieuwe beleid is: -

1

Omgevingskwaliteit te behouden en te stimuleren bij ontwikkelingen; De historie en de beleving van een gebied herkenbaar houden, zodat onze bijzondere gebieden zich blijven onderscheiden van andere gebieden; Ruimte bieden voor dynamiek, voor benutten en ontwikkelen. Daarbij wordt ook rekening gehouden met maatschappelijke opgaven zoals bijvoorbeeld de energietransitie en klimaatadaptatie.

Kamerstuk 33962, nr. 3 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

4

Om dit te doen is het belangrijk om de huidige omgevingskwaliteit te beschrijven en waarderen. Zo waarborgen we dat de omgevingskwaliteit ook in de toekomst op een goede manier wordt meegewogen bij ruimtelijke ingrepen in de fysieke leefomgeving.

2. Uitgangspunten Er zijn een aantal wensen en noodzakelijkheden die we in de twee beleidsstukken willen laten landen. Deze zijn ontstaan door ontwikkelingen van de afgelopen tijd die in Diemen of breder in de maatschappij hebben plaatsgevonden. Deze wensen zullen ook getoetst worden in de sessies om tot het koersdocument te komen en vervolgens in het beleid (eventueel aangepast) opgenomen worden. Hieronder de uitgangspunten per beleidsstuk beschreven:

Nota omgevingskwaliteit Naast de gewijzigde wetgeving en ontwikkelingen in de maatschappij geven de nieuwe woonwijken Plantage de Sniep en Holland Park redenen om een Nota omgevingskwaliteit te schrijven. Voor deze gebieden zijn in 2012 geen welstandscriteria vastgesteld. Nu alle bouwkavels in Plantage de Sniep zijn verkocht en bebouwd en steeds grotere delen van Holland Park zijn ontwikkeld, willen we deze gebieden weer opnemen in het welstandsbeleid. Het Vattenfall-terrein willen we ook opnemen in de Nota Omgevingskwaliteit. Er vinden hier veel ontwikkelingen plaats, die vooral op het landschappelijke karakter van de omringende gebieden een grote (visuele) impact kunnen hebben. Daarom is het belangrijk om ook in dit gebied duidelijke richtlijnen te stellen, hoe deze ontwikkelingen hier passend kunnen plaatsvinden. Het doel van het welstandstoezicht blijft wel ongewijzigd: bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteiten van de bouwwerken in de gemeente die daarmee een goede omgevingskwaliteit stimuleren. Deze nota richt zich op de ruimtelijk visuele aspecten van cultureel erfgoed, landschap, stedenbouw en het uiterlijk van bouwwerken. Deze nota kan daarbij op verschillende manieren bijdragen: -

als bron van informatie en inspiratie voor initiatiefnemers, betrokkenen en de gemeente; voor de begeleiding van een initiatief waarbij de gemeente de nota als uitgangspunt neemt en initiatiefnemers stimuleert om de kwaliteitsdoelen na te streven; als beoordelingskader bij vergunningplichtige activiteiten en voor handhaving bij bestaande situaties (excessen).

Nota Erfgoed In Diemen is een herwaardering voor het erfgoed ontstaan, o.a. met het toewijzen van een aantal gemeentelijke monumenten en in het algemeen meer aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte (omgevingskwaliteit). In de Omgevingsvisie 2040 wordt op verschillende plekken gesproken over de kwaliteiten van gebieden en is de wens neergelegd om de identiteit van Diemen te versterken en het bijzondere erfgoed en bebouwing in de toekomst (nog) meer op waarde te schatten. Hoewel het huidige erfgoedbeleid de basis legt voor het beschermen van het erfgoed in Diemen, bevat het geen visie hoe om te gaan met het erfgoed. Er zijn geen waarderingskaders opgenomen voor de verschillende cultuurhistorische structuren, zoals dijken, de trekvaarten of het 5

polderlandschap. Daarnaast is er ook in de nota weinig aandacht voor het naoorlogse erfgoed en geen aandacht voor het post-65 erfgoed. Een waardering voor specifieke objecten en stedenbouwkundige structuren uit deze periode is gewenst. Met deze nieuwe waarderingskaders en de wettelijke instrumenten uit de Erfgoedwet en nu de Omgevingswet, kunnen we in Diemen gebouwen, onderdelen van buurten of landschappelijke structuren beschermen. Door deze kenmerkende delen van Diemen te behouden en te versterken, werken we aan een betere omgevingskwaliteit. De zichtbare landschappelijke structuren dragen bij aan de identiteit van Diemen, net als de diversiteit van de verschillende wijken.

3. Participatie Door te starten met een koersdocument, zetten we participatie voorop. Het is een essentieel onderdeel bij het opstellen van het koersdocument. We zien dit als een oriënterende fase waarin we inventariseren en onderzoeken wat de wensen zijn voor de inhoud van het nieuwe beleid op het vlak van omgevingskwaliteit en van erfgoed. Betrokkenen kunnen aangeven wat zij belangrijk vinden in Diemen met betrekking tot omgevingskwaliteit en erfgoed (welke plekken, structuren of gebouwen zijn van belang) en wat zij van de gemeente verwachten op dit gebied. Zoals beschreven in het ambitiedocument 'Voor en Met Diemen', draagt participatie bij aan samenwerking, externe deskundigheid en diversiteit. Betrokkenen kunnen waardevolle kennis en expertise inbrengen, wat kan resulteren in (creatieve) verbeteringen van het koersdocument en daarmee de opvolgende nota’s. Het adviesbureau voert de participatie, in overleg, uit met de interne collega’s.

3.1 Impact Op dit moment is het nog onduidelijk wat precies de impact zal zijn van het koersdocument en de ota’s mgevingskwaliteit en rfgoed. et is voor het eerst dat we integraal in iemen nadenken over omgevingskwaliteit en erfgoed. We gaan daarom uit van een gemiddelde impact. In het kader van participatie, zoals beschreven in Voor en Met Diemen, identificeren we drie participatiecategorieën. Het koersdocument en de nota’s hebben een schaalniveau dat van toepassing is op de gehele gemeente. Het nieuwe beleid richt zich op collectieve en maatschappelijke belangen. Categorie Impact Belangen Schaalniveau

Klein Gering Individueel Omwonende/Straat

Middel Gemiddeld Collectief Buurt/Wijk

Groot Groot Maatschappelijk Gemeente

Tabel 1

3.2 Samenwerking Voor het opstellen van het koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed en het participatietraject werken we samen met een adviesbureau. De gemeente en het adviesbureau zijn samen verantwoordelijk voor de participatie. Het adviesbureau levert een participatievoorstel aan. Bij elke gelegenheid waar externe partijen betrokken moeten worden of op de hoogte gesteld worden, stemt de projectleider dit af met de communicatieadviseur en de portefeuillehouders.

3.3 participatie en communicatie doelstellingen De doelstellingen van participatie en communicatie bij het opstellen van de Koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed zijn:

6

-

Het informeren en betrekken van betrokkenen; Het inventariseren van belangen; Het verzamelen van kansen, knelpunten, ideeën en wensen; Het toetsen van doelen en ambities; Het creëren van draagvlak.

3.4 Betrokkenen We houden bij het opstellen van het koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed rekening met verschillende betrokkenen, zij worden op verschillende manieren geraadpleegd. Er kan worden gedacht aan de volgende groepen: -

Inwoners; Ondernemers Relevante maatschappelijke organisaties, zoals de lokale historische vereniging, ondernemersvereniging en culturele organisaties; Woningcorporaties.

3.5 Participatiemiddelen De aanpak van participatie bespreken we met het adviesbureau en de communicatieadviseurs van Diemen en voldoet aan de maatstaven voor participatie zoals deze geschetst zijn in het kader van Voor en Met Diemen. We voorzien op dit moment de volgende participatiemiddelen om in te zetten op de bovenstaande doelstellingen van communicatie en participatie (deze participatiemiddelen kunnen nog worden veranderd): -

-

-

-

-

Bijeenkomsten – We organiseren bijeenkomsten om wensen en ideeën te inventariseren. Hiervoor nodigen we vooral de verschillende organisaties uit. Doel: een overzicht van wensen, ideeën, doelen en ambities vanuit verschillende betrokkenen. Diepte-interviews met sleutelfiguren (bijvoorbeeld kenners van bepaalde gebieden of inhoudelijke experts). Zij zijn extra betrokken bij het proces of hun zienswijze is extra belangrijk vanwege. Deze sleutelfiguren worden uitgenodigd voor een diepte-interview. Doel: een overzicht van wensen, ideeën, doelen en ambities vanuit sleutelfiguren. Enquête – Inwoners kunnen bijvoorbeeld middels een (digitale) enquête worden geraadpleegd over hun wensen en ideeën met betrekking tot omgevingskwaliteit en erfgoed. Terinzagelegging – We geven iedereen de mogelijkheid om een reactie te geven gedurende een periode van minimaal zes weken. Doel: inspraakreacties op het ontwerp. Alle betrokkenen die hebben deelgenomen aan een of meerdere onderdelen van het participatietraject worden uitgenodigd reactie te geven op de terinzagelegging. Ook de aangrenzende gemeentes zullen in kennis worden gesteld. Interne werksessie – We denken met alle betrokken collega’s vanuit de gemeente na over omgevingskwaliteit en erfgoed in Diemen. We maken een integraal beeld dat samen met de informatie uit het participatietraject de basis vormt voor het koersdocument.

Doel: een integraal beeld van de doelen en ambities vanuit de gemeente.

7

3.6 Communicatiemiddelen Om de participatie uit te voeren zullen we verschillende communicatiemiddelen inzetten. We zullen aan het adviesbureau aangeven welke communicatiemiddelen vanuit de gemeente Diemen het meest passend worden geacht en welke kaders voor communicatie we handhaven. Bestaande communicatiekanalen zullen zo veel mogelijk worden ingezet. Doel van het inzetten van de verschillende communicatiemiddelen is het ophalen van: informatie, inzichten, wensen en (creatieve) ideeën.

4. Proces Door nu eerst een koersdocument op te stellen leggen we de link tussen alle aspecten van omgevingskwaliteit en krijgen we een integraal kader voor de uitwerking van een Nota Erfgoed en een Nota Omgevingskwaliteit. Met de aanpak op basis van participatie en gesprekken creëren we draagvlak en zorgen we voor een snellere uitwerking van de gekozen koers in de uiteindelijke beleidsnota’s.

4.1 Fasering Om tot de Nota Omgevingskwaliteit en een Nota Erfgoed te komen, werken we in twee fasen. In fase 1 leggen we de basis voor de verschillende thema’s die voor omgevingskwaliteit van belang zijn, zoals: -

Het ontstaan van Diemen De ruimtelijke kwaliteiten (wat is er nu en wat vinden we belangrijk), op het gebied van cultuurhistorie, monumenten, landschap, stedenbouw en architectuur.

Het eindproduct van deze eerste fase is het koersdocument, waarin we de uitgangspunten opstellen voor de uitwerking van zowel de Nota Erfgoed, als de Nota Omgevingskwaliteit. Het koersdocument bevat de integrale koers ten aanzien van omgevingskwaliteit dus inclusief de koers voor het erfgoedbeleid. Het geeft een hoofdopzet van de inhoud van het nieuwe beleid en aanbevelingen over de bijbehorende processen. We benaderen hiermee de verschillende aspecten van omgevingskwaliteit in samenhang.

4.2 Besluitvorming Deze startnotitie wordt vastgesteld door het college en gaat ter informatie/consultatie naar de raad. De gemeenteraad zal vervolgens bijgepraat worden over de hoofdlijnen van het koersdocument tijdens een bijpraatsessie. De input van bewoners en organisaties vormt de basis voor het koersdocument. Het koersdocument Omgevingskwaliteit en Erfgoed zal vervolgens door de gemeenteraad vastgesteld worden. Als het koersdocument door de gemeenteraad is vastgesteld kunnen de integrale Nota Omgevingskwaliteit en de meer gespecialiseerde Nota Erfgoed verder worden uitgewerkt. Beide beleidsnota’s worden vervolgens ook door de gemeenteraad vastgesteld.

4.3 Planning Het koersdocument met daarin de richting voor de inhoud van het nieuwe beleid wordt door de gemeenteraad vastgesteld. Daarna werken we de Nota Omgevingskwaliteit en de Nota Erfgoed uit.

8

De verwachting is dat het koersdocument afgerond zal zijn en gereed voor vaststelling door de gemeenteraad aan het begin van het vierde kwartaal van 2024. Vervolgens stelt de gemeenteraad een Nota Omgevingskwaliteit en een Nota Erfgoed eind 2025 vast. We verwachten daarvoor in fase 1 de volgende stappen te doorlopen: Startoverleggen met wethouders en ambtelijk Oriënterende gesprekken/sessies met: a. gemeentelijke adviescommissie, ondernemersvereniging, historische vereniging(en) en culturele organisaties; b. Inwoners van Diemen; Bijpraatsessie gemeenteraad Opstellen koersdocument Besluitvorming college van BenW koersdocument

Juli t/m september 2024 Q3 en Q4 2024 Oktober 2024

Oktober 2024 3 december 2024 December 2024/januari 2025 Februari 2025

4.4 Projectorganisatie Het project om te komen tot het koersdocument en de twee beleidsstukken die hierop volgen, wordt gezamenlijk opgepakt door Team Openbare Orde en Veiligheid en Vergunningen en Team Ruimtelijk Beleid, specifiek door de Senior Beleidsadviseur Vergunningen en de Beleidsadviseur Ruimtelijke Ordening en Cultuurhistorie. Naar verwachting zullen we de collega’s die zich bezig houden met de volgende onderwerpen vragen om mee te denken en lezen in dit project: -

-

Team handhaving o Toezichthouder Bouwen Team Openbare Orde en Veiligheid en Vergunningen o Casemanager vergunningen Team ruimtelijk beleid o Stedenbouw o Landschap o Natuur en recreatie Team Infra o Groen Team Beleid Samenleving o Cultuur en Sport Communicatieadviseur

4.5 Financiën e verwachting is dat we voor circa € 5. euro door een bureau een koersdocument kunnen laten opstellen. De twee vervolgdocumenten (Nota Omgevingskwaliteit en Nota Erfgoed) zullen afhankelijk van de koers die door het koersdocument bepaald wordt, worden uitgewerkt. De verwachting is dat het opstellen van de e twee beleidsdocumenten beide € 5. al kosten.

9

De kosten van het koersdocument en de Nota Omgevingskwaliteit kunnen geput worden uit het budget dat beschikbaar is voor de invoering van de Omgevingswet. Voor de Nota Erfgoed zal te zijner tijd budget worden aangevraagd via de reguliere P&C-documenten.

10