Praatstuk bestuursstijl en bewonersparticipatie voor 23 mei
Tekst van het document
Praatstuk bestuursstijl en bewonersparticipatie Inleiding Net als veel andere gemeenten in ons land, had ook Deventer in 2022 te maken met een lage opkomst van de gemeenteraadsverkiezingen. Dit kan worden gezien als een signaal dat veel inwoners zich niet meer gehoord en betrokken voelen bij besluiten van het lokaal bestuur en daarom geen gebruik meer maken van het democratische recht om de volksvertegenwoordigers te kiezen. Een volksvertegenwoordiging die, bij verder dalende opkomstpercentages, door slechts een minderheid wordt gekozen en daarmee nog slechts een minderheid representeert, dreigt haar legitimiteit als volksvertegenwoordiger te verliezen waarmee de afstand tussen bestuur en inwoners verder dreigt te groeien. Het is een opgave om de afstand tussen bestuur en inwoners te verkleinen door inwoners beter en tijdiger te betrekken bij besluiten die hen treft in de eigen leefomgeving. Daarnaast wil deze coalitie de handschoen oppakken om het samenspel tussen coalitie en oppositie zodanig in te vullen dat het leidt tot de beste keuzes voor de inwoners van de gemeente Deventer. We willen vorm en inhoud geven aan een bestuursstijl waarin coalitie en oppositie gezamenlijk verantwoording nemen voor de gemeente en haar inwoners en meer vanuit die gezamenlijkheid werken dan vanuit het klassieke Wij-Zij.
Een bestuursstijl waarbij alle fracties benaderbaar zijn voor onze inwoners en goed aansluiten bij de leefwereld. Een bestuursstijl waarin alle ideeën gehoord worden en waarin de vertegenwoordigende functie van de gehele raad tot zijn recht komt in de besluitvorming. Met dit praatstuk leggen we onze eerste gedachten over voorgaande voor aan de raad. We staan open voor suggesties en horen graag jullie kijk op deze zaken.
Wat zouden we raadsbreed kunnen doen?
De afgelopen raadsperiode is een raadsbrede werkgroep participatie actief geweest. Er zijn twee raadsbrede presentaties geweest waarbij een adviesbureau heeft meegewerkt aan een presentatie over de uitdagingen die inwonersparticipatie stelt aan het bestuur. Voortzetting (met een adviesbureau) zou goed zijn met de kanttekening dat participatie niet simpelweg belegd kan worden bij een werkgroep, maar dat dit commitment van de gehele raad vraagt. De aanjaagfunctie van de werkgroep kan worden versterkt met begeleiding van een ondersteunende partij waarbij de raad met elkaar wil spreken over participatie, zoals geopperd op 28 april. Het organiseren van een variant van het burgerberaad, een laagdrempelige markt over een thema waarin iedereen welkom is, is ook denkbaar. En zoals geopperd op 28 april zouden er korte gesprekken van raadsleden met inwoners georganiseerd kunnen worden. We staan open voor verbeteringen in de vorm en opzet van de werkwijze van raadstafels en raadsvergaderingen, waar dat de aansluiting met de inwoners kan vergroten of waar dat meer ruimte biedt voor de invulling van de volksvertegenwoordigende rol.
De agendacommissie, de tafelvoorzitters en de raad als geheel kunnen met elkaar bespreken wat zij vinden van de hoeveelheid en de lengte van de vergaderingen, de flexibiliteit tussen de stappen Beeldvorming, Oordeelsvorming en Besluitvorming, de lengte en complexiteit van de stukken en dergelijke. Meer focus op bestuursstijl en bewonersparticipatie vraagt iets van alle betrokkenen. Van de fracties in de raad (dat is aan de fracties), aan de raad als geheel, van de coalitie en oppositiepartijen, van het college, van de ambtelijke organisatie. De inwoners van Deventer moeten ondervinden en merken dat we de komende raadsperiode serieus werken aan een goed samenspel met onze inwoners.
Wat gaan we als coalitie doen?
Concepttekst coalitieakkoord Bestuursstijl en burgerparticipatie Wat betekent participatie voor ons? Net als heel veel andere gemeenten in ons land, had ook Deventer in 2022 te maken met een lage opkomst van de gemeenteraadsverkiezingen. Dit kan worden gezien als een signaal dat veel inwoners zich niet meer gehoord en betrokken voelen bij besluiten van het lokaal bestuur. De raad ziet het als een opgave om inwoners beter en tijdiger te betrekken bij besluiten die hen treft in de eigen leefomgeving of levenssfeer. Participatie en modern samenspel tussen overheid en samenleving hebben ook een concreet doel: het creëren van maatschappelijke meerwaarde. We willen de kennis en ervaring van inwoners en ondernemers goed benutten. Wat gaan we als coalitie doen?
Een goed samenspel tussen coalitie en oppositie vormde reeds een aanleiding bij de keus om tot een getalsmatig evenwichtige verdeling tussen coalitie en oppositie te komen. Aanvullend kiezen we voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen dat vooral de doelen en de ambities aangeeft op een beperkt aantal thema’s en daarmee ruimte geeft aan de gehele raad om mee te denken over de beste route op weg naar het gekozen doel. We zijn nu nog te vaak te terughoudend en voorzichtig om inwoners positie te geven in uitvoering, beheer en het maken van keuzes in hun eigen omgeving. Binnen bepaalde kaders en afspraken willen we hierin meer mogelijk gaan maken. Dat doen we dan vanuit het principe ‘ja, tenzij…’. In het eerste raadsjaar streven we naar de vaststelling van een participatieverordening en participatiebeleid. Deze geven richting aan de doelstellingen en de vorm van participatie (van informeren achteraf tot vroegtijdig en intensief betrokken worden bij de besluitvorming) die wordt toegepast bij welk soort besluit. Bij elk besluit dat in de raad speelt, wordt aangegeven welke trede op de “participatieladder” wordt gehanteerd en waarom. Er zijn al veel instrumenten beschikbaar. Denk aan het Forum, het correctief lokaal referendum, het digipanel, de burgerbegroting, het “right to act, to challenge and to bid” en andere vormen.
We willen raadsbreed bezien hoe we deze instrumenten actiever kunnen benutten of actualiseren (of laten rusten). Door middel van een pilot willen we experimenteren en leren van participatie. We willen samen met de raad een dossier kiezen, waarbij we heel bewust een zorgvuldig proces en duidelijke rolverdeling bespreken. De rol van de raad gaat bij participatie immers van het laatste woord naar het eerste woord. Recent is breed gepleit voor het nieuwe instrument burgerberaad waarbij een divers samengestelde groep inwoners tot een min of meer bindend advies komt voor een complex of taai vraagstuk dat blijft hangen in de reguliere besluitvormingswijze. We willen dit nieuwe instrument serieus met de raad beoordelen op bruikbaarheid en inzetbaarheid en gezamenlijk spelregels uitwerken. We willen binnen de komende raadsperiode stapsgewijs ervaring opdoen met dit nieuwe instrument.
Met WijDeventer (sinds 1992) was Deventer een voorloper op het gebied van het faciliteren van inwonersinitiatieven en we zijn nog altijd trots op deze formule, namelijk een lichte vorm van een burgerbegroting. We gaan met de wijkteams, dorpenplatform en betrokken ambtenaren in gesprek over hoe we deze formule kunnen uitbouwen of beter benutten. Bewonersnetwerken en lokale belangengroepen zijn van grote waarde. Zij bevorderen de sociale structuren en geven die een stem. Deze netwerken worden steeds belangrijk naarmate er meer participatie wordt georganiseerd, bijvoorbeeld over woningbouw en de energietransitie. In wijken en dorpen waar dit nog niet (goed) georganiseerd is, bekijken we of de gemeente inwoners hierbij kan ondersteunen. Het begeleiden van een goed participatieproces is arbeidsintensief voor alle actoren binnen de gemeente, maar met name voor de ambtelijke organisatie. Onze ambities vragen dan ook om extra capaciteit.