Gemeente Deventer Accountantsverslag 2022 (getekend)

Accountantsverslag Gemeente Deventer Boekjaar 2022

Aan de gemeenteraad van de gemeente Deventer Postbus 5000 7400 GC DEVENTER

ONDERWERP: Accountantsverslag 2022 KENMERK: 2306-13200 DATUM: 27 juni 2023

Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2022 van gemeente Deventer, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 23 augustus 2022, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Wij merken hierbij op dat de controle nog niet volledig is afgerond. Het belangrijkste openstaande punt betreft een aanbestedingskwestie (drijvende crisisnoodopvang). Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Hoogachtend, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

M.C.J.M. Bekker RA

Wij hebben u op 27 juni 2023 gemachtigd om onze controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2022.

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2022 een goedkeurende verklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. (Het oordeel wordt opgenomen na afronding van onze controlewerkzaamheden.)

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is nageleefd in 2022.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken geen materiële ongecorrigeerde fouten.

Bij onze controle van de naleving van de Europese aanbestedingswetgeving voor de inkopen 2022 hebben wij rechtmatigheidsfouten met een totale waarde van € 1.296.000 geconstateerd. Verder hebben wij bij de controle inzake de Jeugdwet een (geëxtrapoleerde) onzekerheid van € 837.000 geconstateerd als gevolg van een niet onderbouwde verlenging en verhoging van een reeds lopende indicatie van 1 jeugdzorgdossier. Voor een toelichting op het laatstgenoemde punt verwijzen wij u naar pagina 16 van dit verslag.

6

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen (Programma’s Openbare orde, Leefomgeving en Ruimtelijke ontwikkeling) behoeven niet in ons rechtmatigheidsoordeel te worden gewogen en zijn goed toegelicht in de paragraaf rechtmatigheid.

De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Als gevolg hiervan bedraagt de inherente onzekerheid inzake het PGB-budget thans € 2.355.000.

Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voor het vaststellen van de prestatielevering (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en WMO een onzekerheid van € 3.566.000.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 in overeenstemming is met de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Deventer voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten 2.1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - De jaarrekening; en - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 23 augustus 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. 2.2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 4.741.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 4.741.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 14.223.000

Rapporteringstolerantie

Op basis van het gemeentelijke controleprotocol € 474.000

2.3 Uitkomsten Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Deventer verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Uit onze controle blijken geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten. Wel zijn er onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid (en daarmee ook de rechtmatigheid) naar voren gekomen die betrekking hebben op de decentralisaties in het sociaal domein van in totaal € 5.921.000. Daarnaast zijn er rechtmatigheidsfouten geconstateerd van in totaal € 1.296.000 als gevolg van het niet naleven van de richtlijnen met betrekking tot Europees aanbesteden. Tot slot bestaat er een (geëxtrapoleerde) onzekerheid inzake de Jeugdwet ad € 837.000. De achtergrond van deze onzekerheid lichten wij toe op pagina 16 van dit verslag.

2.4 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Waardering van uw grondexploitaties (en dan specifiek A1 Bedrijvenpark en Steenbrugge);  Rechtmatigheid aanbestedingen;  Prestatielevering inkopen;  Wet Normering Topinkomens;  Prestatielevering sociaal domein;  Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. 2.5 Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2022 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. 2.6 Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management.

Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Belangrijke schattingsposten in de gemeentelijke jaarstukken zijn de grondexploitaties. Deze worden in de hierna volgende paragrafen behandeld.

9

2. Opdracht, scope en uitkomsten Fraude risico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2022 bevat voor het eerst een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt Het college dan wel het management bevindt zich in een positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een motief van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.

Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:  Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht, waarbij wij tevens aandacht hebben besteed aan significante transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening om. Verder hebben wij op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten geanalyseerd en beoordeeld en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;  Analyse van aanpassingen in de jaarrekening, die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;  Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden verricht:

Met betrekking tot de grondexploitaties hebben wij de plausibiliteit van de uitgangspunten op projectniveau gecontroleerd aan de hand van de economische inputparameters alsook backtestingwerkzaamheden. Daarnaast hebben we de toereikendheid van de verliesvoorzieningen en de nauwkeurigheid en volledigheid van de tussentijdse winstneming gecontroleerd; - Met betrekking tot de activa hebben wij vastgesteld of er sprake is van duurzame waardeverminderingen; - Met betrekking tot vorderingen hebben wij de inschatting van het college van de inbaarheid van de vordering en dientengevolge de omvang van de voorziening gecontroleerd. - Met betrekking tot de voorzieningen hebben we vastgesteld dat de uitgangspunten plausibel zijn. Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad. -



Het risico dat inkoopfacturen niet in overeenstemming zijn met de geleverde prestatie omdat de prestatie niet is ontvangen Wij hebben vastgesteld dat binnen het proces inkopen de prestatieakkoordverklaarder akkoord geeft voor de geleverde prestatie, waarna de budgethouder autoriseert conform de budgethoudersverordening. Op dit moment is er niet altijd sprake van een prestatieakkoordverklaarder, omdat dit technisch (geautomatiseerd) niet wordt afgedwongen, en daarnaast is onvoldoende structureel herleidbaar op welke basis de budgethouder de factuur autoriseert. De gemeente geeft aan dat de besturingsfilosofie en de risicobereidheid een bewuste keuze is. Deze kunnen afwijken van ons controlerisico op het gebied van inkoopprestatielevering binnen de jaarrekeningcontrole. De gemeente voert zelf gerichte analyses om de rechtmatigheid vast te stellen van inkopen waar een prestatieakkoordverklaarder ontbreekt. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd in de vorm van een vergrote statistische steekproef waarbij voor elke waarneming op basis van onderliggende stukken is vastgesteld dat de prestatie (zowel de prijs component als de hoeveelheid component) onderbouwd is.

10

2. Opdracht, scope en uitkomsten Het risico dat handmatige betalingen uitgevoerd worden aan niet-rechthebbenden Het risico ziet toe op handmatige betalingen waarbij betalingen niet via de reguliere crediteurenadministratie en de daaruit voortvloeiende betaallijsten gedaan worden, maar waarbij handmatig bankrekeningnummers worden ingevuld. Hierdoor bestaat de gelegenheid om via handmatige betalingen bewust betalingen aan onjuiste bankrekeningnummers te doen om zo gelden aan de organisatie te onttrekken. Met betrekking tot het uitvoeren van handmatige betalingen hebben wij gegevensgerichte deelwaarnemingen op de handmatige betalingen uitgevoerd. Hierbij hebben wij vastgesteld dat het juiste bedrag volgens de factuur betaald is aan het juiste bankrekeningnummer. Overall constateren wij dat fraude en fraudepreventie een onderdeel is waar de gemeente actief mee bezig is. Het college heeft een integriteitsbeleid en een klokkenluidersregeling geïmplementeerd en beschikt over een interne frauderisicoanalyse waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante interne controlemaatregelen gedefinieerd om deze frauderisico’s te mitigeren. De gemeente gaat hier ook op in de paragraaf rechtmatigheid van het bestuursverslag.

Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Deventer een sluitende meerjarenbegroting heeft. De provincie Overijssel heeft in haar schrijven van 13 december 2022 de gemeente onder regulier (repressief) toezicht geplaatst. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente licht dit zelf ook toe in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag.

11

Belangrijkste bevindingen

3.1 Grondexploitaties Algemeen Voor de jaarrekening 2021 was de oorlog in de Oekraïne een zogenoemde ‘gebeurtenis na balansdatum’. In de jaarrekening over boekjaar 2022 moet voor het eerst rekening gehouden worden met de effecten hiervan. Zowel de directe als indirecte gevolgen (stijgende energieprijzen en inflatie) kunnen grote gevolgen hebben.

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven: Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen)

150.000

2019 2020

De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen in 2022 fors toegenomen en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod; Stijgende energie- en grondstofprijzen; Krapte op de arbeidsmarkt; Stikstofproblematiek; Verduurzamingsopgave; Stijgende rente; Macro-economische factoren zijn minder stabiel. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

100.000

2021 2022

50.000 0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Balanswaarde

Geconstateerd dat boekwaarde, verliesvoorziening en balanswaarde wel fluctueren, maar in meerjarenperspectief een constant beeld laten zien. Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 16,1 miljoen. De afname van de balanswaarde per 31 december 2022 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2022

2021

Balanswaarde per 1 januari

64.024

47.038

Investeringen

18.347

24.065

Grondverkopen/opbrengsten

- 34.708

- 15.743

Tussentijdse winstneming

514

1.561

Mutatie verliesvoorziening

- 302

7.103

Balanswaarde per 31 december

47.875

64.024

13

3.1 Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s De grondexploitaties van de gemeente Deventer hebben nog een betrekkelijke korte resterende horizon (tot max 2027) en daarmee zal naar verwachting de komende jaren de boekwaarde verder dalen, aangezien er grofweg nog een keer zo veel opbrengsten (€ 111,8 miljoen) als kosten (€ 58,3 miljoen) moeten worden gerealiseerd. Verliesvoorziening De voorziening verlieslatende complexen is ten opzichte van 2021 nagenoeg gelijk gebleven. De grootste voorziening is die voor A1 Bedrijvenpark (€ 19,4 miljoen). Deze is ten opzichte van 2021 met € 2,7 miljoen overigens afgenomen. Evenwel wordt dit voordeel weer tenietgedaan door de noodzakelijke aanvulling van de verliesvoorziening voor complexen Cluster Havenkwartier (€ 1,0 miljoen) en Westfalenstraat (€ 1,5 miljoen). De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Deventer gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.

2023

2024-2025

2026 e.v.

Kostenstijging Kostenstijging plankosten

6,00% 6,00%

3,00% 4,00%

1,00% 4,00%

Opbrengststijging woningbouw Opbrengststijging bedrijfskavels

-1,00% 0,00%

-2,50% 0,00%

0,00% 0,00%

Discontovoet

2,00%

2,00%

2,00%

Rente

2,41%

2,61%

2,61%

Kostenstijging In de gemeentelijke calculaties per 1-1-2023 is een kostenstijging voor 2023 van 6% opgenomen, over 2024-2025 van 3% en over de resterende looptijd van 1%. De plankosten kennen andere parameters en zijn voor 2023 geïndexeerd met 6%, over 2024-2025 met 4% en over de resterende looptijd 1%.

Een kostenstijging van 6% voor 2023 en van 3% en 4% voor de plankosten over jaren 2024-2025 is in lijn met onze benchmarks. Voor de resterende looptijd is een kostenstijging van 1% ingerekend. Dit is lager dan het langjarig inflatiegemiddelde van 2%, dat gebruikelijk is. Evenwel is de financiële impact hiervan, gegeven het feit dat het overgrote deel van de in exploitatie genomen complexen dan al is afgerond, dusdanig gering dat wij dit uitgangspunt aanvaardbaar vinden. Opbrengstenstijging De voor de woningbouw gehanteerde opbrengstenstijging van 0% is basis van de benchmarks voor de eerste jaren plausibel. Voor op de langere termijn is 0% aan de voorzichtige kant. Een opbrengstenstijging van 2% zou over 2026 en verder passender zijn voor alle woningen, maar ook hier geldt dat de financiële impact hiervan, gegeven het feit dat het overgrote deel van de in exploitatie genomen complexen dan al is afgerond, dusdanig gering dat wij dit uitgangspunt aanvaardbaar vinden. Voor de bedrijfskavels is per 1-1-2023 is een opbrengstenstijging voor 2023 van 0% opgenomen alsook voor de gehele looptijd van de grondexploitatie. Een opbrengstenstijging van 0% is op basis van de benchmarks voor de jaren 2023, 2024 en 2025 plausibel. Voor op de langere termijn is een opbrengstenstijging van 0% laag, maar ook hier is de financiële impact zeer gering.

Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,61%. De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Deventer. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter aanvaardbaar. 14

3.1 Grondexploitaties A1 Bedrijvenpark Het totale projectgebied omvat circa 130 ha, waarvan circa 60 ha netto uitgeefbaar en bestemd voor de vestiging van bedrijvigheid. Het bestemmingsplan, ‘A1 Bedrijvenpark 2022’, is per 23-09-2020 onherroepelijk vastgesteld. Het plangebied is verdeeld in twee delen, oost en west. Het oostelijke deelgebied is recent bouwrijp gemaakt en de laatste kavels worden in 2023 overgedragen. Het deelgebied west wordt medio 2023 bouwrijp gemaakt en het eerste kavel is inmiddels verkocht. Volgens prognose zal het gros van de verkopen in 2024 plaats vinden en waarvan de laatste verkopen geraamd zijn in 2026. De verbetering van de resultaatverwachting (zie pagina 14) is nagenoeg volledig toe te schrijven aan de hoger getaxeerde uitgifteprijzen. In gemeentelijke systematiek van de waardering van de grondexploitaties worden de onafhankelijk, extern, getaxeerde waarden in beginsel als uitgangspunt gehanteerd. Wanneer de realisatie van de kavelprijzen onverhoopt achterblijft bij de taxatie heeft dat vanzelfsprekend gevolg voor het resultaat van het complex. De gemeente heeft dit onderkend en hier ook risico voor opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gezien de huidige (financiële, bancaire) ontwikkelingen vormt dit een punt van aandacht, adviseren wij de gemeente om de ontwikkeling hiervan actief te blijven volgen.

Steenbrugge Het woningbouwprogramma bestaat in totaliteit van Steenbrugge uit circa 1.200 woningen, waarvan al circa 400 woningen zijn gerealiseerd. Er staan nog 796 woningen voor fase 2 geraamd vanaf 1-1-2023. Het voornemen was om Steenbrugge te ontwikkelen in drie fasen, maar het complex is nu gericht op twee fasen. Fase 1 is nagenoeg afgerond en er wordt momenteel gestart met fase 2. Na verwachting is fase 2 medio 2027 afgerond. Er zijn meerdere projectontwikkelaars die een deel afnemen van deze 796 woningen. Dit is contractueel onderbouwd met de betreffende afnemende partijen. Alle kavels en/of woningen zijn plausibel onderbouwd door opgestelde en ondertekende koopovereenkomsten, taxatierapporten, grondprijsbrieven en WOZ-waardes. De ‘woningbouwkavels in verkoop’ (60 eenheden), subtotaal € 9,4 mln., zijn allemaal in optie uitgegeven en worden geleverd in 2023/2024.

Voor dit complex stijgen de civieltechnische kosten en drukken ook de nieuwe parameters voor kosten, opbrengsten en rente het planresultaat. De effecten daarvan worden tenietgedaan door de hoger getaxeerde opbrengsten. Dit resulteert in een toename van het geprognosticeerde resultaat van € 1,4 miljoen. Er zijn in 2022 opbrengsten gerealiseerd ad € 2,9 miljoen, derhalve heeft in 2022 een tussentijdse winstneming plaatsgevonden - berekend op basis van de POC-methode (percentage of completion, oftewel winst naar rato van voortgang) - van € 197.000. Wij hebben vastgesteld dat de berekening van de uitneembare winst juist heeft plaatsgevonden. Cluster Stadsentree Dit complex bestaat uit diverse onderdelen, waaronder het deelcomplex Teugseweg. Dit deelcomplex bevat onder meer een gekapitaliseerde grondwaarde van een huurovereenkomst gesloten met een exploitant, die op grond van de gemeente een reclamemast zou gaan exploiteren. In de raadsvergadering van 22 maart jl. heeft de raad zich in een aangenomen motie uitgesproken over reclamemasten langs de A1. De raad spreekt daarin uit dat het niet wenselijk is om reclamemasten langs de A1 te realiseren. Het niet realiseren van een reclamemast voor de grondexploitatie Teugseweg betekent dat de eerder geplande gronduitgifte (in de vorm van verhuur) niet wordt gerealiseerd.

Dit maakt dat het tekort van € 303.000 van de grondexploitatie ultimo 2022 op zal lopen naar € 756.000. Doordat het besluit door de raad is genomen ná balansdatum kwalificeert zich dit verslaggevingstechnisch als een gebeurtenis na balansdatum. Dat betekent dat de waardering van het deelcomplex ultimo 2022 nog geschiedt op basis van de veronderstelling dat de reclamemast en de bijbehorende opbrengst zal worden gerealiseerd. De verslaggevingsregels schrijven wel voor dat het besluit en de implicaties in de jaarrekening worden toegelicht als gebeurtenis na balansdatum. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente dit heeft gedaan.

15

3.2 Sociaal domein Algemeen De gemeente Deventer voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken in een enkel geval zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Konnected

Delegatie

WSW o.b.v. rijksbijdrage en uitvoeringslasten vaste bijdrage o.b.v. vastgestelde begroting

Tozo

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Jeugdwet Zin

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Wmo Zin

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Pgb’s

Jeugd en Wmo ZIN De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar.

Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd en gefactureerd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van de gemeente is verstrekt. Ondanks de tijdige uitvraag van de controleverklaringen heeft uw gemeente nog niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Eveneens is niet bekend wanneer deze controleverklaringen wel beschikbaar zijn voor uw gemeente. Daarbij komt dat geen controleverklaringen worden ontvangen van aanbieders met minder dan € 125.000 omzet. Het voorgaande zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de ZIN – jeugd en ZIN – WMO van € 3.566.000. Deze onzekerheden wegen wij mee in ons oordeel bij de jaarrekening van de gemeente. Toekenning jeugdwet In het kader van onze controle op de lasten die voortkomen uit de Jeugdwet voeren wij (onder andere) een dossiercontrole uit. Bij een van de in onze steekproef getrokken dossiers is geconstateerd dat de verlenging en ophoging van de indicatie is niet zichtbaar getoetst is door de gemeente. Hierdoor kan niet worden vastgesteld dat de toekenning aan de geldende wet- en regelgeving voldoet en wordt de betreffende uitbetaling van € 637 als financieel onzeker aangemerkt.

Om de impact van de geconstateerde onzekerheid over de gehele massa (de totale jeugdzorglasten 2022) te bepalen is de geconstateerde onzekerheid geëxtrapoleerd hetgeen leid tot een financiële onzekerheid van € 837.000. Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de van geldende weten regelgeving zijn verantwoord. Werkdeel (WSW) Uw gemeente heeft de uitvoering uitbesteed aan Konnected. Wij hebben vastgesteld dat de lasten zijn besteed en aansluiten op de door de gemeenschappelijke regeling verantwoorde lasten. 16

3.2 Sociaal domein en overige PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2022 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief en de financiële administratie voor de gemeente Deventer € 2.355.000. Aangezien het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf blijft om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen en de gemeente Deventer niet aanvullend c.q. zelfstandig onderzocht heeft of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn, werken de fouten en onzekerheden door in ons oordeel bij de jaarstukken van de gemeente Deventer.

Energietoeslag In 2022 is de nieuwe regeling Energietoeslag ingevoerd. Met deze regeling is geld beschikbaar gesteld als tegemoetkoming voor de hoge energielasten. De gemeente heeft in 2022 € 7.717.000 besteed aan deze regeling. Vanuit het Rijk heeft de gemeente een extra bijdrage ontvangen voor de Energietoeslag als onderdeel van de algemene uitkering. Dit bedrag is als onderdeel van het gemeentefonds vrij besteedbaar en moet derhalve als bate in de jaarrekening worden verwerkt. Wij hebben aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van deze nieuwe regeling en vastgesteld dat de middelen correct zijn verwerkt. Covid-19 In lijn met voorgaand jaar hebben we binnen onze controle specifiek aandacht gehad voor de effecten van Covid-19. Daarbij is aanvullend aandacht geschonken aan de geldstromen met betrekking tot de gevolgen van Covid-19. Wij hebben hierin geen bijzonderheden geconstateerd.

Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Deventer heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2022 toegelicht.

17

3.3 Rechtmatigheid Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en 2022 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2022. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings-)rechtmatigheid.

Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lasten werkelijk

Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging)

Telt overschrijding mee voor het oordeel?

Toelichting

€ 19,5 miljoen

€ 2,6 miljoen

Nee

De overschrijding wordt geheel gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

Programma Leefomgeving

€ 42,2 miljoen

€ 1,0 miljoen

Nee

De afwijking is veroorzaakt door verplicht toepassen verslaggevingsregels.

Programma Ruimtelijke ontwikkeling

€ 9,5 miljoen

€ 0,3 miljoen

Nee

De overschrijding wordt geheel gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

Programma

Programma Openbare orde en veiligheid

Wij hebben vastgesteld dat de overschrijdingen goed zijn toegelicht in de paragraaf rechtmatigheid.

18

3.3 Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk voor met name inhuur moeilijk volledig te beheersen. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een spendanalyse uitgevoerd op de inhuur en deze spendanalyse is vervolgens ook nog door de verbijzonderde interne controle integraal gecontroleerd. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor een beperkt aantal gemeentelijke inhuurtrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 990.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben controlewerkzaamheden gecontroleerd en delen deze conclusie. Wij hebben het genoemde bedrag derhalve als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Daarnaast zijn nog een tweetal niet inhuurgerelateerde rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Hiermee is een last gemoeid van € 306.000.

Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren dat er geen overschrijdingen op investeringsniveau aanwezig zijn ten opzichte van de gevoteerde kredieten.

Bij onze controle hebben wij geconstateerd dat in enkele gevallen meldingen op Tenderned niet of niet tijdig geschieden. Wij vragen uw aandacht voor deze formele rechtmatigheidsonderdelen. Financiering In 2022 heeft uw gemeente geen nieuwe langlopende leningen afgesloten. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Deventer zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

19

3.4 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2022 is opgenomen.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen:

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Verenigbaar

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet.

Element jaarverslag

Vereisten BBV

Onze waarneming

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het

Overeenstemming

jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Covid-19

De effecten als gevolg van Covid-19 zijn geïntegreerd in jaarstukken en geven goed de (restant-) impact weer. Uw gemeente beschikt over een frauderisicoanalyse. In

Fraude

de paragraaf rechtmatigheid wordt hier ook aandacht aan besteed.

20

3.5 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2022 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

21

Financiële positie

4.1 Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2022 volgens de jaarrekening € 180,4 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Ter illustratie en aanvullende informatie geven wij u in het hierna opgenomen overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over de jaren 2020 tot en met 2022.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) 200.000 180.000 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0 2019 Algemene reserve

2020 Bestemmingsreserve

2021

2022 Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 156,1 miljoen is € 40,9 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 5,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2022 € 11,3 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 35,5 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 24,3 miljoen. Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 35,5 miljoen positief. In de primitieve begroting was rekening gehouden met een voordelig resultaat van € 2,5 miljoen.

Wij constateren dat in meerjarenperspectief positieve resultaten worden gerealiseerd, zowel operationeel (saldo van baten en lasten) als onder aan de streep (“gerealiseerde resultaat”). De forse omvang van deze positieve resultaten worden niet in onbelangrijke mate beïnvloed door incidentele posten. Voor 2021 waren het aanvullende coronamiddelen vanuit het gemeentefonds en in 2022 is er een forse meevaller als gevolg van de middelen ontvangen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. In meerjarenperspectief blijkt uit uw programmabegroting 2023 dat operationeel voor de jaren 2023-2026 een voordeel geraamd is. Evenwel blijft het in het huidige onstuimige economische tij van belang de ontwikkeling van de financiële positie komende periode nauwgezet te blijven volgen.

23

4.2 Financiële positie In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 148 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2022 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening. Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie.

De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Kengetallen

Gemeente

Landelijk

2022

2021

2022 (begroot)

2021

Netto schuldquote

39%

54%

74%

47%

Netto schuldquote gecorrigeerd

35%

45%

68%

41%

Solvabiliteit

39%

31%

30%

36%

Grondexploitaties

11%

15%

7,1%

7,6%

Belastingcapaciteit

95%

101%

105%

103%

Structurele exploitatieruimte

10,5%

8,3%

0,2%

2,9%

Algemeen kan gesteld worden dat kengetallen 2022 van de gemeente Deventer beter zijn dan het begrote landelijk gemiddelde voor 2022. Enkel het kengetal grondexploitatie onderscheidt zich in negatieve zin. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Gegeven de forse omvang van de gemeentelijke grondexploitaties is dit cijfer hoger dan het landelijk gemiddelde.

Hierna hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven:

24

4.2 Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de specifieke weerstandsreserve als onderdeel van de algemene reserve.

De daling van de beschikbare weerstandscapaciteit en de forse stijging van de benodigde weerstandscapaciteit (als gevolg van toename van het risico samenhangend met A1 Bedrijvenpark) leiden ertoe dat de ratio van het weerstandsvermogen per 31 december 2022 verslechterd is van 1,03 naar 0,76. Hiermee wordt niet voldaan aan de door u gestelde norm. Zoals opgenomen in de door u op 24 januari 2018 vastgestelde Beleidsnota reserves en voorzieningen betekent dit dat vanuit de generieke weerstandsreserve € 4,3 miljoen wordt overgeheveld naar de specifieke weerstandsreserve opdat laatstgenoemde weer tot een ratio van 1,0 leidt.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s : − Risico’s samenhangend met A1 Bedrijvenpark (€ 6,6 miljoen); − Risico’s samenhangend met het BUIG budget (€ 4,4 miljoen); − Risico’s samenhangend met de implementatie van de Omgevingswet (€ 1,4 miljoen). (x € 1.000)

2022

2021

2020

Weerstandscapaciteit

€ 13.681

€ 15.800

€ 15.835

Risico’s

€ 18.020

€ 15.280

€ 14.550

0,76

1,03

1,09

Weerstandsratio

Er is sprake van een daling van 13% van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2022 ten opzichte van 2021. In 2021 was er nog sprake van een marginale daling (-/0,2%) ten opzichte van 2020. Uw gemeente heeft vervolgens op basis van een risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van € 18,0 miljoen (2021: € 15,2 miljoen). Ten opzichte van voorgaand jaar is sprake van een stijging van de gekwantificeerde risico’s met € 2,7 miljoen. 25

Bevindingen interne beheersing

5.1 Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2022 hebben wij op 16 november 2022 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening.

Bovendien ontbreekt, doordat geen systeemgerichte controle kan plaatsvinden, een automatisch mechanisme waarbij de efficiency, doelmatigheid en effectiviteit van de processen en daarin opgenomen interne beheersingsmaatregelen tegen het licht wordt gehouden.

Wij hebben in onze management letter gerapporteerd dat we zien dat dat de gemeente Deventer belang hecht aan een goede interne beheersing. We hebben geconstateerd dat de gemeente proactief en planmatig werkt vanuit een overkoepelende visie op planning en control. Verder hebben we vastgesteld dat de gemeente Deventer beschikt over een sterke kern van medewerkers binnen de financiële functie die aan de basis staat van een steeds, zich op basis van in- en externe omstandigheden en invloeden, verder ontwikkelende planning en control cyclus, waarbij de wil om het goed te doen de boventoon voert. Ook de rest van organisatie ziet het belang, maar is niet altijd in staat om het (noodzakelijke) hoge tempo te volgen.

Uit onze IT-audit komt naar voren dat op de door ons geïdentificeerde aandachtsgebieden van automatisering ten aanzien van authenticatie voor de databases nog verbeteringen mogelijk zijn.

Het voorgaande laat onverlet dat bij diverse processen nog wel verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk zijn. Belangrijke onderdelen zijn daarbij het inrichten van, en bij andere processen ook het technisch (geautomatiseerd) afdwingen van (controletechnische) functiescheiding. We stellen vast dat op onderdelen de interne beheersingsmaatregelen in het proces nog onvoldoende verankerd zijn. De verbijzonderde interne controlefunctie kan dan niet systeemgericht controleren en wij als accountant ook niet. Dat laatste betekent dat je slechts achteraf kan vaststellen of het goed gegaan is in plaats van of het proces goed werkt. Een controle achteraf kost meer tijd voor zowel de gemeente als voor ons. Daarnaast neemt hierdoor ook het risico op fouten en onrechtmatigheden toe.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Onze controle was en is niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. Evenwel wordt IT een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekening- controle.

Dat geldt ook voor de logische toegangsbeveiliging en het wijzigingsbeheer van zowel de financiële als de sociale zaken applicaties. Wij adviseren u deze zaken op te pakken. Enerzijds in verband met de risico’s die er mee samenhangen. Anderzijds om de IT-omgeving de bedrijfsvoering zo goed mogelijk te laten faciliteren. Naast de aandachtspunten in het kader van de jaarrekeningcontrole hebben wij ook gekeken naar Cyber Security. Op dit vlak scoort de gemeente Deventer bovengemiddeld goed.

27

5.1 Bevindingen interne beheersing Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2022 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Wij hebben geconstateerd dat u beschikt over een jaarlijks geactualiseerde frauderisico-analyse. Wij adviseren u als reactie op de frauderisico-analyse om een ‘fraude response plan’ op te stellen, zodat u bij een vermoeden tot fraude bij uw organisatie tijdig kan anticiperen om mogelijke schade (financieel als reputatie) zo veel mogelijk te beperken. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude.

28

5.1 Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen.

Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Deventer beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren:  Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.  Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij.  Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd.  Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen. Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ In december 2022 heeft de NBA de Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ uitgebracht. Het voorkomen, opsporen en bestrijden van fraude in organisaties is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. In de PML ‘Scherp op Fraude’ staan vijf signalen, ieder voorzien van aanbevelingen voor de diverse spelers in de keten, zoals bestuurders, toezichthouders en accountants.

Deze signalen zijn:  Slecht voorbeeld doet slecht volgen;  Frauderisicoanalyse door het bestuur of directie ontbreekt;  Meldingen van misstanden verdienen aandacht;  Fraude overvalt organisaties;  De accountant is onvoldoende professioneel-kritisch. De PML is daarmee ook voor u relevant en het is nuttig om hier kennis van te nemen. Fraude is en blijft een belangrijk onderwerp voor ondernemingen en voor onze controle. Op de website van de NBA is de PML te downloaden. https://www.nba.nl/globalassets/documenten/bijlagennieuwsberichten/2022/scherp-op-fraude.pdf .Eerder verschenen PML’s zijn beschikbaar op: https://www.nba.nl/themas/kennis-delen-en-pml/publiekemanagementletters/ 29

Overige onderwerpen

6.1 Overige onderwerpen Duurzaamheid De Europese Unie heeft één doel, en dat is de gezondheid en het welzijn van de mens verbeteren, door Europa klimaatneutraal te maken en onze natuurlijke habitat te beschermen. Met een pakket aan maatregelen, de actieplannen die voortvloeien uit de EU Green Deal, beoogt Europa een transitie naar een duurzame en klimaat-neutrale economie. Onder het motto ‘No one will be left behind’ raken deze maatregelen alle sectoren. Dit vereist integrale verankering van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. Europa vaart een andere koers: vrijblijvendheid is voorbij Na ruim twee jaar werk en onderhandelingen heeft het Europese Parlement in november 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen en inmiddels is deze goedgekeurd door de Europese Raad. De CSRD-rapportage bevat ten minste de volgende informatie: • Business model en de integratie van sustainability daarin. • Borging van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. • Strategie en langetermijndoelstellingen die bijdragen aan een duurzame en klimaat neutrale economie. • Impacts (positief en negatief) van uw organisatie op de maatschappij. • Risico’s en kansen gerelateerd aan klimaat verandering voor uw business model en uw waardeketen. • Zorgplicht waardeketen (o.a. mensenrechten en milieu-effecten).

Wet versterking decentrale rekenkamers Met ingang van 1 januari 2023 treedt voor gemeenten en provincies de wet versterking decentrale rekenkamers in werking. Deze wet is op 31 mei jl. met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer aangenomen en op 27 september jl. door de Eerste Kamer als hamerstuk aanvaard. Zodra de wet in werking treedt per 1 januari 2023 behoudt een verordening die een rekenkamerfunctie regelt (en de benoemingen op die basis) gedurende een jaar haar rechtskracht, dus tot 1 januari 2024. Daarvoor is in de wet versterking decentrale rekenkamers overgangsrecht getroffen. Dit geeft de gemeenteraad gedurende een jaar de gelegenheid om op basis van de nieuwe wet een onafhankelijke rekenkamer (zelfstandig of gemeenschappelijk) in te stellen, de leden te benoemen en de oude verordening in te trekken. Uiterlijk op 1 januari 2024 zal dus in alle gemeenten een onafhankelijke rekenkamer moeten zijn ingesteld, inclusief de benoeming van leden. Raadsleden die de rekenkamerfunctie uitoefenen, verliezen na intrekking van de verordening dan wel uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel van rechtswege het lidmaatschap van de rekenkamerfunctie. Ook de externe commissieleden van de rekenkamerfunctie houden dan van rechtswege op lid van de rekenkamerfunctie te zijn.

Zij kunnen dan -desgewenst- conform de wet voor 6 jaar benoemd worden in de onafhankelijke rekenkamer.

De CSRD-rapportage verantwoording zijn vereist voor elke grote onderneming vanaf boekjaar 2025. De verwachting is dat deze richtlijnen niet verplicht zullen zijn voor lokale overheden. Op basis van een voortrekkersrol / voorbeeldfunctie van overheidsorganisatie inzake sustainability wordt echter wel verwacht dat er in de komende jaren steeds meer vrijwillig over dit onderwerp zal worden gerapporteerd. Wij adviseren u om dit onderwerp met uw raad te bespreken en de reikwijdte en informatieverschaffing inzake sustainability rapportage af te stemmen en uw registratie hierop voor te bereiden.

31

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid