Factsheet Sociale effecten in mer

factsheet

Sociale effecten in milieueffectrapportage Een milieueffectrapport brengt de effecten van een plan

samen met belanghebbenden de risico’s en effecten

of project op de omgeving in beeld voordat de overheid

vastgesteld en daarna de bijbehorende maatregelen. Het

hierover een besluit neemt. Ook sociale effecten op de

uitgangspunt is dat de ervaring van omwonenden net zo

bevolking, zoals gezondheidseffecten en sociale ver-

waardevol is als de kennis van experts. De sociale effec-

deeldheid kunnen hier onderdeel van uitmaken.

ten worden geanalyseerd en gemonitord, om uiteindelijk

In andere landen is het gebruikelijk om deze effecten

te komen tot betere uitkomsten voor de belanghebben-

mee te nemen in een milieu- en sociale-effectenrapport.

den in de directe omgeving. Het is een democratisch

In Nederland zijn hier de eerste stappen in gezet. Hoe en

proces, doordat een zo representatief mogelijke afspie-

waarom neem je sociale effecten mee?

geling van de omgeving erbij wordt betrokken.

Wat zijn sociale effecten?

Voor een zo inclusief en representatief mogelijk participatieproces kan een Sociaal Economische Baseline (SEB)-

Plannen of projecten kunnen sociale effecten veroorza-

scan worden ingezet. Dit geeft inzicht in de sociaaleco-

ken omdat er veranderingen optreden in processen, sys-

nomische data van een gebied, afgezet tegen het natio-

temen, milieu en sociale waarden van de maatschappij.

naal gemiddelde.

Sociale effecten spelen bijvoorbeeld in gezondheid, welzijn, milieu (water, lucht, etc.), persoonlijke rechten, eigendomsrechten, levenswijze, cultuur en politieke systemen. Denk bijvoorbeeld aan gevolgen voor de omgeving op het gebied van: sociale veiligheid; toegankelijkheid, gevarieerdheid en betaalbaarheid van publieke ruimte, en voorzieningen, en sociaaleconomische verschillen.

Waarom sociale effecten in beeld brengen?

Door de sociale effecten van een plan vroegtijdig in beeld te brengen, kunnen ze een volwaardige plek krijgen in de besluitvorming. Met inzicht in de sociale effecten kun je maatschappelijk draagvlak creëren en behouden. Daarnaast kunnen maatregelen worden genomen om negatieve sociale effecten te verminderen en positieve sociale effecten te ontwikkelen of te vergroten.

Hoe pak je het aan?

Sociale effecten in beeld krijgen is vooral een proces van participatie: belanghebbenden actief betrekken bij het plan en de besluitvorming. Tijdens dit proces worden

Focusgroep planstudie Guisweg Zaandijk De kruising van de Guisweg in Zaandijk met de spoorlijn Amsterdam - Alkmaar is al jaren een knelpunt. Wegen, treinsporen, fiets- en voetgangerspaden komen hier samen, met lange wachttijden, hinder en veiligheidsrisico’s tot gevolg. Herinrichting van het gebied moet hier iets aan doen. Bovendien biedt het direct kansen voor gebiedsontwikkelingen rond het station, met woningen en recreatieve functies. Tijdens de planstudie werkt de gemeente intensief met een focusgroep: mensen uit de directe omgeving van het gebied. In de groep praten zij mee over verschillende onderwerpen die voor de oplossing belangrijk zijn. Het gaat daarbij niet alleen om meedenken over het ontwerp, maar ook over mogelijke risico’s en effecten.

Factsheet Sociale effecten in milieueffectrapportage ∙ maart 2024

factsheet Een SEB-scan laat bijvoorbeeld zien of er relatief meer of

1. Effect voorkomen

minder ouderen wonen en de mate van werkloosheid. Hiermee zijn alle categorieën belanghebbenden in beeld

2. Effect reduceren

voor het participatieproces. Het is belangrijk om zo vroeg mogelijk te beginnen: al bij de eerste geruchten over een

3. Effect herstellen

plan of project kunnen sociale effecten optreden, zoals verhuizing of juist het uitstellen daarvan. Een belevings-

4. Effect compenseren in natura

onderzoek vanaf het eerste moment (een nulmeting) en in navolgende fasen kan behoeften en tevredenheid van

5. Effect compenseren met geld

bewoners in kaart brengen. 4. 1.

Begrijpen

Monitoren

De laatste stap in het proces is monitoren. Samen met de

Stap 1 gaat over het begrijpen van het project en de so-

omgeving worden de sociale indicatoren opgesteld die

ciale context. In deze stap wordt het gebied met een So-

gemonitord gaan worden en wordt een participatief mo-

ciaal Economische Baseline (SEB) in kaart gebracht. Be-

nitoringsplan opgesteld.

woners worden proactief geïnformeerd en gevraagd actief te participeren. In deze stap worden de vragen ‘waarom’ en ‘hoe’ beantwoord.

Hamerkwartier Amsterdam-Noord

2.

De gemeente Amsterdam wil het Hamerkwartier in

Effecten voorspellen

In de tweede stap worden de sociale effecten van het project voorspeld en onderverdeeld in verschillende categorieën: direct, indirect, positief, negatief, cumulatief. Sociale effecten zijn bijvoorbeeld gevolgen voor de omgeving op het gebied van sociale veiligheid; toegankelijkheid, voorzieningen en gevarieerdheid en betaalbaarheid van de publieke ruimte. Met behulp van participatie wordt gekeken wat de mogelijke reactie is op een effect en worden de effecten geprioriteerd. 3.

Amsterdam-Noord geleidelijk transformeren tot een gemengd hoogstedelijk woon-werkgebied. De gemeente wil dat het Hamerkwartier een ‘ongedeelde wijk’ wordt. Dit betekent dat oude én nieuwe bewoners zich thuis voelen in de buurt en dat het gebied goed aansluit bij omliggende buurten. De Commissie is gevraagd in haar advies over de reikwijdte en detailniveau van het milieueffectrapport ook de sociale aspecten van het plan te betrekken. De Commissie adviseerde

Strategieën ontwikkelen

De nadruk in deze stap ligt op het ontwikkelen van strategieën om mogelijk negatieve effecten te kunnen verminderen en positieve effecten te vergroten. De afbeelding rechtsboven geeft de hiërarchie van strategieën weer. Een effect zal in de eerste plaats voorkomen moeten worden en pas in de laatste plaats gecompenseerd worden met geld. Samen met de belanghebbenden worden de strategieën beschreven en vervolgens in praktijk gebracht. Denk daarbij aan monitoren, evalueren, rapporteren en reageren op veranderingen in de effecten. Door afspra-

om de criteria voor de te onderzoeken thema’s zo concreet mogelijk te maken, bijvoorbeeld het criterium woningtypen te wijzigen in diversiteit in woningtypen en bewoners. En het criterium vitale economie te veranderen in versterking van de buurteconomie.

Participatie en milieueffectrapportage

De Commissie maakte ook de factsheet Participatie en milieueffectrapportage met een infographic.

ken smart te maken en de taken en verantwoordelijkhe-

Meer informatie? Bel of mail!

ken ook worden nagekomen. Toepassen van adaptief

Roel Sillevis Smitt, rsillevissmitt@eia.nl, 030 2347648

den vast te leggen, kan altijd gecheckt worden of afspra-

Patrick Patiwael, ppatiwael@eia.nl, 030 234 7650

management is essentieel voor het beheersen van sociale effecten, omdat er regelmatig onvoorziene effecten zullen optreden in de toekomst.

Factsheet effecten in milieueffectrapportage ∙ maart 2024 Arthur van Schendelstraat 760 ∙ 3511Sociale MK Utrecht ∙ 030 2347666 ∙ www.commissiemer.nl