Factsheet Omgevingsplan en milieueffectrapportage

factsheet

Omgevingsplan en milieueffectrapportage De Omgevingswet biedt een nieuw kader voor ruimtelijke

opgenomen. Omgevingsplannen zullen meerdere be-

besluiten. Het omgevingsplan is één van de nieuwe in-

leidsterreinen beslaan dan nu het geval is bij bestem-

strumenten waarin integrale afwegingen gemaakt worden

mingsplannen.

voor een gebied. Sinds 2016 heeft de Commissie mer in pilotprojecten ervaring opgedaan met omgevingsplannen

Praktische handreiking

en milieueffectrapportage.

De Commissie heeft samen met de VNG een handreiking

Achtergrond pilotprojecten

opgesteld over het benutten van milieueffectrapportage bij het opstellen van een omgevingsplan. ‘Een goed om-

De Omgevingswet leidt niet tot wijziging van de inhou-

gevingsplan (begint) met milieueffectrapportage’ is het

delijke eisen aan een milieueffectrapport of een mer-be-

motto. De handreiking helpt bestuurders en planmakers

oordeling. Sommige besluiten waaraan mer is gekoppeld,

om milieueffectrapportage te benutten bij het maken van

zijn wel anders, zoals het omgevingsplan dat in de plaats

een omgevingsplan. De handreiking staat vol met con-

komt van het bestemmingsplan.

crete tips voor de omgevingsplanmaker, de beleidsadvi-

Sinds 2016 onderzoekt de Commissie, in samenwerking

seur en de mer-professional:

met het ministerie van Binnenlandse Zaken en de VNG, in

•

Hoe kijk en weeg je integraal?

pilotprojecten voor omgevingsplan en omgevingsvisie

•

Hoe krijg je inzicht in de leefomgeving en hoe maak

hoe milieueffectrapportage het beste op de veranderingen in de Omgevingswet kan inspelen.

Experimenteerbepalingen

je de beleidskeuzes inzichtelijk? •

Hoe pas je lokale ambities in de leefomgeving in?

•

Hoe vul je de onderdelen van een milieueffectrapport voor een meer ‘open’ of een meer ‘gesloten’ omge-

Flexibel bestemmen Flexibel bestemmen onder de Omgevingswet maakt het mogelijk dat planregels niet aan een bepaalde locatie gekoppeld zijn, maar aan een functie. Naar verwachting

vingsplan? •

Hoe onderbouw je het omgevingsplan met milieueffectrapportage?

worden sommige omgevingsplannen globaler van ka-

Onderzoeksvragen pilots

rakter dan de eerdere bestemmingsplannen. Onder de

De Commissie onderzocht eerder al via pilots wat de

Omgevingswet hebben plannen een oneindige looptijd.

komst van de Omgevingswet betekent voor het opstellen van het milieueffectrapport.

Breder bestemmen Breder bestemmen onder de Omgevingswet betekent dat

Ervaringen uit de pilots

de brede fysieke leefomgeving het uitgangspunt is in

Wat betekent de verbrede reikwijdte voor de inhoud van

plaats van een goede ruimtelijke ordening. Gemeentelijke

het milieueffectrapport?

regels over de fysieke leefomgeving kunnen in het om-

Doordat de scope van het omgevingsplan breder is,

gevingsplan worden opgenomen. Ook mogen gebiedsge-

wordt ook de scope van milieueffectrapport breder. Hoe

richte milieuvoorschriften in het plan worden

hier in de praktijk invulling aan wordt gegeven verschilt

Factsheet Omgevingsplan en milieueffectrapportage ∙ januari 2024

factsheet per gemeente en omgevingsplan. Voorbeelden van ver-

plan en de vastgestelde omgevingswaarden en milieuge-

breding van de scope zijn het meenemen van thema’s als

bruiksruimte. Dit kan met een monitoringssysteem.

gezondheid, landschappelijke kwaliteit, mobiliteit en duurzaamheid.

Monitoring en maatregelen achter de hand

Uitgangspunt blijft wel dat het milieueffectrapport inzicht

Als plannen een globaler karakter krijgen, is het niet mo-

geeft in de aanzienlijke milieugevolgen van het plan. De

gelijk om de milieueffecten vooraf precies te bepalen.

toetsing aan sectorale normen vindt ook nog plaats.

Het milieueffectrapport beschrijft de mogelijke ontwik-

•

Voorbeeld pilot Haven-Stad Amsterdam

kelingen en bandbreedtes van milieueffecten. Door de

•

Voorbeeld pilot Gemeente Boekel

effecten te monitoren wordt een vinger aan de pols gehouden en kan waar nodig worden bijgestuurd. Het mili-

Welke alternatieven kunnen in het milieueffectrapport

eueffectrapport geeft aan welke ‘maatregelen achter de

worden onderzocht?

hand’ beschikbaar zijn om ongewenste effecten tegen te

De meerwaarde van milieueffectrapportage zit onder an-

gaan. Ook als effecten gunstiger blijken dan werd inge-

dere in het onderzoek naar alternatieven en maatregelen

schat, wordt zichtbaar dat er meer ruimte is voor nieuwe

waarmee effecten op het milieu worden beperkt. Daar-

ontwikkelingen.

naast draagt het rapport bij aan een breder draagvlak en

De Commissie adviseert bij het milieueffectrapport een

transparante besluitvorming. Dit verandert niet onder de

monitoringsplan inclusief maatregelen achter de hand op

Omgevingswet en de invoering van flexibelere plannen.

te stellen en dit in het besluit over het omgevingsplan op

In het milieueffectrapport wordt verkend in hoeverre am-

te nemen.

bities en doelstellingen kunnen worden behaald. Hoe kan

•

Voorbeeld pilot Binckhorst, Den Haag

maximale gezondheidswinst worden geboekt of hoe kan de bereikbaarheid van een gebied optimaal worden ge-

Leidt de nieuwe aanpak tot een vermindering van de on-

pland?

derzoekslast? En hoe dan?

Ook kan onderzoek worden gedaan naar de wijze van

De pilots hebben nog geen eenduidig antwoord gegeven

sturing in een omgevingsplan. Worden de doelen en am-

op deze vraag. Naast het (verplichte) onderzoek naar de

bities gehaald met veel regels en strikte randvoorwaar-

wettelijk voorgeschreven milieuaspecten vanuit de Om-

den of volstaat een beperkt aantal regels en flexibele

gevingswet, vindt in het milieueffectrapport bij het om-

normen? Het milieueffectrapport levert zo bruikbare in-

gevingsplan ook onderzoek plaats naar onderwerpen als

formatie op over de uit te werken spelregels in het om-

duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. Dit

gevingsplan.

leidt in de planfase tot een verzwaring van de onder-

•

Voorbeeld pilot Haven-Stad Amsterdam

zoekslast. De verwachting is echter dat de onderzoekslast in de uitvoeringsfase van het plan vermindert omdat

Hoe onderzoek je de maximale invulling van een plan

initiatiefnemers meer ruimte krijgen voor hun initiatief.

zonder vast eindbeeld?

Daarnaast moet digitalisering van plannen en de bunde-

In het omgevingsplan legt de gemeente vast aan welke

ling van regels zorgen dat ze een beter inzicht krijgen in

randvoorwaarden functies moeten voldoen. Het milieuef-

de regels die voor hun initiatief van toepassing zijn.

fectrapport bij het omgevingsplan verandert daardoor

•

ook van denken van binnen naar buiten naar denken van

Voorbeeld pilot Gemeente Boekel

buiten naar binnen. Waar en welke ontwikkelingen pre-

Meer factsheets

cies plaatsvinden kan in de looptijd van het plan flexibe-

•

Omgevingsvisie en milieueffectrapportage

ler ingevuld worden dan we nu gewend zijn.

•

Monitoring, evaluatie en maatregelen achter de hand

In het milieueffectrapport moet worden uitgegaan van de maximale mogelijkheden van het plan. Door de globale

Meer informatie? Meer weten?

en flexibele werkwijze van het plan, is in het milieuef-

Bel of mail ons. Wij helpen u graag verder. • Marianne Schuerhoff, mschuerhoff@eia.nl

fectrapport niet altijd precies te voorspellen waar welke

030 234 76 42

effecten optreden en wat de omvang van de effecten is. Het is daarom belangrijk de ontwikkelingen in een gebied te volgen en te beoordelen of ze voldoen aan het

•

Roel Sillevis Smitt – rsillevissmitt@eia.nl - 030 234 7648

Arthur van Schendelstraat 760 ∙ 3511 MK Utrecht ∙ 030 2347666 ∙ www.commissiemer.nl