Brief landelijke wetenschappelijke normen

Geachte lezer, Tijdens de raadstafel van 10 december werd gesteld dat de gemeente moet vasthouden aan de “wetenschappelijk onderbouwde landelijke normen” voor windturbines omdat het anders te “wazig” wat Deventer dan zou moeten doen. Gelukkig zijn we bij DeventerWint inmiddels expert wat dit dossier betreft dus hier een uitleg hoe het nou zit en wat we als Deventer dan wel moeten doen: Om te beginnen is het belangrijk om te onderkennen dat de landelijke normen sinds 30 juni 2021 buiten werking zijn gesteld door de Raad van State. De reden is helder: de normen waren niet gebaseerd op een verplichte milieubeoordeling (plan-MER) en daarmee niet in lijn met Europese regelgeving. De gedachte dat deze oude normen een wetenschappelijk robuuste basis zouden vormen, houdt dus geen stand — ze gelden juist niet meer omdat die wetenschappelijke onderbouwing ontbrak. Daarnaast laat het onderzoek van de gemeente Dronten bij windpark Groen en windpark Blauw, duidelijk zien dat omwonenden ernstige geluidsoverlast ervaren binnen de oude normgrenzen. Dat betekent dat de norm zelf tekortschiet en niet dat bewoners zich “aanstellen” of dat er sprake zou zijn van subjectieve hinder. Daarom is het belangrijk dat we kritisch blijven, ook als er nieuwe normen worden gepubliceerd. Een vaak vergeten, maar cruciaal punt, is dat de oude Nederlandse norm werkte met een jaargemiddelde Lden.

De norm toetste uitsluitend of het gemiddelde over een heel jaar binnen de grens bleef. In de praktijk betekent dat nachten met sterk hoorbaar of hinderlijk geluid worden weggepoetst in het jaargemiddelde cijfer en perioden met verhoogde hinder onzichtbaar worden. Daadwerkelijke gezondheidseffecten, zoals slaapverstoring en chronische stress, worden onzichtbaar. Hierdoor ontstaat de bestuurlijke illusie dat er “geen gezondheidseffecten” zijn, simpelweg omdat de norm deze niet registreert. Mensen raken echter niet uitgeput door jaargemiddeld geluid; zij raken uitgeput door concrete periodes van verstoring. Slaapverstoring, stress en langdurige hinder ontstaan door nachtelijke pieken, door repeterende geluidspatronen en door specifieke atmosferische omstandigheden — precies de situaties die het jaargemiddelde neutraliseert. Gezondheidseffecten “bestaan” daardoor niet in de norm, maar wel in de werkelijkheid. Maar omwonenden leven niet in gemiddelden over 365 dagen. Zij leven in concrete avonden, nachten en seizoenen waarin windturbinegeluid duidelijk hoorbaar en ondraaglijk kan zijn. Het is precies die reële hinder waar gezondheidsinstanties zoals de WHO voor waarschuwen: ernstige hinder treedt al op rond geluidsniveaus die veel lager liggen dan wat de oude landelijke norm toestond.

Internationale gezondheidsrichtlijnen – zoals die van de WHO – kijken nadrukkelijk wel naar nachtelijke verstoring en hinderpieken, omdat die aantoonbaar samenhangen met gezondheidsschade. Wanneer bovendien bekend is dat bij een geluidsniveau van circa 35 dB ongeveer 10% van de mensen ernstige hinder ondervindt, is het niet houdbaar om te doen alsof landelijke normen met een hoger toegestaan geluidsniveau een vanzelfsprekende bescherming bieden. Ernstige hinder is geen kwestie van “een beetje last”, maar een indicator van aantoonbare risico’s op slaapverstoring, stress en verlies van welzijn. Ter verduidelijking: Voor windturbines gold 47dB vóór 2021 wél als landelijke norm. Het verschil tussen 35 dB en 47 dB lijkt misschien niet veel, maar zoals een inspreker tijdens de raadstafel van 5 november al aangaf, is het verschil heel groot. Decibels worden gemeten op een logaritmische schaal. Een verhoging van 3 dB betekent een verdubbeling van de geluidenergie. Voor het menselijk oor geldt grofweg dat een

stijging van 10 dB wordt waargenomen als een verdubbeling van hoe hard geluid klinkt. Een stijging van 35 dB naar 47 dB (12 dB verschil) betekent dus ongeveer 2,5 keer zo luid, terwijl de fysieke energie toeneemt met een factor van ongeveer 16. Met andere woorden: 47 dB is niet “een beetje meer geluid” dan 35 dB, maar substantieel veel luider, en dat bij een bron die langdurig, continu en moeilijk te ontwijken is. Als bij 35 dB al een aanzienlijk deel van de bevolking ernstige hinder ervaart, dan wordt duidelijk waarom normen van 47 dB geen realistische bescherming bieden. Het vasthouden aan de oude landelijke norm wordt daarmee juist wazig, omdat het negeert dat: •

de norm juridisch niet meer van kracht is;

•

de norm destijds al onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing had;

•

internationale wetenschap lagere drempels voor ernstige hinder aangeeft;

•

lokaal onderzoek in Dronten bevestigt dat omwonenden daadwerkelijk ernstige hinder ervaren;

•

een jaargemiddelde gezondheidseffecten structureel wegmiddelt en daardoor ontkent.

Bescherming van inwoners vraagt om het serieus nemen van alle beschikbare gegevens — lokaal, nationaal én internationaal. Dat betekent niet kritiekloos vasthouden aan oude normen, maar erkennen dat deze oude normen geen enkele bescherming hebben geboden aan omwonenden. Wij verzoeken u daarom om expliciet te kiezen voor een pas-op-de-plaats totdat de rijksoverheid nieuwe normen vaststelt en dan kritisch te kijken of die wél voldoen aan onafhankelijke wetenschappelijke eisen en juridisch houdbaar zijn. Totdat er nieuwe landelijke normen beschikbaar zijn, is wachten de enige verdedigbare en zorgvuldige route. Met vriendelijke groet

DeventerWint