Bijlage 3 Second Opinion beoordeling kapcriteria Deventer

Kansen en knelpunten analyse kapcriteria Deventer Kenmerk: Datum:

EK20-22284 29 oktober 2022

Aanleiding Tijdens de bezwaarprocedure tegen de kap van 11 bomen op het Grote Kerkhof en omgeving kwam naar voren dat Deventer overwegingen van klimaatadaptatie in het beoordelingssysteem van een kapaanvraag onvoldoende meeweegt. De bezwaarcommissie heeft het college in overweging gegeven om het gehanteerde scoreformulier aan te passen aan de huidige tijd en het criterium klimaatadaptatie toe te voegen en sommige vragen op het formulier uit elkaar te trekken, voor zover sprake is van verschillende uitgangspunten.

Beoordeling van de uitspraak van de bezwarencommissie • • • •

Eén scorelijst voor een groep (diverse) bomen is volgens het college een gebruikelijke werkwijze De Kamer is verbaasd dat in tijd van verduurzaming gezonde bomen moeten wijken voor een plan De kamer geeft in overweging om klimaatadaptatie een rol te laten spelen in de scorelijst. College heeft aangegeven dit aan te passen op het scoreformulier De Kamer heeft voorts ter overweging bepaalde criteria te herformuleren en uit elkaar te trekken

De Kamer geeft aan dat het college terecht en op goede gronden een vergunning heeft verleend. Tegelijkertijd is de Kamer in verschillende bewoordingen kritisch op achterhaald beleid en onduidelijke criteria.

Beoordeling van huidige kapregels De volgende criteria worden getoetst: a. natuur-, milieu- en ecologische waarden; b. landschappelijke waarden; c. beeldbepalende waarden; d. cultuurhistorische waarden; e. stads- en dorpsschoon; f. recreatie en leefbaarheid; g. leeftijd; h. verschijningsvorm; i. zeldzaamheid en dendrologie; j. beplantingsvorm/structuur; k. toekomstverwachting. Het gehanteerde sjabloon kapcriteria is overzichtelijk en uitgebreid. Criteria a t/m f zijn gangbaar, bijvoorbeeld als ‘weigeringsgronden’ in de Algemeen Plaatselijke Verordening van andere gemeenten. De overige criteria zijn waarschijnlijk toegevoegd om bijvoorbeeld ook de grootte en de restlevensduur van de boom mee te laten wegen. Aan de ene kant is het aantal criteria ruim, aan de andere kant is aan ieder criterium beperkt invulling gegeven. Dit betekent inderdaad dat ‘nieuwe’ thema’s als duurzaamheid en klimaatadaptatie onvoldoende meegewogen kunnen worden. Het gevolg van de beperkte invulling van de criteria is bovendien dat de betekenis van de desbetreffende boom niet volledig geduid wordt. Het risico is dat een boom daardoor ondergewaardeerd wordt.

EKootree, Bekkerstraat 19, 3572 SB te Utrecht NL79 ASNB 8821207579 KvK: 53444264

Telefoon: 06-53797686 BTW ID: NL001975507B28

Mail: EKootree@cs.com www.EKootree.nl

Ter illustratie: Voor een goede toekomstverwachting is het volgens het sjabloon noodzakelijk dat de boom in een goede conditie verkeert. De conditie is echter een moment opname. Het gaat erom dat er geen aanwijzingen zijn dat de boom in een blijvend in verminderde conditie verkeert. Is de conditie van een boom redelijk, maar heeft hij een groeiplaats van voldoende kwaliteit en grootte en heeft de boom geen mechanische problemen, dan is er geen reden om aan te nemen dat de toekomstverwachting verminderd is. Zo’n boom heeft dus een goede toekomstverwachting (meer dan 15 jaar). Terwijl in dit sjabloon de toekomstverwachting dan slechts ‘redelijk’ (10-15 jaar is).

Beoordeling van het beoordelingsformulier De beoordeling van een kapaanvraag behoort een integrale belangenafweging te zijn (oogmerk van de Omgevingswet). Dat betekent dat het ‘behoudsbelang’ afgewogen moet worden tegen het ‘verwijderingsbelang’. Onder het behoudsbelang vallen de betekenis (waarde) van de boom en de waarde die belanghebbenden aan de boom hechten. Onder het verwijderingsbelang vallen bijvoorbeeld het belang van de renovatie, het bouwplan of de onrechtmatige hinder/ ervaren overlast. Het behoudsbelang kent volgens het huidige sjabloon een uitgebreid beoordelingssysteem dat leidt tot 4 categorieën beschermwaardigheid: • Reguliere houtopstand: < 68 punten • Waardevolle houtopstand: 68-87 punten • Bijzonder beschermwaardige houtopstand: 88 – 119 punten • Monumentale houtopstand: > 120 punten Bij een score vanaf 68 punten wordt de gevraagde vergunning alleen bij uitzondering (gemotiveerd) verleend. Bijzonder is dat er geen onderscheid gemaakt tussen deze 3 categorieën bij de uiteindelijke belangenafweging. Terwijl de classificatie aangeeft dat er sprake is van een oplopend belang, met de categorie monumentale bomen als de meest betekenisvolle.

Opvallend is ook dat een exemplaar dat staat op een locatie in de beleidscategorie HoofdBomenstructuur (bomenbeleidsplan 2021) door een matige score in de andere 9 categorieën uiteindelijk in de categorie ‘reguliere houtopstand’ kan komen te vallen. Daarmee heeft de houtopstand een laag behoudsbelang. Dit lijkt in strijd met het eigen bomenbeleid. Bij het beoordelen van de beeldbepalende waarde wordt in het Deventerse model alleen gekeken naar de mate van zichtbaarheid van de openbare weg. Of de boom op een A locatie staat (zoals in deze bezwaarprocedure het geval was) of in een achterafstraatje, wordt niet meegenomen in deze beoordeling. Dit lijkt niet logisch. Over het algemeen is het risico van het gebruik van een puntensysteem dat de betekenis (waarde) van de boom ondergewaardeerd wordt. Zeker omdat een boom in alle criteria hoog moet scoren om tot een hoge totaalscore te komen. En dat kan afbreuk doen aan de werkelijke betekenis van de boom. Een puntensysteem suggereert bovendien een bepaalde objectiviteit in de beoordeling. En in zekere zin is dat natuurlijk zo, door de transparantie van het systeem. De praktijk (in veel gemeenten) wijst echter uit dat er altijd ruimte is voor interpretatie, en er – zeker bij exemplaren rond een cruciaal puntentotaal - opgeplust of juist afgewaardeerd wordt om tot het gevoelsmatig juiste eindtotaal te komen.

Net zoals in deze bezwaarprocedure is gebeurd met het criterium beeldbepalendheid. Hierdoor is sprake van een schijn-objectiviteit. Bovendien blijkt vaak dat relevante casus specifieke factoren niet of onvoldoende (kunnen) worden meegewogen, zoals ook in deze bezwaarprocedure naar voren is gekomen met de actuele thema’s duurzaamheid en klimaatadaptatie. Ter illustratie van de beperkingen van een puntensysteem: De Anne Frank boom in de achtertuin achter het achterhuis. Een boom met grote cultuurhistorische waarde, omdat Anne Frank de boom in haar dagboek beschrijft. Naast cultuurhistorische waarde heeft de boom echter nauwelijks betekenis; niet zichtbaar vanaf de straat, een slechte toekomstverwachting en als paardenkastanje een beperkte ecologische EKootree, Bekkerstraat 19, 3572 SB te Utrecht NL79 ASNB 8821207579 KvK: 53444264

Telefoon: 06-53797686 BTW ID: NL001975507B28

Mail: EKootree@cs.com www.EKootree.nl

waarde. Volgens het Deventer sjabloon komt de waarde van deze boom uit in de laagste categorie. Terwijl voor iedereen duidelijk is dat dit een boom van de buitencategorie is.

Vergelijk met systematiek in andere gemeenten Gemeente Berkelland hanteert een vergelijkbaar puntensysteem als Deventer. Het behoudsbelang ofwel de bescherming van bomen is in Berkelland echter minder dan in Deventer. Ter illustratie is bij de categorie reguliere houtopstand het -standaard- advies in Berkelland: kapvergunning verlenen en in geval van verzoek tot verwijdering gemeenteboom, meewerken Amersfoort en Apeldoorn hanteren een meer integrale afweging. Dat wil zeggen dat ook het verwijderingsbelang in verschillende gradaties wordt onderverdeeld en de beide belangen tegen elkaar afgewogen worden. Overigens zonder puntenscores. In Apeldoorn is er een onafhankelijke bomencommissie. Een groep ambtelijke en particuliere deskundigen die tot taak heeft om een advies uit te brengen bij ‘gevoelige’ kapaanvragen.

Deel C Apeldoorns beoordelingsformulier

Beleid gemeente Deventer De Gemeentelijke Omgevingsvisie (2019) is op het vlak van groen en bomen weinig ambitieus Een prettige leefomgeving moet minimaal schoon, heel en veilig zijn. In deze ambitie spreekt niet direct de urgentie voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en biodiversiteitsherstel door. Het Bomenbeleidsplan (2021) is sterk op het beheer gericht. Er is geen duidelijke bomenvisie die de boom een plek geeft in het spectrum van belangen in de buitenruimte. De rol en betekenis van bomen in onze leefomgeving zijn onderbelicht. Er is bijvoorbeeld geen norm voor de gewenste hoeveelheid groen in een wijk. Actuele maatschappelijke thema’s als klimaatadaptatie en biodiversiteit worden wel benoemd, maar onduidelijk is op welke wijze bomen daarvoor een deel van de oplossing kunnen bieden, nu en in de toekomst.

Conclusie en advies De huidige kapcriteria en het gehanteerde beoordelingsformulier kapaanvragen voldoen inderdaad niet geheel meer aan de eisen van deze tijd. Actuele maatschappelijke thema’s blijven onderbelicht bij het beoordelen van kapaanvragen. De belangenafweging bij deze beoordeling is verworden tot een kwantitatieve analyse (puntensysteem) van de behoudsprioriteit. Het feit dat de gemeente één formulier hanteert voor een kapaanvraag van EKootree, Bekkerstraat 19, 3572 SB te Utrecht NL79 ASNB 8821207579 KvK: 53444264

Telefoon: 06-53797686 BTW ID: NL001975507B28

Mail: EKootree@cs.com www.EKootree.nl

een groep diverse individuele bomen versterkt dit beeld. De kwalitatieve beoordeling is hierdoor ondergesneeuwd geraakt. Met als gevolg dat een verleende kapvergunning voor de inwoners van Deventer onvoldoende gemotiveerd is. Actuele thema’s als duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie verdienen een prominente rol in de beoordelingscriteria van een kapaanvraag. Voor het actualiseren van het beoordelingsformulier is echter meer nodig dan alleen het toevoegen van deze criteria. Daarvoor zitten er te veel onnauwkeurigheden in de huidige beoordelingssystematiek. Zoals de beleidscategorie ‘Hoofdbomenstructuur’ die op gelijke voet wordt beoordeeld als de ‘leeftijd’ van de boom. Dit doet geen recht aan het gevoerde bomenbeleid. Het beleid van de gemeente Deventer biedt momenteel weinig aanknopingspunten voor het beoordelen van kapaanvragen. Het groenbeleid is gedateerd en heeft daardoor onvoldoende aandacht voor actuele maatschappelijke thema’s. Het vigerende bomenbeleid is sterk uitvoeringsgericht. Dat wil zeggen dat er veel aandacht is voor het WAT we gaan doen (onder andere laanboomverjonging) en een beetje HOE we het gaan doen (bomenstructuur/waardevolle bomen). Terwijl het WAAROM we het doen (visie op bomen) nauwelijks aandacht krijgt. Terwijl dit toch het vertrekpunt en de inspiratie kan of moet zijn (zie Gouden cirkel van Sinek).

Het advies is om het groenbeleid en bomenbeleid te actualiseren en van de juiste drijfveren te voorzien.

EKootree, Bekkerstraat 19, 3572 SB te Utrecht NL79 ASNB 8821207579 KvK: 53444264

Telefoon: 06-53797686 BTW ID: NL001975507B28

Mail: EKootree@cs.com www.EKootree.nl