Bijlage 1- Onderzoeksplan Rekenkamer Deventer - I&O Research - Cultuur in Deventer

Toegevoegde waarde van cultuur(-beleid) gemeente Deventer Rekenkamer Deventer Mei 2022

www.ioresearch.nl

1

Inleiding

De laatste jaren is er veel discussie in de gemeente Deventer rond het cultuurbeleid, het vaststellen van een visie en een sluitende begroting Boeien en Bloeien die past bij deze visie12. Ook de toegevoegde De gemeente Deventer heeft in samenwerking met waarde van (delen van) het cultureel aanbod staat culturele instellingen, makers en organisatoren de ter discussie. Omdat gerichte en gedragen Cultuurvisie 2021-2024 “Boeien en Bloeien” informatie over die toegevoegde waarde lijkt te opgesteld. Belangrijk uitgangspunt in deze visie is ontbreken wil de Rekenkamer een onderzoek doen de verschuiving van financiering van instellingen naar het huidige cultureel aanbod in de gemeente naar functies en programma’s . Hiermee denken de Deventer en de kosten en baten die hiermee zijn opstellers het culturele en maatschappelijke rendement van de inzet van gemeentelijke gemoeid.

1.1

Onze visie op het onderzoek

Het onderzoek richt zich op cultuurbeleid van de gemeente Deventer in relatie tot het cultuurbeleid in de regio en andere relevante landelijke indexen of vergelijkbare gemeenten. Het betreft verder bestuurders, ambtenaren, raadsleden, culturele instellingen en burgers van de gemeente Deventer. Een belangrijk uitgangspunt van het onderzoek is de Cultuurvisie 2021-2024 “Boeien en bloeien” en het uitvoeringsprogramma dat daar bij hoort.

middelen te vergroten. Ook geeft de visie de mogelijkheid om programma’s van instellingen voor vier jaar te financieren i.p.v. het toekennen van jaarlijkse subsidies. Medio 2019 is deze visie vastgesteld door de gemeenteraad en is aan de hand hiervan een uitvoeringsprogramma opgesteld. Op basis van de cultuurvisie hebben culturele instellingen meerjarenplannen opgesteld waarin zij vanuit hun nieuwe rol te werk gaan: minder als individuele instelling en meer als productiehuis in de programmalijn. In veel gevallen kunnen cultuurinstellingen echter geen sluitende begroting opstellen, die als voorwaarde dient voor meerjarige financiering, en hiermee hun ambities waarmaken. Bij de behandeling van de Cultuurvisie in de raad zijn dan ook verschillende moties ingediend om meer financiële armslag in de culturele sector te realiseren.

Een aantal noties van onze kant: 1. Het college B&W is voornemens in 2022 een ‘mid term review’ uit te voeren om te kijken hoe het uitvoeringsprogramma ervoor staat en waar de gemeente de resterende planperiode op gaat inzetten. Het lijkt van groot belang die review en het onderzoek van de Rekenkamer op elkaar af te stemmen (zeker ook richting de culturele partners). 2. Corona vertekent de uitkomst van een ‘klassiek’ onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid. Mogelijk krijgt het onderzoek daarom deels ook een ex-ante karakter. 3. Een MKBA-analyse lijkt ons een nuttige aanvulling op de rest van uw vragen. Mede gelet op het budget van het onderzoek zal dat wat betreft de baten -wat ons betreft- een kwalitatief karakter krijgen (ook om het gevaar van ‘schijnzekerheid’ tegen te gaan)3. 4. In Deventer wordt nu een coalitieakkoord geschreven door de beoogde coalitie. Het is van belang om bij de uitvoering en de communicatie rondom dit onderzoek voor de Rekenkamer Deventer zowel de insteek als de te verwachten resultaten van het onderzoek over het voetlicht te brengen. Op deze manier kan er sprake zijn van goed gebruik van de aanbevelingen van de Rekenkamer bij de beleidsontwikkeling.

1

https://www.theaterkrant.nl/nieuws/deventer-cultuurdebat-een-pijnlijk-voorbeeld-van-algemene-desinteresse/ https://www.destentor.nl/deventer/hoe-oordeelde-deventer-over-heikele-onderwerpen-dit-was-jouw-stemwaard~a98b49e4/ 3 Zie ook paragraaf 1.2 pagina 6 van het Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024 (september 2020). 2

Toegevoegde waarde van cultuur(-beleid) gemeente Deventer

2 van 6

2

Onderzoeksvragen en normenkader

2.1

Vraagstelling

De hoofdvraag van het onderzoek is of het culturele aanbod in de gemeente Deventer past bij de (toekomstige) omvang van de gemeente en geformuleerde beleidsambities op het gebied van cultuur. De hoofdvraag is verder te operationaliseren in de volgende ordening met deelvragen: A. Culturele regionale positie Deventer en landelijke vergelijking 1. Wat is de regionale positie van Deventer? 2. Welke aanbod van culturele voorzieningen heeft Deventer vergeleken met andere Nederlandse steden? 3. Is dit aanbod van culturele voorzieningen passend bij de huidige omvang van Deventer en bij de toekomstige omvang van Deventer? B. Vormgeving van (beleids-)kaders en uitvoering van beleid in de praktijk 1. Welke ambities heeft de gemeente Deventer vastgesteld in haar cultuurbeleid? 2. Zijn deze ambities SMART geformuleerd? 3. Hoe zijn deze ambities vertaald naar beleid? 4. Sluiten de in de praktijk gekozen beleidsinstrumenten goed aan bij de geformuleerde ambities? Het betreft hier onder meer de keuze voor het uitvoeringsprogramma, programmalijnen, subsidies en meerjarenplannen. C. Maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) 1. Hoe verhouden de uitgaven op grond van het cultuurbeleid zich tot de maatschappelijke opbrengsten van dit cultuurbeleid? 2. Hoe is de in het uitvoeringsprogramma cultuur genoemde ”waarde van cultuur” in beleidsuitvoering verwerkt? D. Aanbevelingen en verbeterpunten 1.

Welke lessen zijn te trekken voor de gemeente Deventer? 2. Welke aanbevelingen zijn er voor B&W, de raad en voor culturele instellingen in Deventer?

2.2

Normenkader

Om de effectiviteit vast te stellen, werken we met een set aan normen die per thema aansluiten bij de onderzoeksvragen. Dit geldt voor de hierboven onder A tot en met C geformuleerde onderzoeksvragen. Wij stemmen dit normenkader tijdens de startbijeenkomst graag met u af. Thema A: Culturele regionale positie Deventer en landelijke vergelijking De gemeente Deventer heeft bij haar cultuurbeleid de regionale positie van Deventer goed uitgewerkt. De gemeente Deventer heeft een passend aanbod van culturele voorzieningen in relatie tot de samenstelling en (toekomstige) omvang van de bevolking

Thema B: Beleid en instrumenten De gemeente Deventer heeft haar culturele ambities duidelijk geformuleerd. De gemeente Deventer heeft haar culturele ambities SMART uitgewerkt. De gemeente Deventer de ambities in haar cultuurbeleid SMART vertaald in haar beleid. De gemeente Deventer zet in de praktijk de juiste beleidsinstrumenten in, deze sluiten SMART aan bij de gekozen ambities/beleid.

Toegevoegde waarde van cultuur(-beleid) gemeente Deventer

3 van 6

Thema C: Maatschappelijke kosten en baten (MKBA) De gemeente Deventer weegt in haar beleidsuitwerking maatschappelijke opbrengsten onderbouwd mee ten opzichte van maatschappelijke kosten. De gemeente Deventer heeft hierbij rekening gehouden met het “waarde van cultuur begrip”, gebaseerd op Marlet4. De gemeente laat dit zien in de uitwerking van haar beleid.

Thema D: Positie van de raad De raad is in staat (o.a. door informatievoorziening) om het beleid en de uitvoering te kaderen en te controleren

3

Plan van aanpak

3.1

Fase 1 Oriëntatie

Startoverleg Voordat we daadwerkelijk aan de slag gaan, spreken we in een startoverleg het onderzoek door. Er is onder meer aandacht voor de wijze van samenwerken, de opzet van het rapport, de planning en w.v.t.t.k. Wij bereiden de bijeenkomst voor en zetten de belangrijkste afspraken in een kort verslag. We vragen u om dat verslag te accorderen.

Afstemming met ambtelijke organisatie We werken graag met een vast aanspreekpunt vanuit de ambtelijke organisatie. Via dit aanspreekpunt regelen we de meer praktische zaken, toegang tot documenten en contacten met de te interviewen personen. We gaan ervan uit dat de Rekenkamer en/of de griffie het eerste contact met de ambtelijke organisatie legt.

Afstemming met de raad Aan het begin van het onderzoek geven we raadsleden een korte (online) toelichting waarbij we tevens input ophalen bij betrokken raadsleden over hun zienswijzen over het onderwerp.

Oriënterend interview Graag hebben we in de startfase van het onderzoek een eerste gesprek met een beleidsmedewerker van de gemeente die een overall zicht heeft op het cultuurbeleid. Dit gesprek is bedoeld om een eerste overzicht te krijgen en toegang te krijgen tot belangrijke interne bronnen en stukken. Verder komt de achtergrond van het huidige beleid aan de orde en de (bewuste en minder bewuste) keuzes die zijn gemaakt om tot de huidige aanpak te komen. In een later stadium zullen we de geïnterviewde mogelijk opnieuw benaderen met meer gerichte vragen.

3.2

Fase 2 Deskresearch

Tot de te bestuderen informatie behoort in ieder geval het volgende: Statistieken; Boeien en Bloeien, cultuurvisie Deventer plus uitvoeringsprogramma; Cultuurmonitor; Regioprofiel cultuur5; Regionale cultuurindex, omgevingsvisie Deventer; Waarde van cultuur in cijfers; Informatievoorziening aan de raad; Etc.

3.3

Fase 3 Interviews en kennissessie

Interviews met intern betrokkenen Nadat we inzicht hebben gekregen in hoe het cultuurbeleid van de gemeente Deventer eruitziet, volgen interviews met intern betrokkenen. Naar

4 5

De gebruikswaarde, de optiewaarde, de bestaanswaarde, de economische waarde en de sociale waarde. Plus studies als: Kansen voor Cultuur Stedelijke cultuurregio Zwolle, Deventer en Apeldoorn (BSP, 2018)

Toegevoegde waarde van cultuur(-beleid) gemeente Deventer

4 van 6

verwachting gaat het om drie interviews 6 waarin we ons richten op de verificatie van de deskresearch en het opvullen van hiaten. Zo krijgen we een scherp beeld van beleidsuitvoering, de samenwerking met stakeholders, resultaten en de aansluiting op de gemeentelijke doelen.

Interviews met extern betrokkenen We raadplegen stakeholders door middel van een aantal interviews. Dit geeft zicht op de uitvoeringspraktijk vanuit het perspectief van de betrokkenen. We denken aan interviews met vertegenwoordigers van b.v. Deventer Schouwburg, MIMIK, Burgerweeshuis, dEVENTer, Deventer Bibliotheek, Kunstenlab, HCO, Kunstcircuit, Deventer Verhaal, Theaterschip en nader te bepalen vertegenwoordigers van culturele evenementen en de amateurkunstsector. We voeren de interviews door middel van beeldbellen uit. Voorafgaand aan de interviews leggen we de conceptleidraad/checklist ter goedkeuring aan u voor.

Bestuurlijk interview We sluiten de gegevensverzameling af met bestuurlijke interviews met de relevante portefeuillehouders. Die interviews hebben overstijgend karakter. Door ze in deze fase van het proces te plaatsen kunnen we uitkomsten en (voorlopige) conclusies voorleggen en toetsen.

3.4

Fase 3 A Optioneel onderzoek onder de bevolking

Er is geïnformeerd bij de afdeling Kennis en Verkenning over de mogelijkheden om een peiling te doen onder inwoners van de gemeente Deventer. Het is mogelijk om een peiling te doen namens de Rekenkamer naar de meerwaarde van cultuur. De Rekenkamer verkent deze optie verder.

3.5

Fase 4 Analyse, kennissessie8 en rapportage

We analyseren de uitkomsten en organiseren een kennissessie voor raadsleden (12 fracties). We besteden aandacht aan de voordelen en beperkingen van een MKBA aan de hand van het thema cultuur en verwerken daar (in overleg met u) ook enkele uitkomsten van het onderzoek in. Er wordt tijdens deze sessie gekozen voor een interactieve opzet. We stellen een nota van bevindingen op. We doen ook een aanzet voor de bestuurlijke nota met conclusies en aanbevelingen. De uitkomsten van de MKBA verwerken we in een factsheet.

3.6

Fase 5. Afronding

Bespreking, wederhoor en definitief rapport We bespreken het conceptrapport met u. Wat betreft het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor volgen we de bij u gebruikelijke werkwijze. We zijn beschikbaar voor een presentatie van het onderzoeksrapport in de raad of raadscommissie.

6 8

Waarvan 1 met een ambtenaar die betrokken is bij regionale afstemming. De kennissessie kan ook na afloop plaatsvinden.

Toegevoegde waarde van cultuur(-beleid) gemeente Deventer

5 van 6