Accountantsverslag gemeente Deventer Boekjaar 2023

Accountantsverslag Gemeente Deventer Boekjaar 2023

Aan de gemeenteraad van de gemeente Deventer Postbus 5000 7400 GC DEVENTER

ONDERWERP: Accountantsverslag 2023 KENMERK: d.d. 31 mei 2024

Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van Gemeente Deventer, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 15 november 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn op 15 mei 2024 besproken met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie en op 24 mei 2024 met de portefeuillehouder financiën en de gemeentesecretaris. M.C.J.M. Bekker RA Wij hebben u op 31 mei 2024 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen interne beheersing

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Actualiteiten

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt inzake getrouwheid.

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag, cf. NV COS 720, verenigbaar is met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften en dat het Besluit Begroting en Verantwoording is nageleefd in 2023.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken geen materiële ongecorrigeerde fouten.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen wederom toe is genomen (2021: 26 regelingen, 2022: 37 regelingen, 2023: 45 regelingen). Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

De gemeente heeft er bewust voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit als gevolg van het uitblijven van de formele wijziging van de BBV en BADO in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze is invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Bovendien wordt invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de provincie en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording.

6

1. Bestuurlijke samenvatting Wij wijzen u erop dat het totaal van de rechtmatigheidsbevindingen van het college uitkomt op € 4,2 miljoen. Daarmee blijft het college onder de door u vastgestelde verantwoordingsgrens. De bevindingen zien enerzijds toe op een overschrijding van de lasten en kredieten (€ 2,7 miljoen). Deze overschrijding is nagenoeg geheel (€ 2,6 miljoen) passend binnen het beleid en de afspraken tussen raad en college. Daarmee zijn deze overschrijdingen als acceptabel aangemerkt. Anderzijds hebben de rechtmatigheidsbevindingen betrekking op het niet voldoen aan de Europese aanbestedingsregels (€ 1,2 miljoen) en onduidelijkheden inzake toekenning uit hoofde van de jeugdwet (€ 0,3 miljoen). Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming zijn met de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voor het vaststellen van de prestatielevering (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en WMO een onzekerheid van € 3.662.000.

De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Als gevolg hiervan bedraagt de inherente onzekerheid inzake het PGB-budget thans € 2.152.000.

Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 57,6 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 199,3 miljoen (2022: € 180,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 40% (2022: 39%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit toereikend is. De weerstandscapaciteit is van voldoende omvang om de risico's te kunnen opvangen. Tot slot merken wij op dat de meerjarenbegroting in meerjarenperspectief sluitend is.

7

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 15 november 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.

Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 4.900.000. Deze materialiteit sluit aan op de door de gemeenteraad op 20 december 2023 vastgestelde financiële verordening die van toepassing is op boekjaar 2023. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 4.900.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 14.700.000

Rapporteringstolerantie

€ 490.000

Goedkeuringstolerantie fouten

10% van de goedkeuringstolerantie

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken beperkt af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties:

Goedkeuringstolerantie fouten Rapporteringstolerantie

Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 4.900.000

Conform afspraak in de financiële verordening

€ 200.000

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Waardering van uw grondexploitaties (en dan specifiek A1 Bedrijvenpark en Steenbrugge);  Prestatielevering inkopen;  Onterechte handmatige betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord;  Wet Normering Topinkomens;  Prestatielevering sociaal domein;  Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels;  Het risico dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening geen getrouw beeld geeft doordat onrechtmatigheden onvolledig zijn verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording ten aanzien van het onderdeel aanbestedingsrechtmatigheid. Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring voor de getrouwheid afgegeven. Uit onze controle blijken geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten. Wel zijn er onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid naar voren gekomen die betrekking hebben op de decentralisaties in het sociaal domein van in totaal € 5.814.000. De achtergrond van deze onzekerheid lichten wij toe op pagina 17 van dit verslag. Evenwel blijven deze onzekerheden ruim binnen de door u gestelde goedkeuringstolerantie van € 14,7 miljoen.

9

2. Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt Het college dan wel het management bevindt zich in een positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een motief van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven dus voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.

Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:  Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht, waarbij wij tevens aandacht hebben besteed aan significante transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening om. Verder hebben wij op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten geanalyseerd en beoordeeld en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;  Analyse van aanpassingen in de jaarrekening, die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;  Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden verricht:

Met betrekking tot de grondexploitaties hebben wij de plausibiliteit van de uitgangspunten op projectniveau gecontroleerd aan de hand van de economische inputparameters alsook backtestingwerkzaamheden. Daarnaast hebben we de toereikendheid van de verliesvoorzieningen en de nauwkeurigheid en volledigheid van de tussentijdse winstneming gecontroleerd; - Met betrekking tot de activa hebben wij vastgesteld of er sprake is van duurzame waardeverminderingen; - Met betrekking tot vorderingen hebben wij de inschatting van het college van de inbaarheid van de vordering en dus de omvang van de voorzieningen dubieuze debiteuren gecontroleerd; - Met betrekking tot de voorzieningen hebben we vastgesteld dat de uitgangspunten plausibel zijn. Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad. -



Het risico dat inkoopfacturen niet in overeenstemming zijn met de geleverde prestatie omdat de prestatie niet is ontvangen Wij hebben vastgesteld dat binnen het proces inkopen de prestatieakkoordverklaarder akkoord geeft voor de geleverde prestatie, waarna de budgethouder autoriseert conform de budgethoudersregeling. Op dit moment is er niet altijd sprake van een prestatieakkoordverklaarder, omdat dit technisch (geautomatiseerd) niet wordt afgedwongen, en daarnaast is onvoldoende structureel herleidbaar op welke basis de budgethouder de factuur autoriseert. De gemeente geeft aan dat de besturingsfilosofie en de risicobereidheid een bewuste keuze is. Deze kunnen afwijken van ons controlerisico op het gebied van inkoopprestatielevering binnen de jaarrekeningcontrole. De gemeente voert zelf gerichte analyses om de rechtmatigheid vast te stellen van inkopen waar een prestatieakkoordverklaarder ontbreekt. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd in de vorm van een statistische steekproef op basis van een hoger risicoprofiel waarbij voor elke waarneming op basis van onderliggende stukken is vastgesteld dat de prestatie (zowel de prijs component als de hoeveelheid component) onderbouwd is.

10

2. Opdracht, scope en uitkomsten Het risico dat handmatige betalingen uitgevoerd worden aan niet-rechthebbenden Het risico ziet toe op handmatige betalingen waarbij betalingen niet via de reguliere crediteurenadministratie en de daaruit voortvloeiende betaallijsten gedaan worden, maar waarbij handmatig bankrekeningnummers worden ingevuld. Hierdoor bestaat de gelegenheid om via handmatige betalingen bewust betalingen aan onjuiste bankrekeningnummers te doen om zo gelden aan de organisatie te onttrekken.

.

Met betrekking tot het uitvoeren van handmatige betalingen hebben wij gegevensgerichte deelwaarnemingen op de handmatige betalingen uitgevoerd. Hierbij hebben wij vastgesteld dat het juiste bedrag volgens de factuur betaald is aan het juiste bankrekeningnummer. Overall constateren wij dat fraude en fraudepreventie een onderdeel is waar de gemeente actief mee bezig is. Het college heeft een integriteitsbeleid en een klokkenluidersregeling geïmplementeerd en beschikt over een interne frauderisicoanalyse waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante interne controlemaatregelen gedefinieerd zijn om deze frauderisico’s te mitigeren. De gemeente gaat hier ook op in, in de paragraaf bedrijfsvoering van het bestuursverslag. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Deventer een sluitende meerjarenbegroting heeft.

De provincie Overijssel heeft in haar schrijven van 12 december 2023 de gemeente onder regulier (repressief) toezicht geplaatst. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente licht dit zelf ook toe in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag.

11

Belangrijkste bevindingen

3.1 De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Met het goedkeuren van een aanpassing van de Gemeentewet door de Eerste Kamer op 27 september 2022 is de verplichting voor de accountant om een oordeel te geven over rechtmatigheid uit de wet gehaald. Ter vervanging van het accountantsoordeel wordt met ingang van boekjaar 2023 een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole 2023 en oordeelsvorming in de controleverklaring is hierop echter nog niet aangepast; dit betreft het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO).

De gemeente heeft er evenwel bewust voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit als gevolg van het uitblijven van de formele wijziging dus nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de gemeente invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Bovendien wordt zo invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€4.900.000) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten en de financiële rechtmatigheid met inachtneming van de verantwoordinggrens.

Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). 13

3.1 De rechtmatigheidsverantwoording In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld inzake de verantwoordingsgrens, zowel afzonderlijk als samen met de bevindingen inzake het voorwaardencriterium en het Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium, niet overschrijden. De rechtmatigheidsverantwoording zou derhalve leeg mogen blijven op dit onderdeel. De gemeente heeft er evenwel vanuit het oogpunt van transparantie voor gekozen e.e.a. wel cijfermatig toe te lichten.

De gemeente heeft de lastenoverschrijdingen ook, in lijn met de Kadernota Rechtmatigheid 2023, in het boekwerk na het overzicht van baten en lasten juist en volledig heeft toegelicht. Wij hebben vastgesteld dat hierbij de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen.

Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk voor met name inhuur moeilijk volledig te beheersen. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een spendanalyse uitgevoerd op de inhuur en

deze spendanalyse is vervolgens ook nog door de verbijzonderde interne controle integraal gecontroleerd. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor een zestal gemeentelijke inhuurtrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 731.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden integraal inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie. Daarnaast is nog een tweetal niet inhuur-gerelateerde rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Hiermee is een last gemoeid van € 490.000. Bij de jaarrekeningcontrole 2022 zijn bevindingen (onzekerheden) geconstateerd inzake de toekenning van jeugdzorg. Dit heeft ertoe geleid dat medio 2023 het proces is in het vierde kwartaal van 2023 aangepast en bovendien is een grootschalige herstelactie uitgevoerd. Hierbij zijn 2.835 dossiers gecontroleerd. Uit deze werkzaamheden is gebleken dat voor 54 dossiers (met een last van € 290.000) op basis van de in het dossier opgenomen documenten niet is vast te stellen of een recht op (jeugd)zorg bestond. Deze onduidelijkheid is ook uiteengezet in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij hebben de controles integraal beoordeeld en komen tot dezelfde conclusie. Er zijn tot slot ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout.

Deze situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Hieruit zijn geen zaken naar voren gekomen die gerapporteerd moeten worden.

14

232 Grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. Deze leiden tot geraamde nog te maken kosten voor de grondexploitaties binnen de gemeente Deventer van € 51,3 miljoen en nog te realiseren opbrengsten van € 97,2 miljoen. Een belangrijk deel daarvan (26% van de nog te maken kosten en 28% van de nog te realiseren opbrengsten betreft complex A1 Bedrijvenpark. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog. De gemeente kamp kampt met specifieke risico’s uit hoofde van: Stikstofproblematiek; Beschikbaarheid van aansluitingen nutsvoorzieningen;

Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000) 120.000

2020

100.000

2021

80.000

2022

60.000

2023

40.000

Derhalve vormt dit complex samen met Steenbrugge een significant risico in onze controleaanpak.

20.000

De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte (negatieve) eindresultaat van Bedrijvenpark A1 en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. De gemeente heeft hier op in de jaarrekening bij de toelichting op de balans onderdeel onderhanden werk toereikend invulling aan gegeven. Op basis van enkele scenario’s blijkt dat de schattingsgevoeligheid leidt in een worst case scenario voor Bedrijvenpark A1 (het stilleggen van kaveluitgifte voor 3 jaar) tot een verslechtering van het eindresultaat van € 4,5 miljoen. Voor dit risico heeft de gemeente, uitgaande van een kans dat het risico zich ook daadwerkelijk voordoet van 40%, een bedrag van € 1,8 miljoen opgenomen in de benodigde weerstandscapaciteit.

Ten opzichte van 31 december 2022 is de balanswaarde van de post grondexploitatie gewijzigd van € 47,8 miljoen naar € 41,6 miljoen. De wijziging van de balanswaarde gedurende 2023 is als volgt samen te vatten:

Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden ten aanzien van de waardering uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Balanswaarde

(x € 1.000)

2022

2023

Balanswaarde per 1 januari

64.024

47.875

Investeringen

18.347

17.233

Grondverkopen

- 34.708

-24.543

Tussentijdse winstneming/afgesloten projecten

514

Mutatie verliesvoorziening

- 302

-1.929

Balanswaarde per 31 december

47.875

41.566

2.930

15

3.2 Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s De grondexploitaties van de gemeente lopen steeds meer richting het einde van hun looptijd, daarmee daalt de boekwaarde ten opzichte van voorgaande jaren. Verliesvoorziening De voorziening verlieslatende complexen is ten opzichte van 2022 met € 1,9 miljoen toegenomen. Deze toename ziet grotendeels toe op verslechtering bij complex Sluiskwartier van circa € 1,0 miljoen. (Verwachte) tegenvallers in de kosten leiden tot een verslechtering van het verwachte resultaat. De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Deventer gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. 2024

2025

2026

2027

2028 e.v.

5%

3%

2%

2%

2%

5,06%

6%

4,8%

4,2%

4%

Opbrengststijging woningbouw

-1%

0%

0%

0%

0%

Opbrengststijging bedrijfskavels

0%

0%

0%

0%

0%

Discontovoet

2%

2%

2%

2%

2%

2,57%

2,57%

2,57%

2,57%

2,57%

Parameters Kostenstijging Kostenstijging plankosten

Rente

Kostenstijging In de gemeentelijke calculaties per 1-1-2024 is een kostenstijging voor 2024 van 5% opgenomen, over 2025 van 3% en over de resterende looptijd van 2%. Deze inschatting ligt in lijn met onze benchmarks en is daarmee aanvaardbaar.

De plankosten kennen andere parameters en zijn voor 2024 geïndexeerd met 5,06%, over 2025 met 6%, voor 2026 met 4,8% en voor 2027 met 4,2%. Voor de resterende looptijd (2028 en verder) is 4% ingerekend. De voor de middellange termijn (2027 en verder) ingerekende kostenstijging is vrij pessimistisch. Het hanteren van het langjarig inflatiegemiddelde van 2%, is hier gebruikelijk. Evenwel is de financiële impact hiervan, gegeven het feit dat het overgrote deel van de in exploitatie genomen complexen dan al is afgerond, dusdanig gering dat wij dit uitgangspunt aanvaardbaar vinden. Opbrengstenstijging De voor de woningbouw gehanteerde opbrengstenstijging is op basis van de benchmarks voor de eerste jaren plausibel. Voor op de langere termijn is 0% aan de voorzichtige kant. Een opbrengstenstijging van 2% zou over 2027 en verder passender zijn voor alle woningen, maar ook hier geldt dat de financiële impact hiervan, gegeven het feit dat het overgrote deel van de in exploitatie genomen complexen dan al is afgerond, dusdanig gering is dat wij dit uitgangspunt aanvaardbaar vinden. Voor de bedrijfskavels is per 1-1-2024 een opbrengstenstijging voor 2024 van 0% opgenomen alsook voor de gehele looptijd van de grondexploitatie. Een opbrengstenstijging van 0% is op basis van de benchmarks voor de jaren 2023, 2024 en 2025 plausibel.

Voor op de langere termijn is een opbrengstenstijging van 0% laag, maar ook hier is de financiële impact binnen onze bandbreedtes. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,57%. De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Deventer. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter aanvaardbaar.

16

3.3 Sociaal domein Algemeen De gemeente Deventer voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uibesteding

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkdeel (WSW)

KonnecteD

Delegatie

Jeugdwet Zin

Zelfstandig

n.v.t.

Wmo Zin

Zelfstandig

n.v.t.

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Pgb’s

Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving zijn verantwoord. Werkdeel (WSW) Uw gemeente heeft de uitvoering uitbesteed aan KonnecteD. Wij hebben vastgesteld dat de door de gemeente Deventer verantwoorde lasten in lijn met wet- en regelgeving zijn besteed en aansluiten op de door de gemeenschappelijke regeling verantwoorde lasten. Jeugdwet Zorg in natura en WMO Zorg in natura De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer.

Met de (grote) zorgaanbieders is daarom afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het betreffende boekjaar. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd en gefactureerd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van de gemeente is verstrekt. Ondanks de tijdige uitvraag van de controleverklaringen heeft uw gemeente nog niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Eveneens is niet bekend wanneer deze controleverklaringen wel beschikbaar zijn voor uw gemeente. Daarbij komt dat geen controleverklaringen worden ontvangen van aanbieders met minder dan € 125.000 omzet. Het voorgaande zorgt in de totale last uit hoofde van ZIN ad € 49 miljoen voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van deze ZIN – jeugd en ZIN – WMO van € 3.662.000. Deze onzekerheden wegen wij mee in ons oordeel bij de jaarrekening van de gemeente.

Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO (inclusief beschermd wonen) een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2023 toereikend toegelicht.

17

3.3 Sociaal domein PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2023 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief en de financiële administratie, voor de gemeente Deventer € 2.152.000. Aangezien het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf blijft om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen en de gemeente Deventer niet aanvullend c.q. zelfstandig onderzocht heeft of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn, werken de fouten en onzekerheden door in ons oordeel bij de jaarstukken van de gemeente Deventer.

18

3.4 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast zouden de cijfers 2023 van uw Vereisten BBV

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Onze waarneming

verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar. In die gevallen zijn begrote cijfers of prognoses opgenomen.

Verenigbaar

Overeenstemming

Paragrafen

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.

Incidentele baten en

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit

lasten

het BBV. Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. In de

Fraude

paragraaf bedrijfsvoering is door de gemeente een toelichting over fraude en integriteit opgenomen. Voor het laatstgenoemde wordt verwezen naar het jaarverslag 2023 van de vertrouwenspersonen.

19

3.5 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit verslag zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst. Er heeft zich met betrekking tot de positie van gemeentesecretaris 1 wijziging voorgedaan. Wij hebben vastgesteld dat deze wijziging juist en volledig is verwerkt in de toelichting in de jaarrekening. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. In onze controleverklaring treft u ook een expliciete uitzondering hieromtrent. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

20

Financiële positie

4.1 Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 199,3 miljoen.

Ter illustratie en aanvullende informatie geven wij u in het hierna opgenomen overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over de jaren 2021 tot en met 2023.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 2020 Algemene reserve

2021 2022 Bestemmingsreserve

2023

Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 141,7 miljoen is € 51,3 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 10,4 miljoen. Per saldo is gedurende 2023 € 38,7 miljoen onttrokken aan de bestemmingsreserves. Deze dotatie (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 18,9 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 57,6 miljoen. Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 18,9 miljoen positief. In de primitieve begroting was rekening gehouden met een nadelig resultaat van € 28,6 miljoen.

Wij constateren dat in meerjarenperspectief positieve resultaten worden gerealiseerd, zowel operationeel (saldo van baten en lasten) als onder aan de streep (“gerealiseerde resultaat”). De forse omvang van deze positieve resultaten worden in belangrijke mate beïnvloed door incidentele posten. Voor 2021 waren het aanvullende coronamiddelen vanuit het gemeentefonds en in 2022 en 2023 waren er forse meevallers als gevolg van de middelen ontvangen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. In meerjarenperspectief blijkt uit uw programmabegroting 2024 dat operationeel voor 2024 een nadeel geraamd is (€ 18,4 miljoen) en voor 2025 een voordeel (€ 12,7 miljoen). Voor boekjaren 2026 en 2027 is op een operationeel resultaat van € 0 begroot. Met name voor laatstgenoemde jaren blijft het in het huidige onstuimige economische tij van belang de ontwikkeling van de financiële positie komende periode nauwgezet te blijven volgen.

22

4.2 Financiële positie In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening. Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente Deventer

Landelijk

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Algemeen kan gesteld worden dat kengetallen 2023 van de gemeente Deventer beter zijn dan het begrote landelijk gemiddelde voor 2023 alsook het provinciale gemiddelde. In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de specifieke weerstandsreserve als onderdeel van de algemene reserve.

Overijssel X € 1.000

2023

2022

2023*

2022

2023*

2022

Netto schuldquote

33%

39%

71%

39%

69%

34%

Netto schuldquote gecorrigeerd

29%

35%

65%

33%

60%

27%

Solvabiliteit

40%

39%

31%

39%

27%

41%

Grondexploitaties

9%

11%

6%

6%

7%

4%

Belastingcapaciteit

97%

95%

105%

102%

98%

95%

Structurele exploitatieruimte

10,0%

10,5%

0,5%

5,2%

0,7%

5,8%

2023

2022

2021

Weerstandscapaciteit

€ 18.538

€ 13.681

€ 15.800

Risico’s

€ 18.370

€ 18.020

€ 15.280

1,01

0,76

1,03

Weerstandsratio

* = op basis van begroting

23

4.2 Financiële positie Ten opzichte van 2022 zijn de door de gemeente ingeschatte risico’s in totale omvang nagenoeg gelijk gebleven. Wel zijn risico’s in omvang anders ingeschat. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn :  Risico’s samenhangend met A1 Bedrijvenpark (€ 4,5 miljoen, afgenomen t.o.v. 2022 met € 2,1 miljoen);  Risico’s samenhangend met het BUIG budget (€ 4,4 miljoen, gelijke omvang als voorgaand jaar);  Risico’s samenhangend met overschrijdingen in de jeugdzorg (€ 1,7 miljoen, toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar met € 1 miljoen). Er is sprake van een stijging van 36% van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2023 ten opzichte van 2022. In 2022 was er nog sprake van een daling (-/- 13%) ten opzichte van 2021. Uw gemeente heeft vervolgens op basis van een risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van € 18,3 miljoen (2022: € 18,0 miljoen). De forse stijging van de beschikbare weerstandscapaciteit en de slechts marginale stijging van de benodigde weerstandscapaciteit leiden ertoe dat de ratio van het weerstandsvermogen per 31 december 2023 verbeterd is van 0,76 naar 1,01. Hiermee wordt voldaan aan de door u gestelde norm.

Zoals opgenomen in de door u op 24 januari 2018 vastgestelde Beleidsnota reserves en voorzieningen betekent dit dat vanuit de specifieke weerstandsreserve € 0,2 miljoen wordt overgeheveld naar generieke weerstandsreserve opdat de ratio van het weerstandsvermogen weer tot een ratio van 1,0 leidt.

24

Bevindingen interne beheersing

5.1 Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij op 12 december 2023 een management letter uitgebracht. U heeft als raad hier een extract van ontvangen in de vorm van de board letter d.d. 14 december 2023. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze management letter gerapporteerd dat wij zien dat de gemeente Deventer waarde hecht aan een goede interne beheersing. Daarnaast constateren we dat de gemeente proactief en planmatig werkt om de interne beheersing naar een hoger niveau te tillen.

Wij hebben bij onze interimcontrole vastgesteld dat het overgrote deel van de bevindingen uit de management letter 2022 is opgepakt en is opgenomen in verbetertrajecten die ten tijde van de interimcontrole liepen en nog lopen. Voor de onderdelen die niet opgepakt zijn danwel waren geldt dat daarvoor eerst ondersteunende applicaties c.q. nieuwe applicaties geïmplementeerd moeten worden. Het belangrijkste risico dat vooralsnog niet is opgevolgd betreft in onze optiek het risico dat facturen mogelijk worden goedgekeurd waar geen prestatie voor uw gemeente tegenover staat. Binnen de gemeente is namelijk niet technisch (geautomatiseerd) afgedwongen dat facturen door twee verschillende functionarissen (een prestatieakkoordverklaarder en een budgethouder) worden gecontroleerd. Dit hangt samen met de interne beheersing betrokken personen en de gemeentelijke besturingsfilosofie (er is een beschreven procedure en ambtelijke professionaliteit om die te volgen alsook vertrouwen dat dit wordt gedaan) en de daarbij behorende risicobereidheid.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. Onze controle was en is niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. Evenwel wordt IT een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekening-controle. Uit onze IT-audit komt naar voren dat op de door ons geïdentificeerde aandachtsgebieden van automatisering in de applicaties Suites voor het sociaal domein, MO Platform, iFinanciën en Allegro verbeteringen zijn doorgevoerd, waarmee de automatiseringsomgeving naar een hoger niveau is gebracht. Dat laat onverlet dat op andere belangrijke onderdelen zoals de databases en de financiële applicatie nog verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk zijn. Enerzijds in verband met de risico’s die er mee samenhangen.

Anderzijds om de IT-omgeving de bedrijfsvoering zo goed mogelijk te laten faciliteren. Hiervoor heeft de gemeente al aanvullende maatregelen getroffen en worden de bevindingen meegenomen in de inrichting van de nieuwe financiële applicatie. Ook hebben we dit jaar weer naar Cyber Security gekeken, waarbij we vast hebben gesteld dat de gemeente op dit onderdeel wederom bovengemiddeld scoort.

26

5.1 Bevindingen interne beheersing Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 de inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring. Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken.

In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Op basis van de “Eindrapportage Frauderisicoanalyse en onderzoek kwetsbare functies” (inclusief misbruik- en oneigenlijk gebruik en corruptie-analyse), zoals die op 10 juni 2023 is aangeboden aan de directie stellen wij vast dat er binnen de gemeente in belangrijke mate aandacht is voor frauderisico’s en de preventie daarvan. Het onderzoek follow-up kwetsbare functies alsook het onderzoek frauderisicoanalyse wordt sinds het jaar 2020 jaarlijks uitgevoerd. Het onderzoek kwetsbare functies kent twee invalshoeken: integriteit en continuïteit. De kwetsbaarheden zijn per team in beeld gebracht aan de hand van een heat map (kans versus impact: geclassificeerd naar laag, midden en hoog); er wordt ook een weerbaarheidsplan per team opgesteld. Het onderzoek frauderisicoanalyse besteed aandacht aan de risico’s uit hoofde van fraude, misbruik & oneigenlijk gebruik (M&O), niet-integer gedrag, corruptie en ondermijning. Ook deze frauderisico's zijn eveneens in beeld aan de hand van een heat map; de heat maps per team alsook een risico-paragraaf per team. In het eerste kwartaal 2024 is opgeleverd de eindrapportage “frauderisicoanalyse en onderzoek kwetsbare functies over 2023.

Op 20 maart 2024 is in de directie dit eindrapport (onder andere de bevindingen en aanbevelingen) nader besproken. In het vierde kwartaal 2024 zal worden gestart met het follow up onderzoek “frauderisicoanalyse en onderzoek kwetsbare functies”. Belangrijkste prioriteit die vanuit ons optiek vanuit de interim-controle naar voren komt is het risico dat facturen mogelijk worden goedgekeurd waar geen prestatie voor uw gemeente tegenover staat. Binnen uw organisatie is namelijk niet technisch (geautomatiseerd) afgedwongen dat facturen altijd door twee personen worden gecontroleerd op prestatielevering (functiescheiding: prestatieakkoordverklaarder en budgethouder). Dit is weliswaar onderdeel van de gemeentelijke besturingsfilosofie en de daarbij behorende risicobereidheid, maar dat laat onverlet dat dit voor ons in de controle wordt gekwalificeerd als frauderisico, waarover we sinds 2022 ook rapporteren in onze controleverklaring bij de jaarrekening.

27

5.1 Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: • De gemeente heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd; • Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij; • Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en – verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd; • Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. De gemeente beschikt over beschreven integriteitsbeleid en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid.

28

Actualiteiten

6.1 Actualiteiten ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw organisatie en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).

Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.

Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −

De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden;

−

De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit;

−

Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.