Accountantsverslag 2021 WG - Gemeente Deventer
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Deventer 1 juli 2022
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD ARNHEM Postbus 30265 6803 AG ARNHEM Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Deventer Postbus 5000 7400 GC DEVENTER Datum
1 juli 2022 Ons kenmerk 2206CFC95A/BF
Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer. Tevens spreken wij een woord van dank uit voor alle inspanningen van de ambtelijke organisatie in de aanloop naar en tijdens de uitvoering van onze controle. Deze controle hebben wij, door de van kracht zijnde coronamaatregelen gedurende het jaar, grotendeels op afstand moeten verrichten. Desondanks hebben wij een constructieve samenwerking ervaren en een soepel proces doorlopen waarbij op effectieve wijze gebruik is gemaakt van de digitale middelen. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Behandeld door
N.R. Fritz RA 06 52 04 86 82 nfritz@deloitte.nl drs. V.V. Jongbloed RA 06 20 25 20 02 vjongbloed@deloitte.nl
De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer. Bij deze jaarrekening hebben wij op 1 juli 2022 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 21 oktober 2021 en met ons auditplan 2021, dat is besproken in uw auditcommissie. Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij hebben deze rapportage besproken met de auditcommissie op 8 juni jl. De inhoud van het concept van dit accountantsverslag hebben wij afgestemd met de portefeuillehouder financiën, de concerncontroller en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Mocht u nog vragen hebben dan beantwoorden wij deze graag. Hoogachtend,
Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.R. Fritz RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
8
Bevindingen jaarrekening
10
•
De financiële positie van uw gemeente
11
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
15
Interne beheersing
22
•
23
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
24
•
25
Overige aangelegenheden
Bijlagen
27
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
28
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
29
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
30
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
31
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
34
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
35
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
2206CFC95A/BF
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid van de jaarstukken.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 4,29 miljoen respectievelijk € 12,87 miljoen.
Financiële positie
•
De financiële positie op basis van het eigen vermogen per ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt € 15,8 miljoen (2020: € 15,8 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Deventer onderkende en aanwezige risico’s van € 15,28 miljoen (2020: € 14,6 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat voor mutaties in de reserves van € 49 miljoen. Tussentijds is door uw raad besloten om € 29,9 miljoen toe te voegen aan de reserves, zodat het positieve financiële resultaat over 2021 uitkomt op € 19,1 miljoen (2020: voordelig € 17,3 miljoen).
•
In het najaar van 2021 hebben wij onze interim-controle uitgevoerd. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in onze boardletter, en zijn besproken met de leden van de auditcommissie. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder, tijdens onze controle van 2021 een digitale omgeving om documentatie aan te leveren (Deloitte Connect) en tooling om data te analyseren.
•
Er zijn in 2021 geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels doorgevoerd.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken, bijvoorbeeld bij de controle van de waardering van het complex A1 in de grondexploitatie. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen, zijn onderbouwd, redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
•
De jaarstukken en de daarbij gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaatbepaling voldoen aan de voorschriften voor verslaggeving uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en zijn consistent toegepast ten opzichte van de begroting 2021 en jaarrekening 2020.
•
Wij kunnen niet volledig steunen op de geautomatiseerde controles. Evenmin kunnen wij uitgaan van de functiescheidingen binnen de geautomatiseerde systemen. Wij hebben daarom extra gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd, waaronder detailcontroles.
•
Uw organisatie is medio december 2021 overgegaan naar een nieuwe technische onderlaag van financiële applicatie SAP, zijnde S/4HANA. Wij hebben inzicht verkregen in de migratie van de gegevens en informatie naar het nieuwe systeem. Vervolgens hebben wij aanvullende werkzaamheden uitgevoerd om de juistheid en volledigheid van de data-migratie vast te stellen. Hieruit volgen geen bijzonderheden.
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
IT omgeving
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruikgemaakt van de beoordeling door een ingeschakelde externe deskundige.
•
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 1,56 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2020: € 0,3 miljoen). Het project Eikendal heeft hier het grootste aandeel in, namelijk € 1,02 miljoen.
Sociaal domein
•
Uw gemeente voert voor het sociaal domein diverse interne controles uit. Aangezien deze interne controles nog niet volledig de rechtmatigheid onderbouwen, wordt voor de verantwoording in de jaarrekening nog gesteund op de controleverklaring van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) voor de PGB bestedingen en voor de controleverklaringen en/of productieverantwoordingen voor de Zorg in Natura (Jeugd, WMO en Beschermd Wonen). Vanwege de verklaring met beperking bij de SVB-verantwoording en het ontbreken van goedkeurende controleverklaringen danwel productieverantwoordingen bij een deel van de Zorg in Natura (ZiN)-verantwoordingen, zijn de bestedingen voor in totaal € 4,2 miljoen (€ 3,5 miljoen PGB en € 0,7 miljoen ZiN) onzeker. Deze onzekerheid valt binnen de goedkeuringstolerantie voor onzekerheden en heeft daarom geen invloed op de strekking van onze controleverklaring bij de jaarrekening 2021.
Single Information Single Audit (SiSa)
•
In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is er voor 2021 sprake van een enorme toename van het aantal SiSa regelingen. Het apart verantwoorden van deze (veelal kleine subsidiebedragen) regelingen zorgt bij de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Wij verwachten dat het aantal regelingen de komende jaren zal blijven toenemen. De gemeente kan de mogelijkheden onderzoeken op landelijk niveau invloed uit te oefenen om het aantal regelingen te beperken.
•
Wij hebben géén controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Grondexploitatie
Wet Normering Topinkomens
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen worden in het jaarverslag per programma uiteengezet.
•
Over het jaar 2021 is een positief saldo van inkomsten en uitgaven gerealiseerd en bedraagt het voordelig jaarresultaat na reservemutaties € 19 miljoen. Ook in de jaarrekening 2020 is een relatief hoog positief resultaat ad € 17,3 miljoen verantwoord. Voor 2020 heeft COVID-19 een belangrijke invloed gehad op de werkelijke baten en lasten ten opzichte van de begroting. Ook in 2021 heeft COVID-19 nog invloed gehad of de gerealiseerde baten en lasten. Ook de hogere rijksuitkeringen hebben bijgedragen aan het positieve saldo over 2021.
•
Wij vragen uw aandacht voor het begrotingsproces en hebben het college geadviseerd eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen. Hierbij is van belang zorg te dragen voor aansluiting van de ambitie van de raad (vertaald naar de begroting) en de uitvoeringskracht van de organisatie (personeel en middelen).
Begrotingsrechtmatigheid
•
Over 2021 is op één programma (Openbare Orde en Veiligheid) een (beperkte) lastenoverschrijding van € 95.000 gerealiseerd. Het college heeft in de jaarstukken (pagina 256) deze overschrijding toegelicht. Gezien de aard en beperkte omvang van de overschrijding telt deze niet mee in ons oordeel bij de jaarrekening. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijdingen naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening.
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Wij constateren rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben een uitgebreide spendanalyse en detailcontroles verricht op de naleving van de Europese aanbestedingsregels, en komen tot conclusie dat afwijkingen van de Europese aanbestedingsregels zijn geconstateerd voor een totale omvang van afgerond € 1,0 miljoen (bestedingen 2021). Deze fouten vallen binnen de goedkeuringstolerantie voor fouten van € 4,29 miljoen, en hebben daarom geen invloed op de strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening 2021.
Rechtmatigheidsverantwoording
•
Naar verwachting zal met ingang van 1 januari 2022 en voor het eerst bij de jaarstukken 2022 het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording, die wordt opgenomen in deze jaarstukken, verantwoording afleggen over de rechtmatige besteding van de lasten aan de gemeenteraad. De gemeente Deventer heeft in 2021 in samenwerking met een extern bureau een intern controleplan opgesteld en verbijzonderde interne controles uitgevoerd, deze zijn een goede basis voor de controle van de rechtmatige bestedingen en de daaruit voortvloeiende rechtmatigheidsverantwoording.
Effecten crisis Oekraïne / Rusland
•
Begin maart 2022 is de oorlog uitgebroken in Oekraïne en Rusland. De uitbraak van deze oorlog heeft geen impact op de jaarstukken 2021 en de situatie per balansdatum 31-12. De belangrijkste effecten die wij landelijk zien hebben betrekking op de opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, toename van de energieprijzen etc. De gemeente heeft de (mogelijke) effecten van deze crisis toegelicht als gebeurtenis na balansdatum in de jaarrekening.
Realiteitsgehalte begroting
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 26 januari 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Deventer uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente.
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021. Hierbij hebben wij wel controleverschillen geconstateerd die naar hun aard niet gecorrigeerd kunnen worden, en gezien de omvang lager is dan onze materialiteitsgrenzen geen invloed hebben op ons oordeel bij de jaarrekening 2021. Deze controleverschillen zijn als volgt: •
Bij de controle op het naleven van de Europese aanbestedingsregels hebben wij rechtmatigheidsfouten geconstateerd met een totale omvang van € 1,0 miljoen (bestedingen 2021).
•
Vanwege de verklaring met beperking bij de SVBverantwoording en het ontbreken van goedkeurende controleverklaringen/productieverantwoordingen bij een deel van de Zorg in Natura (ZiN)verantwoordingen, zijn de bestedingen voor in totaal € 4,2 miljoen (€ 3,5 miljoen PGB en € 0,7 miljoen ZiN) onzeker.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) In de definitieve jaarrekening zijn geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’ (pagina 42 – 55). Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Deventer Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 9
Bevindingen jaarrekening
2206CFC95A/BF
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verder verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
95.801
81.207
74.069
76.204
Tussentijdse resultaatbestemming
29.934
-/- 2.731
3.015
-/- 8.695
Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 49 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 29,9 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 € 19,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Gerealiseerd resultaat
19.115
17.325
4.123
6.562
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
49.049
14.594
7.138 -/- 2.133
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 29,6% van het balanstotaal (ultimo 2020: 21,2% van het balanstotaal) en is daarmee met 8,4% gestegen ten opzichte van 2020. In de gemeentebegroting 2022 was nog rekening gehouden met een solvabiliteit per ultimo 2021 van 21% en wordt verwacht dat deze in de volgende jaren rond dit percentage zal blijven.
Eigen vermogen per 31 december
144.850
95.801
Exploitatieresultaat (x € 1.000) opbouw volgens staat van baten en lasten
Saldo baten en lasten
Totale baten
414.832
Totale lasten
-/- 365.783
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
81.207
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
74.069
49.049
Af: stortingen in reserves
-/- 63.956
Bij: onttrekkingen aan reserves
34.022
Gerealiseerd resultaat
19.115
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 11
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 49 miljoen zien, ten opzichte van een begroot positief saldo van € 11 miljoen (begroting na wijziging). De afwijking ten opzichte van de begroting bedraagt daarmee € 38 miljoen De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 19 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 50.000
Mutaties in reserves (x € 1.000) 30.000
40.000
20.000
30.000 20.000
10.000
10.000
-
-
(10.000)
(10.000) 2018
-2.133
2019
7.138
2020
2021
14.594
49.049
2018
-8.695
2019
3.015
2020
-2.731
2021
29.934
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 20.000 15.000 10.000 5.000 -
2018
6.562
2019
4.123
2020
17.325
2021
19.115
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 19 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. Het rekeningresultaat over 2021 wijkt, net als voorgaande boekjaren, in grote mate af van het begrote rekeningresultaat. Hierbij merken wij op dat de werkwijze binnen de gemeente Deventer is dat altijd een nihil-resultaat wordt begroot.
Het totaalsaldo van baten en lasten is € 38 miljoen hoger dan begroot, de grootste verschillen worden veroorzaakt door de programma’s: •
• •
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)
55.000 45.000 35.000 25.000 15.000 Meedoen: € 11,4 miljoen hoger saldo door 5.000 € 11,2 miljoen lagere lasten. (5.000) Algemene uitkering: € 3,4 miljoen hogere baten (15.000)
Herstructurering en vastgoed: € 8,4 miljoen hoger saldo door € 7,3 miljoen lagere lasten en € 1,2 miljoen hogere baten.
(leidt direct tot een hoger saldo). •
Stelposten: € 4,3 miljoen hoger saldo door lagere lasten).
Begroting (na wijziging)
2018
2019
Realisatie
2020
2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 420.000
Uit de hiernaast opgenomen grafieken is te zien dat afwijkingen met name veroorzaakt worden aan de lasten-kant: uw gemeente begroot meer lasten dan in werkelijkheid wordt gerealiseerd. Voor 2020 heeft COVID-19 een belangrijke invloed gehad op de werkelijke baten en lasten ten opzichte van de begroting. Ook in 2021 heeft COVID-19 nog invloed gehad of de gerealiseerde baten en lasten.
400.000 380.000 360.000 340.000 2018
Wij vragen uw aandacht voor het begrotingsproces en hebben het college geadviseerd eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen. Hierbij is van belang zorg te dragen voor aansluiting van de ambitie van de raad (vertaald naar de begroting) en de uitvoeringskracht van de organisatie (personeel en middelen).
2019
2020
2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 410.000 390.000 370.000 350.000 2018
2019
2020
2021
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is gedaald
Benodigde weerstandscapaciteit
Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s.
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicomanagement’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.
Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de ratio weerstandsvermogen, deze is per ultimo 2021 iets gedaald ten opzichte van 2020 (1,03 ten opzichte van 1,08) maar kwalificeert nog als voldoende. Wij merken hierbij op dat uw gemeente streeft naar een weerstandsratio van 1,0. De beschikbare weerstandscapaciteit wordt bepaald op basis van de weerstandscapaciteit die bij de begroting wordt bepaald (op basis van verwachte risico’s) en wordt vervolgens aangepast op basis van de onbenutte begrotingsruimte. De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald op basis van een risico-inschatting (mede met behulp van een Monte Carlo simulatie) waaraan de minimumnorm voor niet gekwantificeerde risico’s wordt toegevoegd. De weerstandscapaciteit is derhalve geen weergave van de omvang van de algemene reserve danwel de ontwikkeling in het eigen vermogen in het betreffende verantwoordingsjaar. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 15,8 miljoen (2020: € 15,8 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is daarmee gelijk gebleven ten opzichte van voorgaand jaar.
Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 15,3 miljoen (2020: € 14,6 miljoen). Ten opzichte van 2020 is dus sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 0,7 miljoen. Deze toename wordt met name veroorzaakt doordat de minimumnorm die jaarlijks wordt opgeteld bij de risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) met € 0,4 miljoen is gestegen. Tevens is het risico behorende bij de ontwikkeling van het Bedrijvenpark A1 voor het niet effectueren van verkoopovereenkomsten/-opties hoger ingeschat per ultimo 2021 dan per ultimo 2020. De weerstandscapaciteit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicomanagement’ van het jaarverslag.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 20
15 10 5 2018
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 1,50
1,00
0,50 2018 Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2019
2020
2021 2206CFC95A/BF
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is mede door het saldo per ultimo 2021 ad € 60,6 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 14 individuele projecten.
De gemeente Deventer schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 39,6 miljoen bedraagt (2020: € 46,7 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Ten opzichte van 31 december 2020 is de voorziening met € 7,1 miljoen afgenomen. Deze afname komt door een gedeeltelijke vrijval van de voorziening A1 Bedrijvenpark als gevolg van hoger getaxeerde grondprijzen en een wijziging van het plangebied.
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
•
Programmering en Planning: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
Ontwikkeling boekwaarde* en voorziening bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 110,00 100,00 90,00 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde Ontwikkeling voorziening
Uit bovenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 is toegenomen. De voorziening laat per ultimo 2021 juist een daling zien. De belangrijkste oorzaken van de stijging van de boekwaarde in 2021 is het vorderen van de realisatie van A1 bedrijvenpark en de woningbouw grondexploitatie Steenbrugge. Door de winstgevendheid van Steenbrugge staat hier geen voorziening tegenover, daarnaast is de daling van de voorziening A1 Bedrijvenpark zichtbaar in bovenstaande vergelijking.
* De balanswaarde is de boekwaarde minus de voorziening
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. 2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
• •
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad. Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 1,56 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2020: € 0,3 miljoen). Het project Eikendal heeft hier het grootste aandeel in, namelijk € 1,02 miljoen. Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Specifiek voor de gemeente Deventer, kennen de grondexploitaties voor kantoorlocaties een hoger risicoprofiel aangezien in de afgelopen jaren geen verkopen zijn gerealiseerd op deze locaties. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties A1 Bedrijvenpark en Steenbrugge geselecteerd voor een detailanalyse op een deel van de eerdergenoemde 5P’s. Voor de grondexploitatie A1 Bedrijvenpark hebben wij onze specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van deze specifieke elementen, met in het bijzonder de prijsstijgingen en daarmee samenhangende vrijval van de verliesvoorziening. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel.
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Parameters Uw college heeft de parameters 2022 vastgesteld die zijn bepaald op basis van externe marktinformatie. Op basis van deze informatie zijn de parameters voor het MPG 2022 bepaald, deze zijn vastgelegd in de Nota Rekentechnische uitgangspunten Grondexploitaties 2022 (vastgesteld d.d. 14 december 2021). De volgende parameters zijn gehanteerd bij de actualisatie van de grondexploitaties: 2022 Kostenstijging Kostenstijging plankosten Opbrengststijging woningbouw Opbrengststijging bedrijfskavels Discontovoet
3% 1,1% 0% 0% 2%
20232025 2% 2,2% 2% 2% 2%
2026 e.v. 2% 2,2% 1% 1% 2%
Uit bovenstaande tabel (volgend uit de Nota Rekentechnische Uitgangspunten) blijkt dat de opbrengsten-parameter voor 2022 0% is. De verkoopopbrengsten voor 2022 zijn in de grondexploitaties verwerkt in overeenstemming met (interne) taxaties en indien van toepassing met optieovereenkomsten of verkoopcontracten. Daarmee is de prijsstijging reeds verwerkt in de grondexploitatieberekeningen en is geen aanvullende parameterstijging toegerekend. Wij hebben deze parameters samen met onze vastgoedspecialisten gechallenged en geen materiële afwijkingen geconstateerd. Daarmee achten wij de parameters voor de actualisatie per 31 december 2021 niet onaannemelijk.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de gehanteerde parameters.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Interne beheersing In onze boardletter 2021 hebben wij reeds gerapporteerd over de verbeteringen die zijn aangebracht in het schattingsproces, met name ten aanzien van de onderbouwingen voor de gekozen uitgangspunten bij het actualiseren van de grondexploitatie-opzetten. Om meer structuur aan te brengen in de opzet van de interne controles heeft uw gemeente in 2021 een Intern Controleplan Grondexploitaties opgesteld waarin de interne-beheersingsmaatregelen omtrent de grondexploitaties zijn uitgewerkt en zijn getoetst door de tweede lijn. Bij de controle van de waardering van de grondexploitaties per ultimo 2021 hebben wij geconstateerd dat de organisatie position papers heeft opgesteld waarin de belangrijkste standpunten en aannames zijn uitgewerkt en deze gedegen heeft onderbouwd met externe brondocumentatie. Met het interne-controleplan is er een hogere mate van automatisering en uniformiteit binnen de interne controle gerealiseerd. Wij adviseren de onafhankelijke interne controle op de grondexploitatieopzetten en position papers zichtbaar vast te leggen.
Tenslotte merken wij op dat de markt op dit moment sterk in beweging is vanwege (o.a.) de Oekraïne-oorlog, het tekort aan grondstoffen en personeel met als gevolg een stijgende inflatie. Dit kan een impact hebben op bouwprojecten en daarmee ook op het terugverdienpotentieel van de grondexploitaties. Deze ontwikkelingen vragen continue aandacht van het college voor de waardering en keuzes die hieromtrent gemaakt moeten worden. 2206CFC95A/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
In 2021 is sprake van een begrotingsoverschrijding op één programma Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel.
De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de jaarrekening 2021 is sprake van lastenoverschrijding op het programma Openbare orde en veiligheid ad € 95.000. Deze overschrijding wordt enerzijds veroorzaakt door € 39.000 extra lasten in verband met coronatoegangsbewijzen en anderzijds voor € 56.000 door nagekomen uitgaven van de Veiligheidsregio in verband met hogere salarislasten (compensatie levensloopregeling). Het college heeft in de jaarstukken (pagina 256) deze overschrijding toegelicht. Gezien de aard en beperkte omvang van de overschrijding telt deze niet mee in ons oordeel bij de jaarrekening. Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Bij de gemeente Deventer is geen sprake van kredietoverschrijdingen.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Deze fouten vallen binnen de goedkeuringstolerantie voor fouten van € 4,29 miljoen, en hebben daarom geen invloed op de strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening 2021.
Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt. Vervolgens worden uitgebreide dossiercontrole uitgevoerd. Uit de controle van de naleving van de EU aanbestedingswetgeving blijken fouten in de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Het betreft een tweetal oude contracten die nog doorlopen in 2021 (PinkRoccade ad € 0,1 miljoen en Topicus ad € 0,3 miljoen), de bestedingen zijn- conform voorgaande jaren aangemerkt als onrechtmatig. Daarnaast heeft de gemeente een aanvullende analyse uitgevoerd op de rechtmatigheid van de inhuurcontracten, hieruit blijken een viertal inhuurdossiers welke de Europese aanbestedingsdrempel hebben overschreden. De samenhangende lasten van € 0,6 miljoen zijn aangemerkt als onrechtmatig. De gemeente heeft in de paragraaf rechtmatigheid in het jaarverslag een uitwerking opgenomen van deze onrechtmatigheden en ondernomen acties om de onrechtmatigheden in de toekomst te voorkomen.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen •
COVID-19 Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus mogelijk heeft op de jaarrekening 2021: •
•
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat er vooralsnog geen sprake is of zou moeten zijn van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen. Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben vastgesteld dat de Tozo-uitkeringen van € 3,8 miljoen juist en rechtmatig zijn verstrekt. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk (M&O) beleid voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen internebeheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop u gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. In onze boardletter 2021 hebben wij u gerapporteerd dat de opvolging van de IBsignalen niet zichtbaar is vastgelegd.
Het college heeft vervolgens herstelacties uitgevoerd door risicogericht 25 IB-signalen op inkomen te controleren om vast te stellen dat de IB-signalen volledig zijn opgevolgd.
Wij hebben het proces en de uitkomsten besproken met de betrokken medewerkers, uit deze dossiercontroles is naar voren gekomen dat aanvullende acties noodzakelijk zijn, welke adequaat zijn opgevolgd. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, waarmee is voldaan aan de kwalitatieve vereiste uit de Nota verwachtingen accountantscontrole.
Het is aan te bevelen dat uw college onderzoekt met welke maatregelen op een kostenefficiënte wijze de interne controle op de PGB-bestedingen verder is vorm te geven, om de onzekerheden ook bij uw gemeente op (korte) termijn zoveel mogelijk weg te nemen. Zorg in natura en PGB: Wmo en Jeugdwet (in miljoen)
Sociaal domein | Zorg in natura en PGB-bestedingen De totale bestedingen voor Zorg in Natura (ZIN) voor WMO (excl. Beschermd Wonen) en Jeugd in 2021 bedragen circa € 39,1 miljoen (2020 € 37,8 miljoen). De PGB-bestedingen over 2021 bedragen circa € 3,5 miljoen (2020 € 4,2 miljoen). Daarmee is een stijging van de ZINuitkeringen te zien van € 1,3 miljoen en een verdere daling van de PGB-bestedingen van € 0,7 miljoen. Binnen het sociaal domein worden diverse interne controles uitgevoerd, echter voor de verantwoording in de jaarrekening wordt nog gesteund op de controleverklaringen van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en de zorgaanbieders. De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2021 een controleverklaring met beperking verstrekt. De totale PGB bestedingen (€ 3,5 miljoen) zijn derhalve als onzeker aangemerkt. Vanwege het ontbreken van goedkeurende verklaringen/productieverantwoordingen bij een deel van de ZiN-bestedingen bedraagt de onzekerheid voor deze populatie € 0,7 miljoen. Deze totale onzekerheid ad € 4,2 miljoen valt binnen de goedkeuringstolerantie voor onzekerheden van € 12,87 miljoen, en heeft daarom geen invloed op de strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening 2021.
Realisatie 2021 Realisatie 2020 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0
5,0 ZIN Wmo ZIN - lasten Jeugd lasten
PBG lasten
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2021 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Auditcommissie | Verbonden partijen Voorafgaand aan de controle hebben wij met de leden van de auditcommissie ons auditplan voor de controle van de jaarrekening 2021 besproken. In dat kader heeft de auditcommissie ons gevraagd het ‘speerpunt’ “Verbonden partijen: proces van sturen en beheersen” mee te nemen in onze rapportering in het accountantsverslag. Verbonden partijen en samenwerkingsverbanden spelen een steeds belangrijkere rol. De gemeente besteedt activiteiten uit bij gemeenschappelijke regelingen en/of andere partijen. Het risico voor gemeenten blijft echter wel bestaan, ook al is de activiteit uitbesteed. Door de huidige economische omstandigheden is het nog belangrijker om scherp zicht te houden op de (financiële) performance van de verbonden partijen.
Deventer onderhoudt bestuurlijke en financiële banden met stichtingen, publiek-private samenwerkingsverbanden, overheidsvennootschappen en gemeenschappelijke regelingen. Deze verbonden partijen voeren gemeentelijke taken uit en leveren een forse bijdrage aan de realisatie van maatschappelijke doelen. De participatie in verbonden partijen levert Deventer voordelen op, maar leidt ook tot financiële en bestuurlijke risico’s.
In het kader van sturen heeft u in oktober 2017 de beleidsnota verbonden partijen geactualiseerd. Het college heeft op 26 mei 2020 de zogenaamde Uitvoeringsnota Verbonden Partijen vastgesteld. De uitvoeringsnota vormt een handreiking voor het college en de ambtelijke organisatie voor het effectief relatiemanagement en het borgen van de control op verbonden partijen. De nota beschrijft uitgebreid de gemeentelijke kaders die gelden voor de samenwerking met verbonden partijen en hoe invulling wordt gegeven aan de rollen van eigenaar (zeggenschap) en opdrachtgever (sturing). Wij merken op dat de uitvoeringsnota en overige beleidsstukken met betrekking tot verbonden partijen heel uitgebreid zijn qua omvang, bij het actualiseren van de stukken in de toekomst kan het opstellen van een ‘lean en mean’ document de gebruiker helpen bij het identificeren van de belangrijkste (spel)regels.
Wij merken op dat als gevolg van de coronacrisis minder fysieke samenkomsten zijn geweest met de veiligheidsregio wat de afstemming tussen de organisaties lastiger maakt. Het is belangrijk duidelijke afspraken te maken hoe hier in de toekomst mee wordt omgegaan binnen het hybride werken. Met betrekking tot de jaarstukken van de gemeente Deventer wordt de veiligheidsregio (net als de overige verbonden partijen) betrokken in het risicomanagement van de gemeente. Een samenvatting van de top-10 risico’s en financiële invloed daarvan in relatie tot het weerstandsvermogen is opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicomanagement’ in de jaarstukken. Bovenstaande toelichting is bedoeld als observatie en hieruit kunnen geen conclusies ontleend worden.
Wij hebben in overleg met uw organisatie een gemeenschappelijke regeling geselecteerd en aan de hand van de uitvoeringsnota het proces van sturen, beheersen, verantwoorden en toezichthouden onder de loep genomen van de Veiligheidsregio IJsselland. Wij hebben in april 2022 hierover een gesprek gevoerd met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie, hierbij observeren wij dat er veel kennis aanwezig is bij de betrokken medewerkers. Periodiek vinden op ambtelijk niveau gesprekken plaats, waarbij de stukken worden besproken voordat deze worden gedeeld met de gemeenteraad. De (formele) vastleggingen van deze overleggen zijn beperkt. Hierbij merken wij op dat voor de veiligheidsregio ook geen significante risico’s spelen gezien het financiële overschot op de begroting de afgelopen jaren.
2206CFC95A/BF Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Interne beheersing
2206CFC95A/BF
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Deventer
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021
Boardletter 2021, toegespitst op de interne (financiële) beheersing
Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2021 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen.