2025-813 Onderbouwing Fysieke leefomgeving BOPA Zonnepark Bussiksweg

Onderbouwing fysieke leefomgeving buitenplanse omgevingsactiviteit Zonnepark Bussinksweg incl. Energieopslagsysteem

Vrij op Naam Zonneparken BV Bezoekadres: Ericssonstraat 2, 5121 ML Rijen E: info@vrijopnaam.nl W: www.vrijopnaamzonneparken.nl T: 085-0516881 Oktober 2025

Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................... 4 1.1 Aanleiding ..............................................................................................................4 1.2 Projectgebied .........................................................................................................4 1.3 Juridische Kaders ...................................................................................................5

1.3.1 Buitenplanse omgevingsplanactiviteit .................................................................................. 5 1.3.2 Reikwijdte fysieke leefomgeving ........................................................................................... 6 1.3.3 Milieubelastende activiteit (MBA) ......................................................................................... 6 1.3.4 Mer-/mer-beoordeling.......................................................................................................... 7 1.3.5 Bevoegd gezag ..................................................................................................................... 7 1.3.6 Participatie .......................................................................................................................... 7 1.3.7 Procedure ........................................................................................................................... 8

1.4 Leeswijzer ..............................................................................................................8

2 Beleid en regelgeving ........................................................................................ 9 2.1 Mondiaal en Europees beleid ..................................................................................9

2.1.1 Mondiaal klimaatakkoord ..................................................................................................... 9 2.1.2 Europese Klimaatwet ......................................................................................................... 10 2.1.3 Conclusie mondiaal en Europees beleid ............................................................................. 11

2.2 Rijksbeleid ........................................................................................................... 11

2.2.1 Energieakkoord voor duurzame groei .................................................................................. 11 2.2.2 Energierapport 2016 .......................................................................................................... 12 2.2.3 Nationaal Klimaatakkoord 2019 ......................................................................................... 13 2.2.4 Nationale Klimaatwet ........................................................................................................ 13 2.2.5 Nationale Omgevingsvisie .................................................................................................. 14 2.2.6 Conclusie Rijksbeleid ........................................................................................................ 15

2.3 Provinciaal beleid ................................................................................................. 16

2.3.1 Omgevingsvisie Provincie Overijssel ................................................................................... 16 2.3.2 Provinciale Omgevingsverordening Overijssel ..................................................................... 17 2.3.3 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel ...................................................................... 18 2.3.4 Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel .............................................................. 31 2.3.5 Handreiking zonnevelden (april 2020) ................................................................................. 31 2.3.6 Conclusie Provinciaal beleid .............................................................................................. 35

2.4 RES-regio West-Overijssel .................................................................................... 35

2.4.1 Regionale Energie Strategie ................................................................................................ 35 2.4.2 Conclusie beleid RES-regio West-Overijssel ....................................................................... 36

2.5 Gemeente Deventer .............................................................................................. 36

2.5.1 Omgevingsvisie Deventer ................................................................................................... 36 2.5.2 Uitgangspunten zonneparken Deventer .............................................................................. 37 2.5.3 Deventer aandeel in RES-bod West-Overijssel .................................................................... 41 2.5.4 Conclusie gemeentelijk beleid ........................................................................................... 42

2.6 Conclusie ............................................................................................................. 42

3 Beschrijving huidige situatie en voorgenomen ontwikkeling .............................. 44 3.1 Beschrijving huidige situatie.................................................................................. 44

3.1.1 Functionele structuur ........................................................................................................ 44 3.1.2 Zichtbaarheid .................................................................................................................... 48

3.2 Projectbeschrijving ............................................................................................... 50

3.2.1 Keuze voor een zonnepark.................................................................................................. 50

1

3.2.2 Keuze voor een energieopslagsysteem ............................................................................... 51 3.2.3 Locatiekeuze ..................................................................................................................... 52 3.2.4 Planbeschrijving ................................................................................................................ 52 3.2.5 Landschappelijke inpassing ............................................................................................... 55

4 Aspecten fysieke leefomgeving ....................................................................... 56 4.1 Geluid .................................................................................................................. 56

4.1.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 56 4.1.2 Onderzoek......................................................................................................................... 56 4.1.3 Conclusie .......................................................................................................................... 56

4.2 Schittering............................................................................................................ 57

4.2.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 57 4.2.2 Onderzoek......................................................................................................................... 57 4.2.3 Conclusie .......................................................................................................................... 58

4.3 Verkeer en parkeren ............................................................................................. 59

4.3.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 59 4.3.2 Onderzoek......................................................................................................................... 59 4.3.3 Conclusie .......................................................................................................................... 60

4.4 Luchtkwaliteit en geur........................................................................................... 60

4.4.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 60 4.4.2 Onderzoek......................................................................................................................... 61 4.3.3 Conclusie .......................................................................................................................... 61

4.5 Bedrijven en milieuzonering .................................................................................. 61

4.5.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 61 4.5.2 Onderzoek......................................................................................................................... 62 4.5.3 Conclusie .......................................................................................................................... 63

4.6 Infrastructuur en transport.................................................................................... 64

4.6.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 64 4.6.2 Onderzoek......................................................................................................................... 64 4.6.3 Conclusie .......................................................................................................................... 66

4.7 Externe veiligheid ................................................................................................. 66

4.7.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 66 4.7.2 Onderzoek......................................................................................................................... 67 4.7.3 Conclusie .......................................................................................................................... 70

4.8 Natuur en ecologie................................................................................................ 70

4.8.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 70 4.8.2 Onderzoek......................................................................................................................... 73 4.8.3 Conclusie .......................................................................................................................... 77

4.9 Stikstof ................................................................................................................ 78

4.9.1 Toetsingskader .................................................................................................................. 78 4.9.2 Onderzoek.................................................................................................................... 79 4.9.3 Conclusie .......................................................................................................................... 79

4.10 Bodemkwaliteit .................................................................................................. 79

4.10.1 Toetsingskader ................................................................................................................ 79 4.10.2 Onderzoek ....................................................................................................................... 80 4.10.3 Conclusie ........................................................................................................................ 82

4.11 Water ................................................................................................................. 82

4.11.1 Toetsingskader ................................................................................................................ 82 4.11.2 Onderzoek ....................................................................................................................... 82 4.11.3 Conclusie ........................................................................................................................ 86

2

4.12 Cultuurhistorie en archeologie ............................................................................ 86

4.12.1 Toetsingskader ................................................................................................................ 86 4.12.2 Onderzoek ....................................................................................................................... 87 4.12.3 Conclusie ........................................................................................................................ 89

4.13 Gezondheid ........................................................................................................ 89

4.13.1 Toetsingskader ................................................................................................................ 89 4.13.2 Onderzoek ....................................................................................................................... 90 4.13.3 Conclusie ........................................................................................................................ 90

5 Uitvoerbaarheid .............................................................................................. 91 5.1 Economische uitvoerbaarheid............................................................................... 91

5.1.1 Financieel-economische haalbaarheid ............................................................................... 91 5.1.2 Kostenverhaal ................................................................................................................... 91 5.1.3 Nadeelcompensatie .......................................................................................................... 92

5.2 Maatschappelijke uitvoerbaarheid ........................................................................ 93

5.2.1 Participatie ........................................................................................................................ 93 5.2.2 Netinpassing als congestieverzachter................................................................................. 94 5.2.3 Advies en instemming ........................................................................................................ 95 5.2.4 Vaststellingsprocedure ...................................................................................................... 95 5.2.5 Bezwaar/beroep ................................................................................................................ 95

6 Belangenafweging en conclusie....................................................................... 97 7 Bijlagen .......................................................................................................... 98

3

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Vrij op Naam Zonneparken is voornemens een zonnepark aan te leggen op perceel BMN02-E-15, gelegen ten westen van de Bussinksweg in Bathmen, gemeente Deventer. Het zonnepark heeft een bruto ruimtebeslag van circa 2,0 hectare. Het zonnepark heeft een capaciteit van ongeveer 2,7 megawattpiek. Daarnaast wordt een energieopslagsysteem geplaatst ter ondersteuning van de lokale en regionale netbalancering. Het beoogde zonnepark met energieopslagsysteem en bijbehorende faciliteiten kunnen niet worden gerealiseerd binnen het geldende omgevingsplan van de gemeente Deventer. Om de realisatie van het zonnepark met energieopslagsysteem mogelijk te maken, vraagt Vrij op Naam Zonneparken een omgevingsvergunning aan voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit op basis van artikel 5.1, eerste lid van de Omgevingswet (Ow). Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit kan alleen worden verleend: • met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 8.0a, tweede lid van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl)); • als daarbij wordt voldaan aan de beoordelingsregels uit artikel 8.0b van het Bkl.

Deze rapportage bevat een uiteenzetting en onderbouwing van alle relevante gevolgen van de aangevraagde activiteit voor de fysieke leefomgeving en toont aan dat de activiteit enerzijds in overeenstemming is met een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en anderzijds uitvoerbaar is.

1.2 Projectgebied Het plangebied waar het zonnepark met energieopslagsysteem is beoogd, bevindt zich op de kavel gelegen tussen de adreslocaties Bussinksweg 1 en 3, 7437 TB, Bathmen (Perceel Bathmen E15, BMN02-E-15). Dit perceel bevindt zich ten noorden van de kern van Bathmen nabij de grens met de dorpen Okkenbroek en Dijkerhoek. De grond bevindt zich in agrarisch gebied en is gelegen ten westen van de Bussinksweg en ten oosten van de Ikkinksweg. De ligging van het plangebied is weergegeven in Figuur 1.

4

Figuur 1: Situering projectgebied.

1.3 Juridische Kaders 1.3.1 Buitenplanse omgevingsplanactiviteit Wanneer een projectvoornemen niet past in het omgevingsplan, dan kan daar door middel van een omgevingsvergunning (buitenplanse) omgevingsplanactiviteit van worden afgeweken. Voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) gelden de beoordelingsregels van afdeling 8.1 Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit kan alleen worden verleend: • •

met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 8.0a, tweede lid van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl)); als daarbij voldaan wordt aan de beoordelingsregels uit artikel 8.0b van het Bkl.

De grondslag voor deze beoordelingsregels ligt in artikel 5.18 en 5.21 van de Omgevingswet (Ow). Het begrip ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ in de Ow volgt het begrip ‘goede ruimtelijke ordening’ uit de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) op. Voor de BOPA bevat de Omgevingsregeling (Or) specifieke aanvraagvereisten. De aanvrager 5

verstrekt bij de aanvraag de gegevens die nodig zijn om de gevolgen van die activiteit te beoordelen, met betrekking tot: • • •

een evenwichtige toedeling van functies aan locaties; regels en instructies over omgevingsplannen; het uitvoeren van een project waarvoor een projectbesluit is vastgesteld (voor dit project niet van toepassing).

1.3.2 Reikwijdte fysieke leefomgeving Uit artikel 1.2 van de Ow volgt welke activiteiten in elk geval tot de fysieke leefomgeving behoren. De fysieke leefomgeving omvat in ieder geval bouwwerken, infrastructuur, watersystemen, water, bodem, lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed en werelderfgoed. Als gevolgen voor de fysieke leefomgeving worden in ieder geval aangemerkt de gevolgen die kunnen voortvloeien uit: • • • •

het wijzigen van onderdelen van de fysieke leefomgeving of het gebruik daarvan; het gebruik van natuurlijke hulpbronnen; activiteiten waardoor emissies, hinder of risico’s worden veroorzaakt; het nalaten van activiteiten.

Hiernaast gaat het om de gevolgen voor de mens, voor zover deze gevolgen worden of kunnen worden beïnvloed door of via onderdelen van de fysieke leefomgeving. De lijst in artikel 1.2 van de Ow is niet uitputtend. Naast de in dit artikel genoemde onderwerpen behoren onderwerpen als duurzaamheid en klimaatadaptatie, gezondheid, veiligheid, natuurlijke hulpbronnen, milieu, drinkwatervoorziening, stedenbouwkundige kwaliteit en welstand tot de fysieke leefomgeving. 1.3.3 Milieubelastende activiteit (MBA) Een milieubelastende activiteit is een activiteit die nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken. Hoofdstuk 3 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) wijst de milieubelastende activiteiten aan waarvoor Rijksregels gelden. De activiteiten binnen onderhavig voornemen (aanleg zonnepark met energieopslagsysteem en bijbehorende faciliteiten) zijn hierin niet aangewezen als milieubelastende activiteiten.

6

1.3.4 Mer-/mer-beoordeling Voor een deel van de milieubelastende activiteiten gelden de regels van milieueffectrapportage (mer). In bijlage V bij het Omgevingsbesluit (Ob) zijn in één lijst zowel de mer-plichtige als de mer-beoordelingsplichtige gevallen opgenomen en de daarvoor benodigde besluiten. De voorgenomen activiteiten komen niet voor op de lijst en daarom is een mer(beoordelings)-plicht niet van toepassing. 1.3.5 Bevoegd gezag Voor het verlenen van een vergunning voor een BOPA is het college van Burgemeesters & Wethouders (B&W) in principe het bevoegd gezag. De Ow schrijft voor dat het bevoegd gezag in bepaalde gevallen advies moet vragen voor het een vergunning of een maatwerkvoorschrift verleent. De gemeenteraad van de gemeente Deventer heeft op 29-122023 een lijst vastgesteld met gevallen waarin verzwaard adviesrecht geldt. Het realiseren van een zonnepark is opgenomen in Categorie A1.21: “Het realiseren van voorzieningen voor het grootschalig opwekken van (duurzame) energie, zoals windturbines, grondgebonden zonnevelden, waterstofproductie- en opslag en biomassacentrales.’’ In maart 2019 heeft de gemeente Deventer uitgangspunten vastgesteld voor de realisatie van zonneparken op land. In deze uitgangspunten wordt beschreven dat aanvragen voor zonneparken worden getoetst aan de gestelde voorwaarden, waaronder landschappelijke inpassing en participatie.

Bij een positieve beoordeling wordt een intentieovereenkomst gesloten en wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de ontwikkeling. Een verdere beschrijving van de in Deventer geldende gemeentelijke beleidsuitgangspunten ten aanzien van zonneparken is te vinden in Paragraaf 2.5.2 van dit document. 1.3.6 Participatie In maart 2019 heeft de gemeente Deventer uitgangspunten vastgesteld voor de realisatie van zonneparken op land. In deze uitgangspunten wordt beschreven dat participatie een belangrijk onderdeel is van de ontwikkeling van zonneparken. Een initiatiefnemer heeft een inspanningsverplichting om draagvlak te verwerven bij de omgeving. Draagvlak wordt niet vooraf gekwantificeerd, maar de omgeving moet

7

worden betrokken door middel van een passend participatietraject. Dit traject moet inzicht geven in de mate waarin de omgeving betrokken is bij de totstandkoming van het project, welke middelen hiervoor zijn ingezet en hoe de resultaten van het traject zijn teruggekoppeld. Hierbij dient minimaal trede 3 van de participatieladder te worden toegepast, waarbij de omgeving actief wordt betrokken bij de planvorming en uitwerking en haar adviezen kan delen met de initiatiefnemers. Een verdere beschrijving en toelichting van deze uitgangspunten is eveneens te vinden in Paragraaf 2.5.2 van dit document. 1.3.7 Procedure Voor onderhavig planvoornemen geldt in beginsel de reguliere BOPAprocedure. De reguliere procedure kent een standaard beslistermijn van acht weken. Het bevoegd gezag (de gemeente Deventer) heeft aangegeven de reguliere procedure te willen volgen. Bevoegd gezag heeft de mogelijkheid de beslistermijn met zes weken te verlengen. Vervolgens is bezwaar en beroep mogelijk. Een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit dient binnen 5 jaar in het omgevingsplan te worden verwerkt. Deze verplichting geldt pas vanaf 1 januari 2032, wat betekent dat de te verlenen vergunning vanaf die datum in het omgevingsplan moet zijn verwerkt.

1.4 Leeswijzer Dit hoofdstuk vormt de inleiding tot het planvoornemen. In Hoofdstuk 2 komt een beschrijving van beleid en regelgeving aan de orde op alle relevante (overheids)niveaus. Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de huidige planologische situatie en de voorgenomen ontwikkeling. In Hoofdstuk 4 staan de planaspecten met betrekking tot de fysieke leefomgeving centraal. Hoofdstuk 5 biedt vervolgens een toelichting op de financieel-economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid. Hoofdstuk 6 geeft ten slotte de belangenafweging en conclusies weer in het kader van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

8

2 Beleid en regelgeving Dit hoofdstuk beschrijft beleid en wet- en regelgeving specifiek op het gebied van duurzame energie en ruimtelijke ordening. Hierbij komen eveneens nut en noodzaak van zonne-energie aan de orde, in het licht van de doelstellingen van Rijk, provincie en gemeente op het gebied van de productie van hernieuwbare energie.

2.1 Mondiaal en Europees beleid 2.1.1 Mondiaal klimaatakkoord Klimaatverandering is een mondiale uitdaging en vereist dan ook een mondiale respons. Deze respons verscheen in december 2015 toen op de eenentwintigste klimaatconferentie in Parijs (COP21) in totaal 195 landen, waaronder Nederland, instemden met een klimaatakkoord. Hieronder volgen de belangrijkste punten uit dit akkoord: •

•

•

• •

•

de gemiddelde temperatuur op de aarde mag niet meer dan 2 graden Celsius stijgen ten opzichte van de pre-industriële periode. Landen streven ernaar de temperatuurstijging zelfs te limiteren tot maximaal 1,5 graden Celsius; de partijen zullen zo snel mogelijk hun best doen om de uitstoot van broeikasgassen en schadelijke stoffen te verminderen in combinatie met de beschikbare technieken van dat moment. Hierbij wordt rekening gehouden met verschillen tussen landen; er is extra inzet nodig om negatieve gevolgen van klimaatverandering aan te pakken en de hoeveelheid broeikasgassen terug te brengen zonder dat dit de voedselproductie in gevaar brengt; alle partijen moeten financieel bijdragen aan het verlagen van de hoeveelheid broeikasgassen en onderzoek doen naar klimaatbestendige ontwikkelingen; voor de klimaatconferentie van 2025 moeten de partijen van de klimaatovereenkomst van Parijs zich samen ten doel stellen elk jaar minstens 100 miljard dollar (91 miljard euro) ter beschikking te stellen aan armere landen die economisch moeite hebben de klimaatdoelstellingen te halen. Het geld zou vanaf 2020 beschikbaar moeten zijn; het verdrag is bindend en de landen verplichten zich het na te leven.

Zes jaar na het Akkoord van Parijs is tijdens de zesentwintigste klimaatconferentie van Glasgow (COP26) de balans opgemaakt en zijn aangescherpte afspraken vastgelegd. Hieronder de belangrijkste punten:

9

•

• • • • •

in lijn met de temperatuurdoelstelling van Parijs (beneden +2 graden en indien mogelijk +1,5 graden) moeten de deelnemende landen uiterlijk eind 2022 met herijkte klimaatdoelen voor 2030 komen; er wordt een oproep gedaan de inspanningen op te voeren in het geleidelijk verminderen van het steenkoolgebruik en een einde te maken aan subsidies voor fossiele brandstoffen; er gaat meer geld naar de ontwikkelingslanden om klimaatverandering tegen te gaan, vanuit de EU alleen al € 100 miljoen; afgesproken wordt de ontbossing tegen 2030 te stoppen en om te keren; afgesproken wordt methaanuitstoot te verminderen; regels zijn afgesproken die voortvloeien uit het Akkoord van Parijs, waaronder het opzetten van een mondiaal handelssysteem voor CO2-emissierechten.

In november 2022 heeft de zevenentwintigste klimaatconferentie van Sharm-el-Sheikh (COP27) plaatsgevonden. Het belangrijkste resultaat is dat de landen het eens zijn geworden over de oprichting van een wereldwijd fonds voor landen die kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Het in 2015 in Parijs vastgestelde streven om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad ten opzichte van de pre-industriële periode is overeind gebleven, maar nadere afspraken om dit doel binnen bereik te brengen, zijn niet gemaakt. 2.1.2 Europese Klimaatwet Ook op Europees niveau zijn doelstellingen geformuleerd en vastgelegd om klimaatverandering tegen te gaan. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie (EU) hebben op 28 juni 2021 de Europese Klimaatwet vastgesteld. Met de vaststelling is de doelstelling om in 2030 40% minder CO2 uit te stoten dan in 1990, verhoogd naar 55%. Ook is vastgelegd dat de EU in 2050 klimaatneutraal dient te zijn. Voor de productie en bevordering van energie uit hernieuwbare bronnen is algemeen beleid vastgelegd in de richtlijn hernieuwbare energie (2009/28/EG). Deze vereist dat de EU tegen 2030 ten minste 32% van haar totale energiebehoeften met hernieuwbare energie vervult en bouwt voort op de reeds geboekte vooruitgang, waaronder de verwezenlijking van de EU-doelstelling van 20% hernieuwbare energie in 2020.

Het tussendoel voor 2020 lijkt te zijn behaald gezien het aandeel van 21,3% in dat jaar.

10

2.1.3 Conclusie mondiaal en Europees beleid Het planvoornemen voor zonnepark Bussinksweg Bathmen met energieopslagsysteem past binnen mondiaal en Europees beleid, omdat het zou zorgen voor opwek van duurzame (fossielvrije) energie. Dit leidt tot vermeden CO2-emissies en een groeiend aandeel energie uit hernieuwbare bronnen. Het voornemen draagt zodoende bij aan het behalen van doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs en de Europese Klimaatwet.

2.2 Rijksbeleid 2.2.1 Energieakkoord voor duurzame groei De Nederlandse energiehuishouding moet duurzamer en minder afhankelijk worden van eindige fossiele brandstoffen, aldus het Energierapport 2015. Energie is een noodzakelijke voorwaarde voor het functioneren van de samenleving in al haar facetten. Afnemers moeten kunnen rekenen op betrouwbare energie tegen concurrerende prijzen. Met het oog op het klimaat en de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen is een overgang naar een duurzame energiehuishouding nodig. In Nederland is de energiesector verantwoordelijk voor meer dan twintig procent van de broeikasgasuitstoot. De emissie van broeikasgassen als gevolg van de energiebehoefte kan worden beperkt door energiebesparing en door grootschalige inzet van duurzame energiebronnen. Een dergelijke omschakeling in de Nederlandse energievoorziening betekent een forse inspanning. Deze ambities sluiten aan bij in Europees verband geformuleerde doelstellingen waaraan de lidstaten zich hebben gecommitteerd, zie ook paragraaf 2.1. In 2013 hebben ruim veertig organisaties, waaronder de overheid, werkgevers, vakbeweging, natuuren milieuorganisaties, andere maatschappelijke organisaties en financiële instellingen zich verbonden aan het Energieakkoord voor duurzame groei (hierna: Energieakkoord). Met het Energieakkoord komt een duurzame energievoorziening een stap dichterbij.

In het Energieakkoord is vastgelegd dat in 2020 ten minste 14% van alle energie duurzaam moet zijn opgewekt met een verdere stijging van dit aandeel naar ten minste 16% in 2023. Het doel van het akkoord is bovendien dat het nieuwe banen oplevert en een positief effect heeft op de energierekening van consumenten. In het akkoord zijn tien pijlers opgenomen die moeten leiden tot een duurzame energiehuishouding. Het opschalen van hernieuwbare-energie-opwekking vormt één van deze pijlers.

11

2.2.2 Energierapport 2016 Het Energierapport 2016 geeft aan dat Nederland voor de uitdaging staat de uitstoot van broeikasgassen drastisch terug te brengen, waarbij in de tweede helft van de 21e eeuw, zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs (2015) er mondiaal een balans moet zijn tussen de uitstoot en vastlegging van broeikasgassen (ofwel klimaatneutraliteit). Het kabinet houdt dus onverkort vast aan de Europese afspraken voor 2020, 2030 en 2050 en aan de afspraken uit het Energieakkoord die samen met milieuorganisaties, bedrijfsleven en overheden zijn gemaakt. Het Energierapport geeft daarom een integrale visie op de toekomstige energievoorziening van Nederland. Het kabinet stelt voor de transitie naar duurzame energie drie uitgangspunten centraal: 1. Sturen op CO2-uitstootreductie; 2. Verzilveren van economische kansen die de energietransitie biedt; 3. Integreren van energie in het ruimtelijk beleid. De Nederlandse energiehuishouding moet duurzamer en minder afhankelijk worden van eindige fossiele brandstoffen. Het kabinet wil onder meer de uitstoot van broeikasgassen in 2050 met 80-95% terugdringen op Europees niveau. In 2016 waren we voor onze energievoorziening nog voor ruim 90% afhankelijk van fossiele brandstoffen. De energietransitie biedt in die context kansen voor behoud en ontwikkeling van het Nederlandse verdienvermogen.

Volgens het Energierapport 2016 zijn de belangrijkste vormen van hernieuwbare energie in Nederland zonne-energie, windenergie, bioenergie en aardwarmte. Een meer marginale rol spelen waterkracht, omgevingswarmte (warmtepompen in woningen) en energie uit het drukverschil tussen zoet en zout water (osmose-energie of ‘blue energy’). Hoewel grijze energie uit fossiele energiebronnen in de komende decennia nodig blijft, zal hernieuwbare energie een steeds groter onderdeel gaan uitmaken van de energiemix. Zonne-energie speelt daarbij een belangrijke rol omdat installaties relatief eenvoudig te installeren zijn in tegenstelling tot bijvoorbeeld wind op zee. Daarnaast is de productie van elektriciteit middels PV-panelen een beproefde en marktrijpe technologie. Ten slotte heeft de energietransitie alleen kans van slagen wanneer vroegtijdig en zorgvuldig het gesprek wordt aangegaan met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties over de ruimtelijke inpassing van productie, opslag en transport van energie. Zoveel als mogelijk moet gezamenlijk de afweging plaatsvinden tussen de bijdrage van een initiatief aan de energievoorziening en de overlast of risico's die dit voor omwonenden met zich meebrengt. Dit wordt de ‘energiedialoog’ genoemd.

12

2.2.3 Nationaal Klimaatakkoord 2019 Om de doelen te halen die in het Klimaatakkoord van Parijs zijn afgesproken, heeft Nederland in 2019 een nationaal Klimaatakkoord opgesteld. In Klimaatakkoord, onder regie van het kabinet, hebben bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden concrete afspraken gemaakt over de maatregelen waarmee de CO2-uitstoot in Nederland gehalveerd kan worden. Het centrale doel is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met ten minste 49% ten opzichte van 1990. Het vergroten van de productie van hernieuwbare energie levert hier een belangrijke bijdrage aan. Het kabinet stelde in het akkoord uit 2019 zoveel mogelijk elektriciteit te willen halen uit zon en wind. Naast wind op zee kunnen ook op land kansen worden verzilverd voor meer productie van hernieuwbare elektriciteit, hoofdzakelijk vanuit wind en zon. Voor de opgave wordt onderscheid gemaakt tussen de kleinschalige productie van zonnestroom bij voornamelijk huishoudens en de meer grootschalige productie op land en op daken, zoals gestimuleerd wordt via de landelijke regeling SDE++. De productie van hernieuwbare energie moet vervijfvoudigen. De productie op zee moet worden uitgebreid en datzelfde geldt voor de productie van zonne- en windenergie op land.

In de hoofdlijnen staat als doel beschreven dat in 2030 via windenergie en zonne-energie 35 Terawattuur wordt gerealiseerd. Ook wordt benadrukt dat de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk benut moet worden door meervoudig ruimtegebruik. Vraag en aanbod dienen zoveel mogelijk bij elkaar gebracht te worden. Ten slotte is gesteld dat het belangrijk is te zoeken naar functiecombinaties en aan te sluiten bij specifieke kwaliteiten van een gebied als het gaat om de inpassing van bijvoorbeeld windmolens of zonneparken. Overheden zullen de initiatieven voor de productie van hernieuwbare elektriciteit voornamelijk aan de markt overlaten. De markt is in dit geval een verzamelterm voor alle soorten initiatiefnemers: van projectontwikkelaars tot energiecoöperaties. Het moet voor deze initiatiefnemers aantrekkelijk worden gemaakt projecten op te tuigen die concreet bijdragen aan de gestelde doelen. 2.2.4 Nationale Klimaatwet De Eerste Kamer heeft op 28 mei 2019 het initiatiefwetsvoorstel voor de Klimaatwet aangenomen. Hierop volgend is de Klimaatwet als wet bekendgemaakt in het Staatsblad 2019, nr. 253 (Wet van 2 juli 2019). De inwerkingtreding is geregeld bij Koninklijk Besluit in Staatsblad 2019, nr. 254: de wet trad 1 september 2019 in werking (artikel 7 per 1 januari

13

2020). De Klimaatwet stelt klimaatdoelstellingen voor de regering vast. Tegelijkertijd is het een toetssteen c.q. kader voor de ontwikkeling, effectmeting en wijze van verantwoording van het beleid dat moet leiden tot het halen van de wettelijke vastgelegde klimaatdoelstellingen. Hoofddoel van de wet is het bereiken van 95% broeikasgasreductie in Nederland in 2050 ten opzichte van de situatie in 1990, en als tussendoel: het streven naar 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van 1990. Daarnaast bevat de wet als nevendoel het streven naar 100% CO2neutrale elektriciteitsproductie in 2050. 2.2.5 Nationale Omgevingsvisie Op nationaal niveau is het vigerend ruimtelijk beleid in 2020 vastgelegd in de Nationale omgevingsvisie (NOVI). Met de NOVI geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Het gaat daarbij om het uitzetten van een koers om opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw in goede banen te leiden. Het streven daarbij is de kwaliteit van de leefomgeving te behouden en zoveel mogelijk te versterken. In de NOVI is een voorkeursvolgorde voor de uitrol van zonnepanelen opgenomen.

Toetsing aan zonneladder Om te stimuleren dat locaties zorgvuldig worden uitgekozen, heeft het Rijk in samenwerking met andere overheden en belanghebbenden een voorkeursvolgorde uitgewerkt. Deze voorkeursvolgorde is als volgt: •

• •

Zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen: omdat hier al sprake van bebouwing is, zal het introduceren van zonnepanelen op deze plekken volgens de overheid doorgaans minder invloed hebben op de kenmerken of identiteit van een gebied; Onbenutte terreinen in bebouwd gebied: vanuit de principes hiervoor hebben de onbenutte terreinen in bebouwd gebied de tweede voorkeur; Landelijk gebied: om aan de gestelde energiedoelen te voldoen, kan blijken dat ook locaties in het landelijk gebied nodig zijn. Ook in dat geval gaat de voorkeur uit naar het zoeken van slimme functiecombinaties. Hoewel natuur- en landbouwgebieden daarbij niet volledig worden uitgesloten, ligt de voorkeur bij gronden met een andere primaire functie dan landbouw of natuur, zoals waterzuiveringsinstallaties, vuilnisbelten, binnenwateren of areaal in beheer van het Rijk (zoals Rijkswaterstaat, ProRail, Staatsbosbeheer), waaronder bermen van spoor- en autowegen.

Binnen de intussen aangescherpte voorkeursvolgorde zon (2023) is in de NOVI vastgelegd dat landbouwgrond slechts in specifieke situaties mag

14

worden gebruikt voor de aanleg van zonneparken. De volgende uitzonderingen zijn van toepassing: • •

•

Agri-PV: de combinatie van een substantiële agrarische functie met een zonnepark. Gronden in transitie: landbouwgronden die op basis van bestuurlijk bindende afspraken in transitie zijn, bijvoorbeeld gronden die in de toekomst een andere bestemming krijgen, zoals woonwerkbestemming, recreatie of overgang naar natuur, of gronden die minder geschikt worden voor landbouw door verzilting, vernatting of bodemdaling. Zon-PV draagt financieel bij aan het mogelijk maken van de gebiedsgerichte opgaven voor een maximale periode van 30 jaar, waarna de gebieden hun definitieve bestemming krijgen. Netneutraal ontwerp: de aanleg van zonneparken op gronden die betekenisvol bijdragen aan de vermindering van netcongestie of zorgen voor vergroting van een efficiënter netwerkgebruik.

Zonnepark Bussinksweg valt binnen de uitzonderingen van de in 2023 aangescherpte voorkeursvolgorde zon, omdat het project bijdraagt aan de vermindering van netcongestie. Dit wordt bereikt door de toepassing van een energieopslagsysteem in combinatie met een met de netbeheerder overeen te komen capaciteitsbeperkend contract voor in elk geval teruglevering aan het net en mogelijk ook netafname. Dit systeem zorgt voor een 'netneutraal ontwerp', wat inhoudt dat het zonnepark het elektriciteitsnet niet extra belast en zelfs bijdraagt aan een efficiënter gebruik ervan. Concreet kan het systeem opgewekte zonne-energie opslaan en terugleveren aan het net op momenten dat de vraag hoger is of de zonne-energieproductie lager, waardoor pieken in de belasting van het net worden voorkomen. Door groenbeheer via de inzet van schapen die binnen de hekken van het zonnepark grazen, houdt het perceel bovendien een agrarische functie. 2.2.6 Conclusie Rijksbeleid Het voorliggende planvoornemen past binnen de kaders van het Rijksbeleid: • •

•

In het project staat de productie (en opslag) van hernieuwbare elektriciteit centraal en het plan voldoet daarmee aan de belangrijkste pijler van de het Energieakkoord voor duurzame groei; Volgens het Energierapport is zonne-energie in de toekomst één van de belangrijkste vormen van hernieuwbare energie in Nederland en zal de techniek een steeds groter onderdeel gaan uitmaken van de energiemix. Zonnepark Bussinksweg levert hier een bijdrage aan; Zonnepark Bussinksweg past binnen de doelstelling van het Nationaal Klimaatakkoord om een hernieuwbaar

15

• •

elektriciteitssysteem met waar mogelijk efficiënt meervoudig ruimtegebruik in te richten richting 2050; Het planvoornemen draagt bij aan het doel uit de Klimaatwet van 49% CO2-uitstootreductie in 2030; Het planvoornemen haakt in op de NOVI waarin een koers wordt uiteengezet om opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw in goede banen te leiden. De realisatie van het zonnepark met energieopslagsysteem op agrarische grond valt concreet binnen de uitzonderingen van de in 2023 aangescherpte voorkeursvolgorde zon uit de NOVI. Het project draagt bij aan de vermindering van netcongestie door gebruik te maken van een energieopslagsysteem en flexibele afspraken met de netbeheerder over de inzet hiervan, waardoor sprake is van een 'netneutraal ontwerp' dat bijdraagt aan een efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet. Hiernaast houdt het perceel deels een agrarische functie door de inzet van schapen ten behoeve van het groenbeheer.

2.3 Provinciaal beleid 2.3.1 Omgevingsvisie Provincie Overijssel De Provincie Overijssel heeft in 2017 een omgevingsvisie vastgesteld die sindsdien meermaals is geactualiseerd. In de omgevingsvisie zijn de kwaliteiten, maatschappelijke ontwikkelingen en toekomstplannen voor de provincie opgesteld die vanuit ruimtelijk perspectief van invloed zijn. De omgevingsvisie vormt een integraal beleidskader voor ruimtelijke ontwikkelingen in de provincie, waar zonne-energie ook onderdeel van is. Voor de ontwikkeling van zonne-energie zijn binnen de omgevingsvisie dan ook diverse aandachtspunten opgenomen in de vorm van een zonneladder. De eerste trede van de zonneladder richt zich op het benutten van bebouwd gebied en ongebruikte gronden, zoals daken, braakliggende terreinen en bedrijventerreinen. Kleine zonnevelden tot twee hectare op agrarische erven of in stads- en dorpsranden worden gestimuleerd, mits zorgvuldig ingepast. Omdat deze voorkeursopties onvoldoende zijn om de duurzaamheidsdoelen te behalen, verschuift de aandacht naar multifunctioneel ruimtegebruik in de groene omgeving. Zonnevelden worden hier gecombineerd met opgaven zoals biodiversiteitsherstel, klimaatadaptatie en/of extensivering van de landbouw. Daarbij geldt dat

16

80 procent van het terrein wordt benut voor zonnepanelen en 20 procent voor functies die de ruimtelijke kwaliteit versterken. Als er niet voldoende mogelijkheden zijn om de doelstellingen te halen middels de eerste twee treden, dan kan ruimte geboden worden aan trede 3. Het gaat dan om monofunctionele zonneparken die enerzijds moeten voldoen aan de 80/20-referentie en anderzijds maatschappelijke meerwaarde moeten leveren, bijvoorbeeld via aansluiting op gebiedskarakteristieken en beperking van ruimtelijke impact. Monofunctionele zonnevelden zijn tijdelijk en moeten na maximaal 25 jaar verdwijnen zodat de grond in de oorspronkelijke staat terug kan worden gebracht. De toepassing van deze provinciale zonneladder vindt plaats binnen de Handreiking Zonnevelden van Overijssel.

2.3.2 Provinciale Omgevingsverordening Overijssel In de meest recente versie van de provinciale omgevingsverordening van de provincie Overijssel (gewijzigd op 1 november 2024) staat het volgende beschreven in punt 2 van Artikel 4.106: ‘In afwijking van het bepaalde in het eerste lid kan een omgevingsplan de zelfstandige opstelling van zonnepanelen toestaan voor zover het gaat om concrete initiatieven waarvoor het bevoegd gezag vóór 13 oktober 2023 met een positief principebesluit schriftelijk verklaard heeft dat medewerking verleend zal worden aan het initiatief en mits verzekerd is dat het project uiterlijk 1 januari 2030 gerealiseerd zal zijn.’ Hieruit blijkt dat concrete initiatieven waarvoor het bevoegd gezag vóór 13 oktober 2023 een positief principebesluit heeft genomen, alsnog kunnen worden toegestaan, ondanks de reguliere beperkingen voor zelfstandige opstellingen van zonnepanelen. Voorwaarde hierbij is dat deze initiatieven uiterlijk op 1 januari 2030 gerealiseerd zijn. Op 28 september 2023 heeft de gemeente Deventer een positief principebesluit genomen voor Zonnepark (en EOS) Bussinksweg Bathmen. Deze datum ligt vóór de gestelde deadline van 13 oktober 2023, waardoor dit project voldoet aan de voorwaarden zoals vastgelegd in punt 2 van Artikel 4.106 van de Provinciale Omgevingsverordening Overijssel en als uitzondering verder kan worden ontwikkeld.

De realisatie van het project voor 1 januari 2030 wordt geborgd door middel van een voorschrift bij de omgevingsvergunning.

17

In aanvulling op de specifieke regels voor zonnevelden wordt dit initiatief in generieke zin getoetst aan paragraaf 4.1 t/m 4.4 van de Omgevingsverordening Overijssel, in lijn met het Uitvoeringsmodel. Dit betekent: • • • •

naleving van de instructieregels die ook doorwerken bij een vergunning die afwijkt van het omgevingsplan (artikel 4.1); een onderbouwing conform de Overijsselse Ladder voor behoefte, zuinig/zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik (artikel 4.2); borging van ruimtelijke kwaliteit via de OF–WAAR–HOE-benadering, passend ontwikkelingsperspectief en Catalogus Gebiedskenmerken (artikel 4.3); aantoonbare bijdrage aan water- en bodemsturend handelen en klimaatadaptieve inrichting (artikel 4.4).

De aanvraag motiveert deze aspecten in samenhang en toont aan dat ondanks de afwijking van het omgevingsplan sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (zie hoofdstuk 4). 2.3.3 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel De verdere uitwerking en achtergronden van de bovenstaande beleidsuitgangspunten specifiek met betrekking tot het ontwikkelen van zonneparken zijn uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel en de Handreiking Kwaliteitsimpuls Zonnevelden. De Handreiking Kwaliteitsimpuls Zonnevelden gaat daarbij als eerste in op het Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel, waarin ontwikkelingsperspectieven alsmede specifieke gebiedskenmerken worden beschreven die als leidraad gelden voor iedere ruimtelijke ontwikkeling in de Groene Omgeving. Toetsing van de ontwikkeling Een eerste toetsing van een ruimtelijke ontwikkeling in Overijssel vindt plaats via het toetsingsmiddel van de omgevingsvisie, het Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel. Dit model baseert zich zoals Figuur 2 laat zien op drie lagen, te weten: 1. Generieke beleidskeuzes: is sprake van een maatschappelijke opgave? 2. Ontwikkelingsperspectieven: waar is sprake van ruimte voor een ruimtelijk project? 3. Gebiedskenmerken: hoe kan een initiatief in het landschap ingepast worden?

18

Figuur 2: Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel. 1. Generieke beleidskeuzes (“OF”) De eerste stap stelt de vraag aan de orde of er wel een maatschappelijke opgave is op de planlocatie. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen generieke beleidskeuzes die voor heel Overijssel gelden (de Overijsselse verstedelijkingsprincipes) en gebiedsspecifieke beleidskeuzes die op voorhand bepaalde ontwikkelingen uitsluiten in een bepaald gebied. De generieke beleidskeuzes die overal in Overijssel gelden zijn: • integraliteit • toekomstbestendigheid • concentratiebeleid • (boven)regionale afstemming • zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik. De generieke beleidskeuzes concentratiebeleid, zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik en toekomstbestendigheid, zijn in de omgevingsverordening geregeld in aparte artikelen (artikel 4.4, artikel 4.5 en artikel 4.6). De eis van (boven)regionale afstemming komt terug in de artikelen die gaan over de programmering van woningbouw, bedrijventerreinen en windenergie. De eis van integraliteit geldt al op basis van de Omgevingswet omdat voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties alle betrokken belangen tegen elkaar moeten worden afgewogen.

19

Bij gebiedsspecifieke beleidskeuzes gaat het om beperkingen voor functies die gelden in bepaalde gebieden in Overijssel. Het gaat om locaties waar beperkingen gelden vanwege waterveiligheid en wateroverlast, grondwaterbeschermingsgebieden, het Natuurnetwerk Nederland, Nationale landschappen of het Provinciaal routenetwerk transport gevaarlijke stoffen. Toetsing In lijn met de in paragraaf 2.1 en 2.2 aangehaalde (inter)nationale beleidsdoelen neemt de Provincie Overijssel haar verantwoordelijkheid via het uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel. In relatie tot het planvoornemen kan worden gesteld dat het planvoornemen deel van de oplossing is van de generieke opgave om voldoende hernieuwbare energie te produceren in de provincie. Wat het concentratiebeleid betreft ziet de omgevingsvisie primair op woningbouw/bedrijventerrein/“stedelijke voorzieningen”. Een zonnepark betreft geen stedelijke functie maar energieinfrastructuur in het buitengebied; de concentratieregel werkt daarom niet rechtstreeks. Wel sluit het plan aan op de regiobrede energiebehoefte (RES/klimaatdoelen).

Het is qua omvang en ligging afgestemd op de omgeving en netaansluiting, zodat geen bovenregionale verstedelijkingsdruk ontstaat Met het oog op zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik legt het plan beperkt extra ruimtebeslag in de Groene Omgeving, met zeer geringe verharding in de vorm van een tijdelijke, demontabele opstelling. Meervoudig gebruik wordt geborgd (begrazing, kruidenrijk beheer, inpassing via bestaande en nieuwe groenstructuren). Deze inpassing sluit aan bij bestaande structuren (kavelrichting) en gebruikt bestaande tracés waar mogelijk (netinpassing via MS-kabel langs de Bussinksweg). Qua toekomstbestendigheid geldt dat de voorgenomen ontwikkeling tijdelijk en omkeerbaar is en tegelijkertijd klimaatadaptief (open bodem, infiltratie, geen afvoerversnelling). Aansluiting en bedrijfsvoering zijn afgestemd op netcapaciteit en natuur/landschappelijke kwaliteit, zodat ook op langere termijn toegevoegde waarde ontstaat zonder toekomstige generaties te beperken. Met het oog op gebiedsspecifieke beleidskeuzes komen beleidsmatige restricties uitvoerig aan bod in hoofdstuk 4 van deze onderbouwing.

20

2. Ontwikkelingsperspectieven (“WAAR”) In het Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel zijn zes ontwikkelingsperspectieven opgenomen: drie in de groene omgeving en drie in het stedelijk gebied. Voor de projectlocatie is het ontwikkelingsperspectief “Wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap” van toepassing, zie Figuur 3. Dit ontwikkelingsperspectief richt zich op het in harmonie met elkaar ontwikkelen van de diverse functies in het buitengebied, met aan de ene kant melkveehouderij, akkerbouw en opwekking van hernieuwbare energie als belangrijke vormen van landgebruik en aan de andere kant gebruik voor natuur, recreatie, wonen en andere bedrijvigheid.

Figuur 3: Situering plangebied binnen ontwikkelingsperspectief “Wonen en Werken in het kleinschalige mixlandschap”. De provincie beoogt de verbinding van ontwikkelingsmogelijkheden voor de landbouwen andere sectoren enerzijds met het behoud en de versterking van cultuurhistorische-, natuurlijke- en landschapselementen anderzijds. Het waterbeheer richt zich op de optimale condities voor de lokaal aanwezige functies, rekening houdend met de klimaatopgave en de kenmerken van het watersysteem. Schaalvergroting in de landbouw en productie van hernieuwbare energie krijgen ruimte in het ontwikkelingsperspectief “Wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap”, onder de voorwaarde van zorgvuldige inpassing in het kleinschalige landschap. Ruimte kan worden verdiend door te investeren in kwaliteitsvoorwaarden. Met name de verschuiving van eenzijdige volumeproductie en kostprijsreductie naar specialisatie en omgevingsgericht ondernemen in de landbouw is hier kansrijk voor het behouden van 21

een sterke concurrentiepositie. Waardevermeerdering ontstaat door het benutten van de specifieke gebiedskwaliteiten en van het maatschappelijk draagvlak voor kwaliteitsproductie en -producten. Ook verbreding van economische activiteiten op het erf, bijvoorbeeld met zorg, recreatie of landwinkels, krijgt de ruimte. Door directe verkoop bij de boer ontstaan korte ketens en meer waardering voor het agrarisch product. In dit ontwikkelingsperspectief zijn ook plekken waar de ontwikkelruimte van agrarische bedrijven beperkt is als gevolg van de ruimtelijke structuur van het landschap, de beschikbare milieuruimte en/of aanwezige bebouwing. Hier liggen ontwikkelkansen voor andere vormen van bedrijvigheid die de ruimtelijke structuur versterken, zoals dienstverlenende zelfstandigen zonder personeel. Binnen dit ontwikkelingsperspectief kunnen nieuwe functies een plek krijgen op bestaande vrijkomende erven waar dit tevens maatschappelijke opgaven als behoud en ontwikkeling van cultuurhistorie, natuur en landschap ondersteunt. Zo worden vitaliteit en omgevingskwaliteit in samenhang versterkt. In het geval van grootschalige ontwikkelingen of uitbreiding van agrarische bedrijven verwacht de provincie van de initiatiefnemer het plan te ontwikkelen in samenspraak met de omgeving.

Zo ontstaat draagvlak en worden de lusten en lasten die gepaard gaan met de ontwikkeling op een redelijke wijze verdeeld wanneer omwonenden en omliggende bedrijven participeren in financiële zin. Participatie in financiële zin is vooral van toepassing op collectieve energieprojecten, zoals een windturbine bij het dorp of een zonneveld. De provincie nodigt uit tot het bundelen van investeringskracht en het realiseren van projecten waar veel partijen een voordeel aan hebben. Naast energie kan het daarbij ook gaan om beheer van de omgeving of instandhouding van collectieve voorzieningen. Van de ruimtelijke kwaliteitsambities staat in dit ontwikkelingsperspectief de ambitie “Voortbouwen aan de kenmerkende structuren van de agrarische cultuurlandschappen” voorop. Daarnaast gelden, net als voor alle andere ontwikkelingsperspectieven, de volgende ruimtelijke kwaliteitsambities: • • •

zichtbaar en beleefbaar mooi landschap; sterke ruimtelijke identiteiten als merken voor Overijssel; continu en beleefbaar watersysteem.

22

3. Gebiedskenmerken (“HOE”) In de omgevingsvisie zijn vervolgens visueel gebiedskenmerken aangegeven middels verschillende lagen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen vier lagen, te weten: 1. natuurlijke laag; 2. laag van het agrarisch cultuurlandschap; 3. stedelijke laag; 4. laag van de beleving. De natuurlijke laag is een bodemlaag met het reliëf, het watersysteem en de natuur die zich hierop heeft kunnen ontwikkelen. De laag heeft ook een historisch karakter, aangezien het gedurende de afgelopen eeuwen constant in ontwikkeling is geweest door de wisselwerking tussen fysische en biotische factoren. De projectlocatie heeft zowel de aanduiding ‘Dekzandvlakte en ruggen’ als ‘Beekdalen en natte laagtes’, zoals Figuur 4 laat zien.

Figuur 4: Situering projectgebied t.o.v. natuurlijke laag Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel. Dekzandvlakte en -ruggen • De dekzandvlakten en -ruggen zijn gevormd door windwerking tijdens de ijstijden. Het reliëf wordt gekenmerkt door duidelijke verschillen tussen hooggelegen droge gebieden en laaggelegen natte zones. Deze natuurlijke contrasten zijn nog steeds zichtbaar in het landschap en creëren een afwisselend patroon van ruggen en dalen. Het reliëf biedt mogelijkheden voor beplanting met verschillende bostypen, van wintereikenbeukenbossen op de hogere delen tot elzen-eikenbossen in de lagere delen; • De dekzandgebieden hebben zich door de tijd heen sterk ontwikkeld. Historisch zijn ze voor een groot deel in cultuur 23

•

•

gebracht, bijvoorbeeld als essenlandschap of heideontginningslandschap. Dit heeft op veel plekken geleid tot vervlakking van het kenmerkende reliëf door egalisatie ten behoeve van de landbouw; De provinciale ambitie is gericht op het behouden en versterken van de natuurlijke verschillen tussen hoog en laag, droog en nat. Dit gebeurt door een meer natuurlijk watersysteem te stimuleren en door beplanting met ‘natuurlijke’ soorten. Ook wordt de (strekkings)richting van het landschap benut in gebiedsontwerpen; De sturingsnorm is dat dekzandvlakten en -ruggen een beschermende bestemmingsregeling krijgen, gericht op het behoud van het huidige reliëf. Ontwikkelingen in deze gebieden moeten bijdragen aan een betere zichtbaarheid en beleving van de hoogteverschillen en het watersysteem, waarbij deze uitgangspunten leidend zijn in de (her)inrichting.

Beekdalen en natte laagtes • Beekdalen en natte laagtes zijn dynamische landschappen waar water zich verzamelt in de laagtes en langzaam wegvloeit naar beken en rivieren. Deze gebieden tonen een seizoensgebonden variatie: ’s zomers zijn er smalle stromen, terwijl ’s winters bredere geulen ontstaan. Het landschap wordt gekenmerkt door een open karakter met hogere randen en natuurlijke bostypen zoals elzen-eikenbossen en vogelkers-essenbossen; • De ontwikkeling van beekdalen is beïnvloed door menselijke activiteiten. Veel van deze gebieden zijn ontwaterd en beken zijn rechtgetrokken, voornamelijk om de landbouw te bevorderen. Dit heeft geleid tot verdroging in hoger gelegen gebieden en wateroverlast in lagergelegen gebieden; • De provinciale ambitie is om beekdalen te behouden als functionele en ruimtelijke dragende structuren van het landschap. De nadruk ligt op het versterken van de continuïteit van het beeksysteem als eenheid, het bevorderen van ruimte voor water en het voorkomen van wateroverlast stroomafwaarts door het vasthouden van water; • De sturingsnorm is dat het waterpeil in beekdalen en natte laagtes niet lager mag zijn dan noodzakelijk voor graslandgebruik. Deze gebieden krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op het behoud van het watersysteem, de waterkwaliteit en voldoende ruimte voor water.

Ontwikkelingen in of nabij deze gebieden moeten bijdragen aan de dynamiek van stromend water, het vasthouden van water, de versterking van de samenhang in het beeksysteem en de vergroting van de zichtbaarheid, bereikbaarheid en beleefbaarheid van het water.

24

Toetsing Het voorliggende initiatief bevindt zich op het grensvlak van de natuurlijke lagen ‘Dekzandvlakte en -ruggen’ en ‘Beekdalen en natte laagtes’. Aangezien het zonnepark boven op het maaiveld wordt geplaatst en geen grootschalig grondverzet plaatsvindt, blijven zowel het bestaande reliëf als de hydrologische functie van het gebied behouden. Bovendien wordt het waterbergend vermogen vergroot, zoals beschreven in Bijlage 1. Verder wordt het bestaande karakter van het landschap versterkt door het behoud en herstel/versterking van de houtwallen aan de noord- en zuidzijde van het perceel en de aanleg van nieuwe brede houtsingels aan de oost- en westzijde. Mede hierdoor vindt een groot deel van de landschappelijke inpassing op natuurlijke wijze plaats. De laag van agrarisch cultuurlandschap geeft inzicht in het historisch gebruik van het landschap zoals de natuurlijke laag dat toelaat. Veelal gaat het hier om ontginningsactiviteiten en boerenbedrijvigheid. De projectlocatie bevindt zich in het oude hoevenlandschap.