2025-750-bijlage-2185 - Hagenvoorderdijk 3 Schalkhaar - Landschappelijke inpassing - 2025.10.06

Hagenvoorderdijk 3, Schalkhaar ERFINRICHTINGSPLAN OKTOBER 2025

BURO POELMANS REESINK LANDSCHAPSARCHITECTUUR

Hagenvoordendijk 3, Schalkhaar ERFINRICHTINGSPLAN, 6 OKTOBER 2025

BURO POELMANS REESINK LANDSCHAPSARCHITECTUUR

2

LOCATIE

3

LANDSCHAPSANALYSE

4

ERFANALYSE

10

ERFINRICHTING

15

DETAILLERING

26

PROJECTLOCATIE

3

LANDSCHAPSANALYSE

Huidge erfgrens / haag staat zeer dicht op het huis en ontneemt het zicht op het huis terwijl de huiskavel met moestuinen in het verleden veel groter is geweest 4

BODEM, GRONDWATER & RELIËF Bodem & geomorfologie Boerderij gelegen op dekzandrug van lemig fijn zand, aan de rand van het beekdal van de Zandwetering

Reliëf

Hoge zwarte enkeerdgronden; lemig fijn zand

Dalvormige laagte (beekdal)

Leek-/woudeerdgronden; zandige leem

Dekzandrug ligt minimaal 1,2 meter hoger dan omliggende beekdal

Laarpodzolgronden; lemig fijn zand

Doorbraakwaaier

Grondwater

Dekzandrug Dekzandvlakte

Grondwaterpeil ligt 2,65m beneden maaiveld op perceel boerderij

Dekzandrug

Bodemkaart (Bron: Bodemdata)

Geomorfologische kaart (Bron: PDOK)

+4,4m +4,9m

+6,5m

+6,0m

+5,3m

Winterpeil: +3,85 NAP Zomerpeil: +3,85 NAP

Grondwaterpeil (Bron: Waterschap Drents Overijsselse Delta)

Hoogtekaart (Bron: AHN) 5

HISTORISCHE ONTWIKKELING 1401 Eerste vermelding van boerderij (Bron: Overijssels Archief)

1875 Open agrarisch landschap met bomensingels en bos rondom beek Kleine kavels met randen van hoge beplanting Boerderij vrijstaand in het landschap met bossages ten zuiden van boerderij

1925 Villapark Braband verschijnt op de kaart Zuidelijke bossages worden groter

1960

1875 (Bron: Topotijdreis)

1925 (Bron: Topotijdreis)

1960 (Bron: Topotijdreis)

2000 (Bron: Topotijdreis)

Bos rondom beek verdwenen Schalkhaar breidt zich uit Aanleg bovegrondse hoogspanningsleidingen ten noorden van boerderij Aanleg begraafplaats Steenbrugge ten noorden van boerderij

2000 Grootschalige stedelijke uitbreiding Schalkhaar, waarbij dekzandrug van boerderij gedeeltelijk wordt afgegraven Grootschalige stedelijke uitbreiding Deventer Aanleg zijtak Zandwetering & bos tussen hoofdstroom en zijtak

6

STEDENBOUWKUNDIGE OPZET

Beekdal met bos

Projectgebied: Boerderij op dekzandrug Nieuwbouw ontwikkeling

Huidige dorpsrand, woningen met zicht op landschap

Villa’s verborgen tussen bomen

7

AANSTAANDE NIEUWBOUW

Bron: SAB Adviseurs in Ruimtelijke Ontwikkeling

8

ECOLOGIE & DOELSOORTEN Huidige ecologie Geen directie connectie tot gebieden binnen de Ecologische Hoofdstructuur.

Doelsoorten Doelsoorten voor dit project zijn bepaald op soorten die momenteel aanwezig zijn op het perceel en soorten die worden geassocieerd met boeren erven. Het doel is om van het huidige erf een natuurlijk streekeigen erf te maken. Doelsoorten die hierbij horen zijn: -

Steenmarter

-

Kerkuil

-

Huismus

-

Egel

Natuurnetwerk Nederland (Bron: Atlas Leefomgeving)

Steenmarter

Kerkuil

Huismus

Egel 9

ERFANALYSE

Nieuwe hooimijt op het erf 10

ANALYSE - GEBOUWEN & INRICHTING VAN EEN OMGEKEERD BOERENERF

Opzet van het voormalige erf

Opzet van het huidige erf

Het voormalig erf (agrarische functie)

Het huidige erf (woonfunctie)

Meest significantie veranderingen

Gebruik:

Agrarisch functie waardoor een hoog functionele inrichting aanwezig was, merendeel erf bestaat uit moestuinen.

Gebruik:

Woonfunctie, waardoor erf minder intensief en gebruik is van het perceel.

Gebruik:

Verandering van agrarische- naar woon functie, waardoor erf minder intensief gebruikt wordt.

Gebouwen:

Hoge dichtheid van gebouwen, zowel voor als naast de boerderij

Gebouwen:

Naast historische gebouwen, enkele bijgebouwen (kapschuur en hooimijt)

Gebouwen:

Lagere gebouwdichtheid op erf & minder gebouwen voor boerderij in huidige situatie

Erfbeplanting:

Minimale hoge beplanting, enkele kleine fruitbomen aanwezig aan de voorzijde van het erf rondom het bakkershuisje.

Erfbeplanting:

Kleine fruitbomen aan voorzijde van erf rondom het bakkershuisje. Hoge beplanting aan de randen van het erf, zowel aan de voor als achterzijde.

Erfbeplanting:

Grotere hoeveelheid hoge beplanting in huidige situatie in vergelijking met voormalige situatie. Fruitbomen bij bakkershuisje blijven staan door de tijd heen.

Entree:

Open weide met twee wegen die leiden naar entree aan achterzijde van erf.

Entree:

Open weide met twee wegen die leiden naar entree aan achterzijde van erf.

Entree:

Open entree vrijwel aan achterzijde erf intakt gebleven gedurende de transitie van agrarisch- naar woonerf

11

ANALYSE - IMPRESSIE VAN HET VOORMALIGE ERF

12

INVENTARISATIE HUIDIGE BEPLANTINGEN

5 5 10

6

10

3

4

2 11

7

1

Solitaire boom

Zomereik (Quercus robur)

Inheems

2

Solitaire boom

Sierkers (Prunus ‘Accolade’)

Niet inheems, maar onderdeel van traditionele erfbeplanting

3

Solitaire boom

Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus)

Inheems

4

Solitaire boom

Conifeer (soort onbekend)

Niet inheems

5

Boomgaard

Fruitbomen (meerdere soorten)

Inheems, onderdeel van traditionele erfbeplanting

6

Houtsingel

Beuk (Fagus sylvatica)

Inheems

7

Houtsingel

Zomereik (Quercus robur) Haagbeuk (Carpinus betulus) Vlierbes (Sambucus nigra) Hazelaar (Corylus avellana) Meidoorn (Crataegus monogyna)

Inheems

8

Houtsingel

Zomereik (Quercus robur) Ruwe berk (Betula pendula) Vlierbes (Sambucus nigra) Meidoorn (Crataegus monogyna) Klimop (Hedera helix)

Inheems

9

Houtsingel

Zomereik (Quercus robur) Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus) Ruwe berk (Betula pendula) Haagbeuk (Carpinus betulus) Zoete kers (Prunus avium) Vlierbes (Sambucus nigra) Meidoorn (Crataegus monogyna) Klimop (Hedera helix)

Inheems

10

Haag

Beuk (Fagus sylvatica)

Inheems

11

Grasveld

meerdere soorten

Inheems

12

Bomengroep

Zomereik (Quercus robur)

Inheems

13

Bomengroep

Plataan (Platanus x hispanica)

Niet inheems, maar beeldbepalende erfbeplanting

1 9 8

11

13

12

13

3 4 1

2

12

9

13

10

10

7

11

6 8

11

14

2

5

11

ERFINRICHTING

15

OVERGANG ERF NAAR LANDSCHAP

Landschappelijke beplantingen nieuwbouw ontwikkeling

Het voormalig erf

Gemengde haag aanplanten

Hoge beplanting aan randen erf behouden

Entree: Open weide met zicht op boerderij behouden

Het huidige erf

16

Het toekomstige erf: contouren van de voormalige moestuinen op de dekzandrug worden beter zichtbaar

ERFINRICHTINGSPLAN Legenda 1

Karrenspoor

2

Achtererf

3

Houtsingel

4

Zijerf van gazons

5

Gemengde haag

6

Moestuin

7

Voortuin

8

Boomgaard

9

Bloemweide

10

Zonneveld

11

Inpandige bergingen

8 10

(aangegeven als 12

7

6

kruizen in gebouwen) Doorkijken door

5

oostelijke houtsingel

A

11

mogelijke bebouwing

12

toekomsige ontwikeling

4 11

3

4

2

3

1

Aanzichten A

Aanzicht A

B

Aanzicht B

C

Aanzicht C

D

Aanzicht D

9

B

1

C

D

17

REFERENTIEBEELDEN PER LEGENDA EENHEID

18

1

Karrenspoor (situatie)

3

Houtsingel (situatie)

2

Achtererf (situatie)

4

Zijerf van gazons (situatie)

5

Gemengde haag - inheemse soorten (referentie)

7

Voortuin (situatie), wordt verder uitgebreid met vaste planten

6

Moestuin (referentie)

8

Hoogstam boomgaard (situatie) / wordt uitgebreid tot de erfgrens

19

9

Bloemweide (ontwikkeling natuurwaarde op deel perceel met natuurbestemming)

10

Zonneveld (referentie) / blijft uit het zicht door de gemengde haag rondom loopt

20

12

IMPRESSIE (BESTAANDE) KIJKVENSTERS OP OOGHOOGTE DOOR OOSTELIJKE HOUTSINGEL

21

AANZICHT A

Gemengde haag vormt een overgang tussen de open grasweide, het erf en boerderij

De boomgaard op de hoek van het erf markeert de hoogteligging op de dekzandrug en de haag rond de moestuin en het zonneveld geeft eenheid in het beeld

A

22

AANZICHT B

Open zicht op het achtererf vanaf de openbare weg

B

23

AANZICHT C

Open zicht op het achtererf vanaf de openbare weg

C

24

AANZICHT D

Doorkijk op hooimijt door openvallen houtsingel blijft gehandhaafd, hooimijt ontneemt zicht op kapschuur

D

25

DETAILLERING

26

UITWERKING PARKEREN & KAPSCHUUR Parkeren op erf

Kapschuur Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar de positie van de kapschuur. Hoewel deze op een ogenschijnlijk atypische locatie staat, is het juist kenmerkend dat de schuur zich aan het voorterrein van het omgekeerde erf bevindt. Dit is een bewuste keuze, gericht op het behoud van het monumentale aanzicht vanaf de straat. Historisch beeldmateriaal toont aan dat op deze plek, al gedurende vele decennia in de agrarische gebruiksperiode, schuren en bijgebouwen hebben gestaan. Vanuit het straatbeeld is deze situering dan ook logisch en herkenbaar. Bovendien biedt de kapschuur de mogelijkheid om noodzakelijke buitenbergingen op een zorgvuldige wijze op het terrein te integreren, zonder afbreuk te doen aan de monumentale uitstraling. Daarbij kunnen de parkeerplaatsen zoveel mogelijk richting het noorden worden gepositioneerd, waardoor ze grotendeels aan het zicht vanaf de straat worden onttrokken. Een alternatieve locatie – bijvoorbeeld achter de voorgevel van de woning – zou juist het zicht op monumentale objecten belemmeren en meer zichtbaar worden vanaf de belangrijkste zichtlijnen aan de Hagenvoorderdijk. Dit wordt eveneens onderschreven in het masterplan Hagenvoorde.

Parkeren op grasbetontegels, materiaal passend bij erf

Op de huidige locatie wordt de kapschuur deels aan het zicht onttrokken door bestaande monumentale elementen, zoals de hooimijt, de paardenstal en de deel, evenals door de aanwezige erfbeplanting. Parkeren in kapschuur

Daarnaast is uit de flora- en fauna-quickscan gebleken dat de kapschuur fungeert als schuilplaats voor verschillende diersoorten. Verplaatsing van de schuur zou dus tevens verstoren van deze dieren en verdwijnen van hun schuilplekken betekenen. Tot slot is ook duurzaamheid een belangrijk aspect: het slopen van een bouwkundig goed functionerende kapschuur ten behoeve van nieuwbouw elders is niet verantwoord, vanwege het onnodige gebruik van grondstoffen en energie.

27

OMGANG MET GROEP PLATANEN (UITHEEMSE BEPLANTING) BIJ ENTREE Het ruimtelijk beeld

Platanen en erfentree: Statige boomgroepen van 3 bomen kenmerken toegangswegen naar erf

Beeldbepalende elementen voor erfentree Bomengroep (soort: links platanen, rechts eiken) zijn bepalend in beeld van erfentree. Het vervangen van de platanen door inheemse boomsoort tast het symmetrische beeld van entree dratisch aan (zie bovenste afbeelding).

Beeldbepalende elementen voor omgeving: Bomengroepen entee zijn ook bepalend in beeld van de omgeving. Ze vormen een visuele overgang tussen het het open grasland en de villa’s aan de Hagenvoorderdijk

Groeitijd nieuwe aanplant: Nieuwe aanplant zal pas na tientallen jaren een vergelijkbaar beeld opleveren en verstoort de huidige symmetrie met de eiken.

Toekomstwaarde Ecologie: De plataan is een exoot, echter is het geen invasie exoot dus is er een kleine kans op verspreiding (bron: www.ecopedia.be).

Biodiversiteit: De plataan biedt beperkt waarde aan insecten, echter spelen oudere platanen vaak een cruciale rol als schuil- en nestplaats voor vogels en vleermuizen (www.stadsplanten.nl).

Klimaatverandering: De plataan is een boom die goed om kan gaan met klimaatverandering, doordat de soort goed bestand is tegen hitte en droogte. Kijkend naar hun riante groeiplaats in de weide, kan er verwacht dat de platanen ook met klimaatverandering een monumentale grootte kunnen bereiken (www.bomenstichting.nl).

28

Platanen en omgeving: Bomen verzachten de overgang van de weide naar villa’s aan de Hagenvoorderdijk

OMGANG MET GROEP EIKEN BIJ ENTREE De drie eiken bij de entree van het erf vormen één boomgroep. De bomen verschillen alle 3 in formaat, waarbij nummer 1 de kleinste is en 2 en 3 groter zijn. De bomen verschillen naar alle waarschijnlijkheid niet in leeftijd. Maar boom nr. 1 groeit langzamer dan de anderen. Dit vormt geen probleem voor boom 1, doordat deze nog kan uitgroeien naar het licht aan de linkerzijde en zich verder met de totale boomgroep kan doorontwikkelen.

Eiken entree, verschil in groei

Het vervangen van deze boom, door een nieuw exemplaar, zal dit verschil in grootte niet overbruggen. Sterker nog, een jonge boom op deze plek zal het niet redden ten opzichte van de kronen van de oude bomen. Om deze reden is het van belang voor de boomgroep om boom 1 te bebouden voor de uitstraling van de gehele groep.

2 1

3

29

UITWERKING RIJBAAN NAAR PARKEREN & OMGANG MET BESTAANDE BOMEN Om de parkeerplaatsen aan de westzijde van de boerderij bereikbaar te maken, wordt een rijbaan (karrespoor) aangelegd. Deze wordt door de kroonprojectie van de esdoorn op de kop van de houtsingel gesitueerd zodat hij buiten de kroonprojectie van de aanwezige eik blijft. Deze eik is aangewezen als toekomstboom voor het erf en moet de ruimte krijgen om zich boven- en ondergronds vrij te ontwikkelen tot een volwassen exemplaar. Op dit moment wordt de groei van de eik echter belemmerd door de esdoorn op de hoek van de houtsingel, die in de kroon van de eik doorgroeit (zie afbeelding hieronder). Door het kappen van de esdoorn en de situering van het karrespoor buiten de kroonprojectie van de eik wordt de toekomstige groeiruimte van de eik en de overige beplantingen in de houtsingel gegarandeerd. Daarmee is de ingreep zorgvuldig afgestemd op het behoud van de eik en houtsingel. Gezien de beperkte impact op de eik (buiten de kroonprojectie) en de houtsingel achten wij het opstellen van een Boom Effect Analyse (BEA) voor deze situatie niet nodig.

links de esdoorn op de hoek van de houtsingel, rechts de vrijstaande eik naast de boerderij 30

Houtsingel

Eik

DETAIL RIJBAAN NAAR PARKEREN & OMGANG MET BESTAANDE BOMEN Situatietekening met de actuele kroonprojectie van de eik ten opzichte van de houtsingel en de te kappen esdoorn

De huidige kroon van de eik heeft een diameter van 12 meter en ca. 20 á 25 jaar oud. De boom kan in de toekomst nog verder uitgroeien. Volgens het Norm Instituut Bomen kan een Quercus robur in optimale conditie na 40 jaar een kroonprojectie met een doorsnede van 15 meter bereiken. De toegangsweg wordt 1,5 meter buiten deze kroonprojectie gelegd op 9 m. uit de stam.

31

AFSTANDEN TOT EIK 6 meter

32

9 meter

12 meter

TE VERWIJDEREN BEPLANTINGEN 1

Boom uit houtsingel Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus) diameter stam ca. 30 cm.

Inheems

2

Solitaire boom

Conifeer (soort onbekend)

Niet inheems

3

Haag

Beuk (Fagus sylvatica)

Inheems

2

3

1

33

NIEUW AAN TE PLANTEN BEPLANTINGEN

1

4

3

2b

5

34

2a

1

Solitaire bomen

Diverse soorten fruitbomen

Inheems, onderdeel van traditionele erfbeplanting

2a

Solitaire boom

Walnoot (Juglans regia)

Inheems, onderdeel van traditionele erfbeplanting.

2b

Solitaire boom (compensatie kap)

Inheemse boom 1e grootte

Inheems

3

Haag

Combinatie van inheemse soorten

Inheems

4

Vaste planten

Combinatie van inheemse soorten

Inheems

5

Bloemenweide

Combinatie van inheemse soorten

Inheems

(compensatie kap)

SORTIMENT NIEUWE BEPLANTINGEN Bomen (Oud-Nederlandse rassen)

Appelboom - Boomgaard Malus domestica ‘Dubbele Rode Bellefleur’

Pruimenboom - Boomgaard Prunus domestica ‘Betuwse Kwets’

Gemengde haag van inheemse soorten Veldesdoorn

Gele kornoelje

Haagbeuk

Meidoorn

Hazelaar

Wilde liguster

Perenboom - Boomgaard Pyrus communis ‘Gieser Wildeman’

Walnoot - Solitair achter kapschuur Juglans regia ‘Buccaneer’

Inheemse vaste planten voortuin

Inheemse bloemenweide entree

Inheemse vaste planten border die bijdragen aan nectaraanbod voor insecten

Bloemenmngesel, vergelijkbaar met: G1 bloemrijk grasland van Cruydt-Hoeck

35

BURO POELMANS REESINK LANDSCHAPSARCHITECTUUR 36