2025-457-raadsvoorstel-Voorstel ondersteuning lokale energie-initiatieven

RAADSVOORSTEL Onderwerp Portefeuillehouder Voorstelnummer Datum B en W besluit Team

: : : : :

Voorstel ondersteuning lokale energie-initiatieven Wethouder Van Essen, 2025-457 1-07-2025 DEV-DN-EMC

Inleiding Het energiesysteem is aan het veranderen. Op steeds meer plekken wordt energie lokaal geproduceerd, zo ook in Deventer. De motie Lokale bezit energie-initiatieven (d.d. 20 maart 2024) is aanleiding geweest om te onderzoeken hoe de gemeente Deventer lokale energie-initiatieven financieel kan ondersteunen, zodat lokale energie-initiatieven worden gerealiseerd en lokaal eigendom wordt geborgd. Er is een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden. De raad is hierover geconsulteerd op 20 november 2024. Op basis hiervan en gesprekken met insprekers is het voorliggende beleidskader uitgewerkt.

Raadsvoorstel 1. Het beleidskader Ondersteuning lokale energie-initiatieven vast te stellen 2. De Subsidieverordening ondersteuning lokale energie-initiatieven gemeente Deventer vast te stellen 3. De Verordening lokaal eigendom bij grootschalige energie-opwek gemeente Deventer vast te stellen

Kern raadsvoorstel In het beleidskader Ondersteuning lokale energie-initiatieven wordt het belang van lokale energie-initiatieven voor het bereiken van de doelstellingen uit de Deventer Energievisie onderstreept. Lokale energie-initiatieven spelen een cruciale rol in het realiseren van een duurzaam, robuust en rechtvaardig energiesysteem. Lokale energie-initiatieven dragen bij aan de duurzaamheid en robuustheid van het energiesysteem. Tegelijkertijd wordt het energiesysteem rechtvaardiger doordat inwoners kunnen meedelen in zowel de lusten en de lasten. Om lokale energie-initiatieven te steunen worden in het beleidskader de definities van lokaal eigendom en energie-initiatief vastgelegd. Lokaal eigendom houdt in dat het eigenaarschap van een energieproject in handen is van inwoners. In Deventer en in de Regionale Energiestrategie West-Overijssel is afgesproken dat er minimaal 50% lokaal eigendom moet zijn bij energie-initiatieven. Een energie-initiatief is een lokaal energieproject van een groep inwoners die samen werken om energie te besparen, duurzaam energie te produceren of netcongestie te verzachten.

Naast het vastleggen van definities introduceert het beleidskader drie instrumenten om lokale energie-initiatieven te ondersteunen: een subsidieverordening voor lokale energie-initiatieven, en een garantstelling of lening voor lokale energie-initiatieven, en een verordening met een inspanningsverplichting voor het realiseren van 50% lokaal eigendom bij grote energie-initiatieven. De Subsidieverordening ondersteuning lokale energie-initiatieven gemeente Deventer is voor projecten die in de initiatie- of ontwikkelfase zitten. Deze subsidie biedt steun bij het ontwikkelen van een idee voor een energie-initiatief en kan bijvoorbeeld besteed worden aan de inhuur van juridische of technische expertise, het opvragen van specifieke informatie of projectleiding. Een energie-initiatief kan per jaar een maximale subsidie van € 15.000 aanvragen. De garantstelling of lening is voor energieprojecten die een stap verder zijn en in de ontwikkel- of realisatiefase zitten. Vanwege de inherente risico’s van duurzame energieprojecten, is het voor dit type project moeilijk om financiering op de reguliere kapitaalmarkt aan te trekken. De provincie Overijssel heeft daarom het Energiefonds Overijssel (EFO) opgericht; een investeringsfonds waar

ervaring en expertise is met het uitvoeren van risicoanalyses op energieprojecten, en het vaststellen van voorwaarden en rentepercentages van leningen. Het EFO heeft een Raad van Commissarissen die namens de provincie Overijssel toezicht houdt op het fonds. De gemeente Deventer neemt een positieve grondhouding aan voor het verlenen van garanties voor leningen die vanuit het EFO worden verstrekt aan initiatieven in Deventer, aanvullend op de mogelijkheid dat de gemeente zelf een lening verstrekt. Met een garantstelling of lening van de gemeente wordt de slagingskans van het initiatief vergroot en blijven de revenuen in Deventer. Naast het ondersteunen van inwoners met het realiseren van energie-initiatieven, stelt de gemeente met de Verordening lokaal eigendom bij grootschalige energie-opwek gemeente Deventer eisen aan projectontwikkelaars van grote energie-initiatieven. Deze projectontwikkelaars worden verplicht een inspanning te verrichten om minstens 50% lokaal eigendom te realiseren.

Beoogd resultaat Het beleidskader Ondersteuning lokale energie-initiatieven schept heldere kaders voor lokale energie-initiatieven. Met de subsidieverordening, garantstelling en lening worden inwoners in staat gesteld om zelf energie-initiatieven te ontwikkelen. Voor projectontwikkelaars komt een inspanningsverplichting om 50% lokaal eigendom te realiseren bij energie-initiatieven. Hierdoor landen zowel de lusten als de lasten in de omgeving van een energie-initiatief en hebben inwoners zeggenschap. Dit draagt bij aan een duurzaam, robuust en rechtvaardig energiesysteem.

Kader * Motie Lokale bezit energie-initiatieven, 20 maart 2024 * Raadsmededeling Consultatie ondersteuning lokale energie initiatieven, 17 oktober 2024 * Raadsmededeling Stand van zaken ondersteuning lokale energie-initiatieven, 11 februari 2025 * Kadernota verbonden partijen 2017, 11 oktober 2017 * Uitgangspunten zonneparken Deventer, 26 februari 2019 * Beleidskader Verlenen van garanties en het verstrekken van geldleningen, 1 juli 2020 * RES 1.0 Samen naar een opgewekt Overijssel, 7 juli 2021 * Beleidsregels Begroting, 26 oktober 2022 * Deventer Energievisie, 20 maart 2024 * Perspectiefnota 2026-2029, 25 juni 2025

Argumenten ten behoeve van de raad VOOR Werken aan een duurzaam, robuust en rechtvaardig energiesysteem Het beleidskader, de subsidieverordening en de positieve grondhouding voor een garantstelling of lening stellen inwoners in staat om bij te dragen aan de doelen uit de Deventer Energievisie. Realisatie van minimaal 50% lokaal eigendom bij energie-initiatieven Met de subsidieverordening, garantstelling of lening worden inwoners in staat gesteld om eigenaarschap te verwerven bij energieprojecten in Deventer. Met de verordening wordt van projectontwikkelaars geëist dat zij inwoners een reële kans geven om mee te doen. Springplank voor lokale ideeën Op basis van de subsidieverordening kunnen inwoners die ideeën hebben voor lokale energie-initiatieven, maar inhoudelijke kennis missen, expertise inhuren om hun ideeën verder te ontwikkelen. Expertise en financiële slagkracht voor energiecoöperaties Grote energie-initiatieven worden vaak door nationale of internationale projectontwikkelaars gerealiseerd. Lokale energiecoöperaties worden gevraagd om mee te doen. Echter ontbreekt het de coöperaties vaak aan inhoudelijke expertise

en financiële slagkracht om in een project te stappen. Voor de projectontwikkelaar is dit geen belemmering voor de ontwikkeling van het initiatief. Terwijl voor de energiecoöperatie de mogelijkheid wordt ontnomen om op die plek zelf een energie-initiatief te ontwikkelen, dat voor en door inwoners is. Markt falen Energie-initiatieven zijn inherent risicovol, waardoor, ondanks positieve businesscases, financiering uit de reguliere markt uitblijft en hulp bij financiering door de overheid noodzakelijk is. Regionale afspraken over lokaal eigendom vastleggen in lokaal beleid In het beleidskader en de verordening wordt de definitie van lokaal eigendom verankerd in lokale regelgeving. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de afspraken uit de Regionale Energiestrategie West-Overijssel 1.0. Eenduidige eisen voor projectontwikkelaars Door de definitie van lokaal eigendom vast te leggen in het beleidskader en in de verordening een inspanningsverplichting te eisen, is het voor projectontwikkelaars duidelijk wat er van hen verwacht wordt bij het aanvragen van een vergunning. Uitvoering geven aan keuzes van de raad De raad heeft het college opgeroepen om snel met voorstellen te komen om lokale energie-initiatieven te steunen. Na een consultatie waar er brede steun was voor de voorgestelde richting, ligt er nu een voorstel voor om energie-initiatieven te steunen.

TEGEN Gevolgen garantstelling of lening nog niet volledig in beeld De precieze gevolgen van de garantstelling of lening voor het gemeentelijke weerstandvermogen komen pas in beeld als het project-specifieke traject wordt gestart, waarin de aanvraag wordt beoordeeld, en de voorwaarden en risico-opslag worden bepaald. Afhankelijk van het EFO voor monitoring risico’s bij garantstelling Het is belangrijk goede afspraken te maken tussen de initiatiefnemer, het EFO en de gemeente over de rol van de gemeente bij garantstelling en de informatie die de gemeente daarvoor nodig heeft. Op deze manier kan het risico goed gemonitord en beheerst worden. Inhuur externe expertise noodzakelijk bij verkenning naar lening In tegenstelling tot de gemeente heeft het EFO de expertise om de financiële aspecten van energieprojecten te beoordelen. Het EFO kan de businesscases en risico’s beter beoordelen. De gemeente zou hiervoor een adviesbureau voor moeten inhuren, ook voor de continue monitoring. Door het EFO de lening te laten verstrekken zijn de kosten voor de gemeente lager, omdat het beoordelen en het beheren voor rekening komt van het EFO. Niet iedereen geholpen Het beleidskader Ondersteuning lokale energie-initiatieven richt zich volledig op de ondersteuning van initiatieven die door inwoners worden ontwikkeld. Ook de definitie van lokaal eigendom ziet alleen op inwoners.

Dit is conform de voorgenomen richting waarover de raad is geconsulteerd. Bij de raadsconsultatie waren echter ook insprekers namens bedrijven. Deze insprekers zullen met het voorliggende voorstel niet geholpen worden.

Betrokken partijen en participatie Bij het opstellen van het beleidskader zijn de volgende partijen betrokken.

Bij de raadsconsultatie waren vier insprekers die aangaven steun nodig te hebben van de gemeente voor de ontwikkeling van hun lokale energie-initiatief. Met deze insprekers zijn op 17 januari 2025 individuele gesprekken gevoerd over de precieze steunbehoefte. De provincie Overijssel is gedurende de ontwikkeling van het kader meermaals om inhoudelijk advies gevraagd. Met het EFO is meermaals gesproken over de verordeningen die het EFO aanbiedt en wat de gemeente kan doen om ervoor te zorgen dat lokale energie-initiatieven voldoende ondersteunt worden.

Financiële consequenties Twee onderdelen van het beleidskader hebben financiële consequenties: de subsidieverordening en garantstelling of lening. In de perspectiefnota 2026-2029 is in programma 12 voor de subsidieverordening € 150.000,- opgenomen voor 2026 en € 150.000,- voor 2027. Voor elk van deze jaren wordt het subsidieplafond op € 150.000,- vastgesteld. Indien het subsidieplafond niet wordt bereikt, wordt het resterende subsidiebedrag overgeheveld naar het daaropvolgende jaar. De subsidieverordening blijft in dat geval voor onbepaalde tijd van kracht, totdat het totale subsidieplafond van € 300.000,- is bereikt, of totdat het resterende subsidieplafond niet meer toereikend is voor een doelmatige uitvoering van de subsidieverordening. Tegen het einde van de looptijd wordt de subsidieverordening geëvalueerd. Op basis hiervan kan overwogen worden de verordening te verlengen en aanvullende middelen beschikbaar te stellen. Het is onwaarschijnlijk dat de subsidieverordening tot ongeoorloofde staatsteun leidt, omdat het totaal beschikbare bedrag van de verordening gelijk is aan de grens die wordt gesteld aan de de-minimisverordening van de Europese Commissie. De positieve grondhouding om garant te staan voor leningen van het EFO aan energie-initiatieven in Deventer of zelf een lening te verstrekken, heeft effect op het weerstandsvermogen van de gemeente.

De precieze gevolgen zijn project afhankelijk en worden bepaald door de hoogte van de lening (dit is in de ordegrootte van enkele tonnen per project), de risico’s van het project en de gestelde voorwaarden. Per project worden de gevolgen in kaart gebracht, inclusief een toets op staatsteun, en volgt besluitvorming door het college met inachtneming van de wensen en bedenkingen van de gemeenteraad.

Betrokkenheid raad De gemeenteraad is geconsulteerd over de voorgenomen richting van het beleidskader op 20 november 2024. De basis van deze consultatie was de raadsmededeling Consultatie ondersteuning lokale energie initiatieven van 17 oktober 2024.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris, de burgemeester,

J.P. Wassens

R.C. König