2025-405 Bijlage 4.2b.Rapport verdiepend onderzoek hoog vindpercentage

Hoog soa-vindpercentage in regio IJsselland Verdiepend onderzoek met de data van 2023

Aanleiding Al jarenlang heeft GGD IJsselland een hoog soa-vindpercentage, en het loopt ieder jaar weer meer op. Het vindpercentage is het percentage cliënten waarbij één of meerdere soa’s zijn gevonden. In 2023 was het vindpercentage in IJsselland 28,3%, terwijl het vindpercentage in Regio Oost 23,8% was. Het is niet bekend waarom het vindpercentage al jarenlang hoger is dan in de regio, en of dit bijvoorbeeld in een bepaalde doelgroep zit, of over de hele populatie is. Daarom is het belangrijk om een verdiepend onderzoek te doen naar dit vindpercentage. Als we dit inzicht hebben, kan het richting geven voor nader onderzoek en evt. leiden tot aanpassingen in het beleid.

soa-vindpercentage 30,0% 25,0%

20,7%

21,7%

18,9%

19,2%

20,3%

2017

2018

2019

20,4%

20,0% 15,0%

26,2%

26,7%

27,4%

28,3%

23,9%

23,0%

23,7%

23,8%

2020

2021

2022

2023

10,0% 5,0% 0,0%

GGD IJsselland

Regio Oost

Triagebeleid Het RIVM Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) verleent namens de minister van VWS subsidie voor de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG). Vanuit deze regeling kan een aantal groepen naar de Centra Seksuele Gezondheid bij de GGD voor gratis en, indien gewenst, anonieme – aanvullende seksuele gezondheidszorg. Voor soa-zorg gaat het om de volgende groepen: • Mannen die seks hebben met mannen (MSM) • Personen die via bron- en contactopsporing gewaarschuwd zijn voor een soa • Personen met klachten die wijzen op een soa • Personen die slachtoffer zijn van seksueel geweld • Personen jonger dan 25 jaar • Personen uit een soa-endemisch gebied (Suriname, Nederlandse Antillen, Turkije, Marokko, Afrika, Zuid-Amerika, Azië, Oost-Europa) • Personen met een partner uit de doelgroep MSM of soa-endemisch gebied • Sekswerker (in de laatste 6 maanden) GGD IJsselland werkt volgens de ASG regeling. Sinds 2023 met de uitzondering dat heteroseksuele jongeren tot 24 jaar mogen komen i.p.v. tot 25 jaar.

Verschillen triagebeleid per GGD regio Er zijn niet veel verschillen tussen de GGD regio’s als het gaat om het triagebeleid. GGD Twente en GGD NOG werken volgens de ASG regeling. GGD Gelderland Zuid werkt volgens de ASG regeling, met de uitzondering dat ze alleen heteroseksuele jongeren zien tot 23 jaar i.p.v. 25 jaar. Die uitzondering hebben ze al tien jaar. Van GGD Gelderland Midden hebben we nog geen reactie.

Invoer in SH-Direct Niet alle GGD’en noteren op geheel gelijke wijze in SH-direct. Om de data goed te kunnen vergelijken is dit noodzakelijk. Om dit helemaal op elkaar af te stemmen kost tijd en overleg, maar is wel heel belangrijk. Zeker vanaf 2025, als de PrEP regeling wordt aangepast, is het belangrijk dat GGD’en dit op eenzelfde manier gaan registeren om te zorgen dat de data met elkaar te vergelijken is.

Resultaten analyses data 2023 In 2023 zijn er bij GGD IJsselland 610 PrEP-consulten gedaan en 2856 reguliere soa-consulten.

Wie zagen we in de reguliere soa-consulten? Bijna de helft (47%) van onze reguliere soa-consulten (incl. reguliere soa-consulten onder mensen die PrEP gebruiken) zijn MSM’ers (mannen die seks hebben met mannen). Dat is hoger dan in de regio (26-43%). Heteromannen komen relatief weinig bij GGD IJsselland op soa-consult, slechts 14% van de reguliere soa-consulten was heteroman t.o.v. 16-26% in de regio. 38% van de cliënten op een reguliere soa-consult was vrouw, wat vergelijkbaar is met de andere GGD’en in de regio. Vindpercentage reguliere soa-consulten • Bij 32% van de reguliere soa-consulten die bij MSM’ers wordt gedaan, wordt minimaal één soa gevonden. Dat is hoger dan in de regio (22-24%). • Heteromannen hebben ook een relatief hoog vindpercentage (29% t.o.v. 24-30% in de regio). • Het vindpercentage bij vrouwen is vergelijkbaar met de regio (23% t.o.v. 20-25% in de regio). Analyseren kunnen we zien dat MSM’ers relatief vaak naar een soa-consult bij GGD IJsselland komen. En juist bij deze groep wordt er ook relatief vaker een soa gevonden t.o.v. andere GGD’en in de regio. Dit draagt voor een groot deel bij aan het relatief hoge vindpercentage van GGD IJsselland. Ook de heteromannen hebben een relatief hoog vindpercentage t.o.v. andere GGD’en in de regio. Maar omdat deze groep relatief weinig komt, draagt dit beduidend minder bij aan het hoge vindpercentage.

Daarom volgt hieronder een verdieping op de MSM groep.

Verdieping MSM’ers MSM’ers die PrEP gebruiken In 2023 zijn er 273 PrEP gebruikers bij GGD IJsselland geweest voor een PrEP-consult en/of soaconsult. • 223 mensen kwamen in totaal 610 keer op PrEP-consult bij GGD IJsselland (gemiddeld 2,7 keer per persoon, vergelijkbaar met de regio). o 159 mensen kwamen alleen naar PrEP-consulten, zonder extra reguliere soaconsulten o 64 mensen kwamen naast hun PrEP-consulten, ook nog naar in totaal 100 reguliere soa-consulten (gemiddeld 1,6 keer per persoon) • 50 mensen kwamen in 2023 voor alleen reguliere soa-consulten bij GGD IJsselland, maar gebruikten wel PrEP (via bijv. de huisarts, maar sommigen ook via de GGD). In totaal gingen deze 50 mensen 87 keer naar een soa-consult (gemiddeld 1,7 keer per persoon).

In totaal zijn er dus 187 reguliere soa-consulten voor geweest voor 114 MSM’ers die ook PrEP gebruiken. Dit is vergelijkbaar met de regio. In 62% van deze consulten kwamen mensen omdat ze klachten hadden en/of gewaarschuwd waren. In 38% van de consulten vanwege andere redenen. Die reden is vaak dat de cliënt PrEP via de huisarts of andere verstrekker krijgt, maar voor de controles naar GGD IJsselland komt. Dit deel van de reguliere soa-consulten is dus vergelijkbaar met een PrEPconsult. MSM’ers die geen PrEP gebruiken 669 MSM’ers die geen PrEP gebruiken kwamen in 2023 983 keer op regulier soa-consult bij GGD IJsselland, gemiddeld 1,5 keer per persoon. Dit is vergelijkbaar met de regio. In 26% van deze consulten werd er één of meerdere soa’s gevonden. Dit is hoger dan de regio (20-22%). In 12% van de consulten werd chlamydia gevonden (regio 8-10%) en in 18% van de consulten gonorroe (regio 12-13%). Leeftijd Van de 1333 reguliere soa-consulten onder MSM’ers, waren er 176 voor MSM’ers onder de 25 jaar en 1157 voor MSM’ers van 25 jaar of ouder. In de groep MSM’ers onder de 25 jaar was het vindpercentage 33%, t.o.v. een vindpercentage van 32% voor de groep van 25 jaar of ouder. Er is dus geen verschil in vindpercentage tussen de jonge groep en de oudere groep.

Gemeente 38% van de consulten bij MSM’ers was bij MSM’ers die aangeven in Zwolle te wonen, 21% bij MSM’ers die aangeven in Deventer te wonen en bij 12% van de consulten was het niet bekend waar mensen woonden. De overige 29% gaf aan in één van de andere gemeenten van regio IJsselland te wonen. Bij vijf gemeenten was het aantal consulten te laag om een vindpercentage te bepalen. Het vindpercentage van de gemeenten waarbij wel een vindpercentage bepaald kon worden is vergelijkbaar (27-32%). Opvallend is dat het vindpercentage hoger is (40%) onder mensen waarbij niet bekend is waar ze wonen. Risicogedrag Hieronder wordt nader ingegaan op de volgende twee categorieën van risicogedrag: groepsseks en het gebruik van alcohol en/of drugs voor of tijdens de seks. Groepsseks In 28% van de consulten met MSM’ers hebben ze in de afgelopen 6 maanden groepsseks gehad. Dit is vergelijkbaar met de regio. Zowel de MSM’ers die wel groepsseks hadden gehad, als de MSM’ers die geen groepsseks hadden gehad, hadden een hoger vindpercentage dan de regio. Alcohol- en/of drugsgebruik In 36% van de consulten met MSM’ers hebben ze in de afgelopen 6 maanden alcohol en/of drugs gehad voor of tijdens de seks. Bij de consulten waarbij MSM’ers wel alcohol en/of drugs hadden gebruikt was het vindpercentage 40%, bij de andere groep 28%. Bij beide groepen was het vindpercentage hoger dan in de regio.

Bij rioolwatersurveillance werd relatief veel 3-MMC gevonden in Zwolle. Daarom is het nog interessant om apart naar 3-MMC gebruik te kijken. Als MSM’ers in regio IJsselland 3-MMC hadden gebruikt voor of tijdens de seks in de afgelopen 6 maanden, was het vindpercentage 54%. Bij MSM’ers die geen 3-MMC hadden gebruikt, was het vindpercentage 29%.

Conclusie Het hoge vindpercentage van GGD IJsselland komt voornamelijk doordat MSM’ers relatief vaak komen en ook nog relatief vaak minstens één soa hebben. Zowel MSM’ers die PrEP gebruiken die naar een regulier soa-consult komen als MSM’ers die geen PrEP gebruiken hebben relatief vaak één of meerdere soa’s. Chlamydia en gonorroe werden allebei veel gevonden in de MSM groep, waarbij gonorroe het vaakst. Bij MSM’ers die groepsseks hebben en MSM’ers die alcohol en/of drugs gebruiken voor of tijdens de seks wordt relatief vaker één of meerdere soa’s gevonden dan bij MSM’ers die dit niet doen.

Bijlage: Tabellen analyses Let op: aantallen gaan over consulten, niet over mensen, tenzij anders vermeld. De cijfers gaan over de reguliere soa-consulten, tenzij anders vermeld.

Wie komen er naar een soa-consult? ASG doelgroep* MSM <25 jaar Soa-gerelateerde klachten Gewaarschuwd Slachtoffer seksueel geweld Prostitué(e) / sekswerker Uit soa-endemisch gebied Partner uit doelgroep Valt niet onder één van bovenstaande groepen Totaal

Aantal 1333 1354 995 772 20 114 351 184

% 46.7 47.4 34.8 27.0 0.7 4.0 12.3 6.4

81

2.8

2856

* Mensen kunnen onder meerdere doelgroepen vallen, daarom is de som van In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

MSM 46.7 25.8 32.9 43.2 42.0

Heteroman 14.4 26.0 21.3 19.7 15.8

In percentages

<25 jaar

Klachten

Gewaarschuwd

IJsselland Twente NOG GM GZ

47.4* 52.6 52.4 52.0 60.8**

34.8 40.9 32.1 30.9 36.1

27.0 23.5 21.7 26.3 26.7

Vrouw 38.3 47.8 45.5 36.4 41.9

Genderdivers 0.5 0.5 0.4 0.7 0.3

Slachtoffer seksueel geweld 0.7 2.0 0.9 0.8 0.7

Prostitué(e) / sekswerker 4.0 2.7 5.2 2.8 4.6

Soaendemisch gebied 12.3 14.8 20.8 23.3 13.5

Partner uit doelgroep 6.4 21.9 19.1 27.2 19.7

* Beleid GGD IJsselland: heteroseksuele jongeren tot 24 jaar i.p.v. 25 jaar ** Beleid GGD Gelderland-Zuid: heteroseksuele jongeren tot 23 jaar i.p.v. 25 jaar Wie komen er heel vaak naar een regulier soa-consult? Aantal consulten 2023 1 2 3 4 5

Aantal mensen

Doelgroep

Gebruik PrEP?

Groepsseks?

Hoe vaak positief?

Meldlocatie

1850 296 72 23 11

11x MSM

6

6

6x MSM

7 8

1 1

MSM MSM

1x Ja 10x Nee 1x Ja 5x Nee Nee Nee

7x Ja 4x Nee 5x Ja 1x Nee Ja Nee

Gemiddeld 2.6 keer positief Gemiddeld 3.7 keer positief 5 keer positief 5 keer positief

Voornamelijk Zwolle, maar ook een enkele in Hardenberg en Deventer

Soa vindpercentage Soa vindpercentage – minstens één soa gevonden In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal 28.3 22.5 22.5 22.5 24.5

MSM 32.0 22.2 23.8 23.2 22.7

Heteroman 29.4 24.1 25.4 24.8 29.6

Vrouw 23.3 21.8 20.2 21.1 24.8

Soa vindpercentage – minstens één soa gevonden In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal 28.3 22.5 22.5 22.5 24.5

< 25 jaar 28.6 24.3 24.7 24.8 27.2

25+ 28.0 20.5 20.0 19.9 20.3

Soa vindpercentage – minstens één soa gevonden In percentages

Totaal

IJsselland Twente NOG GM GZ

28.3 22.5 22.5 22.5 24.5

Uit endemisch gebied 25.6 20.6 24.0 23.2 24.5

Niet uit endemisch gebied 28.6 23.1 22.2 22.1 24.5

MSM 15.8 10.2 10.8 9.8 8.9

Heteroman 26.7 21.4 22.6 22.3 26.7

Vrouw 20.4 19.1 18.1 18.7 20.5

MSM 2.6 2.2 2.5 1.8 1.9

Heteroman 0.0 0.3 0.8 0.5 0.0

Vrouw 2.6 2.2 2.5 1.8 1.9

MSM 21.9 14.7 13.9 15.4 14.9

Heteroman 4.4 3.9 4.1 4.1 4.3

Vrouw 4.0 4.0 3.7 3.3 5.8

Vindpercentages per soa Soa vindpercentage – chlamydia In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal 19.2 17.4 16.6 15.4 16.5

Soa vindpercentage – syfilis In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal 2.0 1.2 1.7 1.3 1.5

Soa vindpercentage – gonorroe In percentages IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal 12.4 6.7 7.2 8.6 9.3

Verdieping MSM’ers Wel vs. geen PrEP gebruik Aantal consulten

IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal aantal reguliere soaconsulten MSM’ers 1333 1389 1476 1246 2089

Gebruikte PrEP afgelopen 6 maanden 187 (14.0%) 167 (12.0%) 165 (11.2%) 178 (14.3%) 406 (19.4%)

Gebruikte geen PrEP afgelopen 6 maanden 983 (73.7%) 1049 (75.5%) 1136 (77.0%) 1005 (80.7%) 1572 (75.3%)

Onbekend of ze PrEP gebruikten afgelopen 6 maanden 163 (12.2%) 173 (12.5%) 175 (11.9%) 63 (5.1%) 111 (5.3%)

Reden regulier soa-consult bij mensen die PrEP gebruiken In percentages

Klachten en gewaarschuwd

Klachten

Gewaarschuwd

IJsselland Twente NOG GM GZ

17.6 16.8 8.5 15.2 10.8

17.6 19.8 22.4 20.8 13.1

26.7 16.2 29.1 29.8 10.8

Geen klachten en niet gewaarschuwd 38.0 47.3 40.0 33.1 61.6

Aantal PrEP-consulten voor aantal MSM’ers IJsselland Twente NOG GM GZ

Aantal MSM’ers 223 224 235 363 294

Aantal consulten 610 747 528 1070 748

Gemiddeld pp 2.74 3.25 2.25 2.95 2.54

Vindpercentage – PrEP-consulten In percentages IJsselland (n=610) Twente (n=727) NOG (n=528) GM (n=1070) GZ (n=748)

Eén of meerdere soa’s 26.9 17.2 29.0 15.8 22.3

Chlamydia 12.5 8.7 13.4 6.4 11.2

Gonorroe 16.7 9.5 20.1 10.2 14.3

Syfilis 2.5 1.7 3.0 1.5 1.6

Aantal soa-consulten voor aantal MSM’ers die PrEP gebruiken IJsselland Twente NOG GM GZ

Aantal MSM’ers 114 106 112 126 260

Aantal consulten 187 167 165 178 406

Gemiddeld pp 1.64 1.58 1.47 1.41 1.56

Vindpercentage – reguliere soa-consulten bij mensen die PrEP gebruiken In percentages IJsselland (n=187) Twente (n=167) NOG (n=165) GM (n=178) GZ (n=406)

Eén of meerdere soa’s 48.1 26.3 31.5 37.1 32.5

Chlamydia 23.5 11.4 13.3 11.8 13.1

Gonorroe 34.8 17.4 21.2 27.5 21.7

Syfilis 1.1 1.8 1.8 1.7 2.5

Aantal soa-consulten voor aantal MSM’ers die geen PrEP gebruiken IJsselland Twente NOG GM GZ

Aantal MSM’ers 669 815 764 806 1212

Aantal consulten 983 1049 1136 1005 1572

Gemiddeld pp 1.47 1.29 1.49 1.25 1.30

Vindpercentage – reguliere soa-consulten bij mensen die PrEP gebruiken – verschil in voorschrijver PrEP In percentages IJsselland (krijgt PrEP van GGD) IJsselland (krijgt PrEP van elders)

Eén of meerdere soa’s 50.0

Chlamydia 25.5

Gonorroe 36.7

Syfilis 1.0

46.1

21.3

32.6

1.1

Vindpercentage – reguliere soa-consulten bij MSM’ers die geen PrEP gebruiken In percentages IJsselland (n=983) Twente (n=1049) NOG (n=1136) GM (n=1005) GZ (n=1572)

Eén of meerdere soa’s 26.4 20.0 22.1 20.0 19.6

Chlamydia 12.1 9.4 10.4 9.2 7.8

Gonorroe 18.1 12.8 11.9 12.0 12.6

Syfilis 1.5 1.9 1.6 1.3 1.4

Leeftijd Wel soa 58 369

Onder de 25 jaar 25 jaar of ouder

Gemeente Aantal consulten per gemeente Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Onbekend Totaal

Aantal 30 273 70 96 8 9 55 24 64 29 511 164 1333

% 2.3 20.5 5.3 7.2 0.6 0.7 4.1 1.8 4.8 2.2 38.3 12.3 100.0

Aantal consulten Geen soa 118 788

Totaal 176 1157

Vindpercentage 33.0 31.9

Vindpercentage per gemeente Wel soa Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Onbekend

6 85 22 26 3 4 16 6 20 10 163 66

Aantal consulten Geen soa Totaal Totaal per 10.000 inwoners 24 30 10.1 188 273 26.6 48 70 11.2 70 96 17.3 5 8 4.3 5 9 4.7 39 55 14.3 18 24 13.6 44 64 14.1 19 29 12.4 348 511 38.6 98 164

Vindpercentage * 31.1 31.4 27.1 * * 29.1 * 31.3 * 31.9 40.2

* Aantal consulten te laag om een goed vindpercentage te geven. Groepsseks Aantal consulten Totaal aantal reguliere soaconsulten MSM’ers

Had afgelopen 6 maanden groepsseks

Had afgelopen 6 maanden geen groepsseks

1333 1389 1476 1246 2088

370 (27.8%) 432 (31.1%) 444 (30.1%) 379 (30.4%) 587 (28.1%)

898 (67.4%) 932 (67.1%) 1011 (68.5%) 856 (68.7%) 1442 (69%)

In percentages

Alle MSM’ers

Had afgelopen 6 maanden groepsseks

IJsselland Twente NOG GM GZ

32.0 22.3 24.0 23.4 22.8

39.5 30.1 30.4 31.9 30.7

Had afgelopen 6 maanden geen groepsseks 28.6 18.9 20.9 19.7 19.5

IJsselland Twente NOG GM GZ

Onbekend of ze afgelopen 6 maanden groepsseks hadden 65 (4.9%) 25 (1.8%) 21 (1.4%) 11 (0.9%) 60 (2.9%)

Vindpercentage

Alcohol- en/of drugsgebruik voor of tijdens seks in afgelopen 6 maanden Aantal consulten

IJsselland Twente NOG GM GZ

Totaal aantal soaconsulten MSM’ers

Gebruikte alcohol en/of drugs tijdens of voor seks in afgelopen 6 maanden

1333 1389 1476 1246 2089

474 (35.6%) 590 (42.5%) 497 (33.7%) 526 (42.2%) 955 (45.7%)

Gebruikte geen alcohol en/of drugs tijdens of voor seks in afgelopen 6 maanden 812 (60.9%) 796 (57.3%) 972 (65.9%) 712 (57.1%) 1115 (53.4%)

Onbekend of ze alcohol en/of drugs gebruikten tijdens of voor seks in afgelopen 6 maanden 47 (3.5%) 3 (0.2%) 7 (0.5%) 8 (0.6%) 19 (0.9%)

Vindpercentage In percentages

Alle MSM’ers

Gebruikte alcohol en/of drugs tijdens of voor seks in afgelopen 6 maanden

IJsselland Twente NOG GM GZ

32.0 22.3 24.0 23.4 22.8

40.1 28.3 30.2 30.2 30.4

Gebruikte geen alcohol en/of drugs tijdens of voor seks in afgelopen 6 maanden 28.0 17.8 20.7 18.7 16.2

Gebruik 3-MMC onder MSM’ers in IJsselland

Gebruikte 3-MMC tijdens of voor seks in de afgelopen 6 maanden Gebruikte geen 3-MMC tijdens of voor seks in de afgelopen 6 maanden:

Wel soa 89

Aantal consulten Geen soa 76

Totaal 165

338

830

1168

Vindpercentage 53.9%

28.9%