2025-243 Raadsvoorstel Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer

RAADSVOORSTEL Onderwerp Portefeuillehouder Voorstelnummer Datum B en W besluit Team

: : : : :

ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer Wethouder Van Essen, 2025-243 1-04-2025 DEV-RM

Inleiding In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gebouwen in Nederland in 2050 niet meer met aardgas worden verwarmd. De gemeente Deventer werkt hier onder andere aan door sinds 2022 zelf Slim Warmtenet Zandweerd te ontwikkelen met als doel de woningen in de wijk daarmee van betaalbare en duurzame warmte te voorzien. Fase 1 van het warmtenet is momenteel in ontwikkeling. Begin 2025 zijn 275 woningen aangesloten. Totaal is er potentie om ca. 2200 woningen aan te sluiten op Slim Warmtenet Zandweerd. Gemeente Deventer wil eigenstandig Slim Warmtenet Zandweerd ontwikkelen. Het project valt onder de Leidraad Grote Projecten en bevindt zich in de realisatiefase. In mei 2024 heeft de gemeenteraad besloten om Slim Warmtenet Zandweerd verder te ontwikkelen (Realisatiebesluit fase 1 en fase 2, nummer 2024-309). In hetzelfde besluit heeft de raad het college opgedragen advies uit te brengen over de oprichting van Warmtebedrijf Deventer. Dit advies is gestructureerd in het ‘Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer’ (bijlage 1). Dit met het oog op de Wet collectieve warmte, waarmee gemeenten meer handvatten krijgen om de regierol op te pakken in de warmtetransitie. In het wetsvoorstel van de Wcw is opgenomen dat voor zowel het netwerk (infrastructuur) van een warmtenet alsmede de warmtelevering een verplicht publiek meerderheidsbelang geldt (minimaal 50% van de aandelen + 1 aandeel).

De verwachting is dat de Wcw in januari 2026 in werking treedt. Om te voldoen aan deze wetgeving is de keuze gemaakt om naast het eigenaarschap van Slim Warmtenet Zandweerd, ook de verantwoordelijkheid van warmtelevering binnen het warmtebedrijf komt te liggen. De kaders hiervoor zijn uitgewerkt in het ‘Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer’. Twee jaar geleden heeft de gemeente geprobeerd de warmtelevering in Zandweerd bij een commercieel warmtebedrijf te beleggen. Dit is mislukt omdat de warmteprijs voor de inwoners van Zandweerd te hoog zou worden om de hoge kosten en de rendementseis van het warmtebedrijf financieel te dekken. Daarop is besloten door de raad om zowel netwerk als levering in gemeentelijke hand te houden. Met het vaststellen van het Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer neemt de raad een voorgenomen besluit tot oprichting van Warmtebedrijf Deventer. Dit besluit heeft een kaderstellend karakter. Voor de uitwerking van dit Ontwikkelkader zijn als voorbeeld de oprichtingsakte met concept-statuten voor het warmtebedrijf toegevoegd. Na vaststelling van het Ontwikkelkader zal een kwartiermaker een bedrijfsplan opstellen, waarin dit ontwikkelkader wordt uitgewerkt voor onderwerpen als de organisatiestructuur, personele invulling met functieprofielen, huisvesting, sales, ICT –afspraken, etcetera.

Deze uitwerking van dit kader in het bedrijfsplan, wordt voorgelegd aan het college, als onderdeel van de besluitvorming om het oprichtingsbesluit te nemen. In mei 2024 is door de gemeenteraad een motie aangenomen welke onder andere vraagt om een toets op de uitvoeringsorganisatie v an het warmtebedrijf. Er is in de motie gevraagd om het uitgewerkte advies ten behoeve van de oprichting en inrichting van een Warmtebedrijf (Ontwikkelkader) middels extern en deskundig advies te toetsen. Hierbij moet in ieder geval worden meegenomen of de gemeentelijke organisatie voldoende kwaliteit en effectiviteit kan bieden in het uitvoeren van de beschreven rol/taak. De second opinion is bijgevoegd in bijlage 3. Het kaderstellende deel van de adviezen zijn reeds verwerkt in het ontwikkelkader.

Later wordt de financiële overdracht vanuit de gemeente naar Warmtebedrijf Deventer voorgelegd, dit gaat via een raadsbesluit.

Raadsvoorstel 1.

Het Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer vast te stellen waaronder in ieder geval de volgende kaderstellende uitgangspunten: a. De missie en visie van Warmtebedrijf Deventer is het voorzien van de inwoners van Zandweerd (projectgebied SWZ) van een betaalbare en duurzame warmtevoorziening met een opschaalbaar en leveringszeker warmtesysteem. b. Warmtebedrijf Deventer levert warmte voor en door de inwoners van de wijk Zandweerd waarbij het de identiteit uitstraalt van een duurzaam, vertrouwd, daadkrachtig, simpel en effectief warmtebedrijf. c. Warmtebedrijf Deventer is 100% in publiek eigendom en de gemeente Deventer de enige aandeelhouder. d. Warmtebedrijf Deventer heeft productie en netwerk in eigendom om de levering van warmte tegen een betaalbare prijs te verzorgen in het projectgebied Slim Warmtenet Zandweerd. e. Warmtebedrijf Deventer is verantwoordelijk voor de taken van productie, beheer/onderhoud en levering van warmte voor Slim Warmtenet Zandweerd, ná aanwijzing hiertoe door het college B&Win 2026 als de procedure zoals vastgelegd in de concept Wet Collectieve Warmte is doorlopen. f. Warmtebedrijf Deventer is als rechtsvorm een B.V. met een AVA en een directeurbestuurder, zonder Raad van Commissarissen. g. Warmtebedrijf Deventer is een kleine organisatie die de voortgang van de kernprocessen borgt.

Daarnaast worden de diensten zo veel mogelijk ingekocht bij de gemeentelijke organisatie.

Kern raadsvoorstel Met het vaststellen van dit Ontwikkelkader en de conceptstatuten voor Warmtebedrijf Deventer wordt een voorgenomen besluit tot de oprichting van Warmtebedrijf Deventer genomen. Warmtebedrijf Deventer heeft naast eigenaarschap van Slim Warmtenet Zandweerd ook de verantwoordelijkheid voor de warmtelevering om te voldoen aan de nieuwe wetgeving van de Wet collectieve warmte. Na oprichting van Warmtebedrijf Deventer kan verder invulling worden gegeven aan de ontwerp- en realisatie van Slim Warmtenet Zandweerd. Vervolgens is Warmtebedrijf Deventer verantwoordelijk voor de exploitatie van het warmtenet, ná aanwijzing hiertoe door het college B&W in 2026 als de procedure zoals vastgelegd in de concept Wet collectieve warmte is doorlopen. Zo kunnen de inwoners van Zandweerd in het projectgebied voor de komende decennia van betaalbare en duurzame warmte worden voorzien.

Beoogd resultaat 1. De oprichting van een Warmtebedrijf Deventer BV die de uitvoering verzorgt van de projectexploitatie van Slim Warmtenet Zandweerd. 2. De inwoners van de wijk Zandweerd te voorzien van betaalbare en duurzame warmte voor de komende decennia, door het Warmtebedrijf Deventer te gaan aanwijzen als exploitant van de het Slim warmtenet Zandweerd, nadat de door de conceptwet collectieve warmte voorgeschreven procedures zijn doorlopen. 3. Met de oprichting van Warmtebedrijf Deventer, met de gemeente Deventer als enig aandeelhouder, invulling te kunnen geven aan de projectuitgangspunten van Slim Warmtenet Zandweerd; betaalbaar, duurzaam, opschaalbaarheid en leveringszekerheid. En hiermee bij te dragen aan de doelstellingen van gemeente Deventer om in 2050 aardgasvrij te zijn.

Kader Energievisie 2024. * Transitievisie Warmte Deventer 2023; * Wijk Uitvoeringsplan Zandweerd; * nota verbonden partijen, 2012 * Raadsbesluit: Besluitvorming Slim Warmtenet Zandweerd Fase 1 oktober 2020 * Raadsbesluit: Ontwerpopdracht fase 1 en fase 2 april 2022 * Raadsbesluit: Strategische keuzen Slim Warmtenet Zandweerd juni 2023 * Raadsbesluit: Vervolg realisatie, kredietverlening en voorbereiding oprichten warmtebedrijf Slim Warmtenet Zandweerd mei 2024; * aangenomen Motie: Beslisinformatie Slim Warmtenet Zandweerd mei 2024

Argumenten ten behoeve van de raad Hieronder worden per besluit de voor- en tegenargumenten benoemd. De besluitpunten a en b van deze nota zijn uitgangspunten om aan het voorstel van de Wet Collectieve Warmte te gaan voldoen. Met de oprichting van een warmtebedrijf waar de gemeente de eigenaar van is, sluiten we aan bij de ontwikkeling van de nieuwe Wet collectieve warmte (Wcw). In het wetsvoorstel van de Wcw is opgenomen dat voor zowel het netwerk (infrastructuur) van een warmtenet alsmede de warmtelevering een verplicht publiek meerderheidsbelang geldt (minimaal 50% van de aandelen + 1 aandeel). Met de oprichting van Warmtebedrijf voldoen we hieraan omdat ook de uitvoering van de projectexploitatie SWZ (raadsbesluit juni 2023) wordt uitgevoerd door het warmtebedrijf. De wet schrijft voor dat het warmtebedrijf een in aandelen verdeeld kapitaal moet hebben. Dat geldt enkel voor de rechtsvormen Besloten Vennootschap (BV) en Naamloze Vennootschap (NV). Er is gekozen voor een Besloten Vennootschap omdat hiermee eenvoudig vast te stellen is wie de aandeelhouders van de BV zijn. Op deze manier wordt aantoonbaar voldaan aan de eis van het publiekrechtelijk meerderheidsbelang in de Wcw. Als het warmtebedrijf de rechtsvorm NV aanneemt dan zijn de aandelen aan toonder, waarmee het per definitie niet zichtbaar is wie de aandeelhouders zijn.

Hiermee moet op een andere manier worden aangetoond dat het warmtebedrijf een publiek meerderheidsbelang heeft. Voor de besluiten c, d, e zijn de voor- en tegenargumenten hieronder beschreven: Argumenten voor Door als gemeente 100% aandeelhouder te zijn heeft zij de volledige zeggenschap en regie en kan er invloed en sturing worden uitgeoefend op de hele warmteketen. Dit is gunstig omdat er op deze manier meer invloed kan worden uitgeoefend op de missie en visie bijvoorbeeld duurzaamheid en betaalbaarheid. En ook op de waarden van het warmtebedrijf. Daarnaast geeft het eigendom van netwerk en levering de zekerheid op de beschikbaarheid van al deze onderdelen van de warmteketen. Met andere woorden er is geen afhankelijkheid in de keten van derden. Argumenten tegen Warmtebedrijf Deventer start met de gemeente als 100% aandeelhouder. De gemeente draagt hiermee ook als enige de (financiële) risico's. De gemeente Deventer is de enige aandeelhouder voor een relatief klein netwerk. De kennis en kunde voor het uitvoeren van de taken van dit warmtebedrijf moet dan ook door Deventer worden ontwikkeld en geborgd. Hiermee mist Deventer de schaalvoordelen van een grotere organisatie die meerdere netwerken realiseert en exploiteert. Schaalvoordelen in de bedrijfsvoering worden hier afgewogen tegen regie en sturing op de missie en visie, waaronder betaalbaarheid en duurzaamheid.

Deventer begint als 100% aandeelhouder, maar houdt haar ogen en oren open voor kansen die opschaling op provinciaal of landsdeel niveau kunnen brengen. De bron is niet in eigendom van de gemeente. De bron betreft de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD). Het warmtebedrijf is daarmee afhankelijk van een andere partij. De daaraan verbonden risico's zijn geborgd doordat er reeds een samenwerkingsovereenkomst is gesloten met WDOD om de warmte beschikbaar te stellen voor Slim Warmtenet Zandweerd. Bij oprichting van Warmtebedrijf Deventer wordt tussen WDOD en Warmtebedrijf Deventer op grond hiervan een effluent-overeenkomst overeengekomen. Voor besluit f zijn de voor- en tegenargumenten hieronder beschreven: Argumenten voor Warmtebedrijf Deventer start zonder een Raad van Commissarissen. Hier is voor het warmtebedrijf voor gekozen, omdat dit een extra sturingslaag zou creëren. Zonder deze tussenlaag kan het college rechtstreeks sturen op het warmtebedrijf via de Aaandeelhoudersvergadering (AVA) waar de financiële en andere belangrijke beslissingen worden genomen. Dit is een voordeel voor de gemeenteraad omdat er op deze manier indirect gestuurd kan worden op het warmtebedrijf via het college. Argumenten tegen Nadeel van het niet hebben van een raad van commissarissen is dat dit gremium kennis en kunde kan inbrengen op de bedrijfsvoering.

Het college kan dan op hoofdlijnen blijven sturen via de AVA. De second opinion van Berenschot beveelt aan om de kennis en kunde op de bedrijfsvoering in te brengen van het organiseren van klankbord voor de directeur/bestuurder. Dit klankbord richt zich op de bedrijfsvoering op langere termijn van het Warmtebedrijf. Mocht er in de toekomst sprake zijn van andere publieke aandeelhouders dan wordt de toevoeging van een RVC heroverwogen. Voor besluit g zijn de voor- en tegenargumenten hieronder beschreven: Argumenten voor Warmtebedrijf Deventer start met een kleine organisatie om de structurele kosten laag te houden. Om deze reden worden veel taken door anderen uitgevoerd. Om te borgen dat de gemeente Deventer voldoende invloed blijft uitoefenen op het warmtebedrijf is het streven om zo veel mogelijk diensten in te kopen bij de gemeente. Argumenten tegen Nadeel van een kleine organisatie en veel taken door anderen uitgevoerd is dat dit veel vraagt van de veelzijdigheid van de medewerkers. Men moet goed zijn in meerdere taken. In de huidige context is er een krapte op de arbeidsmarkt dat risico's met zich meebrengt.

Betrokken partijen en participatie Dit ontwikkelkader betreft een gemeentelijke manier van ordenen van het project SWZ en de daaraan verbonden projectexploitatie. De doelstellingen, prijsstelling warmte en wijze van uitvoeren van de levering van warmte verandert niet ten opzichte van eerder genomen besluiten van de raad. De gemeente neemt met dit ontwikkelkader een stap in de oprichting van het warmtebedrijf die volgend jaar deze doelen en taken overneemt van de gemeente. Hierom heeft geen participatie van bewoners en andere stakeholders plaats gevonden. De stakeholder in de vorm van corporaties zijn wel op de hoogte van deze gemeentelijke stap.

Adviesbureau Berenschot heeft een second opinion uitgevoerd op de uitvoeringsorganisatie van het warmtebedrijf zoals voorgesteld in het Ontwikkelkader. Hiervoor hebben zij verschillende betrokkenen binnen de gemeente Deventer geïnterviewd. De adviezen van de second opinion die kaderstellend zijn zijn verwerkt in het ontwikkelkader. Dit zijn de aanbevelingen - op het inrichten van een proces bij een conflict tussen gemeente en het warmtebedrijf Deventer, - het toevoegen van extra functieprofielen en het snel beginnen met werven, - het opstellen van een duidelijk profiel van de kwartiermaker en voldoende ondersteuning hiervoor, - en het opstellen van een implementatieplan met deadlines en mijlpalen. De overige aanbevelingen worden meegenomen in het bedrijfsplan bij de inrichting van Warmtebedrijf Deventer. De overige punten van deze motie worden bij de komende financiële besluiten van het warmtenet beantwoord.

Financiële consequenties Bij dit voorgenomen besluit tot de oprichting van Warmtebedrijf Deventer bestaan de organisatiekosten uit de kosten voor een kwartiermaker die het bedrijfsplan opstelt en een beperkt aantal aanvullende diensten. De raad heeft tot de dekking hiervoor besloten in juni 2024 ten laste van de projectexploitatie SWZ. Bij het daadwerkelijke oprichtingsbesluit zal er een meerjarenbegroting voor de organisatie worden opgenomen in het bedrijfsplan. Na oprichting volgen een aantal financiële besluiten van de raad om de financiële middelen, in zoverre de raad hier eerder over heeft besloten, over te dragen van de gemeente aan Warmtebedrijf Deventer BV.

Betrokkenheid raad In juni 2024 heeft de raad gevraagd om het kader voor een warmtebedrijf uit te werken en aan haar voor te leggen. Dit besluit betreft de kaders voor het voorgenomen oprichtingsbesluit. Bij dit ontwikkelkader is de concept oprichtingsakte met statuten bijgevoegd om aan te geven hoe het ontwikkelkader uitwerkt in deze akte. Op basis van dit concept en een raadsbesluit op het ontwikkelkader kunnen er gesprekken worden opgestart met de belastingdienst over de fiscale aspecten van het Warmtebedrijf. De fiscale inrichting is erg belangrijk voor de projectexploitatie en daarmee de warmteprijs. Aangezien er gezocht wordt naar de fiscaal meest gunstige oplossing zou dit kunnen leiden tot een enkele aanpassing in de oprichtingsakte met bijbehorende statuten. De raad bevoegd is om wensen en bedenkingen te geven op de oprichtingsakte met bijbehorende statuten (zie beleidskader verbonden partijen) bij een voorgenomen van het college bij het oprichten van een BV. Derhalve zal de raad rond de jaarwisseling 2025/2026 nogmaals aan zet zijn voor deze wensen en bedenkingen. Na dit oprichtingsbesluit worden de en besluit voor de overdracht van de financiële middelen van de gemeente naar Warmtebedrijf Deventer aan de raad voorgelegd.

Het overige deel van de motie van mei 2024 stelt: • Bij de geplande raadsvoorstellen het huidige inzicht dat SWZ de meest optimale oplossing is, te actualiseren en te onderbouwen; • Hiervoor SWZ te vergelijken met alternatieve warmtevoorzieningen, en hierbij individuele en maatschappelijke kosten, risico’s en duurzaamheid mee te nemen; Deze twee punten gaan over de ontwerp en realisatie van het warmtenet. Bij de komende financiële besluiten over dit warmtenet komen we terug op deze twee

punten uit de motie. In het kader van Slim Warmtenet Zandweerd staat op de planning om voor de zomer een raadsvoorstel voor te leggen over de projectexploitatie van het warmtenet en begin 2026 een kredietaanvraag voor fase 2. Daar waar mogelijk zullen de besluiten die van de raad gevraagd worden worden gebundeld.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris, de burgemeester,

J.P. Wassens

R.C. König