2025-1025-raadsvoorstel-Vervangen participatieverordening en aanpassen participatiebeleid
Tekst van het document
RAADSVOORSTEL Onderwerp
:
Portefeuillehouder Voorstelnummer Datum B en W besluit Team
: : : :
Vervangen participatieverordening en aanpassen participatiebeleid, naar aanleiding van de evaluatie van het participatiebeleid Wethouder Wijnhoud, 2025-1025 27-01-2026 DEV-PID-CDP
Inleiding In april 2023 heeft de gemeenteraad het Participatiebeleid gemeente Deventer en de Participatieverordening vastgesteld. Twee jaar later, in juni 2025, heeft de gemeenteraad de Tussenevaluatie Participatiebeleid gemeente Deventer ontvangen. De raad heeft de tussenevaluatie geagendeerd in de raadstafel van 3 september 2025, waarna in de raadsvergadering van 17 september 2025 de motie 'Aanvulling tussentijdse evaluatie participatiebeleid' werd aangenomen. Daarin draagt de raad het college op om de tussentijdse evaluatie Participatiebeleid aan te vullen met het perspectief van raadsleden en deelnemers aan participatietrajecten en dit januari 2026, voor behandeling in het eerste kwartaal, aan de raad te doen toekomen. Met dit raadsvoorstel biedt het college die aanvulling aan bij de raad. Afzonderlijk van het raadsvoorstel bieden we een raadsmededeling aan. Hierin staan financiële scenario's om vanaf 2027 voldoende capaciteit en middelen beschikbaar te hebben om te voldoen aan de verwachting van inwoners en onze eigen ambities. Deze raadsmededeling moet worden betrokken bij de brede afwegingen in het kader van de Perspectiefnota. Zowel de evaluatie van het participatiebeleid als de Model Participatieverordening 2024 geven aanleiding de Participatieverordening te vernieuwen.
Daarom bieden we, naast een aanvulling op de tussentijdse, interne evaluatie, de raad ook een voorstel aan voor het vaststellen van een nieuwe Participatieverordening en het intrekken van de Participatieverordening 2023. Om participatieverordening en participatiebeleid goed op elkaar aan te laten sluiten, is daarnaast een wijzigingsbesluit nodig voor enkele passages in het participatiebeleid. Ook dit wijzigingsbesluit bieden we met dit raadsvoorstel ter besluitvorming aan de raad aan. Resultaten evaluaties Uit de eerdere tussentijdse evaluatie bleek al dat er aandacht nodig is voor een eenduidige werkwijze. De evaluatie met deelnemers aan participatietrajecten en raadsleden bevestigt dit. Hieronder de belangrijkste factoren die uit de evaluaties naar voren komen die invloed hebben op de kwaliteit van een participatieproces: * Onvoldoende inhoudelijke bedding aan de start: als opgave, kaders, ruimte voor invloed en besluitmomenten niet scherp zijn, kan participatie niet goed landen. Dat leidt tot brede vragen, minder scherpe opbrengsten en meer discussie achteraf. * Tijdsdruk en capaciteit: onder tijdsdruk komen toegankelijkheid en transparantie van het proces in de knel. Er is minder ruimte om deelnemers goed voor te bereiden, informatie begrijpelijk te maken en verschillende doelgroepen passend te bereiken.
Ook schiet communicatie er sneller bij in: tussentijdse updates blijven beperkt en terugkoppeling achteraf wordt soms te laat of onvoldoende georganiseerd. Daardoor ervaren deelnemers minder grip op het proces en wordt participatie sneller als onduidelijk of onaf ervaren. * Geen eenduidige, navolgbare werkwijze: omdat er geen gemeentebrede standaard is, leunt kwaliteit op de ervaring van individuen (en soms externen). Dat maakt de aanpak persoonsafhankelijk en zorgt voor wisselende proceskwaliteit
en uitlegbaarheid. * Rol(on)duidelijkheid en rolvermenging: als rollen niet helder zijn (bijvoorbeeld gemeente–initiatiefnemer–raad) of als proces en inhoud in één rol samenkomen, ontstaat sneller verwarring en ervaren deelnemers eerder sturing dan dat er ruimte is voor inbreng. Dit raakt direct aan vertrouwen en aan de navolgbaarheid van keuzes.
Raadsvoorstel 1. Kennis te nemen van 'Evaluatierapport participatie Deventer' 2. Het participatiebeleid naar aanleiding van de evaluatie Participatiebeleid gemeente Deventer te wijzigen, conform het 'Wijzigingsbesluit participatiebeleid' in de bijlage. 3. De participatieverordening gemeente Deventer 2023, vastgesteld op 19 april 2023, in te trekken 4. De participatieverordening gemeente Deventer 2026 vast te stellen
Kern raadsvoorstel De raad besluit met dit voorstel over het intrekken van de Participatieverordening gemeente Deventer 2023, het vaststellen van de Participatieverordening gemeente Deventer 2026 en een wijzigingsbesluit Participatiebeleid gemeente Deventer 2023. De evaluatie van het participatiebeleid geeft aanleiding om een aantal inhoudelijke wijzigingen door te voeren in de beide documenten. Omdat een volledige beleidsherziening niet eerder is voorzien dan in 2028, kan de raad met dit voorstel de participatieverordening en het participatiebeleid toch zo aanpassen dat ze goed aansluiten op de gewenste praktijk.
Beoogd resultaat Het doel van de evaluatie van het participatiebeleid en het vernieuwen van de Participatieverordening en participatiebeleid is om als organisatie te blijven leren over hoe we het samenspel met inwoners, ondernemers en maatschappelijke kunnen verbeteren.
Kader 2023-166 Participatiebeleid gemeente Deventer (april 2023) 2023-166 Participatieverordening gemeente Deventer 2023 (april 2023) Omgevingswet (januari 2024) Wet Versterking participatie op decentraal niveau (januari 2025) 2025-370 Tussentijdse evaluatie Participatiebeleid gemeente Deventer (juni 2025)
Argumenten ten behoeve van de raad Algemeen over het participatiebeleid en de participatieverordening Voor - Met de evaluatie voeren we motie 'Aanvulling tussentijdse evaluatie participatiebeleid' uit, van 17 september 2025. - De evaluatie van het participatiebeleid laat zien dat er aanpassingen in de participatieverordening en het participatiebeleid nodig zijn. Het gaat daarbij met name om de trede informeren in de participatieladder, een eenduidige werkwijze in participatie en optimalisatie van de participatieparagraaf. Een volledige beleidsherziening is niet eerder dan in 2028 voorzien. We doen daarom graag nu aanpassingen om zo ons participatiebeleid te verbeteren en de inwoner nog beter te kunnen betrekken bij ontwikkelingen en plannen. Het geheel aan wijzigingen blijkt ook uit de was-/wordt-lijst en het wijzigingsbesluit. - In de participatieverordening is artikel 3 ‘Zorgplicht bestuursorgaan’ nieuw. Dit komt grotendeels vanuit de modelverordening van de VNG. Het geeft de interne organisatie houvast voor wat er van ons verwacht wordt. Sub a. over actief
informeren hebben we hieraan toegevoegd, omdat informeren niet meer in de participatieladder staat maar wel essentieel is. Sub h. over het evalueren van het participatieproces met de belangrijkste betrokkenen is toegevoegd naar aanleiding van evaluatie met de raad. - Door de werkwijze bij elk nieuw beleid of actualisatie van bestaand beleid aan te passen sluiten we beter aan bij de huidige praktijk. Als de gemeenteraad besluit over nieuw beleid of actualisatie van bestaand beleid informeert het college de gemeenteraad zo vroeg als mogelijk over de voorgenomen participatie. Dit doen we door het opnemen van een participatieparagraaf in de eerst mogelijke raadsmededeling over het project of de beleidsontwikkeling en daarin op hoofdlijnen antwoord te geven op de vragen: Waarom participatie? Waarover? Met wie? En Hoe? Dit geeft de gemeenteraad de mogelijkheid om vooraf te sturen op de wijze van participatie, als hij dat nodig vindt. Na afronding van het participatietraject stelt het college een participatieverslag op. Dit wordt bij de stukken ter besluitvorming gevoegd. Tegen - Een evaluatie geeft inzicht in knelpunten, verbeterpunten en succesfactoren van beleid. Het aan de slag gaan met de resultaten, bijsturen, optimaliseren en doorontwikkelen van het samenspel tussen gemeente, inwoners, bedrijven en organisaties, vragen tijd en geld.
We weten op het moment van het verschijnen van de evaluatie nog niet of die middelen beschikbaar komen na 2026. Voor de financiële scenario's verwijzen we naar de raadsmededeling. - Ten behoeve van de externe evaluatie hebben we alle deelnemers aan de vier participatietrajecten (Cultuurvisie, Senzora, Hoofdwegenstructuur en Westerhuispad) benaderd. In totaal zijn er 240 vragenlijsten ingevuld. De resultaten moeten met voorzichtigheid worden gelezen. De respons verschilt sterk per onderwerp en is voor drie van de vier onderwerpen erg laag. Daardoor geven de uitkomsten vooral een globaal beeld van de ervaringen van deelnemers en kunnen hier geen harde conclusies aan worden verbonden. Wel bieden de resultaten waardevolle inzichten en aanknopingspunten voor verbetering. Over de trede informeren op de participatieladder Voor - Met het schrappen van de participatietrede informeren, sluiten we aan bij onze eigen definitie uit de participatieverordening. Het schept helderheid als we daarom 'informeren' niet langer benoemen als participatie, maar in plaats daarvan als belangrijke basisvoorwaarde voor participatie. Dit wil niet zeggen dat we als gemeente niet meer kunnen kiezen voor alleen 'informeren', maar wel dat we het in die gevallen geen participatie meer noemen.
- Dit inzicht over informeren als participatietrede komt ook naar voren in de landelijke meta-analyse van 102 rekenkamerrapporten over participatie die de gemeenteraad in oktober 2025 heeft ontvangen. Daarin staat dat participatie in essentie gaat om tweerichtingsverkeer tussen gemeente en gemeenschap, waarbij eenzijdig informeren niet als participatie wordt beschouwd. - Tijdens de raadstafel van 3 september over de tussentijdse evaluatie heeft een aantal raadsleden aandacht gevraagd voor de trede 'informeren'.
Betrokken partijen en participatie Voor deze evaluatie hebben we alle deelnemers benaderd van de vier projecten uit de tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid. De evaluatie bestond voor alle vier de projecten uit een vragenlijst en een aantal telefonische interviews. De interviews zijn afgenomen bij mensen die in de vragenlijst aangaven gebeld te mogen worden voor een verdiepend gesprek. * Voor het project Cultuurvisie hebben we alle 76 deelnemers benaderd per mail, hiervan hebben 8 deelgenomen aan de vragenlijst en zijn 3 deelnemers telefonisch geïnterviewd. * Voor het project Herijking visie hoofdwegenstructuur en Mobiliteitsplan
Binnenstad en periferie hebben we alle 1.676 deelnemers benaderd per mail. Dit waren alle mensen die in de vragenlijst Goed op Weg van oktober 2024 hadden aangegeven op de hoogte gehouden te willen worden en hun e-mailadres hadden achtergelaten. Hiervan hebben 188 mensen deelgenomen aan de vragenlijst en zijn 5 deelnemers telefonisch geïnterviewd. * Voor het project Woningbouw Senzora hebben we 200 ansichtkaarten verspreid in hetzelfde gebied als waar de informatie en uitnodigingen voor het participatietraject waren verspreid. 23 omwonenden hebben deelgenomen aan de vragenlijst en 5 daarvan zijn telefonisch geïnterviewd. * Voor het project Speelplek Westerhuispad hebben we 616 ansichtkaarten verspreid in hetzelfde gebied als waar de informatie en uitnodigingen voor het participatietraject waren verspreid. 21 omwonenden hebben deelgenomen aan de vragenlijst en 3 daarvan zijn telefonisch geïnterviewd. Lage respons en voorzichtige interpretatie van de resultaten In totaal zijn 240 vragenlijsten ingevuld. De resultaten moeten met voorzichtigheid worden gelezen. De respons verschilt sterk per onderwerp en is voor drie van de vier onderwerpen erg laag. Daardoor geven de uitkomsten vooral een globaal beeld van de ervaringen van deelnemers en kunnen hier geen harde conclusies aan worden verbonden. Wel bieden de resultaten waardevolle inzichten en aanknopingspunten voor verbetering.
Aanvullend hierop is er op 26 november een gesprek georganiseerd met de gemeenteraad, om hun perspectief op te halen op het functioneren van het participatiebeleid. Bij het gesprek waren 6 raadsleden aanwezig van 5 verschillende fracties: GroenLinks, PvdA, Gemeentebelang, Deventer Belang en Deventer Sociaal. Deze inbreng is, naast de inbreng vanuit de raadstafel van 3 september over deel 1 van de evaluatie, verwerkt in een apart document: 'Evaluatie met de gemeenteraad'.
Financiële consequenties Zie afzonderlijke raadsmededeling
Betrokkenheid raad Pilot Participatie met de raad , van 2023 tot 2025 (volgen van participatietrajecten Hagenvoorde en Cultuurvisie) Raadstafel Tussentijdse evaluatie Participatiebeleid gemeente Deventer, 3 september 2025 Gesprek met de raad in het kader van de aanvullende evaluatie participatiebeleid, 26 november 2025
Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris,
de burgemeester,
J.P. Wassens
R.C. König