2025-1025-bijlage-Evaluatie met de gemeenteraad november 2025

Evaluatie met de gemeenteraad Pilot participatie met de raad In de afgelopen twee jaar heeft de raad twee participatietrajecten van dichtbij gevolgd om te leren van participatie in de praktijk. Dit waren de Cultuurvisie 2025-2028 met participatie in de voorbereiding van beleid en de woningbouw bij Hagenvoorde met participatie in de uitvoering van beleid. Raadsleden zijn expliciet uitgenodigd om deel te nemen aan de participatiebijeenkomsten en zijn daarnaast in vier technische sessies bijgepraat over de opzet en het verloop van de trajecten. Tijdens die sessies zijn ook gesprekken gevoerd tussen de raadsleden, betrokken projectleiders, adviseurs participatie en de griffie over veelvoorkomende dilemma’s in participatie. Bijvoorbeeld: • • • •

hoe zorg je dat je voortdurend in contact staat met inwoners en organisaties, in plaats van alleen als er beleid gemaakt of uitgevoerd moet worden? welke rol heb je als raadslid in een participatiebijeenkomst? hoe ga je om met de soms sterke positie van georganiseerde partijen ten opzichte van groepen die minder sterk georganiseerd zijn? hoe ga je als raadslid om met de uitkomsten van een participatietraject als je fractie een andere (politieke) voorkeur heeft?

In oktober 2025 vond de laatste technische sessie plaats en is de pilot participatie met de raad afgerond.

Gesprek met de raad over participatiebeleid In november 2026 vond een gesprek plaats met enkele raadsleden in het kader van de evaluatie van het participatiebeleid. Daar kwam een aantal aandachtspunten uit naar voren die gaan over de rol van de raad bij participatie of die raadsleden in het algemeen opvallen bij participatieprocessen. Op basis van het gesprek laten de aanwezige raadsleden een helder, kritisch én consistent beeld zien: participatie is belangrijk, maar de uitvoering schiet soms tekort. De kwaliteit is wisselend, inwoners raken geregeld gefrustreerd en de raad kan zijn eigen rol onvoldoende goed vervullen. Hieronder staan de bevindingen van de raadsleden geordend naar drie hoofdthema’s: uitvoering van processen, rol van de raad en kwaliteit van de organisatie en werkwijze.

1. Over uitgevoerde participatieprocessen Verwachtingsmanagement schiet tekort Opgemerkt werd dat veel onrust bij inwoners ontstaat doordat hun verwachtingen niet worden gemanaged. Inwoners weten vaak niet welke rol zij hebben, hoeveel invloed zij kunnen uitoefenen en wat er met hun inbreng gebeurt. Daardoor raken zij teleurgesteld of boos. Volgens de raadsleden moet verwachtingsmanagement veel duidelijker, consequenter en professioneler worden ingericht.

Participatieprocessen zijn wisselend en onduidelijk De kwaliteit en aanpak van participatie verschilt sterk per project. Bij het ene traject wordt zorgvuldig en transparant gewerkt, bij het andere ontbreken duidelijke communicatie en terugkoppeling. Soms wordt informatie te laat gedeeld en zijn processtappen niet inzichtelijk. Deze inconsistentie zorgt volgens een aantal raadsleden voor verwarring bij inwoners en ondergraaft het vertrouwen in de gemeente. Participatie start te laat Een terugkerende zorg is dat inwoners pas worden betrokken wanneer belangrijke keuzes al grotendeels zijn gemaakt. Hierdoor ervaren zij dat hun inbreng geen verschil meer maakt en dat participatie slechts “vanaf de zijlijn” plaatsvindt. Verzocht wordt participatie in toekomstige projecten eerder op te starten, op momenten dat er nog echte ruimte bestaat om invloed uit te oefenen.

2. Over de eigen rol van de raad Te weinig grip op participatie door initiatiefnemers Onder de Omgevingswet voeren projectontwikkelaars participatie op zeer uiteenlopende manieren uit. Dit leidt tot grote kwaliteitsverschillen en een ongelijke participatie-ervaring voor inwoners. Opgemerkt wordt dat de raad nu onvoldoende houvast heeft om te beoordelen of participatie door initiatiefnemers goed is uitgevoerd. Er wordt daarom gevraagd om minimumeisen, een beoordelingskader en een uniforme lijn naar inwoners, ongeacht wie het proces uitvoert. De rol van de raad is onvoldoende helder Een aantal raadsleden geeft aan dat het niet altijd weet wanneer het moet worden betrokken, welke informatie het nodig heeft om te kunnen sturen en hoe participatie zich verhoudt tot de besluitvorming. Hierdoor ontstaat onzekerheid over de eigen positie. Verzocht wordt om meer inzicht in het proces vooraf, duidelijke rolafspraken en een stevige koppeling tussen participatie en raadsvoorstellen, zodat de raad haar kaderstellende en controlerende rol beter kan invullen.

3. Over de organisatie en werkwijze De organisatie is nog niet voldoende professioneel ingericht Opgemerkt wordt dat er verschillen worden gezien tussen teams en medewerkers in kennis, houding en aanpak. Niet iedereen werkt volgens dezelfde werkwijze of beschikt over voldoende participatievaardigheden. Hierdoor blijft de kwaliteit afhankelijk van individuele inzet. Er wordt gevraagd om professionalisering, met eenduidige formats, interne begeleiding en structurele scholing. Structureel leren ontbreekt Evalueren gebeurt volgens een aantal raadsleden nu vooral ad-hoc en niet systematisch. Daardoor worden fouten herhaald en worden lessen onvoldoende vastgehouden. Ze vragen om een vaste evaluatie- en leerstructuur: monitoring van participatie per project, jaarlijkse rapportage, en zichtbaar opvolgen van verbeterpunten.

De participatieladder werkt niet goed Er is de indruk dat de huidige ladder verwarring schept, vooral doordat “informeren” als trede is opgenomen. Inwoners denken hierdoor dat informeren participatie is, terwijl dit slechts basiscommunicatie is. Ook vindt een aantal raadsleden de termen te abstract. Ze vragen om heroverweging of vereenvoudiging van de ladder, zodat deze begrijpelijk en toepasbaar wordt. De participatieparagraaf functioneert onvoldoende De participatieparagraaf in raadsvoorstellen is vaak niet compleet, niet concreet of niet uniform ingevuld. Opgemerkt wordt dat raadsleden hierdoor niet kunnen beoordelen hoe participatie is uitgevoerd en welke ruimte voor invloed er was. Er wordt verzocht om een verplicht, helder en bruikbaar format dat inzicht geeft in doel, aanpak, ruimte voor invloed en opbrengsten van participatie.

Samenvattend De tijdens het gesprek aanwezige raadsleden onderschrijven het belang van participatie, maar vinden dat de uitvoering betrouwbaarder, duidelijker en professioneler moet worden. Zij vragen om vroegere en betere betrokkenheid van inwoners, een heldere positie voor de raad zelf, en een organisatie die werk maakt van kwaliteit en structureel leren. Alleen dan ontstaat een participatiepraktijk die inwoners vertrouwen geeft en de raad in staat stelt haar democratische rol goed te vervullen.