2025-06-04 inspraak IJssellandschap - Koersdocument Omgevingsvisie

Inspraak Koersdocument Omgevingsvisie Deventer Raadsbijeenkomst – Beeldvormend, woensdag 4 juni 2025

Deze geschreven versie is iets uitgebreider dan de daadwerkelijke mondelinge inspraak. Onder het kopje toelichting wordt nadere informatie gegeven, onderbouwd met de bronnen die in de bijlage onderaan deze inspraakreactie zijn opgenomen.

Geachte raadsleden, Graag maak ik, namens Stichting IJssellandschap, gebruik van deze mogelijkheid om in te spreken. Vanavond ligt het Koersdocument Omgevingsvisie in combinatie met de eerste versie van het OER beeldvormend voor in uw raad. Een goed moment voor een korte reflectie van onze kant om uw discussie over het document te verrijken. Het koersdocument start een uitwerking van het DNA van Deventer (3.1). Complimenten hiervoor. Dit is zorgvuldig uitgewerkt en zorgt voor een goede verbinding tussen verleden, heden en toekomst, met de IJssel, groenblauwe hoofdstructuur en het bestaande netwerk van verbindingen als primaire ingrediënten voor de koers. Vervolgens zijn in het koersdocument de Opgaven (3.2) beschreven. Daar valt ons op dat deze geschreven zijn vanuit het perspectief van de stad; de stedelijke bewoners en stedelijke economie. Alleen al het aantal woorden dat in het hoofdstuk opgaven betrekking heeft op het landelijk gebied is laag, slechts 15%. Ook de woordkeuze en het detailniveau van de opgaven zorgt voor sterke onevenwichtigheid tussen de opgaven voor stedelijk en landelijk gebied.

Toelichting: Als voorbeeld: een subbullet midden op pagina 10 ‘Geef ruimte aan initiatieven die het delen van spullen dichtbij stimuleren.’ Staat dit qua belang en mate van uitdagendheid van de opgave in verhouding tot de opgave ‘Zoeken naar een nieuwe balans tussen ruimte voor een vitale agrarische sector en bescherming van het ecosysteem en andersoortige kwetsbare functies’ (subbullet op pagina 15)? Bescherming en herstel lijken de kernwoorden te zijn de opgaven voor het landelijk gebied, terwijl groei, innovatie en ontwikkeling de woorden zijn voor de stedelijke opgaven.

Door deze onevenwichtigheid is het lastig vast te stellen wat de werkelijk belangrijke opgaven zijn en dus ook waar het noodzakelijke ‘keuzes maken’ zich nu precies op richt. Wordt de grote opgave van het landelijk gebied om het natuurlijk systeem te versterken mét goede economische dragers wel serieus genoeg genomen? Dat is onze grote vraag. Ook de beschreven Koers in hoofdstuk 4 richt zich vooral op de verstedelijkingsambitie. De beschreven groei gaat over groeien in inwoners en arbeidsplaatsen met bijbehorende stedelijke voorzieningen. Het landelijk gebied krijgt de functie om als een soort compensatie te dienen op het gebied van biodiversiteit, klimaatmitigatie en -adaptatie, en recreatie. Hierbij wordt hoe en wie deze groene compensatie betaalt en welke groene groei concreet nodig is. Deze grote roze olifant staat midden in de kamer in dit koersdocument. Dit is dan ook het kernpunt van onze kritiek op dit document koersdocument. “Heeft uw organisatie dit tijdens de participatie niet aangegeven dan”?, vraagt u zich misschien af. JA! Zeker wel. Maar deze enorme uitdaging laat zich niet eenvoudig vatten in een geel plakbriefje.

Voor een gezonde Deventer samenleving is het van groot belang dat het landelijk gebied in de toekomst nog meer groene waarden gaat leveren: voedsel en biobased grondstoffen, maar ook biodiversiteit, een beter klimaat, bescherming tegen extreme weersomstandigheden (klimaatmitigatie en -adaptatie), en ruimte om te ontspannen en recreëren. Juist deze laatste collectieve groene waarden laten zich echter slecht verkopen. Iedereen profiteert er onbewust van, maar wil er niet bewust voor betalen. De waarde voor Deventer van alle ecosysteemdiensten bij elkaar is ca. 50 miljoen EURO per jaar, waarvan slechts ca. 10% directe opbrengsten betreft voor de boer of grondeigenaar. Toelichting: In februari publiceerde het CBS nieuwe cijfers over de waarde van ecosysteemdiensten voor de samenleving [1]. In 2022 leverde deze in Nederland 15,1 miljard EURO op. Vertaald naar Deventer (qua oppervlakte 0,32% van Nederland) bedraagt die bijdrage van natuur en landschap zo’n 50 miljoen EURO per jaar. Terecht dat het koersdocument veel waarde hecht aan de groenblauwe hoofdstructuur, het bodem- en watersysteem en biodiversiteit. Het CBS [1] laat ook zien hoe groot de ecosysteemwaarde is van verschillende typen landgebruik. Voor agrarisch grasland is dit b.v. 3.100 EURO/ha. Voor bos en natuur is dit 13.400 EURO/ha.

In deze bedragen zitten zowel de netto directe opbrengsten voor de agrarische productie (ca. 2.000 EURO/ha [2]) en houtproductie (ca. 120 EURO/ha [3]) als de opbrengsten in brede welvaart die geproduceerd worden. De waarde voor de samenleving is vele malen groter dan de directe opbrengsten voor de boer of grondeigenaar; voor agrarisch grasland 55% meer, en voor bos en natuur zelfs meer dan 10.000% meer! Alhoewel zeer aantrekkelijk voor de samenleving is het voor grondeigenaren economisch niet aantrekkelijk om grasland naar bos en natuur om te zetten. Niet alleen vanwege de hiervoor genoemde lagere directe opbrengsten van bos en natuur, maar ook doordat de grondprijs van bos en natuur veel lager (ca. 80.000 EURO/ha voor grasland [4] en ca. 20.000 EURO/ha voor bos [5]) en zodoende bij omzetting sprake is van verlies aan vermogenswaarde. Voor de duidelijkheid: wij pleiten níet voor het omvormen van alle landbouwgrond naar bos en/of natuur. We hebben de productie van lokaal voedsel en andere grondstoffen heel hard nodig. Wat we wél zien, is dat er meer natuur en groene landschapselementen nodig zijn, zoals ook beschreven in het koersdocument. Dit is belangrijk voor het versterken van de biodiversiteit, het tegengaan én aanpassen aan klimaatverandering en om ruimte te bieden voor recreatie.

Als de bevolking groeit met 20.000 inwoners, is er in 2040 ongeveer 240 hectare extra groen nodig om het huidige aantal vierkante meters groen per inwoner te behouden. Dat is ongeveer 3% van het huidige landbouwareaal. Gaan we uit van de Europese natuurwetgeving, waarbij er in 2050 per inwoner 5% méér groen beschikbaar moet zijn, dan is er in totaal zo’n 330 hectare extra groen nodig, dat komt neer op ongeveer 4% van het huidige landbouwareaal. Als de helft van de maatschappelijke meerwaarde die omvorming naar bos of natuur oplevert (zoals berekend door het CBS) gebruikt kan worden om landgoederen of boeren te betalen voor hun diensten, zo’n €5.000 per hectare per jaar, dan weet ik zeker dat dit doel goed en snel haalbaar is.

Een nieuwe omgevingsvisie voor Deventer kan én moet bijdragen om dit probleem aan te pakken. Dat vraagt om een andere manier van denken: kijk niet alleen naar behoud en bescherming van groene waarden door regels en beperkingen, maar denk nadrukkelijk aan behoud door ontwikkeling. Het nieuwe omgevingsbeleid moet actief uitnodigen tot het ontstaan van sterke, nieuwe economische dragers in het landelijk gebied. Dat gaat verder dan alleen korte ketens, zorg en recreatie, zoals nu in het koersdocument staat. Er is MEER mogelijk en nodig. Daarnaast is het tijd om nieuwe vereveningsmethodes te ontwikkelen, zodat stedelijke functies structureel bijdragen aan het beheer en de ontwikkeling van groene voorzieningen rond de stad. Kortom: Plak termen als ‘innovatief’ en ‘creatief’ niet alleen op de stedelijke economie, maar gebruik ze ook voor het landelijk gebied én uw beleid! En dan nog even over het Stadsland. Wij zijn blij dat in het ‘DNA van Deventer’ nu duidelijk wordt erkend dat dit laaggelegen grond is, dat hoort bij het IJsselsysteem. Wij hebben er vertrouwen in dat toekomstige studies bevestigen wat we al weten: dat dit geen geschikte plek is voor woningbouw, maar wel een waardevol gebied voor waterbeheer, landbouw en natuur. Ik dank u voor uw aandacht.

*** Judith Snepvangers, Algemeen Directeur Stichting IJssellandschap Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze inspraakreactie, laat ons dit dan weten. Info@ijssellandschap.nl

Bijlage Bronnen:

BRON 1: 3. Ecosysteemdiensten | CBS

BRON 2: https://edepot.wur.nl/538873

BRON 3: https://agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=3303

BRON 4: Kwartaalbericht agrarische grondmarkt 2025-1 - Kadaster.nl zakelijk

BRON 5: Prijs van agrarische grond verdubbeld in 12 jaar - Kadaster.nl zakelijk

BRON 6: 230516-Meer-ruimte-voor-recreatie-I-Verkenning-nationaal-toekomstig-recreatietekort.pdf