2024-667 Programmabegroting 2025 incl bijlagen

Programmabegroting 2025 Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 1

Inhoudsopgave Voorwoord ......................................................................................................................................................................................................................................... 4 Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................. 5 Financiën ......................................................................................................................................................................................................................................... 17 Financieel resultaat ...................................................................................................................................................................................................................... 18 Financiële uitkomsten ..................................................................................................................................................................................................................

20 Autonome ontwikkelingen ............................................................................................................................................................................................................ 21 Genomen maatregelen ................................................................................................................................................................................................................ 43 Dekking programmaplan .............................................................................................................................................................................................................. 44 Programma's ................................................................................................................................................................................................................................... 51 Burger en bestuur ........................................................................................................................................................................................................................

51 Openbare orde en veiligheid ........................................................................................................................................................................................................ 59 Leefomgeving .............................................................................................................................................................................................................................. 66 Milieu en duurzaamheid ............................................................................................................................................................................................................... 78 Ruimtelijke ontwikkeling ............................................................................................................................................................................................................... 95 Herstructurering en vastgoed..................................................................................................................................................................................................... 106 Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt ......................................................................................................................................................................................

114 Meedoen .................................................................................................................................................................................................................................... 128 Jeugd en onderwijs .................................................................................................................................................................................................................... 143 Economie en Internationaal beleid ............................................................................................................................................................................................ 155 Kunst en cultuur ......................................................................................................................................................................................................................... 165 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................................................................................................................

173 Algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................................................................................................................... 185 Paragrafen ..................................................................................................................................................................................................................................... 189

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 2

Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................................................................................................... 189 Openbaarheidsparagraaf ........................................................................................................................................................................................................... 190 Lokale heffingen ......................................................................................................................................................................................................................... 197 Financiering................................................................................................................................................................................................................................ 215 Verbonden partijen .....................................................................................................................................................................................................................

224 Grondbeleid................................................................................................................................................................................................................................ 276 Investeringen.............................................................................................................................................................................................................................. 287 Strategische investeringsagenda ............................................................................................................................................................................................... 295 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................................................................................................................... 319 Vastgoed .................................................................................................................................................................................................................................... 326 Weerstandsvermogen en risicomanagement ............................................................................................................................................................................

337 Meerjarenbalans en kengetallen ................................................................................................................................................................................................ 343 Bijlagen ..................................................................................................................................................................................................................................... 347

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 3

Voorwoord Deventer blijft behoedzaam investeren ondanks onzekere tijden De gemeente Deventer blijft in 2025 investeren in woningbouw, in goede voorzieningen zoals sporthallen en wijkcentra in wijken en dorpen, en in het aanpakken van netcongestie. Er zijn aanhoudende zorgen over de financiële situatie, maar bezuinigingen zijn niet nodig. In totaal geeft de gemeente in 2025 ruim €503 miljoen uit voor haar inwoners. We zijn er gelukkig in geslaagd om de begroting voor 2025 sluitend te maken zonder te hoeven snijden in voorzieningen. Daar ben ik blij om, maar we kunnen zeker niet achteroverleunen. Doordat de rijksoverheid gemeentes structureel te weinig geld geeft voor de vele taken die zij uitvoeren, blijft de financiële situatie zorgelijk, ook de komende jaren. Gemeente blijft investeren Ondanks de financiële zorgen, blijft Deventer ook de komende jaren investeren. De gemeente groeit, en dat vraagt om de bouw van veel nieuwe woningen, de aanpak van netcongestie, en om klimaatadaptatie. Via wijk- en dorpsgericht werken, inkomensondersteuning en preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg zet de gemeente zich ervoor in dat iedereen mee kan doen. Een aantrekkelijk aanbod in sport en cultuur, en voldoende groene ruimte voor spelen, sporten en recreëren houden Deventer leefbaar en levendig.

Moties gemeenteraad In juli heeft de gemeenteraad een aantal moties aangenomen. Ook deze zijn opgenomen in de begroting voor 2025. Zo komt er meer geld voor biodiversiteit en geld voor de vergroening van de binnenstad, en er komt een onderzoek naar een openbaar rolstoeltoegankelijk toilet in de binnenstad. Openbare ruimte en de Scheg Het college reserveert voor de komende jaren ook geld voor onderhoud en vervanging van de openbare ruimte, zoals wegen, bruggen en verlichting. Ook voor de renovatie van sportcomplex De Scheg is geld beschikbaar. Woonlasten Om bezuinigingen te voorkomen, kiest het college ervoor om de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2025 eenmalig met 6 procent te verhogen, in plaats van de gebruikelijke 3 procent verhoging. Voor de eigenaar van een woning met een gemiddelde WOZ-waarde (€350.000) gaan de totale woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing plus rioolheffing) in 2025 met €53 omhoog. Opgaves komende jaren Voor een aantal ontwikkelingen die zich de komende jaren gaan voordoen, is nu geen geld beschikbaar, vanwege de krappe financiële situatie. Het gaat onder meer om verdere investeringen in het onderhoud en vervanging van de openbare ruimte, en om de oplopende kosten van jeugdzorg. Daar moeten we de komende jaren een oplossing voor vinden. Financiële behoedzaamheid blijft dus nodig. Marcel Elferink wethouder Financiën

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 4

Inleiding Bestuurlijke hoofdlijn Op 11 juli 2024 heeft uw raad de Voorjaarsnota 2024 vastgesteld. De ontwikkelingen na vaststelling van de Voorjaarsnota zijn onderdeel van deze begroting. In de begroting vindt u de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen voor de begroting 2025 en de meerjarenraming. De financiële kaders en uitgangspunten uit de voorjaarsnota en meicirculaire vormen de basis voor deze begroting. Deze kaders worden vervolgens vertaald in de beleidsbegroting. De beleidsbegroting bestaat uit een uitwerking van de programma's en de basisbegroting. De paragrafen bevatten naast de verplichte onderdelen ook een inzicht in de meerjarige investeringsplannen, de strategische investeringsagenda en de voorportaallijst. Meer dan andere jaren is er onzekerheid over de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. Die onzekerheid kent twee belangrijke oorzaken. Enerzijds is er onduidelijkheid over de geldstromen van het rijk naar de gemeente. Anderzijds leven we in een tijd van grote en snelle veranderingen, die deels op ons afkomen, zoals de netcongestieproblematiek, en deels voortvloeien uit onze eigen ambities, zoals de woningbouwopgave. De ontwikkelingen en onzekerheden weerhouden ons er niet van om krachtig te blijven bouwen aan de stad, de dorpen en het landelijk gebied. Het bestuursakkoord 2022-2026 hanteren we hierbij als leidraad.

Financiële onzekerheden De gemeentelijke uitvoering van wettelijke taken en de haalbaarheid van de grote maatschappelijke opgaven staan onder druk. We ontvangen van het Rijk te weinig compensatie voor de taken die we als gemeenten moeten uitvoeren. Eigenlijk start het ravijnjaar voor gemeenten al in 2025 i.p.v. 2026 door het niet volledig incidenteel compenseren van de gevolgen van de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2025 door het Rijk. Het jaar 2025 is het jaar dat het Rijk gemeenten niet voldoende incidenteel compenseert voor het lagere volume- en prijsaccres. Dit resulteert landelijk in een tekort van €675 miljoen in 2025. In het kader van het provinciaal financieel toezicht zijn afspraken gemaakt over de verwerking van dit tekort in 2025. Voor Deventer is dit omgerekend circa €4 miljoen. Structureel zijn de financiële problemen voor gemeenten met de introductie van de nieuwe financieringssystematiek nog steeds niet opgelost door het Rijk. Op landelijk niveau is er nog steeds sprake van aanzienlijke tekorten voor de taken die gemeenten moeten uitvoeren. Deze financiële onzekerheden dwingen ons om financieel continu te zoeken naar de goede balans tussen daadkrachtig en behoedzaamheid. Dat kan ertoe leiden dat we keuzes moeten maken in projecten in uitvoering van beleid wat we wel of niet uitvoeren.

Dat doen wij door keuzes te maken voor nieuw beleid, door in te zetten op de noodzakelijke investeringen. We willen de basis op orde houden (Nota kapitaalgoederen) maar moeten ook investeren in de toekomstbestendigheid van onze gemeente (Inburgering, Toegang Sociaal Domein, Jeugdzorg en Energie en Warmte). Samen vooruit! Het realiseren van onze ambities doen wij niet alleen, maar samen met onze inwoners, bedrijven, verbonden partijen, instellingen en andere partners. De jaarlijkse ideeënmarkt of de uitvoering van het Burgerberaad in 2024 zijn mooie voorbeelden van directe samenwerking met inwoners. Het vrijmaken van geld voor de uitvoering van raadsmoties is een doeltreffende manier om de betrokkenheid van inwoners in daden om te zetten. Het Deventer Economisch Perspectief en Salland United zijn goede voorbeelden van netwerken waarbinnen we de samenwerking tussen de gemeente en partijen op het gebied van economie en zorg naar een hoger niveau tillen. Samenwerking in de Stedendriehoek heeft geleid tot een rijksbijdrage van €20 miljoen aan onze regio. Onze goede samenwerking met de provincie en het rijk heeft onder meer geleid tot toekenning van versnellingsgelden voor woningbouw. Al deze voorbeelden illustreren dat investeren in samenwerking loont!

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 5

Onze inzet In 2025 bouwen we verder aan onze prachtige gemeente. Wij presenteren u hierbij de Begroting 2025. Die is niet alleen een financieel document, maar weerspiegelt onze gemeenschappelijke visie en toewijding aan een bloeiende toekomst voor Deventer. We staan voor talloze uitdagingen en kansen, variërend van duurzame groei en welzijnsbevordering tot het stimuleren van economische veerkracht en het behouden van onze unieke cultuur en erfgoed. De Begroting 2025 is gebaseerd op de principes van transparantie, efficiëntie en participatie. We hebben geluisterd naar onze inwoners en stakeholders om ervoor te zorgen dat deze begroting de belangen en behoeften van onze Deventer samenleving weerspiegelt. Bovendien blijven we streven naar financiële stabiliteit en gezondheid, terwijl we ruimte creëren voor innovatie en investeringen in onze toekomst. We nodigen u uit om met ons samen te werken aan de realisatie van deze doelstellingen en om deel te nemen aan de dialoog die nodig is om Deventer te blijven vormgeven zoals we dat willen. In deze begroting vindt u onze beleidsvoornemens en financiële voorstellen. We hebben daarbij oog voor elkaar, maar ook voor de kwaliteit van onze leefomgeving. De opgaven en ambities waarmee we in 2025 verder gaan zijn ingedeeld in de vier hoofdstukken van het Bestuursakkoord: 1. Samen maken we Deventer 2. Fijn wonen en leven 3.

Iedereen doet ertoe 4. Een duurzame toekomst Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners ook in 2025 blijven betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde. In 2025 werken we bijvoorbeeld aan de uitvoering van de adviezen van het Burgerberaad over klimaat. Een belangrijke ontwikkeling in 2025 is het opstellen van de Omgevingsvisie. Hierin worden vanuit een integrale blik keuzes gemaakt voor de inrichting van Deventer op de kortere en langere termijn. Participatie van inwoners, bedrijven en instellingen is hierbij van essentieel belang. De veiligheid van onze inwoners vormt het fundament van de samenleving. De veranderende maatschappij vraagt ons om steeds alert te blijven op bedreigingen van de veiligheid en onze aanpak daarop aan te passen. Fijn wonen en leven Het Deventer grondgebied staat onder druk.

Er zijn veel grote opgaven die allemaal ruimte vragen, zoals het bouwen van 11.000 woningen, de verwachte groei van verkeersbewegingen, de energietransitie, de transitie van het landelijk gebied, het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering, de economische ontwikkeling, de Groen Blauwe Hoofdstructuur en de verzwaring van het stroomnetwerk. In de opgave Wonen, Werken en Verjongen maken we keuzes over bouwlocaties, versterken we onze arbeidsmarkt en zorgen we dat ook het voorzieningenniveau meegroeit. De samenhang tussen deze opgaven wordt geborgd in de Omgevingsvisie. In al deze opgaven is behoud en versterking van het leefklimaat van groot belang voor welzijn, welbevinden en gezondheid van onze inwoners. Een schoon milieu en voldoende groene ruimte voor spelen, sporten, recreëren en ontmoeten zijn daarvoor onontbeerlijk. Cultuur verbindt en verrijkt. Het culturele aanbod beweegt mee met de doorgaande veranderingen in de maatschappij en de bevolkingssamenstelling. Iedereen doet ertoe Deventer investeert in haar inwoners, in voorzieningen en in onze leefomgeving vanuit de gedachte dat iedereen mee moet kunnen doen. Met de meeste inwoners gaat het goed, maar het hebben van perspectief en van gelijke kansen is echter lang niet vanzelfsprekend voor iedereen. Armoede, het ontbreken

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 6

van werk, eenzaamheid of andere problemen zorgen ervoor dat een groep inwoners het lastig heeft. We zetten in op preventie, het bemiddelen naar werk, maken werk van de inburgering van nieuwkomers en voeren het nieuwe minimabeleid uit. Via het wijk- en dorpsgericht werken vanuit onze buurtvoorzieningen zorgen we ervoor dat we preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg breed kunnen inzetten. Daarmee dragen we bij aan de bestaanszekerheid van onze inwoners, bevorderen we kansengelijkheid en vergemakkelijken we gezond leven van onze inwoners. Een duurzame toekomst Steeds vaker worden we geconfronteerd met de gevolgen van de klimaatverandering. Intense hitte is slecht voor de gezondheid en overvloedige regen veroorzaakt schade aan gebouwen en infrastructuur. Het tegengaan van klimaatverandering vraagt om inzet op alle niveaus, van woning tot wereld. Door middel van de lokale energietransitie dragen wij als gemeente bij aan het realiseren van de landelijk klimaatdoelen en proberen de benodigde maatregelen waar mogelijk te versnellen. Ook het circulair werken, het beter benutten van grondstoffen draagt bij aan vermindering van de CO2- uitstoot.

Naast het tegengaan van klimaatverandering treffen wij ook maatregelen om ons te wapenen tegen de toename van extreme weersomstandigheden, zoals de lokale berging van overtollig regenwater, het creëren van schaduw door bomen en het vergroten van de biodiversiteit. Iedere inwoner en ieder bedrijf heeft te maken met de klimaatverandering. Daarom zetten we in op een zorgvuldige dialoog en participatie met de samenleving over zowel de korte als de langere termijn. We vragen betrokkenen om mee te denken over de oplossingen. Zo zal in 2025 en daarna uitvoering worden gegeven aan de waardevolle adviezen die het Burgerberaad over klimaat heeft opgeleverd.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 7

Financiële hoofdlijn In de begroting vindt een actualisatie plaats van het financiële beeld en daarbij houden wij rekening met een aantal algemene en lokale ontwikkelingen. Afspraken tussen Rijk en medeoverheden over stabielere en beheersbare financiering De nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten wordt eerder ingevoerd. Afgesproken is dat vanaf 2026 de oploop van de opschalingskorting definitief wordt geschrapt. Daardoor krijgen gemeenten €675 miljoen extra. Verder is besloten om de financieringssystematiek (bbp-systematiek) al vanaf dit jaar in te voeren, zodat de financiering stabieler wordt. Deze overgang heeft voor het jaar 2025 financiële gevolgen. De krimp of groei van het gemeentefonds heet accres. Het accres bestaat uit een volumedeel en een prijsdeel. De indexatie voor het volume deel wordt gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde ontwikkeling van het bbp, waardoor het fonds minder schommelt. Deze indexatie leidt tot een lager accres dan de oude trap-op-trap af methode. De indexatie voor inflatie, het prijsdeel, volgt de index bbp (bruto binnenlands product) van het lopende jaar (3,3% voor 2025). De lonen stijgen volgens de index loonvoet sector overheid. Dit betekent dat een deel van het volume deel moet worden ingezet voor de stijging van de loonontwikkeling.

Het prijsdeel van de bbp-systematiek is daarin dus niet een-op-een vergelijkbaar met de oude loon- prijsontwikkeling (LPO). In verband met het vervroegen van de bbp indexatie van 2027 naar 2024 dalen het volume en prijs accres voor de jaren 2024 tot en met 2029. Voor 2024 worden wij daar volledig voor gecompenseerd en voor 2025 voor ongeveer 50%, zodat een tekort van ca. 4 miljoen resteert. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats, zodat uiteindelijk voor gemeenten een positief saldo resulteert, gelijk aan het bedrag van het schrappen van de opschalingskorting. De totale terugval in financiële middelen voor gemeenten vanaf 2026 (€2,3 miljard op macro niveau) blijft bestaan, waardoor taken en middelen van gemeenten niet in balans zijn, Om in de toekomst verantwoordingslasten te beperken en bestedingsvrijheid te bevorderen wordt, naast de lopende inspanningen om de financiële verhoudingswet aan te passen, een plan uitgewerkt om te komen tot een vermindering van het aantal (nieuwe ) specifieke uitkeringen. Ook is afgesproken dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo 2015 niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Afhankelijk van de gekozen vorm wordt een passende indexering ontwikkeld die rekening houdt met de kostenontwikkeling, demografie en vergrijzing.

Een andere uitkering wat wel recht doet aan de stijging van de prijzen. De geraamde besparing uit het coalitieakkoord Rutte IV op de jeugdzorg (zowel jeugdhulp, jeugdbescherming als jeugdreclassering) oplopend naar structureel €511 miljoen in 2027 is voor het haar 2025 geschrapt. In het regeerakkoord is deze maatregel ook voor de jaren na 2025 geschrapt. Advies VNG Ook dit jaar heeft de VNG een begrotingsadvies opgesteld. Vorig jaar heeft de VNG hiertoe besloten vanwege de onzekerheid over de financiële toekomst van gemeenten, die onzekerheid is in de kern nog steeds aanwezig. Het advies in het kort: • Benoem de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaring, ook van ombuigingen die eerder zijn ingezet. • Maak boekjaar 2025 sluitend, rekening houdend met de wijze waarop de financiële toezichthouders omgaan met de incidentele korting van 2025. • Voer geen bezuinigingen door op andere beleidsterreinen vanwege de groei van de kosten voor de jeugdzorg.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 8

•

Overweeg rekening te houden met de toekomstige ontwikkelingen rondom Btw-compensatiefond (BCF) en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo)

Het presenteren van een tekort past niet in het financiële beleid waar wij als Deventer voor staan. Echter dit wordt door de VNG als een verantwoorde keuze gezien wanneer taken en middelen blijvend niet in balans zijn. Het onnodig in gang zetten van (onomkeerbare bezuinigingen worden om dezelfde reden als onwenselijk gezien. Het is een ongebruikelijk en uitzonderlijk stap die past bij de uitzonderlijke situatie waarin gemeenten zich bevinden. Wij kiezen er dan ook voor om een sluitende meerjaren begroting te presenteren maar wij gaan de tekorten inzichtelijk maken in het onderdeel "maatregelen vanwege korting gemeentefonds". Hierin brengen wij de meest significatie consequenties in beeld. Advies provinciaal toezichthouder De provincies als financieel toezichthouder hebben op een aantal ontwikkelingen geanticipeerd en hebben beoordeeld in hoeverre het ramen van financiële reeksen als reëel kan worden beoordeeld. 1. Afspraken jeugdmiddelen in de meerjarenraming In de richtlijn van de toezichthouder is opgenomen dat op basis van de financiële reeks, zoals opgenomen in de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW), zijn in eerdere Meicirculaires voor de jaren 2022, 2023, 2024 en 2025 aanvullende, incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds.

De beschikbaarstelling van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover. Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de CvW heeft het kabinet besloten tot het realiseren van een aanvullende besparing van structureel €511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt. Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen en het budgettaire risico draagt ingeval (een deel van) deze maatregelen geen of niet tijdig doorgang vinden. Zo is in de Meicirculaire 2024 de korting voor 2025 van €500 miljoen ongedaan gemaakt. Dit betekent dat de stelpost voor 2025 kan komen te vervallen. Per saldo is het effect dus budgettair neutraal. De reeks van €511 miljoen vanaf 2026 is nog wel opgenomen in de gemeentefondsbegroting. Het nieuw te vormen Kabinet heeft het voornemen om deze korting vanaf 2026 te schrappen. Besluitvorming over de toevoeging aan het gemeentefonds voor 2026 en latere jaren heeft nog niet plaatsgevonden en is nog niet verwerkt in een circulaire gemeentefonds.

De provincies als financieel toezichthouder erkennen de noodzaak om op deze ontwikkelingen te anticiperen en brengen daarom een actualisatie van de gezamenlijke richtlijn uit: • Gemeenten mogen in de jaarschijven 2026, 2027 en 2028 de middelen zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken als structurele en reële raming meenemen in hun meerjarenraming. Concreet gaat het om respectievelijk € 284 miljoen, € 211 miljoen en € 250 miljoen (zie tabel). • Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 € 511 miljoen

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 9

Wat betekent dit voor Deventer? In 2021 heeft de Commissie van Wijzen een uitspraak gedaan over de structurele financiering van de Jeugdzorg. Deze uitspraak laat een tekort van €12,5 miljoen zien. 1. In de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 die in 2023 is vastgesteld zijn verschillende maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de jeugdzorg en financiële beheersbaarheid van de uitgaven. Met de maatregelen (oplopend tot €1 miljard in 2027) wordt verwacht dat de het tekort op de jeugdzorg zoals berekend door de Commissie van Wijzen kleiner wordt. 2. Preventie en normaliseren spelen een grote rol in de Hervormingsagenda door onder andere te investeren in de toegang. Iets dat Deventer al doet door te investeringen in het versterken van het normale leven, De POH-jeugd GGZ, voorkomen en verkorten residentiële zorg, beperken van de verwijzing naar ongecontracteerd aanbod en tariefdifferentiatie. De preventieprojecten werden betaald uit tijdelijke middelen (€1,6 miljoen). Bij de voorjaarsnota is besloten om het ruime merendeel van deze projecten voort te zetten en zijn hier structurele middelen voor beschikbaar gesteld. 3. Voor de uitvoeringskosten van de Hervormingsagenda is in de meicirculaire 2023 een bedrag gereserveerd door het Rijk.

Deze middelen komen dus niet naar de gemeente en worden gekort op het bedrag dat de gemeente volgens de commissie van Wijzen na aftrek van de besparingsopgaven zou ontvangen. Hier houden wij rekening mee. 4. De laatste kwartaalrapportages hebben wij volumetekorten (o.a. door het woonplaatsbeginsel) en prijsnadelen van het nieuwe inkoopmodel structureel opgevangen met algemene middelen.De reserve Hervormingsagenda zetten wij in om tegenvallers op te vangen en zo het risico af te dekken rondom de hervormingsagenda. 5. De bovengenoemde maatregelen en het schrappen van de extra besparing €511 miljoen van het Rijk op Jeugd uit het hoofdlijnenakkoord maakt het mogelijk om de stelpost van €1,7 miljoen te laten vrijvallen. Deze stelpost is destijds opgenomen om de risico's rondom de extra besparing te kunnen ondervangen(dekking algemene middelen). Zie hiervoor de autonome ontwikkelingen. In onderstaande tabel de uitwerking voor Deventer: (bedragen x €1.000) Onderwerp

2025

2026

2027

2028

1. Tekort uitspraak Commissie van wijzen

12.493

12.525

12.528

12.540

2. Taakstelling €1 miljard

-2.566

-6.593

-6.977

-6.977

3. Uitvoeringskosten hervormingsagenda (uit meicirculaire 2023)

-718

-613

-645

-343

Sub-totaal

9.209

5.319

4.906

5.220

0

0

0

0

9.209

5.319

4.906

5.220

50% 3.430 =

50% 3.430 =

50% 3.506 =

50% 3.506 =

1.715

1.715

1.753

1.753

Inkomsten

4. Aanvullende besparing €511 miljoen (uit coalitieakkoord Rutte IV) Totaal Lager te ramen lasten 5. Vrijval stelpost Aanvullende besparing €511 miljoen (Rijks verantwoordelijkheid)

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 10

2. Afspraak Klimaatmiddelen in de meerjarenraming Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Het Rijk ondersteunt gemeenten hierbij met geld voor de jaren 2023 tot en met 2025. In de brief van voormalig minister Jetten (Klimaat en Energie) van 25 oktober 2022 aan gemeenten en provincies leest u hier meer over. Voor de jaren 2023 tot en met 2030 is er in totaal € 5,38 miljard beschikbaar voor de uitvoeringskosten voor gemeenten en provincies. Of de gemeente recht heeft op dit extra geld, hangt af van de plannen. Dit heet daarom planfinanciering. Elk plan krijgt een vast bedrag, afhankelijk van het type plan (zero-emissiezone, windpark, zonneweide of gebouw). Gemeenten kunnen gezien het bovenstaande erop rekenen dat ze voor de jaren na 2023 in ieder geval hetzelfde bedrag ontvangen als in 2023 voor de basis financiering. Gemeenten mogen het bedrag wat zij in 2023 hebben ontvangen voor de klimaat- en energiegelden opnemen als structurele baat in de begroting 2025 voor de jaren 2025 tot en met 2028. Voor wat betreft de planfinanciering is nog veel onzeker. Gemeenten kunnen dit ramen op basis van de verkregen beschikking.

We gaan er voor zowel de basis als de planfinanciering er vanuit dat gemeenten een gelijk bedrag aan extra lasten opnemen voor de klimaat- en energietaken Financieel beeld Om ook op termijn financieel gezond te blijven is er in de begroting geen nieuw beleid opgenomen. In de voorjaarsnota heeft het college de autonome en noodzakelijke investeringen opgenomen. De begroting 2025-2028 is reëel en structureel sluitend. Dit betekent dat de structurele lasten in deze jaren worden afgedekt met structurele baten. Daarmee wordt voldaan hetgeen gesteld is in het bestuursakkoord ten aanzien van de financiën en aan het belangrijkste criterium voor repressief (regulier) toezicht.Voor het benodigde specifieke weerstandsvermogen handhaven we de minimale norm van 1. Overzicht structureel sluitende begroting Op basis van de staat incidentele lasten en baten kan mede worden beoordeeld of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Dit is iets anders dan hoe de begrotingsuitkomst er uit ziet. Zolang er een positief saldo resteert in de begroting en die net zo groot is als een negatieve uitkomst van saldo van de incidentele lasten en baten dan voldoe je aan de regels van een structureel sluitende begroting. Op basis van de huidige gegevens is de (meerjaren)begroting structureel sluitend.

Na correctie van de incidentele baten en lasten en reserve mutaties op het begrotingssaldo is de begroting 2025 structureel in evenwicht. Op basis van deze informatie kunnen we concluderen dat er sprake is van structureel en reëel begrotingsevenwicht. De structurele lasten worden gedekt door de structurele baten. Een positief structureel evenwicht betekent niet dat er ruimte is voor extra uitgaven, een negatief structureel evenwicht betekent niet dat bezuinigd moet worden. Het structureel evenwicht geeft uitsluitend een beeld van het begrotingssaldo na eliminatie van alle incidentele lasten, baten en reserve mutaties. Hierdoor ontstaat inzicht in de robuustheid van de begroting. De achterliggende gedachte hierbij is dat een begroting waarin structurele lasten gedekt worden door incidentele baten op termijn niet houdbaar is en leidt tot een ongunstige financiële positie.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 11

(bedragen x €1.000) Onderwerp

2025

2026

2027

2028

A. Saldo van baten en lasten

1.300

2.017

3.248

2.985

B. Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-1.300

-2.017

-3.248

-2.985

0

0

0

0

C. Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

16.729

5.718

2.143

2.137

Structureel begrotingssaldo (A+B+C)

16.729

5.718

2.143

2.137

Totaal (meerjaren) begroting (A+B)

(NB een positief saldo op de incidentele baten en lasten verbetert het saldo, incidentele lasten worden dan voor een deel gedekt uit structurele baten)

• • •

Ontwikkeling woonlasten De gezamenlijke kosten voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing vormen de woonlasten. Woonlasten worden bepaald aan de hand van de WOZ-waarde van een woning. De woonlasten voor een gemiddeld gezin met een eigen woning (gemiddelde waarde €350.000) stijgt in 2025 ten opzichte van 2024 met €53,02 euro (6,5%). De woonlasten voor een gemiddeld gezin die een woning huurt, stijgen de woonlasten ten opzichte van 2024 met €30,96 euro (6,9%). Dit bedrag is lager omdat een huurder geen onroerende zaakbelasting betaalt. Het tarief voor de rioolheffing stijgt met 3,2% (2024: stijging 5,97%); De gemiddelde aanslag voor de afvalstoffenheffing (basis tarief en 6 ledigingen van 140 liter) stijgt met 9,6%, (2024: 3,02%); De opbrengst OZB woningen eigendom (gem. waarde 350.000) stijgt eenmalig met ca. 6%. Om in 2026 weer terug te keren naar ca. 3%.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 12

Grondslagen begroting 2025-2028 Deze programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028 zijn opgesteld conform het bestuursakkoord, de begrotingsrichtlijnen en het besluit begroting en verantwoording (BBV). De meicirculaire 2024 van het gemeentefonds vormt de basis voor de programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028. In de begroting is rekening gehouden met: Omschrijving

Grondslag

Lonen

5,30%

Prijzen

3,30%

WMO/Jeugd

5,24%

Subsidies

3,30%

Belastingen

6%

Leges en tarieven

Kostendekkendheid (tenzij de raad anders beslist)

Omslagrente

1,70%

Rente grondexploitatie

1,70%

Algemene uitkering

mei-circulaire (2024)

Toelichting Lonen, prijzen en subsidies De cao voor gemeenteambtenaren ingang 1-1-2024 loopt tot en met 31 maart 2025. Dit heeft een effect in 2025 van +0,9% . Voor de looncompensatie in 2025 wordt uitgegaan van de loonvoet sector overheid uit het Centraal Economisch Plan 2024. Voor 2025 is dit percentage +4,4%. Totaal een stijging van 5,3%. Uitgangspunt bij de prijscompensatie is de prijs bruto binnenlandsproduct uit het Centraal Economisch Plan 2024. Dat is voor 2025 2,3% (+ 1% nacalculatie 2024). De indexering voor de subsidies in de begroting is eveneens 3,32% Het percentage van de arbeidsontwikkelingskosten met betrekking tot de zorgaanbieders voor WMO en Jeugd bedraagt in 2025 5,24%. Dit geldt alleen voor Zorg in Natura, PGB en subsidies voor jeugdbescherming. (Bron: Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA)). Belastingen De OZB opbrengsten worden eenmalig verhoogd met 6%. Dit is een eenmalige verhoging met structurele doorwerking. Vanaf 2026 worden de OZB opbrengsten weer met 3% verhoogd.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 13

Leges en tarieven Voor leges en tarieven geldt als uitgangspunt 100% kostendekkendheid, tenzij de raad besluit tot het afwijken hiervan voor bepaalde leges en tarieven. Voor begraafrechten worden tarieven geheven die niet volledig kostendekkend zijn. Rekenrente (omslagrente) Ondanks de stijgende rente op de geld- en kapitaalmarkten is de interne rekenrente verlaagd van 2,0 % naar 1,7%. In de notitie Rente 2023 wordt ingegaan op de verwerking van de rentelasten en –baten in de begroting en jaarstukken. Doelstelling van deze notitie is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot rente door gemeenten (harmonisering), stimuleren dat gemeenten de (verwachte) werkelijke rentelasten opnemen in de begroting en de jaarstukken en het eenduidig inzichtelijk maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan (transparantie). De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitatie. De omslagrente wordt met ingang van de begroting 2025 ook gebruikt voor de rente aan de grondexploitaties. Ontwikkeling woningen en inwoners De toename van het aantal woningen is gebaseerd op de informatie uit gemeentelijke woningbouwplannen voorjaar 2024 harde en semi-harde projecten.

Vanuit behoedzaamheid is gerekend met de toename van het aantal woningen waarvoor (bestemmings)plannen zijn vastgesteld en de helft van de woningen waarvoor binnen afzienbare tijd definitieve afspraken worden verwacht. Ook ten aanzien van de WOZ-waarde hanteren wij een voorzichtige lijn. Volgens de waarderingskamer heeft een woning in Deventer een gemiddelde WOZ-waarde van €350.000, voor de berekening gaan wij uit van 50% (=175.000). Wij hanteren dit percentage omdat wij niet weten in hoeverre woningen in 2025 ook voor 100% worden gereed gemeld. De ontwikkeling van het aantal inwoners en woningen zijn belangrijke parameters in de verdeling van de algemene uitkering gemeentefonds en dus ook voor het aandeel van de gemeente Deventer. Deze cijfers zijn daarnaast het uitgangspunt bij de berekening van de opbrengst onroerendezaakbelastingen en opbrengsten bouwleges. (aantallen) Onderwerp

2025

2026

2027

2028

Woningen (peildatum 1-1)

48.255

48.970

49.805

50.310

Inwoners (peildatum 1-1)

104.070

104.740

105.420

106.110

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 14

Strategische doelen Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners beter betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde.

Fijn wonen en leven Deventer staat voor de grote opgave en noodzaak om veel woningen bij te bouwen. Met het programma Wonen en Voorzieningen geven we hier uitvoering aan en maken we keuzes over de bouwlocaties. We pakken de kansen om jong arbeidspotentieel aan ons te binden ter versterking van onze arbeidsmarkt, maar ook ter versterking van ons voorzieningenniveau. We investeren fors om deze opgave te realiseren en stellen een fonds infrastructuur in dat tevens benut kan worden als co-financiering op subsidieaanvragen die we doen.

Iedereen doet ertoe Deventer is een gemeente die investeert in haar inwoners, in voorzieningen en in onze leefomgeving vanuit de gedachte dat iedereen mee moet kunnen doen. Met de meeste inwoners gaat het goed, maar het hebben van perspectief en van gelijke kansen is echter lang niet vanzelfsprekend voor iedereen. Armoede, het ontbreken van werk, eenzaamheid of andere problemen zorgen ervoor dat een groep inwoners het lastig heeft. We zetten in op preventie, het bemiddelen naar werk, maken werk van de inburgering van nieuwkomers en voeren het nieuwe minimabeleid uit. Via het wijk- en dorpsgericht werken vanuit onze buurtvoorzieningen zorgen we ervoor dat we preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg breed kunnen inzetten.

Een duurzame toekomst Een leefbaar en fijn Deventer vraagt om inzet van ons allemaal. We maken daarbij proactieve, realistische stappen in 2023 om de klimaatdoelen te halen en waar mogelijk te versnellen. Bij de energietransitie zetten we in op een zorgvuldige dialoog en participatie met de samenleving over zowel de korte als de langere termijn. We investeren in een leefbare en schone omgeving en doen dat in gesprek met inwoners. We vragen hen input om mee te denken over de oplossingen.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 15

Extra gegevens College van Burgemeester en wethouders: https://www.deventer.nl/college Gemeenteraad: https://gemeenteraad.deventer.nl/ Staat van Deventer: https://www.staatvandeventer.nl/ Waar staat je gemeente: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 16

Financiën Inleiding Voor u ligt de begroting voor 2025. Dit is een uitwerking van de door de raad in juli vastgestelde Voorjaarsnota. In de Voorjaarsnota zijn de grote urgente opgaven geschetst waar onze stad en dorpen voor staan. Het zoeken naar een goede balans tussen de hoge ambities en minder middelen van de Rijksoverheid is geen gemakkelijke opgave. Dankzij onze solide financiële positie kunnen we ook in 2025 blijven investeren en bieden wij een structureel sluitende uitkomst van de (meerjaren) begroting 2025-2028 aan. Zo zorgen we dat Deventer ook in de toekomst voor onze inwoners, bedrijven en organisaties een fijne plek blijft om te wonen, te werken en te leven.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 17

Financieel resultaat Uitgaven In 2025 geeft de gemeente een bedrag van €465,8 miljoen uit aan de verschillende werkzaamheden, exclusief de algemene middelen en inclusief stortingen in reserves. In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel de uitgaven per programma bedragen. De lasten van de algemene dekkingsmiddelen, inclusief stortingen in reserves bedragen €37,9 miljoen. Voor een toelichting op dit programma wordt verwezen naar het onderdeel Dekking programmaplan. De totale lasten van de gemeente bedragen €503,7 miljoen.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 18

Inkomsten De uitgaven zijn gedekt door inkomsten. De gemeente kent verschillende bronnen van inkomsten. De belangrijkste zijn de algemene dekkingsmiddelen, waaronder de algemene uitkering (bijdrage van het rijk) en de onroerende zaakbelasting, inkomsten direct gerelateerd aan de programma’s (bijvoorbeeld bijdragen van het rijk voor bijstandsuitkeringen of verkoopopbrengsten van gronden) en de overige heffingen die inwoners en bedrijven betalen, zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing, maar ook bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten. Het onderstaande figuur geeft de inkomsten uit de verschillende bronnen schematisch weer. De totale inkomsten van de gemeente bedragen €503,7 Hiervan wordt €38,2 miljoen geput uit reserves.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 19

Financiële uitkomsten Uitkomsten Voorjaarsnota 2024 In de voorjaarsnota is het financieel perspectief van Deventer geschetst voor 2025-2028. Door de raad werd op 11 juli de Voorjaarsnota 2024 vastgesteld. In de voorjaarsnota zijn de knelpunten, autonome ontwikkelingen en de voorstellen voor nieuw beleid overgenomen door de raad. De voorjaarsnota stond in het teken van bouwen voor jongeren, ouderen en starters en er alles aan doen om iedereen blijvend te kunnen aansluiten op het stroomnet. We blijven investeren in duurzame en frisse scholen, in klimaatdoelen, in voortzetting van preventieprojecten voor kinderen en jongeren. Daarnaast blijven we het bestaande beheren en onderhouden. Bij de behandeling van de voorjaarsnota zijn twee amendementen aangenomen, beide hebben geen financieel effect op het begrotingssaldo. De uitkomst van de begroting na de voorjaarsnota was: bedragen x €1.000 (-/- = Nadeel) Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Uitkomst begroting na voorjaarsnota

-8.092

-8.261

-5.098

-4.736

Saldo uitkomst begroting

-8.092

-8.261

-5.098

-4.736

2e kwartaalrapportage 2024 Op basis van de 2e kwartaalrapportage 2024 is er voor 2024 een voordelige uitkomst van €4.834.000. Dit voordeel is gestort in de generieke weerstandsreserve.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 20

Autonome ontwikkelingen Onderstaande tabel geeft inzicht in de mutaties die na de 2e kwartaalrapportage 2024 zijn verwerkt in de voorliggende begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Door autonome ontwikkelingen, die worden gedekt uit de algemene middelen, verandert de uitkomst van de begroting. De ontwikkelingen zijn: (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.

Omschrijving

Programma

2025

2026

2027

2028

1

Ledenbijdrage van de GGU

Burger en bestuur

-53

-53

-53

-53

2

Raadsinformatiesysteem

Burger en bestuur

-50

-50

-50

-50

3

Sporthal Marke Zuid kapitaallast ivm SPUK

Meedoen

-29

-29

-29

4

Sporthal Bathmen kapitaallast ivm SPUK

Meedoen

-14

-14

-14

5

Algemene uitkering (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

-5.101

2.575

1.968

1.172

6

Stelpost lonen en prijzen (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

918

1.551

227

1.116

7

Participatie werkleerbedrijf

Algemene dekkingsmiddelen

400

0

0

0

8

BTW compensatie - integratie mengpercentage

Algemene dekkingsmiddelen

180

180

180

180

9

Compensatieregeling Voogdij 18+ (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

236

231

241

249

10

Armoedebestrijding (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

0

207

207

207

11

Extrapolatie participatie (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

0

0

0

58

12

Uitvoeringskosten en centrale investeringen Hervormingsagenda

Algemene dekkingsmiddelen

-413

-484

-215

13

Stelpost Jeugd maatregel Rutte IV (meicirculaire 2024)

Algemene dekkingsmiddelen

1.734

1.773

1.773

14

Inzet stelpost autonome ontwikkeling

Algemene dekkingsmiddelen

1.500

1.500

1.500

1.500

15

Dividend Cirec

Algemene dekkingsmiddelen

-123

-123

-123

-123

-2.093

7.296

5.343

5.771

Saldo

Toelichting 1. Ledenbijdrage van de GGU De ledenbijdrage van de GGU (Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering) begroting van de VNG stijgt van €3,79 per inwoner naar €4,60. Voor de bijdrage van Deventer betekent dit een stijging van circa €82.000. Voor €16.444 betreft dit de indexering van 4,2% die in de begroting voor €12.920 wordt opgevangen met

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 21

de prijsbijstelling (Deventer hanteert 3,3% voor 2025). In de contributieverhoging voor het lidmaatschap VNG wordt boven de reguliere indexering 1% ingroei toegerekend conform de systematiek van eerdere jaren naar volledige dekking van de kosten van de basisorganisatie. De overige stijging van circa €68.048 wordt verklaard door de toename van het fonds door nieuwe proposities voor het sociaal domein, common ground, bestaanszekerheid, asiel en migratie en wetgeving. Hiervan wordt €22.045 gedekt uit het gemeentefonds. Het overige deel wordt gedekt uit de algemene middelen. De verhoging van de ledenbijdrage wordt vanwege de instelling van de ALV van de VNG gezien als autonome ontwikkeling conform beleidsregels begroting. 2.Raadsinformatiesysteem De kosten voor het raadsinformatiesysteem nemen toe omdat er tegenwoordig iedere week vergaderd wordt en er in twee zalen een videostream is. Het budget is hiervoor niet meer toereikend. Hier is een specifieke budgetregel van toepassing. Financiële voor- en nadelen van de programmaonderdelen Raad, Raadscommissies en College (inclusief representatie) worden verrekend met de algemene middelen. Er is structureel €50.000 meer nodig. 3.Sporthal Marke Zuid kapitaallasten i.v.m. SPUK Per 1 april 2024 is de nieuwe regeling voor SPUK Stimulering Sport open gesteld.

De regeling heeft een vervolg gekregen voor 2024 en 2025 met als belangrijkste wijziging dat bewegingsonderwijs is uitgesloten van de regeling. Ook kosten van overhead van de gemeente die met btw zijn belast, komen niet voor uitkering in aanmerking. Het uitkeringspercentage is verhoogd van 17,5% naar 18%. In het weerstandsvermogen is rekening gehouden met het risico dat bewegingsonderwijs uitgesloten zou worden van de regeling. Voor de investering in sporthal De Marke Zuid wordt de bijdrage vanuit de SPUK Stimulering Sport €785.000 lager. Door de lagere bijdrage vanuit de SPUK worden de kapitaallasten vanaf 2026 €29.000 hoger. 4. Sporthal Bathmen kapitaallasten i.v.m. SPUK De bijdrage vanuit de SPUK Stimulering Sport wordt €395.000 lager omdat de Regeling specifieke uitkering stimulering sport met ingang van 2024 is aangepast (zie toelichting onder SPUK Stimulering sport: Sporthal De Marke Zuid). Door de lagere bijdrage worden de kapitaallasten vanaf 2026 €14.000 hoger.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 22

5. Algemene uitkering (meicirculaire 2024) In de raadsmededeling van de meicirculaire van 26 juni 2024 is de raad op de hoogte gebracht van de effecten van de meicirculaire. Het afwegingskader met betrekking tot het ramen van de omvang van de Algemene uitkering is: Omschrijving Loon- prijsontwikkeling

Toelichting In de meicirculaire 2024 zijn prognoses meegenomen voor loon- en prijsontwikkelingen. Op basis van deze prognoses is de uitgaafstelpost prijzen/lonen geactualiseerd

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB)

Geen structureel voordeel of nadeel op te nemen in de meerjarenbegroting in afwachting van de uitkomsten van het art.2-onderzoek.

Richtlijnen jeugdzorgmiddelen (Toezichthouder)

Wij volgen het advies van de provinciaal toezichthouder op ten aanzien van de afspraken jeugdmiddelen in de meerjarenraming. Gemeenten mogen in de jaarschijven 2026, 2027 en 2028 de middelen zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken als structurele en reële raming meenemen in de meerjarenraming. Concreet gaat het om respectievelijk € 284 miljoen, € 211 miljoen en € 250 miljoen (zie tabel).

Richtlijn klimaatakkoord en energiemiddelen (Toezichthouder)

Gemeenten mogen het bedrag wat zij in 2023 ontvangen voor de klimaat- en energiegelden opnemen als structurele baat in de begroting 2025 voor de jaren 2026 tot en met 2028. We gaan er daarbij wel vanuit dat gemeenten een gelijk bedrag aan extra lasten opnemen voor de klimaat- en energietaken.

Stelpost Btw compensatiefonds (BCF)

Het BCF- plafond bedraagt voor gemeenten circa €4,2 miljard 2023. Als de gezamenlijke declaraties onder het plafond blijven wordt het verschil gestort in het gemeentefonds. Bij overschrijding volgt een uitname. Het ruimte onder het plafond kan structureel worden doorvertaald in de (meerjaren) begroting. De ramingen mogen dan maximaal gelijk zijn aan de afrekening van 2023, een macro bedrag van bijna €573 miljoen. Voor Deventer gaat het dan om circa €2,0 miljoen vanaf 2025. Gelet op het feit dat de financiële situatie van gemeenten vanaf 2026 niet rooskleurig is, verwachten wij dat gemeenten behoudender worden met het plegen van investeringen. Het beroep op het BTW compensatiefonds ten opzichte van de afgelopen jaren wordt minder. Het is toegestaan in het kader van het provinciaal toezicht om dit als stelpost op te nemen in de begroting. Wij doen dit in Deventer niet. Dit is te risicovol.

6. Stelpost prijzen en lonen Op basis van cijfers in de meicirculaire 2024 voor toekomstige prijs- en loonstijgingen kan een deel van de stelpost prijzen en lonen vrijvallen. Wij hanteren hiervoor de indexen die het Centraal Plan Bureau hanteert uit het Centraal Economisch Plan (uit mei-circulaire 2024, pagina 42). In de raadsmededeling van de meicirculaire AU is de raad hiervan op de hoogte gebracht.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 23

7.Beschut IU Participatie exploitatietekort In de meicirculaire 2024 heeft het Rijk €596.294 beschikbaar gesteld voor Deventer om gemeenten tegemoet te komen bij de financiële uitdagingen die zij ervaren rondom de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven 2024-535+Raadsmededeling+Gemeentefonds+meicirculaire+2024 (raadsinformatie.nl). Vooruitlopend op de meicirculaire hadden wij het programma al gecompenseerd, dit draaien wij hiermee terug. 8..BTW compensatie -integratie mengpercentage De Belastingdienst is akkoord gegaan met het verzoek van de gemeente Deventer over een nieuw geactualiseerd btw-mengpercentage (bij de Belastingdienst noemen ze dit officieel een mix percentage) voor de activiteiten inzake re-integratie. In mei heeft de belastingdienst aangegeven dat zij akkoord gaan met het volgende mix-percentage Btw op de kosten re-integratie: 99% compensabel BCF en 1% kostprijsverhogend. Deze aanpassing geeft een structureel voordeel van €180.000 binnen het programma. Dit voordeel valt vrij ten gunste van de algemene middelen. 9.Compensatieregeling en loon /prijsbijstelling Voogdij 18+ In de meicirculaire 2022 is het budget van de integratie-uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering. Op de integratie-uitkering is een reservering achtergebleven voor eventueel nog toe te kennen compensatieregelingen.

Dit restbudget (€ 32,1 miljoen) wordt nu voor 2025 en verder overgeheveld naar de algemene uitkering, voor Deventer €236.259. 10. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Voor de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, worden middelen beschikbaar gesteld als investering in betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden. Gemeenten kunnen deze middelen inzetten om aan de slag te gaan met de prioriteiten van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, zoals het verdubbelen van het gebruik van de schuldhulpverlening en het tegengaan van kinderarmoede. In de voorjaarsnota 2024 hebben wij al voorgesorteerd op dit onderdeel door geld vrij te maken voor vroegsignalering. Dit bedrag € 207.000 kan daarom terug naar de algemene middelen. 11. Extrapolatie participatie Conform afspraken gemaakt over de overheveling van de onderdelen Wajong en Regulier werk van de integratie-uitkering Participatie naar de algemene uitkering wordt jaarlijks een correctie doorgevoerd voor de nieuwe jaarschijf. 12. Uitvoeringskosten centrale investeringen Hervormingsagenda Jeugd In de berekening van de stelpost jeugdzorgmiddelen bij de meicirculaire is abusievelijk geen rekening gehouden met de uitvoeringskosten en centrale investeringen voor de Hervormingsagenda Jeugd in de jaren 2026,2027 en 2028.

Deze kosten houdt het Rijk in op de uitkering van de jeugdzorgmiddelen in het gemeentefonds. De uitvoeringskosten en centrale investeringen lopen via de begroting van VWS en zijn bedoeld voor activiteiten die noodzakelijk zijn voor en ondersteunend aan de uitvoering van de Hervormingsagenda. Voor 2026 is dit een bedrag van €413.000, in 2027 €484.000 en in 2028 €215.000. 13. Stelpost Jeugd maatregel Rutte IV Het kabinet Rutte IV heeft voorheen aanvullend besloten tot het realiseren van de aanvullende besparing van structureel €511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt. Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden (bv door middel van de invoering van een eigen bijdrage). Ook draagt het Rijk het budgettaire risico ingeval (een deel van) deze maatregelen geen of niet tijdig doorgang vinden. Gemeenten mogen in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 €511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken.

Programmabegroting 2025 Meerjarenbegroting 2026-2028 | gemeente Deventer | 24

Wij hebben een voorzichtiger norm dan de toezichthouder gehanteerd de afgelopen jaren. Ten aanzien van de besparing op de uitgaven van €500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 €511 miljoen (structureel) hebben wij hiervoor 50% in plaats van 100% gehanteerd. Hiervoor hebben wij een stelpost van €1,7 miljoen opgenomen. Nu de besparing van €511 miljoen ook is geschrapt in het hoofdlijnenakkoord vinden wij het verantwoord om deze stelpost te laten vrijvallen. 14.Stelpost autonome ontwikkeling In de begroting is een stelpost autonome ontwikkelingen geraamd. In de kaderbrief en in de voorjaarsnota zijn structurele middelen opgenomen voor o.a. onderwijshuisvesting en inzet op preventie om de toename in de jeugdzorg kosten te verlagen.Wij stellen voor om een deel van de stelpost autonome ontwikkelingen hiervoor als dekking in te zetten. De scholen zijn dringend toe aan vervanging. In het verleden zijn de kapitaallasten van de onderwijshuisvesting niet structureel gedekt, hierdoor waren er in de begroting geen middelen beschikbaar voor vervanging. Gezien de wettelijke zorgplicht tot onderwijshuisvesting voor scholen gevestigd in een gemeente, worden investeringen in vervangende nieuwbouw gezien als autonoom. Er zit alleen enige beleidsruimte in het moment van investering. Ook de Jeugdwet behoort tot een wettelijke taak en is daarmee een autonome ontwikkeling. 15.

Dividend Cirec De gemeenten Deventer en Apeldoorn zijn aandeelhouders van Cirec BV, de dochteronderneming van Circulus BV. In Cirec wordt de exploitatie van de overslaglocaties van beide gemeenten gevoerd. Daarin te onderscheiden de opbrengsten uit de afvalstoffenheffing (boven de gratis kilogram norm) uit het huishoudelijk afval dat aangeleverd wordt op de brenglocatie, het legen van een 2e container huishoudelijk afval en de dienstverlening aan bedrijven (bedrijfsafval). Het bedrijfsresultaat van Cirec BV (over 2023 was dat €477.000) wordt jaarlijks aan beide gemeenten uitgekeerd. In de begroting van Deventer is daarvoor €160.000 structureel geraamd. Dit dividend komt ten gunste komt van de algemene middelen. Naar nu blijkt moeten de opbrengsten afvalstoffenheffing (en gerelateerde kosten) over de dienstverlening huishoudelijk afval die op de brenglocaties worden geïnd niet in Cirec Bv worden verantwoord maar direct ten gunste komen van de gemeentelijke programmabegroting voor inzameling van huishoudelijk afvalinzameling. De verordening op de afvalstoffenheffing is immers van toepassing. Vanaf 2024 worden daarom de opbrengsten (ongeveer €338.000) en kosten (ongeveer €131.000, per saldo €207.000,) van de inzameling van het huishoudelijk afval binnen Cirec BV ten gunste gebracht van de gemeente Deventer. (Zie daartoe ook de paragraaf heffingen in deze programmabegroting).