2024-438 Aanpak Geweld in afhankelijkheidsrelaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag 2024
Tekst van het document
Geweld in afhankelijkheidsrelaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag 2024
Samenvatting De aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (seksueel- en huiselijk geweld
ke inspanning van inwoners, professionals en gemeente. Professionals werken
en kindermishandeling) staat in de gemeente Deventer al jaren op de agenda.
daarvoor over grenzen van de verschillende domeinen samen, zoals de woon- en
We bouwen met onze partners aan een aanpak die gericht is op zowel het individu
leefomgeving en het zorg- en veiligheidsdomein. Een goede samenwerking staat
als zijn of haar omgeving. In deze nieuwe ‘Aanpak geweld in afhankelijkheids-
centraal. Wij voelen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om seksueel grens-
relaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag 2024’ bouwen wij voort op het
overschrijdend gedrag en geweld in afhankelijkheidsrelaties te voorkomen en
beleid van de afgelopen jaren.
terug te dringen. Bij de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties en seksueel geweld staat veiligheid voorop. Wij hanteren daarbij de visie ‘gefaseerde keten-
Geweld in afhankelijkheidsrelaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben
zorg.1 Voor het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag ligt de focus
veel impact en vormen een groot maatschappelijk probleem. Daarom gebeurt er op
op een preventieve aanpak en bewustwording, wat ook voor geweld in afhanke-
deze onderwerpen veel in de gemeente en regio. Vaak is dat vanuit een samenwerking
lijkheidsrelaties van belang blijft. Professionals worden voortdurend geschoold in
tussen de gemeente en verschillende organisaties. Daarbij houden we rekening met
deze aanpak en deze aanpak wordt structureel geborgd.
maatschappelijke ontwikkelingen en nieuwe inzichten rondom huiselijk geweld, die soms vragen om heroverweging van de aanpak en om nieuwe, innovatieve vormen van
We bouwen voort op het fundament dat in de afgelopen jaren is gelegd en in dit
samenwerking. Daarom werken we ook samen met gemeenten en partners in de regio
plan staat beschreven. In de komende jaren staan de onderstaande ambities voor
IJsselland, en sluiten we aan bij de volgende (regionale) missie en visie:
de gemeente Deventer centraal. Deze ambities hebben we geconcretiseerd en uitgewerkt in activiteiten voor de komende jaren.
Missie Wij willen seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld in afhankelijkheidsrela-
1.
Intergenerationele overdracht van GIA en SGG wordt voorkomen.
ties voorkomen en terugdringen, schade ervan beperken, recidive voorkomen en zo
2.
Betrokkenen (vanuit slachtoffer-, pleger- en omstanderperspectief)
de cirkel van geweld en de overdracht van generatie op generatie doorbreken.
weten wat zij kunnen doen en voelen zich daadwerkelijk geholpen wanneer ze aan de bel trekken.
Visie
3.
We hebben een zo preventief mogelijke aanpak.
Een effectieve aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld in
4.
Het taboe is eraf; het thema is bespreekbaar en de drempel om advies
afhankelijkheidsrelaties kan alleen plaatsvinden door een gemeenschappelij-
of hulp te vragen is verlaagd.
1 Binnen de visie gefaseerde ketenzorg werken we eerst aan directe veiligheid, waarna er risicogestuurde zorg voor stabiele veiligheid wordt ingezet. Hiermee creëren we veiligheid op de lange termijn en voorkomen we herhaling. Daarna is er ruimte voor ondersteuning of behandeling voor herstel.
2
Inhoud Samenvatting
1
Inleiding
1
4
3
Ambitie
15
3.1. Missie
15
1.1. Aanleiding
4
1.2. Kaders
5
3.2. Visie
1.3. Vraagstuk
5
2
Analyse
7
2.1. Cijfers lokaal en landelijk
7
2.2. Terugblik
11
2.3. Uitkomsten netwerkanalyse
12
5
Randvoorwaarden
19
5.1. Eigenaarschap
19
15
5.2. Vervolg en monitoring
20
3.3. Ambities
16
5.3. Investering
21
3.4. Doelen
17
4
Activiteiten
18
6
Bijlagen
22
Bijlage 1: Wet- en regelgeving
23
Bijlage 2: Betrokkenen GIA
25
Bijlage 3: Betrokkenen SGG
26
3
1
Inleiding Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) en sek-
zing en financieel misbruik. Anders dan bij andere
ernstige psychologische gevolgen kan hebben voor
sueel grensoverschrijdend gedrag (SGG) hebben
geweldsvormen zijn bij GIA, slachtoffer en pleger in
slachtoffers. Meer dan de helft van de vrouwen en
veel impact en vormen een groot maatschappelijk
relationele zin vaak afhankelijk van elkaar. Voorbeel-
1 op de 5 mannen heeft te maken gehad met
probleem.
den van afhankelijkheidsrelaties zijn een kind en
seksueel geweld en ongewenste aanrakingen. 3
zijn of haar ouders, maar bijvoorbeeld ook een man-
Slachtoffers van SGG krijgen vaak te maken met
telzorger en degene over wie hij of zij zorg draagt.
beschuldigende opmerkingen (‘victim blaming’).
Jaarlijks zijn in Nederland zo’n 200.000 volwassenen
Dit kan zorgen voor schaamte of een schuldgevoel
en 119.000 kinderen slachtoffer van GIA.
bij het slachtoffer of kan dit gevoel versterken. Dit is
1.1. Aanleiding
2
Verschijningsvormen van GIA zijn onder andere
schadelijk en kan het herstelproces in de weg staan.
fysiek, psychologisch of seksueel geweld, eergere-
Naast GIA is ook seksueel grensoverschrijdend
SGG kan zowel binnen als buiten de huiselijke kring
lateerd geweld, fysieke of emotionele verwaarlo-
gedrag een groot maatschappelijk probleem, dat
plaatsvinden. Voorbeelden van plekken waar dit
Huiselijk geweld en kindermishandeling kunnen gedefinieerd worden als
Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een paraplu begrip voor al het
geweld dat in de privésfeer plaatsvindt door partners, ouders, kinderen,
gedrag dat over de grens van een ander gaat en seksueel van aard is. Dit
huisvrienden en andere familieleden. De term huiselijk geweld zegt niets
kan fysiek of niet-fysiek zijn. Bijvoorbeeld een ongewenste aanraking,
over de plaats waar het geweld plaatsvindt. Daarom wordt steeds vaker
aanranding of verkrachting. Maar ook het ongewenst verspreiden van sek-
de term ‘geweld in afhankelijkheidsrelaties’ gebruikt. Onder deze term
sueel getint beeldmateriaal valt onder SGG. Bij SGG is er geen sprake van
vallen: geweld in huiselijke kring, geweld in instellingen en inrichtingen
vrijwilligheid, wederzijde toestemming en/of een gelijkwaardige relatie.
en geweld door vrijwilligers en mantelzorgers. Bron: 2024 Handelingsprotocol - digitale meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld
2
Bron: Factsheet Huiselijk Geweld Movisie
3
Bron: Rutgers Expertisecentrum Seksualiteit ‘Pleidooi voor effectieve preventie van seksueel geweld’ (2022).
Bron: Nederlands Jeugdinstituut - De definitie van seksueel grensoverschrijdend gedrag
4
zich kan voordoen zijn in de horeca, op het werk, op
Er is in toenemende mate ook aandacht voor SGG in
Uitgangspunten onderliggend aan elk van deze agen-
school, op straat en steeds vaker online.
de maatschappij, bijvoorbeeld vanuit de media en
da’s zijn identiek. Ze gaan uit van:
de overheid. Ook de gemeente Deventer vindt dat dit In de gemeente Deventer is van oudsher gekozen
thema meer aandacht moet krijgen.
om de aanpak van huiselijk geweld zoveel mogelijk
Versterken van de eigen kracht en participatie Inzet op preventie, vroegsignalering en goede
op lokaal niveau en in goede samenwerking met de
De gemeenteraad heeft daarom besloten dat er een
ketenpartners vorm te geven. Dit in tegenstelling tot
lokale aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag
Inzet op brede sociale basis
sommige andere gemeenten waar beleidsregie en
moet komen, met een focus op preventie. Er is geko-
Versterken van lokale (wijk)teams, inclusief
procesregie meer op afstand (regionaal) zijn georga-
zen om deze aanpak samen te voegen met de aanpak
kennis/deskundigheid en kwaliteitskaders
niseerd. We kunnen in die zin spreken van een Deven-
GIA, omdat het veelal dezelfde betrokkenen betreft
ter aanpak. Deze aanpak kenmerkt zich door het feit
en de aanpak op deze manier effectief kan worden
dat alle casuïstiek, zo veel als mogelijk door de lokale
ingericht en uitgevoerd. De aanpak draagt bij aan
Samenwerking tussen lokaal en regionaal
teams wordt opgepakt en geregisseerd.
doelstelling 1 (bestaanszekerheid) van het Preven-
Werken als netwerk i.p.v. in estafette
De huidige aanpak vloeit voort uit de Meerjaren-
tieplan Sociaal Domein, omdat dit plan bijdraagt
Toegang tot (specialistische) hulp
visie Huiselijk Geweld (2016-2019) en deels uit de
aan de mate van veiligheid die inwoners ervaren.
Cyclische aanpak van beproeven, innoveren en
regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling 2021-2024. Naast deze visie werkt Deventer aan de regiovisie Jeugd IJsselland (2021-2025) en de Re-
analyse
Integrale, systeemgerichte, holistische benadering
kennisdelen
1.2. Kaders
gionale Agenda Zorg & Veiligheid (2022). Ook de ont-
Voor de aanpak van SGG is op landelijk niveau ook steeds meer aandacht. Recent is het ‘Nationaal
wikkelingen rondom het landelijk Toekomstscenario
Voor de aanpak GIA is aandacht op allerlei niveaus.
Actieprogramma Aanpak seksueel grensover-
Kind- en Gezinsbescherming en de recent opgele-
Denk aan de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd
schrijdend gedrag en seksueel geweld’ opgesteld
verde startfoto vanuit de regio IJsselland (2023) zijn
(2023), Ontwikkelagenda Veiligheid Voorop (2020),
(2023). Deze meerjarige brede aanpak heeft als doel
meegenomen als kader binnen de aanpak.
Geweld Hoort Nergens Thuis (2018 – 2022) en het
om seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
Kwaliteitskader ‘werken aan veiligheid voor
geweld te voorkomen, te herkennen, aan te pakken
lokale (wijk)teams’ (2019), met als basis de visie
en hulp te bieden aan de slachtoffers.
4
‘gefaseerd samenwerken aan veiligheid’.
4
Het doel van het Toekomstscenario is om tijdig passende hulp te bieden aan huishoudens (0-100 jaar) met problemen die leiden tot (acute of structurele) onveilige situaties.
5
In het Nationaal Actieprogramma staan 5 actielijnen
en SGG. Daarnaast zijn heteroseksuele personen zijn
bieden van (na)zorg in situaties van GIA;
beschreven:
minder vaak slachtoffer van SGG en GIA dan personen
opleggen van een tijdelijk huisverbod bij een
Er zijn gedeelde maatschappelijke waarden en
met een andere seksuele oriëntatie of genderidenti-
situatie van (dreigend) GIA.
normen over hoe we met elkaar om willen gaan in
teit . Traditionele gendernormen in de maatschappij
De gemeente heeft daarnaast een belangrijke ver-
de samenleving
is één van de factoren die hieraan ten grondslag ligt.
antwoordelijkheid en rol op het gebied van seksuele
Overige risicofactoren voor het ontstaan van GIA zijn
gezondheid (onder andere vanuit de Wet publieke
(veranderende) maatschappelijke normen
onder andere stress, financiële zorgen, complexe
gezondheid) en in de aanpak van seksueel grens-
Organisaties hebben processen voor preventie,
echtscheiding, trauma, eerdere ervaringen met GIA/
overschrijdend gedrag en seksueel geweld op lokaal
seksueel misbruik en persoonlijkheidsproblematiek.
en regionaal niveau (op grond van de Jeugdwet en
Wet- en regelgeving weerspiegelen de
signalering en opvolging op orde
5
Iedereen herkent seksueel grensoverschrijdend
Wmo). De gemeente heeft een coördinerende rol om
gedrag en seksueel geweld en kan hierop reageren
De gemeente heeft taken in de aanpak van GIA op
samen met de betrokken organisaties te werken aan
Er is goede hulpverlening die makkelijk vindbaar is
grond van de Jeugdwet, Wet Maatschappelijke On-
de veiligheid van hun inwoners en daarmee ook het
dersteuning (Wmo), Wet Verplichte meldcode Huise-
voorkomen en tegengaan van seksuele grensover-
lijk Geweld en Kindermishandeling en de Wet Tijdelijk
schrijding.
1.3. Vraagstuk
Huisverbod. Zij heeft een regisserende, uitvoerende GIA en SGG komen in Nederland en ook in Deventer
en toezichthoudende rol en is van daaruit onder
nog steeds te vaak voor. Het gaat om één van de om-
andere verantwoordelijk voor het:
vangrijkste vormen van geweld in onze samenleving. Geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag
nemen van maatregelen in de bestrijding van GIA
komt in alle sociaaleconomische klassen en binnen
en het beschermen van betrokkenen;
alle culturen in de samenleving voor. Bepaalde vor-
houden van toezicht op het naleven van
men van afhankelijkheid of kwetsbaarheid vergroten
de Meldcode door de maatschappelijke
de kans op slachtofferschap van zowel GIA als SGG.
ondersteuning en kinderopvang;
Vrouwen, kinderen, inwoners met een beperking of
zorgdragen voor een advies- en meldpunt voor GIA;
ouderen die niet volledig voor zichzelf kunnen zorgen
ontwikkelen van beleid ter voorkoming en
meer risico lopen om slachtoffer te worden van GIA
5
signalering van GIA;
Bron: Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag (2022)
6
2
Analyse Aan de hand van cijfers en huidige gemeentelijke aan-
en maatschappelijk meer erkend en bespreekbaar is
de Meldcode. Wanneer zij constateren dat er sprake is
pak is een analyse uitgevoerd, op basis waarvan de
geworden. Daarnaast is er sterk ingezet op vroegsig-
van GIA overwegen zij eerst of zij zelf hulp kunnen bie-
nieuwe aanpak wordt gedefinieerd. Voor SGG is er op
nalering door deskundigheidsbevordering. Na een
den of organiseren, waardoor dit niet altijd resulteert
dit moment geen eenduidige lokale visie en aanpak.
stabilisatie zien we de afgelopen jaren een daling van
in een Veilig Thuis-melding. Ook zij hebben dus een
De huidige aanpak wordt opgesteld aan de hand van
het aantal meldingen en een stijging van het aantal ad-
het ‘8-puntenplan voor betere preventie van seksu-
viesvragen bij Veilig Thuis (VT), zie grafieken 2a en 2b.
eel geweld in de gemeente’ van expertisecentrum
Er is een bredere analyse en langere monitoringsperi-
In lijn met de daling van het aantal ontvangen
Rutgers. Regionale en landelijke cijfers, landelijke en
ode nodig om duiding te kunnen geven aan deze trend
meldingen werden ook de afgelopen jaren relatief
lokale ontwikkelingen, en de input vanuit interne- en
en uitspraken te kunnen doen over of dit een positieve
weinig tijdelijke huisverboden (THV) opgelegd. We
externe betrokkenen zijn hierin meegenomen. De gel-
of negatieve ontwikkeling is. Opvallend is dat grofweg
zien ook weinig herhaling van een tijdelijk huisverbod
dende wet- en regelgeving laat daarnaast zien welke
de helft van alle adviesvragen uit niet-beroepsmatige
bij dezelfde inwoner. De al jarenlange lage recidive
wettelijke verplichtingen en verantwoordelijkheden
doelgroepen komt, wat mogelijk suggereert dat de
is waarschijnlijk te danken aan het feit dat personen
we hebben op deze thema’s (zie bijlage 1).
weg naar Veilig Thuis voor adviesvragen relatief goed
aan wie een tijdelijk huisverbod is opgelegd in beeld
wordt gevonden (zie grafieken 4a en 4b). Uit de meldin-
blijven bij het Bijzonder Zorg Team. Vanaf het jaar 2011
gen van Veilig Thuis blijkt deze verdeling niet en zien
schommelde het aantal huisverboden rond de 30, ter-
we dat meer dan 80% van de meldingen de afgelopen
wijl er de afgelopen vier jaar rond de 15 huisverboden
jaren van professionals kwam. Daarbinnen kwam het
werden opgelegd.
2.1. Cijfers lokaal en landelijk Cijfers Deventer geweld in afhankelijkheidsrelaties
overgrote deel van de meldingen van politie. Andere
In de aanpak ‘Meerjarenvisie Huiselijk Geweld (2016-
en (jeugd)gezondheidszorg zijn sterk onderverte-
2019)’ werd gesignaleerd dat het aantal meldingen
genwoordigd in het aantal meldingen. Dit is deels te
van 2009 tot 2014 aanzienlijk is gestegen. Deze stijging
verklaren door een verschillende werkwijze. De politie
werd ook elders waargenomen en werd verklaard door
meldt altijd bij Veilig Thuis bij vermoedens van GIA. De
het feit dat het thema landelijk veel publiciteit kreeg
overige eerder genoemde beroepsgroepen hanteren
6
belangrijke signalerende functie.
6
beroepsgroepen, zoals onderwijs, kinderopvang
Tabel 1
Jaar
Opgelegde THV
Verlengde THV
2019
12
Onbekend
2020
17
Onbekend
2021
17
2
2022
13
2
Bron: Politie
Bron: Gemeente Deventer
Bron: CBS – Dashboard Veilig Thuis
7
Grafiek 2a
Grafiek 3a
Ontvangen meldingen per 100.000 inwoners
Ontvangen meldingen naar aard van het geweld Totaal* 505
600
Grafiek 4a
Ontvangen meldingen naar rol/functie melder
590 Totaal* 495
* Omdat bij elk advies of melding sprake kan zijn van meer dan één aard van geweld is de som van de verschillende aarden hoger dan het totaal aantal adviezen of meldingen.
Totaal* 470
500 400 300 200 100 0 2019
2020
2021
2022
Grafiek 2b
2019
2020
2021
2022
Grafiek 3b
Gestarte adviezen per 100.000 inwoners
Totaal* 445
2020
2021
2022
Grafiek 4b
Gestarte adviezen naar aard van het geweld
600 500
2019
Totaal* 515
Totaal* 500
Gestarte adviezen naar rol/functie adviesvrager
Totaal* 600
400 300 200 100 0 2019
2020
2021
2022
2019
2020
2021
2022
Deventer
(Ex-)Partnergeweld
Huiselijk geweld overig
IJsselland (Veilig Thuis)
Andere problematiek
Kindermishandeling
Geweld tegen ouders
Ouderenmishandeling (>65 jaar)
Geen kindermishandeling/ huiselijk geweld
Onbekend
2019
2020
2021
2022
Beroepsmatig totaal Niet beroepsmatig totaal
8
Cijfers landelijk seksueel grensoverschrijdend gedrag
Wanneer ook vervelende seksuele opmerkingen
Er zijn voor de gemeente Deventer geen cijfers over
en 29% van de jongens aan dat zij dit hebben
SGG bekend op lokaal niveau. Wel zijn er verschil-
meegemaakt en dus een vorm van seksuele
lende landelijke cijfers over SGG die representatief
overschrijding hebben meegemaakt. Vervelende
zijn voor de gehele samenleving, bijvoorbeeld
opmerkingen en ongewenste aanrakingen komen
vanuit de Prevalentiemonitor (CBS). Verder wordt
het meest voor.
Grafiek 6
worden meegeteld, dan geeft 66% van de meiden Ooit seksuele grensoverschrijding meegemaakt Totaal n=10.568
Meisjes
er onderzoek gedaan, zoals ‘Seks onder je 25e ’. Opvallend is dat bijna alle jongeren (94%) wel
seksuele gezondheid onder jongeren vanaf 12 tot 25
aangeven dat zij zeker weten dat de ander ook
jaar, uitgevoerd door Rutgers en Soa Aids Nederland
seks wil. Het geven van toestemming wordt dus
in samenwerking met het RIVM, het CBS en GGD’en.
niet altijd goed ingeschat, en wordt ook niet altijd
Eén van de onderwerpen die hierin is meegenomen,
gecheckt. Verder krijgen meiden vaker te maken
is seksuele grensoverschrijding (zie grafiek 6). Enke-
met alle vormen van seksuele grensoverschrijding
le belangrijke uitkomsten vanuit hun meest recente
dan jongens. Daarnaast spelen andere factoren
onderzoek (2023) op dit thema zijn:
een rol voor het meemaken van SGG, bijvoorbeeld het meest voor in de leeftijdscategorie van 16 tot
heeft weleens seksueel geweld meegemaakt (ge-
24 jaar (zie grafiek 7a).
49%
Ongewenste aanrakingen
17%
32%
47%
Seksuele grensoverschrijding a
29%
48%
66%
Fysiek seksuele grensoverschrijding b
dwongen seksuele handelingen). In 2017 was dat nog respectievelijk 2% en 12%.
14%
31%
leeftijd. Bij zowel mannen als vrouwen komt SGG Vijf procent van de jongens en 22% van de meiden
n=5916
Vervelende seksuele opmerking
7
Dit is een grootschalig en landelijk onderzoek naar
Jongens n=4659
23%
38%
Deze cijfers laten zien dat SGG nog steeds te veel
54%
voorkomt en dat er daarnaast een toename wordt Als zoenen tegen de wil en ongewenste seksuele
gezien ten opzichte van 2017, wat het belang van
Seksueel geweld
aanrakingen worden meegerekend, dan heeft 54%
aandacht voor dit thema benadrukt.
13%
procent van de meiden en 22% van de jongens wel-
5% 22%
eens fysieke seksuele grensoverschrijding meegemaakt. In 2017 was dit respectievelijk 48% en 18% Hoger dan (in de totale groep) jongens of meiden, minstens klein verschil.
7
Bron: Seks onder je 25e - Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2023
a
Alle vormen van seksuele grensoverschrijding, verbaal en fysiek.
b
Gedwongen zijn tot seksuele handelingen en/of zoenen, aanraken, aftrekken of vingeren, orale, vaginale of anale seks tegen de wil.
9
Grafiek 7a 4
Slachtofferschap seksuele grensoverschrijding en geweld in de afgelopen 12 maanden naar leeftijd Mannen
Fysiek seksueel geweld
Vrouwen
16-18 jaar
18-24 jaar
Seksueel grensoverschrijdend gedrag (totaal)
3,7%
46,3%
24-45 jaar
2,1% 6,6%
45-65 jaar
1,0% 2,7%
65 jaar >
0,3% 0,7%
51,7% 10%
stonden enkele doelstellingen en inhoudelijke thema’s centraal, die betrekking hebben op de doorontwikke-
14,7%
21,1%
De Meerjarenvisie Huiselijk Geweld (2016-2019) was onze vorige gemeentelijke aanpak. In deze aanpak
14,5% 16,6%
3,8%
2.2. Terugblik
25,4%
5,7% 10,6% 2,6% 2,8%
ling van de aanpak en verbinding tussen ketenpartners. SGG was geen onderdeel van deze aanpak.
Specifieke doelgroepen In de meerjarenvisie werd op specifieke doelgroepen ingezet. In de visie 2011-2015 en 2016-2019 gold het uitgangspunt ‘kinderen eerst’. Deze doelstelling blijft onverminderd bestaan. Situaties waar kinderen betrokken zijn, hebben te allen tijde prioriteit. Ook blijven we inzetten op specifieke doelgroepen, zoals ouderen,
Cijfers landelijk seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen en buiten de huiselijke kring
volking van 16 jaar en ouder is slachtoffer geweest
personen met een verstandelijke beperking of met
van seksueel grensoverschrijdend gedrag buiten
psychosociale problematiek. Enerzijds door preventie
Uit de Prevalentiemonitor blijkt ook dat er een
de huiselijke kring (2022), ten opzichte van
en deskundigheidsbevordering, anderzijds door de
toename van GIA en SGG wordt gezien (tussen
10 procent in 2020. Het aantal mensen van 16 jaar
ketens zorg, veiligheid en jeugd naadloos op elkaar te
2020 en 2022 en m.u.v. stalking) . Huiselijk geweld
en ouder dat te maken heeft gehad met SGG bin-
laten aansluiten. Dit doel blijft bestaan.
kan seksueel van aard zijn, en andersom kan sek-
nen de huiselijke kring in 2022 is vergelijkbaar met
sueel grensoverschrijdend gedrag in de huiselijke
2020 (beiden ongeveer 2 procent). De toename
Transitie van de keten
kring plaatsvinden. Seksueel grensoverschrijdend
van SGG is dus te wijten aan een toename SGG dat
Door een verandering in de keten rondom huiselijk
gedrag vindt voor het grootste deel niet in de
buiten de huiselijk kring plaatsvindt.
geweld is in 2015 als doel gesteld om de nieuwe keten
8
huiselijke kring plaats. Twaalf procent van de be-
op een zo kort mogelijke termijn op elkaar te laten inspelen. Concreet betekent dit binnen een week casu-
8
Bron: Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag (2022)
ïstiek bespreken, crisissituaties dezelfde dag bij Veilig
10
renmishandeling en de inspiratiedag aanpak huiselijk geweld & kindersmishandeling voor professionals. Ook wordt er deskundigheidsbevordering op het gebied van GIA georganiseerd vanuit regio IJsselland of door moederorganisaties van onze uitvoerende medewerkers. We constateren dat er is ingezet op deze doelstelling. Tegelijkertijd valt er nog veel te behalen, door hier nadrukkelijker op in te zetten. Bijvoorbeeld bij vrijwilligers/medewerkers van buurthuizen en verenigingen, maar ook afdelingen van de gemeente en organisaties waar sprake is van direct inwonercontact. Denk daarbij aan publiekscontacten, toezicht & handhaving, budget adviesbureau, woningcorporaThuis melden, alle casussen binnen twee dagen
Bewustwording maatschappelijke partners
overdragen naar de lokale teams en deze binnen 24
In de meerjarenvisie werd ingezet op voorlichting aan
uur in behandeling nemen. We constateren nu dat
maatschappelijke partners die in de tweede lijn (mo-
Inhoudelijke thema’s
casuïstiek zo spoedig mogelijk aan de lokale teams
gelijk) van doen krijgen met huiselijk geweld. Denk
Om de doelstellingen te realiseren is de afgelopen
wordt overgedragen. Er vindt een wekelijks afstem-
aan sportverenigingen, ouderenorganisaties, en
jaren met voorrang ingezet op enkele inhoudelijke
mingsmoment over de uitvoering tussen Veilig Thuis,
mantelzorg. Voor de aanpak van GIA werken we nauw
thema’s, namelijk doorontwikkeling van de aanpak,
het Bijzonder Zorg Team en Team Toegang Jeugd
samen met onze ketenpartners, te onderscheiden in
ouderenmishandeling, vechtscheidingen en des-
plaats. Ook is er afstemming tussen het management
de kernpartners voor het behandelen van casuïstiek
kundigheidsbevordering. We concluderen dat er op
van deze organisaties. Professionals weten de weg
en ketenpartners met betrokkenheid op het thema
deze inhoudelijke thema’s grote stappen zijn gezet.
naar Veilig Thuis en schalen op indien nodig. We con-
GIA (bijlage2). Met en voor deze partijen bestonden
De werkwijze tussen Veilig Thuis en de lokale teams
cluderen dat dit doel is behaald.
op structurele en incidentele basis al initiatieven.
verloopt naar tevredenheid. De casuïstiek wordt snel
Voorbeelden hiervan zijn de lokale alliantie oude
en adequaat opgepakt, in samenhang met elkaar.
ties, werkgevers en kind- en jongerenwerkers.
11
Bij complexe vraagstukken wordt de MDA++-aanpak9
we als gemeente met Veilig Thuis hebben vormen
en signaleren en intern (bij de gemeente) eigenaar-
en waar nodig gemeentelijk procesregie ingezet. Op
daarvoor de basis.
schap op dit dossier. Over het algemeen gaven
het gebied van ouderenmishandeling is een lokale
partijen met een rol in de aanpak aan de weg naar
alliantie in het leven geroepen, onder regie van het
Regionaal wordt er al veel op de aanpak van geweld
relevant aanbod (zoals scholing) wel te vinden, maar
Bijzonder Zorg Team. Op het gebied van vechtschei-
in afhankelijkheidsrelaties ingezet. Zo komen het ver-
dat nog niet alle medewerkers voldoende expertise
dingen is de Relatiedesk Deventer opgezet, een
sterken van de lokale teams en het werken vanuit een
hebben op het gebied van signaleren en/of dat er nog
samenwerking tussen Team Toegang Jeugd, Toegang
integrale, systeemgerichte benadering nadrukkelijk
onvoldoende handelingsperspectief wordt ervaren
Wmo, Voor Elkaar-teams en het Juridisch loket. De
terug in de plannen die voortvloeien uit de startfoto
wanneer ze zorgen hebben. Dit ontstaat bijvoorbeeld
aanpak van loverboys vindt een plek in de (regionale)
van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescher-
door de vertrouwensband die ze met betrokkenen
aanpak van mensenhandel.
ming. Het op orde hebben van de lokale aanpak en
hebben vanuit hun rol. In het voorliggend veld is de
expertise is immers een belangrijke voorwaarde voor
behoefte aan het actief aanbieden van informatie en
een sterke regionale netwerksamenwerking op dit
handelingsperspectief mede gecreëerd door het voe-
thema, van preventie tot en met signaleren, melden,
ren van deze gesprekken en lijken alle partijen ervoor
analyseren en inzet van hulp. Dit kwam ook terug
open te staan van een dergelijk aanbod gebruik te
Input betrokkenen GIA
in de input die we breed hebben opgehaald bij de
maken als ze actief worden benaderd.
Op het thema GIA wordt nadrukkelijk samengewerkt
gesprekspartners uit de diverse betrokken domeinen
met Veilig Thuis, als advies- en meldpunt. Naast het
en organisaties, zoals het onderwijs, kinderopvang,
Input betrokkenen SGG
werken volgens de meldcode en het inzetten van
(jeugd)hulpaanbieders, (jeugd)gezondheidszorg
Op dit moment is er nog geen eenduidige visie en
het instrument tijdelijk huisverbod, organiseren of
en partners in het voorliggend veld. De focus voor
aanpak op dit thema. Uit de gesprekken met ver-
bieden we hulp in huishoudens waarbij Veilig Thuis
gemeente Deventer lag daarbij niet zozeer op het be-
schillende interne en externe betrokkenen blijkt dat
heeft geconstateerd dat het acuut of structureel
handelen van casuïstiek, waar de afgelopen jaren al
iedereen het van belang acht dat er aandacht is voor
onveilig is. Een huishouden komt bij de gemeente
flinke stappen op zijn gezet en waarin we voorname-
het voorkomen en terugdringen van SGG.
in beeld via de Toegang (vanuit de hulpvrager zelf of
lijk op uitvoeringsniveau steeds sterkere samenwer-
middels een doorverwijzing) of na een beoordeling
king ervaren. Meer kwamen aandachtspunten naar
Er zijn verschillende partijen die een rol kunnen heb-
van Veilig Thuis. De samenwerkingsafspraken die
voren op het gebied van preventie, bewustwording
ben in het signaleren en aanpakken van SGG, zoals
2.3. Uitkomsten netwerkanalyse
9
MDA++ staat voor ‘Multidisciplinaire Aanpak’. Deze aanpak voorziet in een bundeling van psychosociale, medische, forensische en justitiële specialisten om kindermishandeling, huiselijk en/of seksueel geweld zo spoedig mogelijk te stoppen. Een team van deskundigen coördineert onderzoek en biedt opvang na acuut, ernstig (seksueel) geweld en/of maakt een gezamenlijke analyse en gefaseerd plan van aanpak met als doel structureel geweld te stoppen.
12
(jeugd)hulpaanbieders, (jeugd)gezondheidszorg,
voor een jongere kunnen groot zijn. Er is dan ook
Dit is echter niet overal structureel vormgegeven en
partners in het voorliggend veld, het onderwijs,
behoefte aan meer informatie en handelingsper-
verschilt per school en onderwijstype.
sportverenigingen, werkgevers en de horeca (zie
spectief om het verspreiden of delen van seksueel
bijlage 3). Het verschilt per betrokken partij in
getinte berichten of foto’s of video’s zoveel mogelijk
Ouderbetrokkenheid wordt genoemd als één van
hoeverre zij te maken hebben met SGG binnen hun
te voorkomen en hier op een juiste wijze mee om te
onderdelen die van belang is bij een preventieve
werkzaamheden of dienstverlening. Echter wordt
gaan wanneer zich dit toch voordoet. Het Centrum
aanpak, met name in het primair- en voortgezet on-
aangegeven dat het ook mogelijk is dat dit wel vaker
Seksueel Geweld (CSG) en de GGD zijn belangrijke
derwijs. Het blijkt soms lastig om ouders te betrekken
voorkomt, maar dat dit niet altijd wordt gesigna-
partners in de aanpak van SGG. Slachtoffers van een
bij dit thema (bijvoorbeeld door geloofsovertuiging of
leerd. Bijvoorbeeld omdat het SGG niet als dusdanig
nare seksuele ervaring – online of offline – kunnen
door schaamte/taboe) en dit wordt ook nog niet altijd
herkend wordt, of omdat het niet besproken of
de hulp krijgen die ze nodig hebben bij het CSG.
actief gedaan, of pas op het moment dat er een voor-
aangekaart wordt (bijvoorbeeld door schaamte of
Bekendheid van- en samenwerking tussen verschil-
val heeft plaatsgevonden. De rol en verantwoordelijk-
taboe).
lende betrokken partijen is van belang, zowel in de
heid van ouders om SGG mee te nemen als onderdeel
preventie als bij het bieden van ondersteuning en
van hun opvoeding wordt wel degelijk van belang
hulp na een incident.
geacht en het bieden van ouderbijeenkomsten vanuit
In zijn algemeenheid wordt steeds vaker grensoverschrijdend gedrag gezien, waar op dat moment naar
het onderwijs kan een laagdrempelige manier zijn om
gehandeld wordt en waar soms ook preventief op
Preventie aanpak gericht op jongeren
wordt ingezet. Wanneer het specifiek om seksueel
Bij een preventieve aanpak zijn jongeren een
grensoverschrijdend gedrag gaat, dan wordt er met
belangrijke doelgroep. Wanneer op jonge leeftijd
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
name online SGG onder jongeren in toenemende
al aandacht wordt besteed aan het aangeven en
Op dit thema hebben alle betrokkenen een verant-
mate gezien. Een voorbeeld hiervan is het delen en
respecteren van grenzen, een respectvolle omgang
woordelijkheid in het voorkomen en terugdringen
verspreiden van seksueel getinte foto’s of berichten
en seksuele vorming, kan later in veel gevallen
van SGG. De gemeente kan daarin een coördineren-
zonder toestemming, ook wel ‘shame sexting’
seksueel grensoverschrijdend gedrag voorkomen
de rol op zich nemen om samen met de betrokken
genoemd. Voor betrokkenen zoals ouders en school
worden. Op verschillende scholen in Deventer wordt
organisaties te werken aan de veiligheid van haar
is deze vorm van SGG lastig om te signaleren, voor-
er al ingezet op een preventieve aanpak van SGG,
inwoners en daarmee ook het voorkomen en tegen-
komen en op te acteren omdat hier minder zicht op
bijvoorbeeld door het bieden van voorlichting of
gaan van seksuele grensoverschrijding.
is. Daarnaast hebben zij niet altijd kennis over wat
trainingen vanuit de GGD, of door het meedoen aan
zich online allemaal afspeelt en op welke manier
‘De Week van de Lentekriebels’ (primair onderwijs)
jongeren met elkaar communiceren. De gevolgen
of ‘De week van de Liefde’ (voortgezet onderwijs).
dit te bewerkstelligen.
13
delingsperspectief zijn taken die hierbij passen. Een
Aanpak SGG op de werkvloer: hoe doet de gemeente Deventer dit zelf?
eerste stap hierin is om dit thema onder de aandacht
De gemeente heeft in het voorkomen en terug-
te brengen, bewustwording te creëren en de dialoog
dringen van SGG als werkgever ook een eigen
op gang te brengen. Dit kan bijvoorbeeld door het
verantwoordelijkheid naar haar werknemers.
uitvoeren van publiekscampagnes en door gebruik
Dit doen we bijvoorbeeld door het uitvoeren
te maken van bestaande communicatiekanalen met
van verschillende onderzoeken naar de ervaren
inwoners en de verschillende betrokken partijen. Ex-
psychosociale veiligheid en het trainen van ma-
pertisecentrum Rutgers benadrukt dat een positieve
nagers. Ook zijn er twee interne vertrouwens-
benadering met een focus op het gewenste gedrag
personen ‘ongewenste omgangsvormen’ die een
daarbij het meest effectief is. Vanuit verschillende
directe lijn hebben met de gemeentesecretaris
organisaties en partijen zijn er al goede initiatieven
en er zijn externe vertrouwenspersonen beschik-
opgestart, zoals het invoeren van het codewoord
baar. Middels een ‘wegwijzer’ wordt een overzicht
‘Angelshot’, waarmee je in de horeca bij het barper-
gegeven van de verschillende partijen waar je als
soneel kan aangeven dat je je onveilig voelt. Om dit
werknemer terecht kan wanneer je problemen of
soort initiatieven goed te implementeren en borgen,
onveiligheid ervaart.
Informeren, samenbrengen en het bieden van han-
zou dit meer aandacht moeten krijgen. De KHN Deventer geeft aan dat een publiekscampagne hierbij kan helpen.
14
3
Ambitie De ongrijpbaarheid van signalen, dynamiek op het
bestuurders en de ontwikkelingen die op regionaal
domeinen samen, zoals de woon- en leefomge-
gebied van pleger- en slachtofferschap en het sa-
en lokaal gebied gaande zijn, hebben geleid tot onze
ving en het zorg- en veiligheidsdomein. Een goede
menspel tussen zorg- en veiligheidsvraagstukken
ambities en doelen. De gemeente Deventer sluit aan
samenwerking staat centraal. Wij voelen een geza-
maken de aanpak van GIA en SGG een complex ge-
bij de regionale missie en visie.
menlijke verantwoordelijkheid rondom gezinnen en
heel. Dat vraagt om een integrale en brede aanpak
huishoudens. Bij de aanpak van geweld in afhanke-
van preventie tot en met nazorg, op alle niveaus.
lijkheidsrelaties en seksueel geweld staat veiligheid
3.1. Missie
Op diverse onderwerpen die raken aan of overlappen
voorop. Wij hanteren daarbij de visie ‘gefaseerde ketenzorg’.10 Voor het voorkomen van seksueel
met de aanpak van GIA zijn al plannen beschikbaar
Wij willen seksueel grensoverschrijdend gedrag en
grensoverschrijdend gedrag ligt de focus op een
of in ontwikkeling. De plannen en de daaruit voort-
geweld in afhankelijkheidsrelaties voorkomen en
preventieve aanpak en bewustwording. Professio-
vloeiende praktijk laten zien dat er al veel gebeurt in
terugdringen, schade ervan beperken, recidive voor-
nals worden voortdurend geschoold in deze aanpak
de aanpak van deze problematiek, maar dat er ook
komen en zo de cirkel van geweld en de overdracht
en deze aanpak wordt structureel geborgd.
aanleiding is tot het versterken van de aanpak om de
van generatie op generatie doorbreken.
veiligheid in onze huishoudens te vergroten. Ook voor SGG zijn er andere onderwerpen die raakvlakken hebben met dit thema en deze problematiek wordt
3.2. Visie
op verschillende plekken, en steeds vaker, gesignaleerd. Een overstijgende visie en aanpak SGG vanuit
Een effectieve aanpak van seksueel grensoverschrij-
de gemeente ontbrak tot op heden. Door beide the-
dend gedrag en geweld in afhankelijkheidsrelaties
ma’s op te nemen in één integraal plan, wordt focus
kan alleen plaatsvinden door een gemeenschappe-
en samenhang aangebracht in de aanpak. De input
lijke inspanning van inwoners, profesProfessionals
vanuit de betrokken partijen, de afstemming met
werken daarvoor over grenzen van de verschillende
10 Binnen de visie gefaseerde ketenzorg werken we eerst aan directe veiligheid, waarna er risicogestuurde zorg voor stabiele veiligheid wordt ingezet. Hiermee creëren we veiligheid op de lange termijn en voorkomen we herhaling. Daarna is er ruimte voor ondersteuning of behandeling voor herstel.
15
3.3. Ambities
1. Intergenerationele overdracht van GIA en SGG wordt voorkomen.
Onze opgave is om seksueel grensoverschrijdend
2. Betrokkenen (vanuit slachtoffer-, pleger- en
Onze ambitie is om geweld in afhankelijkheidsrelaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag eerder en beter in beeld te hebben en ervoor zorgen dat
gedrag en geweld in afhankelijkheidsrelaties te stop-
omstanderperspectief) weten wat zij kunnen
iedereen weet wat te doen bij (een vermoeden van)
pen, terug te dringen en de schade ervan te beperken
doen en voelen zich daadwerkelijk geholpen
GIA en SGG. Dat betekent dat mensen bij een ver-
en zo de cirkel van geweld, de overdracht van gene-
wanneer ze aan de bel trekken.
moeden over gaan tot actie. Wanneer we eerder in
We hebben een zo preventief mogelijke
actie komen bij vermoedens van geweld in afhanke-
aanpak.
lijkheidsrelaties kunnen we de duur van het geweld
Het taboe is eraf; het thema is bespreekbaar
verkorten en erger voorkomen.
ratie op generatie te doorbreken. De belangrijkste
3.
ambities die we in Deventer nastreven zijn: 4.
en de drempel om advies of hulp te vragen is verlaagd.
16
3.4. Doelen
•
Stakeholders kennen elkaar, weten elkaar te vinden binnen en tussen de organisaties en heb-
Met dit plan werken we aan duurzame oplossingen
Er is een effectieve samenwerking binnen ge-
ben korte lijnen. Het voorliggend veld is hierin
voor bestaande knelpunten. We willen dat voor
meente Deventer en tussen de gemeente en haar
goed gepositioneerd en geëquipeerd.
slachtoffers altijd de veiligheid duurzaam geborgd
netwerkpartners; niemand hoeft lang te zoeken
is, dat er passende hulp is en dat er ook voor plegers
waar een vraag thuishoort, er is terugkoppeling na
partijen geformuleerd vanuit visie > beleid >
een passend aanbod is. Dit moet ertoe leiden dat het
doorverwijzing en alle relevante stakeholders wor-
uitvoering en daarop is sturing georganiseerd.
welbevinden van de gezinnen, inwoners of direct
den betrokken bij de aanpak van GIA en SGG.
•
Er is een duidelijke opdracht aan alle betrokken
betrokkenen omhooggaat. Ook sluiten we aan bij de landelijke en regionale ambities voor de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties en geven hieraan
Er is bewustwording en communicatie op het
uitvoering door middel van lokale daadkracht. Waar
Op het gebied van GIA en SGG is deskundigheids-
gebied van GIA en SGG en de aanpak ervan. Er wordt
mogelijk wordt een gezamenlijke en preventieve aan-
bevordering breed en structureel geborgd; er is
structureel maatschappelijk dialoog georganiseerd
pak uitgevoerd voor GIA en SGG. Door de uitvoering
ruimte (tijd, budget) voor en duidelijkheid over het
over gewenst en ongewenst sociaal en seksueel
van landelijke, regionale en gemeentelijke acties
benodigde en beschikbare aanbod op het gebied
gedrag om te komen tot een cultuurverandering.
komt er meer samenhang in de aanpak en wordt de
van preventie en signaleren, de Meldcode en speci-
samenwerking van organisaties op lokaal en regio-
fieke methodieken of vormen van GIA en SGG.
naal niveau versterkt. De belangrijkste bijbehorende doelen die we in Deventer nastreven zijn:
Er is een passend hulpaanbod voor slachtoffers en daders van SGG. Slachtoffers en daders weten waar Er is helderheid over de rol- en taakverdeling
zij terecht kunnen wanneer zij hulp nodig hebben.
binnen de aanpak GIA en SGG; Er is handelingsperspectief voor iedereen, van Er is sprake van eigenaarschap bij en een sterke
Er is door monitoring in kaart gebracht wat de om-
welke signalen je kunt letten, waar je terecht kunt
relatie tussen uitvoering, beleid en bestuur in
vang van SGG en GIA binnen de gemeente Deventer
met zorgen, wat het belang hiervan is en wat je kunt
de driehoek van Openbare Orde & Veiligheid,
is in welke mate, hoedanigheid en op welke plekken
verwachten van bijvoorbeeld Veilig Thuis, de GGD en
Jeugd & Onderwijs en Meedoen. Iedereen daar-
deze problematiek zich voordoet zodat de uitvoering
het Centrum Seksueel Geweld. Iedereen weet hoe hij/
binnen voelt zich betrokken bij wat er speelt en
van de aanpak zo effectief mogelijk kan worden
zij het verschil kan maken.
waar deze aanpak over gaat.
ingezet.
inwoner tot en met professional; iedereen weet op
•
17
4
Activiteiten Op basis van de analyse, ambities en behoefte van de diverse partijen zijn we gekomen tot de activiteiten waarmee we deze doelen en ambities gaan nastreven. Deze ambities zijn met name gericht op de sa-
Activiteiten Actie
Door wie
Voor wie
Draagt bij aan welk doel
Contentkalender per jaar maken, waarin o.a. aandacht is voor hoe eenieder het verschil kan maken, de kracht van het eigen netwerk, signaleren, de rol van belangrijke netwerkpartners, hulpaanbod, evenementen en campagnes op specifieke thema’s (zoals kindermishandeling, seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, intieme terreur, eergerelateerd geweld, veilig sekswerk, dierenmishandeling, ouderenmishandeling, mensenhandel etc.).
Proces: communicatieadviseur (Gemeente Deventer)
Iedereen
a. Handelingsperspectief e. Bewustwording en communicatie
Netwerkbijeenkomsten en ‘kijkjes in de keuken’ organiseren bij verschillende organisaties om elkaar beter te kennen/vinden.
Kartrekker uitvoeringsplan
Professionals (bestuur, beleid, uitvoering) van Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen, Centrum Seksueel Geweld, Kadera, toegangsteams, (jeugd)zorgaanbieders, GGD, politie, onderwijs etc.
b. Effectieve samenwerking d. Helderheid over rol- en taakverdeling
Overzicht maken en delen van contactpersonen/ aandachtsfunctionarissen/ betrokken functionarissen vanuit de AVE-methodiek per netwerkpartner. Onderzoeken welke rol de aandachtsfunctionarissen en vertrouwenspersonen daarnaast kunnen spelen in de aanpak SGG.
Kartrekker uitvoeringsplan
Professionals (beleid en uitvoering)
b. Effectieve samenwerking
Trainingen/themabijeenkomsten organiseren voor alle partijen die een (mogelijke, signalerende) rol hebben in de aanpak van GIA en SGG.
Kartrekker uitvoeringsplan
Vrijwilligers/medewerkers van buurthuizen, (sport)verenigingen, de horeca, het onderwijs, werkgevers, afdelingen van de gemeente waar sprake is van direct inwonercontact (Toegang Sociaal Domein, Publiekscontacten, Toezicht & Handhaving, BAD), woningcorporaties, werkgevers, kind- en jongerenwerk, etc.
a. Handelingsperspectief e. Bewustwording en communicatie
Structurele, verdiepende deskundigheidsbevordering organiseren voor partijen die een prominente rol hebben in de aanpak van GIA en SGG, op thema’s als: • signaleren, advies vragen en melden • werken volgens de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid / TOP3 methodiek / Signs of safety / het vlaggensysteem • specifieke vormen van geweld/ gedrag • seksueel misbruik (incl. seksuele uitbuiting, sexting, etc.) • seksueel grensoverschrijdend gedrag • ouderenmishandeling (financieel misbruik/ontspoorde mantelzorg) • eergerelateerd geweld (incl. genitale verminking, gedwongen achterlating/huwelijk, etc.) • plegerperspectief/-aanbod
Kartrekker uitvoeringsplan (in afstemming met vertegenwoordiger regio IJsselland)
Partijen die verplicht werken met de meldcode
c. Deskundigheidsbevordering
Duidelijke opdracht formuleren, op basis van de gestelde doelen en gekoppelde activiteiten uit de aanpak, aan alle uitvoerende partijen vanuit de gemeente visie > beleid.
Adviseurs/contractmanagers vanuit programma’s Meedoen en Jeugd & Onderwijs
Team Toegang Jeugd, Toegang Wmo,Bijzonder Zorg Team, Voor Elkaar Teams,Lokale alliantie ouderenmishandeling, Relatiedesk, Toezicht & handhaving
d. Helderheid over rol- en taakverdeling
(Direct)betrokkenen en slachtoffers van GIA en SGG
c. Deskundigheidsbevordering e. Bewustwording en communicatie
Gemeente (burgemeester, inhoudelijk adviseur, jurist en afvaardiging Bijzonder Zorg Team), Politie (Hulpofficier van Justitie) Veilig Thuis (beleidsadviseur)
-
Inhoud: adviseur GIA & SGG (Gemeente Deventer) en eventueel een ervaringsdeskundige
menwerking tussen gemeente, ketenpartners en maatschappelijke partners. Ook zijn de activiteiten gericht op structurele preventie, bewustwording en het bieden van handelingsperspectief. Om de aanpak in Deventer te versterken en onze ambities en doelen na te kunnen streven, zetten we in op de volgende activiteiten:
Klik op het activiteitenoverzicht
Ervaringsdeskundigen GIA en SGG inzetten op diverse niveaus en in diverse rollen, als aanvullende expertise en verbinding tussen de leef- en systeemwereld. Verder verkennen van mogelijkheden voor preventievere inzet tijdelijk huisverbod met de betrokkenen: • Hoe kunnen we het tijdelijk huisverbod effectiever (i.p.v. ‘preventiever’) inzetten? • Wat verstaan we onder ‘preventief’? Voorkomen van escalatie of voorkomen van erger/ herhaling? • Risicotaxatieformulier is onvoldoende ingericht op preventieve inzet. • Wat vraagt dit van de lokale partners, zoals onze lokale teams? Voor Veilig Thuis zal er geen verschil in werkwijze zijn. • Door het tijdelijk huisverbod nog meer aan de voorkant in te zetten is er een kans op meer bezwaar. • Bij preventievere inzet is de politie niet altijd ter plaatse of al betrokken. Welke mandatering is dan passend voor de 1e beoordeling?
Kartrekker uitvoeringsplan (in afstemming met vertegenwoordiger regio IJsselland)
18
5
Randvoorwaarden Voor het uitvoeren van de activiteiten, om de ambi-
nen gemeente Deventer te reserveren om dit kwali
paciteit op ingezet. Het wekelijkse uitvoeringsover-
tie en doelen na te streven, zijn de volgende rand-
tatief goed uit te voeren. In de huidige taakverdeling
leg tussen Team Toegang Jeugd, het Bijzonder Zorg
voorwaarden benoemd.
is hier niet voldoende sprake van en dus is er be-
Team en Veilig Thuis, bevordert de samenwerking
hoefte aan een heroverweging van dit takenpakket.
tussen de organisaties en het zicht op de huishou-
Er wordt een kopgroep Zorg & Veiligheid ingericht
dens die het betreft. Daarnaast is er betrokkenheid
(bestaande uit de programma’s Veiligheid, Jeugd
en bereidheid vanuit de gehele Toegang Sociaal
& Onderwijs en Meedoen) die gezamenlijk verant-
Domein en de externe (uitvoerende) partners nodig
Bestuur
woordelijk zijn voor de aanpak. Aanvullend wordt er
voor een gezamenlijke aanpak SGG.
Vanuit de ambitie om meer preventief te werk te
een beleidsmedewerker aangesteld die zich focust
gaan, is voor het sociaal domein een prominente rol
op de uitvoering van de aanpak van zowel GIA als
weggelegd. Vooral wanneer er sprake is van (drei
SGG in de volle breedte, en die hierin een verbinden-
gende) onveiligheid en procesregie noodzakelijk
de schakel en de ambtelijk kartrekker is. Bij speci-
is, wordt het van essentieel belang om samen op
fieke onderdelen van de aanpak (bijvoorbeeld het
Gedurende het proces om tot dit plan van aanpak
te trekken met het veiligheidsdomein. Voor sterke
tijdelijk huisverbod, ouderenmishandeling of seksu-
te komen, is in de uitvoering uiteraard doorge-
regie op de aanpak is een duidelijke bestuurlijk kar-
eel geweld) is het van belang nauwe samenwerking
werkt volgens de huidige werkwijze en hebben op
trekker nodig. Bestuurlijk wordt de aanpak belegd
op te zoeken met de bijbehorende adviseurs die zich
beleids- en bestuursniveau (door)ontwikkelingen
bij de burgemeester en één wethouder namens het
met aanverwante thema’s bezighouden.
plaatsgevonden. Ook hebben de vele gesprekken
5.1. Eigenaarschap
sociaal domein. Overige bestuurders worden indien
5.2. Vervolg en monitoring
met de betrokkenen op deze thema’s al geleid tot
relevant bij de ontwikkelingen in de aanpak betrok
Uitvoering
meer bewustwording en konden sommige acties
ken (van besluitvorming tot uitvoering).
Binnen Team Toegang Jeugd werkt iedere professi-
direct in gang worden gezet, zoals het versterken
onal volgens de ‘Visie gefaseerd samenwerken aan
van onderlinge samenwerkingen, het verwerken van
Beleid
veiligheid’ in huishoudens waarin (vermoedelijk)
actiepunten op dit thema in aanpalende plannen en
De aanpak voor deze kwetsbare doelgroep vraagt
sprake is van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Bin-
het opstarten van een communicatiestrategie.
om continue aandacht en doorontwikkeling. Het is
nen het Bijzonder Zorg Team is de expertise op dit
daarom van belang voldoende beleidscapaciteit bin
thema duidelijk belegd en hier wordt specifieke ca-
19
Echter, om echt stappen te kunnen zetten is het van
om als eerste een beeld te krijgen van de lokale
worden en kan de uitvoering van de aanpak hierop
belang direct en duurzaam vervolg te geven aan dit
cijfers GIA en SGG. Tijdens het opstellen van het
worden aangepast. Daarbij geeft monitoring de
plan van aanpak. Daarom zal op basis van dit plan
uitvoeringsplan wordt onderzocht op welke manier
mogelijkheid om door middel van cijfers intern het
van aanpak in 2024 een meerjarig uitvoeringsplan
hier het beste vorm aan kan worden gegeven. Door
gesprek met elkaar aan te gaan.
worden opgesteld. Hiervoor is een kartrekker nodig
structureel te monitoren kunnen trends ontdekt
die op basis van afstemming met alle betrokkenen concrete afspraken maakt, activiteiten organiseert en de uitvoering ervan bewaakt. De partners die be-
Figuur 9: Socio-ecologisch model.
trokken zijn bij het opstellen van de huidige aanpak dienen opnieuw benaderd te worden voor het opstellen van het uitvoeringsplan zodat er voldoende input en draagvlak is voor de uitvoering van de aanpak. Het is aan te bevelen om het uitvoeringsplan trapsgewijs uit te voeren, waarbij er telkens nadruk wordt gelegd op één thema of doelgroep binnen GIA en SGG. Door deze focus aan te brengen kan er
Maatschappij, beleid, de wet Gemeenschap: cultuur, media Organisaties: school, werk, zorg
voor een periode intensief en op verschillende maatschappelijke terreinen worden ingezet om een zo effectief mogelijke aanpak te bewerkstelligen, zie ook het socio-ecologisch model (figuur 9)11. Daarnaast
Relaties, gezin
werkt deze specifieke aanpak vaak door naar andere gebieden van GIA en SGG.
Individu
Voor een gerichte en doelmatige aanpak is monitoring van belang. Er wordt daarom geadviseerd om monitoring uit te voeren op zowel GIA als SGG
11
Bronfenbrenner, U. (1994). Ecological Models of Human Development. International Encyclopedia of Education, 3(2), 1643-1647
20
5.3. Investering
Er is een jaarlijks uitvoeringsbudget van €30.000,nodig voor het faciliteren van de activiteiten die nog
Een deel van de activiteiten uit bovenstaand
worden geconcretiseerd in het uitvoeringsplan. Dit
activiteitenoverzicht zijn op te vangen binnen de
zijn onder andere de inzet van ervaringsdeskundi-
bestaande capaciteit, omdat ze een aanscherping of
gen, verdiepende training voor uitvoerend professi-
kleine aanpassing van de werkwijze zijn. Om er meer
onals en preventieaanbod/
en beter te kunnen zijn voor onze inwoners op het
training voor het onderwijs. Het preventief aan-
gebied van GIA, is een structurele uitbreiding van de
bod voor het onderwijs kan gezamenlijk worden
middelen en capaciteit nodig. Een belangrijk onder-
opgepakt met het project ‘Veilig In en Om School
deel hiervan is de aanstelling van een beleidsmede-
(VIOS)’. Het jaarlijkse uitvoeringsbudget is exclusief
werker GIA en SGG, die ook het uitvoeringsplan zal
een eventuele eigen publiekscampagne, hiervoor
opstellen en tijdens de uitvoering een kartrekkersrol
wordt eerst verkend op welke bestaande cam-
op zich neemt. De inschatting van de benodigde
pagnes aangehaakt kan worden. Wanneer alsnog
extra jaarlijkse investering ten opzichte van de
besloten wordt om een eigen publiekscampagne op
huidige capaciteit is als volgt:
te zetten, dan zal dit aanvullende kosten met zich meebrengen. Binnen het budget is ruimte om naar
Rol of activiteit
Uren
Bedrag
behoefte extra inzet te plegen of activiteiten uit te
Beleidsmedewerker
16 uur
+/- €60.000
breiden (bijvoorbeeld voor andere doelgroepen).
GIA en SGG (incl.
per week
Hierbij is het regionale aanbod aan deskundig-
opstellen uitvoeringsplan
heidsbevordering, dat wordt gefinancierd vanuit
en kartrekkersrol
regionale middelen, niet meegenomen. Het betreft
uitvoeringsplan)
extra activiteiten die we voor de gemeente Deventer
Uitvoering communicatie
48 (excl.
€3.000
en campagne
overleggen)
Activiteiten
n.v.t.
€30.000
n.v.t.
€5.000
medewerkers te borgen. Op regionaal niveau wordt
uitvoeringsplan Opzetten en uitvoeren monitoring
willen organiseren, om de kwaliteit van onze eigen momenteel al gewerkt aan een structureler aanbod, waarvan ook onze eigen professionals gebruik kunnen maken. Dit vraagt wel een tijdsinvestering van de professionals.
21
Bijlagen
Terug
Bijlage 1: Wet- en regelgeving
jeugdhulp is ook opgenomen dat de aanbieders
Wet tijdelijk huisverbod
zorgdragen voor het ter beschikking hebben van
Deze wet geeft de burgemeester de bevoegdheid
Wet verplichte meldcode
een protocol waarin de meldcode is verwerkt. De
om een meerderjarig persoon van wie een ernstige
Sinds 1 juli 2013 zijn professionals verplicht de meld-
wijze van controle en handhaving gaat nog bepaald
dreiging van GIA uitgaat, de toegang tot zijn/haar
code huiselijk geweld te gebruiken bij vermoedens
worden in het met gemeenten en aanbieders op te
woning te ontzeggen. Het tijdelijk huisverbod kan
van geweld in huiselijke kring. Het doel van de
stellen beheersplan. Vanuit het programma Kansrij-
worden opgelegd voor 10 dagen en verlengd worden
meldcode is professionals te helpen eerder en beter
ke Start wordt ook aandacht besteed aan het volgen
tot maximaal 28 dagen. Tijdens deze periode mag
te handelen als zij vermoeden dat een gezinslid
van de ontwikkelde zorgpaden (waar de meldcode
de betreffende persoon geen contact opnemen
thuis mishandeld, verwaarloosd of seksueel mis-
deel van uitmaakt) door kraamhulp en verloskundi-
met de overige bewoners van het huis. De periode
bruikt wordt. Het protocol bestaat uit vijf stappen
gen.
dient te worden benut om hulpverlening op gang
die een professional door een afwegingskader bege-
te brengen. Op basis van een risicotaxatie door de
leiden op basis waarvan wordt besloten al dan niet
Vrijwillige krachten in deze sectoren of doelgroepen
politie wordt besloten of een tijdelijk huisverbod
een melding te doen bij Veilig Thuis. De meldcode
die wel een belangrijke signalerende rol hebben
wordt opgelegd. In Deventer is het opleggen ervan
geldt voor betaalde professionals die werkzaam
(zoals verenigingen, buurthuizen en werkgevers)
gemandateerd aan Hulpofficier van Justitie. In de 10
zijn in de sectoren gezondheidszorg, jeugdhulp,
hebben in principe geen verplichting zich aan deze
dagen waarin het verbod van kracht is, wordt een
onderwijs, justitie, maatschappelijke ondersteuning
meldcode te houden. Echter kan iedereen het ver-
multidisciplinair overleg georganiseerd, waarbij in
en kinderopvang.
schil maken in (mogelijke) situaties van GIA en kan
ieder geval een afvaardiging van Veilig Thuis en het
het dus heel helpend zijn om de meldcode bij hen
Bijzonder Zorg Team aanwezig is. Bij een verlenging
Werkgevers in deze sectoren moeten de meldcode
wel onder de aandacht te brengen en hen te moti-
van het huisverbod blijft Veilig Thuis betrokken. Bij
vaststellen en implementeren (waaronder het
veren om signalen te herkennen, serieus te nemen
het aflopen of intrekken ervan neemt het Bijzonder
bevorderen van het gebruik ervan en het op peil
en te delen. Ook bij dergelijke partijen is het daarom
Zorg Team het over. Het intrekken of verlengen is
houden van de kennis hieromtrent onder hun werk-
van meerwaarde een aandachtsfunctionaris in de
een bevoegdheid van de burgemeester.
nemers). De gemeente houdt toezicht op het vast-
organisatie aan te wijzen en op te leiden om het the-
stellen en implementeren hiervan door werkgevers
ma op de agenda te houden en een aanspreekpunt
Wet- en regelgeving seksuele intimidatie
in de sectoren maatschappelijke ondersteuning en
te hebben om mee te sparren bij zorgen.
Seksuele intimidatie wordt omschreven als ‘iedere
kinderopvang, door dit op te nemen in overeenkom-
vorm van toenadering of seksueel gedrag dat door
sten en mee te nemen in de inspecties van de GGD.
het slachtoffer als ongewenst wordt ervaren’. Dit
In het regionale inkoopdocument specialistische
is een ruime definitie en wat door de één niet als
23
Terug
ongewenst wordt gezien, kan voor een ander wel
arbeidsbelasting tegen te gaan. Het personeel
Bovenop wat nu al strafbaar is, stelt de nieuwe wet
ongewenst zijn. Op dit moment is seksuele intimi-
moet geïnformeerd worden over deze risico’s en
ook strafbaar:
datie alleen strafbaar wanneer er ook sprake is van
maatregelen. In het Burgerlijk Wetboek is daarnaast
ontucht. Wanneer er sprake is van ontucht, heeft de
een algemeen verbod op seksuele intimidatie op-
zedenpolitie een belangrijke rol in de handhaving.
genomen. Daaronder wordt verstaan “enige vorm
misdrijven, aanranding en verkrachting.
De gemeente kan een rol spelen in het voorkomen
van verbaal, non-verbaal of fysiek gedrag met een
Het wordt strafbaar om seks met iemand te
van seksuele intimidatie door het creëren van be-
seksuele connotatie dat als doel of gevolg heeft dat
hebben als je weet of moest vermoeden dat die
wustwording en een preventieve aanpak.
de waardigheid van de persoon wordt aangetast, in
ander geen seks wilde. Ook als geen sprake is
het bijzonder wanneer een bedreigende, vijandige,
van dwang. Seksueel contact moet berusten op
Seksuele intimidatie is wel opgenomen in de Arbo-
beledigende, vernederende of kwetsende situatie
wederzijds goedvinden.
wet, bij ‘psychosociale arbeidsbelasting’. Deze stelt
wordt gecreëerd”.
•
•
werkgevers verplicht om beleid te voeren dat gericht
De verruiming van de definitie van seksuele
Seksuele intimidatie in het openbaar of- en online.
is om seksuele intimidatie voor hun werknemers te
Wetsvoorstel seksuele misdrijven
voorkomen of te beperken. Zij zijn verplicht om een
Seksueel geweld en seksueel misbruik is strafbaar,
16, bijvoorbeeld door het sturen van berichtjes
risico-inventarisatie uit te voeren en een plan van
dit wordt een zedendelict genoemd. Er is een wets-
(sexting).
aanpak op te stellen met daarin die maatregelen
voorstel gemaakt om duidelijker te maken welk SGG
die zij treffen om deze vorm van psychosociale
strafbaar is en om meer SGG strafbaar te maken.
•
Seksueel benaderen van kinderen onder de
Slachtoffers kunnen hierdoor in meer gevallen aangifte doen dan nu. Soms is niet te bewijzen dat iemand gedwongen is tot seks, met de invoering van deze wet worden zij beter beschermd. Daarnaast wordt de maximumstraf voor sommige delicten verhoogd, onder meer voor aanranding en verkrachting van kinderen. De Eerste Kamer stemde op 19 maart 2024 in met de Wet seksuele misdrijven en de wet gaat in op 1 juli 2024. Ook hierin heeft de politie een belangrijke rol in de handhaving van de wet.
24
Terug
Bijlage 2: Betrokkenen GIA De betrokkenen zijn te onderscheiden in de kernpartners in het behandelen van casuïstiek en ketenpartners met betrokkenheid op het thema GIA. Kernpartners in het behandelen van casuïstiek zijn:
De ketenpartners met betrokkenheid op het thema GIA zijn:
Team Toegang Jeugd (voor casuïstiek waarin jeugdigen zijn betrokken)
Justitie- en veiligheidspartners (in het bijzonder de politie)
•
•
Binnen het Team Toegang Jeugd is de expertise op het thema GIA niet persoonsafhankelijk; iedereen moet ermee kunnen werken en werkt volgens de ‘Visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ Het Team Toegang Jeugd werkt al vanuit de principes van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, waaronder (1) eerst werken aan veiligheid, dan aan risico gestuurde zorg en vervolgens herstelgericht, (2) expertise er vroeg bij halen, bijvoorbeeld van de Raad voor de Kinderbescherming, om interventie in het gedwongen kader te voorkomen en (3) een systemische benadering van casuïstiek.
Bijzonder Zorg Team, waarbinnen specifiek het team Huiselijk Geweld (voor casuïstiek die op volwassenen is gericht) Veilig Thuis IJsselland Raad voor de Kinderbescherming Gecertificeerde Instellingen Kadera Procesregisseur Zorg & Veiligheid
Team Toegang Wmo Team Toezicht & Handhaving (Jeugd)zorgaanbieders (waaronder ook GGZ) Centrum Seksueel Geweld Voorliggend veld (o.a. Voor Elkaar Teams en Kind- en Jongerenwerk) (Jeugd)gezondheidszorg (waaronder ook huisartsen) Onderwijs (primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs) en kinderopvang Zorg- en Veiligheidshuis Overige signalerende partijen (waaronder medewerkers van Burgerzaken, Budget Adviesbureau Deventer en werkgevers) Woningcorporaties Verenigingen / vrijwilligersorganisaties / buurthuizen Ervaringsdeskundigen
Met en voor deze partijen bestonden op structurele en incidentele basis al initiatieven, zoals: Lokale alliantie ouderenmishandeling Inspiratiedag aanpak huiselijk geweld & kindersmishandeling voor professionals Deskundigheidsbevordering op het gebied van GIA, georganiseerd vanuit regio IJsselland of door moederorganisaties van onze uitvoerend medewerkers Doorontwikkeling AVE-methodiek 12 Relatiedesk (bestaande uit Team Toegang Jeugd, Team Toegang Wmo, Voor Elkaar-teams en juridisch loket, waar voor de doorontwikkeling behoefte is aan meer sturing vanuit beleid) Wekelijks uitvoeringsoverleg tussen Team Toegang Jeugd, Bijzonder Zorg Team en Veilig Thuis Management- en beleidsoverleg Team Toegang Jeugd, Bijzonder Zorg Team en Veilig Thuis MDA++13