2024-309 Bijlage 4 Warmtenetten in de pers irt betaalbaarheid Slim Warmtenet Zandweerd

Bijlage 4: Betaalbaarheid warmtenetten: landelijke berichten in de pers in relatie tot SWZ

Inleiding. Voor Deventer staat bij de realisatie van warmtenetten een betaalbare energierekening voor alle huishoudens voorop. Dit is een belofte aan de bewoners, een afspraak met de woningbouwcorporaties en in juni 2023 bij de raadsbehandeling breed benoemd door de raadsfracties. En dat is nog steeds het uitgangspunt. Inmiddels buitelen de perspublicaties over te dure warmtenetten over elkaar heen en is het een geliefd onderwerp in consumentenprogramma's. Het gaat dan over de rekening voor particuliere bewoners maar ook over hoge lasten voor huurders. In deze bijlage lichten we een en ander toe, benoemen we de onjuistheden in berichtgeving en geven aan wat een en ander betekent voor bewoners in Zandweerd.

Welke argumenten doen de ronde. Onderstaand een toelichting op de negatieve pers en de Deventer reactie daarbij. Een toelichting op hoe de warmterekening in elkaar zit is daarbij nodig. Bij aardgas is 80% van de energierekening afhankelijk van het verbruik. Het vastrecht is laag. Bij warmte is het vastrecht een stuk hoger, ruim het dubbele van aardgas. Dit komt omdat er bij warmte meer investering in infrastructuur nodig is dan bij aardgas. Het variabele deel is bij warmte ca. 60%. Daarnaast moet bij aardgas om de 15 jaar de CVketel vervangen worden en is er sprake van jaarlijks onderhoud. Dit is omgerekend ca € 400 per jaar. Bij warmte is de aansluitbijdrage omgerekend op jaarbasis € 160 per jaar. Bewoners hebben ook de optie van het niet aansluiten op het SWZ en kiezen voor een hybride warmtepomp. Ze besparen op gas, maar maken extra electra kosten en betalen een stuk hogere investering.

Bij het raadsvoorstel in juni 2023 is een en ander reeds toegelicht. Alle hier genoemde cijfers zijn in

de bijgaande grafiek met elkaar in verband gebracht. Hier is duidelijk zichtbaar dat de warmtekosten lager zijn dan de beide andere opties en op termijn alleen nog maar gunstiger worden. Het laatste heeft te maken dat prijsstijgingen een sterker effect hebben op het variabele tarief en dus bij aardgas sterker stijgen. Onderstaand zijn een aantal publicaties genoemd en van commentaar voorzien. Drie issues spelen daarbij steeds een rol: 1. Kosten van warmtenetten zijn hoger dan van aardgas (200 tot 300 euro). 2. Bewoners krijgen naheffingen in het nieuwe jaar. 3. Huurders moeten te veel betalen aan vaste kosten.

Ad.1. De prijs van warmte is al jaren gekoppeld aan die van aardgas (Niet Meer Dan Anders principe). Dit werkt als volgt. Jaarlijks stelt de ACM (Autoriteit Consument en Markt) vast wat het maximale variabele warmtetarief in een jaar mag zijn. Dit doet de ACM op basis van de jaarrekeningen van landelijke warmtebedrijven en de landelijke kosten van aardgas en stroom. Tot 2021 waren de mutaties hierin klein. Door de energiecrisis hebben grote fluctuaties plaatsgevonden waarbij ook nog eens effecten van stijging en daling van prijzen door elkaar liepen (warmteprijzen staan voor een jaar vast). Het resultaat is dat het ACM-maximum niet hetzelfde is als de gasrekening van de consument. Dat blijkt want voor het SWZ zijn de tarieven ca. 15% onder dit maximum en maar net onder de gasrekening. Landelijke warmtebedrijven kiezen om commerciële redenen voor een prijs net onder het ACM-tarief. Het is duidelijk dat hierdoor hogere kosten in rekening gebracht worden dan bij de bestaande gasrekening. Deventer laat met de SWZ tarieven zien dat tarieven ook lager kunnen. In de nieuwe warmtewet (WCW), die naar verwachting in 2025 ingaat, wordt bepaald dat de tarieven vastgesteld worden op basis van de werkelijke kosten (kostprijs gebaseerde tarieven). Deventer anticipeert hier reeds op bij het vaststellen van onze tarieven.

Een ander element is dat koppeling met de gasprijzen ook de inmiddels sterk stijgende energiebelasting op gas laat doorwerken in de warmteprijs. Daarnaast zijn er in het vastrecht gas ook kosten die onnodig doorberekend worden. Dit heeft het kabinet doen besluiten met een noodwet te komen om versneld de koppeling met de gasprijs los te laten en een aantal kostenposten (waaronder energiebelasting) niet in de maximale warmteprijs te laten doorberekenen. Op 10 april heeft de Tweede Kamer deze noodwet aanvaard. Hierdoor zullen de prijzen van landelijke warmtebedrijven moeten dalen. Voor Deventer heeft dit in 2024 geen effect omdat wij al aanzienlijk onder het ACM-maximum zitten met onze tarieven.

Ad.2. In met name Rotterdam hebben huurders in 2024 een forse naheffing over 2023 gekregen. Hierover is veelvuldig door de pers gecommuniceerd. Wat in al deze (elkaar kopiërende) publicaties niet staat vermeld is dat in 2023 een te laag voorschot in rekening is gebracht bij de huurders. Dus huurders hebben een aanzienlijk voordeel gehad in 2023. En dat is in 2024 vereffend. Het is uiteraard slordig dat dit is gebeurd. Maar per saldo betalen bewoners niet extra voor de warmtelevering. De les hieruit (ook voor ons) is om alert te zijn bij de administratieve processen bij het in rekening brengen van voorschotten.

Ad.3. Er is ook veel discussie over de kosten van vastrecht die door huurders betaald moet worden. Bij aardgas betaalt de huurder het variabele gastarief en het vastrecht gas (ca. € 300). De corporatie betaalt aanschaf en onderhoud van de cv-ketel. Bij warmte is er sprake van een hoger vastrecht (ruim € 700). Hierin zitten om. de kosten van aanleg in de woning, onderhoud en de warmteset. Reeds in 2020 heeft de corporatiekoepel Aedes samen met VNG en ministeries een richtlijn voor woningbouwcorporaties opgesteld om een splitsing in de vaste kosten warmte te maken (het zgn. Startmotorkader). Uitgangspunt was dat de huurder niet meer betaalt en dat de corporatie de bespaarde kosten van aardgas (aanschaf en onderhoud) inzet om een deel van het vastrecht warmte te betalen. In de praktijk is dit ca. 50%. In het land zijn een aantal woningbouwcorporaties die het gehele vastrecht bij huurders in rekening brengen met uiteraard ontevreden huurders tot gevolg. Dit heeft niets te maken met de feitelijke kosten van warmtenetten maar met de wijze waarop individuele woningbouwcorporaties omgaan met de landelijke richtlijn uit de eigen sector. In Deventer gaan we uit van een 50/50 verhouding.

Overzicht negatieve pers warmtenetten In onderstaande tabel is een overzicht van de negatieve pers over warmtenetten opgenomen met een toelichting per artikel plus een vertaling naar SWZ.

Artikel

Kern

Toelichting

Ze gingen verplicht van het gas af en krijgen nu fikse naheffing: 'Weet niet hoe ik dat moet betalen’ | Binnenland | destentor.nl

Naheffing in 2024 voor huurders.

Bewoners Amsterdam lopen niet warm voor warmtenet. De woningcorporatie: ‘We hebben geen verhaal dat eerlijk en helder is’ - NRC Huurders Amsterdam in de kou door miljoenenstrop stadswarmte | Binnenland | Telegraaf.nl Aansluiting op warmtenet pakt duur uit voor sociale huurders: ‘Zo krijg je geen draagvlak voor de energietransitie’ (volkskrant.nl) Voorlopig geen nieuwe warmtenetten in Den Haag (denhaagcentraal.net)

Hoge kosten door warmteleveran cier Vattenfall leidt tot hoge tarieven.

Betreft complexen waar de corporatie zelf de leverancier is (blokverwarming). En dus ook de partij die de factuur stuurt. De corporatie heeft huurders in 2023 een te laag voorschot in rekening gebracht. Mensen hadden dus een voordeel in 2023. Hier wordt niet over gesproken in het artikel. De naheffing wordt neergezet als verhoging van de tarieven voor 2023. Dit is onjuist. Vattenfall is het warmtebedrijf in Amsterdam. Vattenfall is ook de eigenaar van de productie van warmte via de afvalverwerkingsinstallatie. Dit is enorm misgegaan met 200 mln tekorten. Dit wordt nu gepoogd terug te verdienen in de tarieven. Wat is er dus aan de hand. Niet het netwerk is duur, maar de productie/bron. En dit wordt nu afgewenteld op bewoners. Hierdoor onstaat het beeld dat een collectief netwerk niet rendabel is. Dit is een onjuiste conclusie.

Warmtebedrijf komt duurzame beloftes niet na, onderzoek ingesteld - Omroep Gelderland (gld.nl)

Biomassaprod uctie niet duurzaam.

https://www.nu.nl/economie/ 6307678/warmtenet-wordtonaantrekkelijker-eneco-trektstekker-eruit-in-utrecht.html

Eneco stopt de samenwerking met Utrecht mbt ontwikkeling warmtenet in bestaande wijk.

https://www.ad.nl/utrecht/ha rd-gelag-voor-wethouder-lotvan-hooijdonk-eneco-zetstreep-door-warmtenet-inovervecht~a3965779/

Den Haag stopt met het verder ontwikkelen van plannen voor warmtenetten.

Door hoge calculaties van de kosten van realisatie van warmtenetten en een politieke opvatting dat dit risicovol en ongewenst is, is er een grote terughoudendheid. Dit heeft geleid tot stopzetten van projecten. Dit wordt mede veroorzaakt doordat private warmteleveranciers risico-opslagen toepassen voor risico’s die zij zelf niet kunnen beheersen. Binnen SWZ is dit ook voorgekomen met de mislukte aanbesteding van Ennatuurlijk. In Ede is de bron warmte uit productie van biomassa. Nu blijkt dat de voorgenomen verduurzamingsdoelsellingen mbt de soorten biomassa die verwerkt werden, niet te kloppen. Er is ook biomassa gebruikt die niet duurzaam tot stand is gekomen. Hierover is discussie ontstaan. Dit heeft dus niet te maken met de factuur en de hoogte van de warmtetarieven. Eneco heeft zonder medeweten van de gemeente Utrecht en betrokken woningcorporaties het bericht online gezet, dat op dit moment nog geen betaalbaar aanbod mogelijk is voor een aansluiting op het warmtenet van Eneco voor bewoners in Overvecht-Noord. Dit terwijl op donderdag 4 april een bestuurlijk overleg met Portaal, Woonin en Eneco was gepland om tot een definitief besluit te komen en de wijze van communicatie met elkaar af te stemmen. Eneco noemt 3 argumenten:  Het is niet gelukt om een aanbod aan bewoners voor te leggen dat voldoet aan de kaders uit de Transitievisie Warmte.

 De verdeling van de risico’s en meerkosten bleek in de loop van het traject uit balans te

Artikel

Kern

Toelichting 

raken. Er bestaat een spanning tussen de behoefte bij gemeente en corporaties aan transparantie en de bedrijfs-vertrouwelijkheid van de businesscase

Samenvatting reacties Samenvattend zien wij drie ee hoofdelementen in de discussies terug: 1. De nieuwsartikelen betreffen warmtenetten die in private handen zijn (Vattenfall en Eneco) waarbij meerkosten vooral op eindgebruikers worden afgewenteld en gemeente en corporaties juridisch weinig tot geen invloed hebben om dit bij te sturen. Met de keuze voor oprichting van (publiek) Warmtebedrijf Deventer en het aangaan van structurele samenwerking met de Verhurende partijen is meer regie en invloed op het vraagstuk van blijvende betaalbaarheid mogelijk. 2. De nieuwsartikelen betreffen regelmatig wooncomplexen die zijn overgeschakeld van gas naar warmtenetten waardoor ten gevolge van gebrekkige informatie bewoners gedurende de ombouwperiode niet weten waar ze aan toe zijn en later worden geconfronteerd met onverwachte naheffingen. Met het opstellen van een integrale Wijkaanpak als basis voor het communicatieplan waarin ook duurzaamheidsteam en communicatiemedewerkers van de Verhurende partijen meedoen, hopen we verwachtingsmanagement tijdens een dergelijke ombouwperiode te voorkomen 3. De nieuwsartikelen leggen bloot dat er een verantwoordelijkheid bij Verhurende partijen ligt als het gaat om het herverdelen van kosten voor vastrecht.

Kosten die vanuit de gasgestookte situatie altijd door verhurende partijen werden gedragen (ketelonderhoud) worden, wanneer geen aanvullende maatregelen worden genomen, via de tariefstructuur voor warmte bij afnemers/huurders neergelegd. Dat is onterecht. Om die reden is door Aedes het Startmotorkader ontwikkeld om tot een eerlijke verdeelsleutel van deze kosten te komen en daarmee betaalbaarheid te borgen. Zie ook deze link voor meer informatie. Dit kader wordt ook binnen het SWZ gebruikt.