Document · PDF

2024-10-24 Rapport Toegankelijkheid van Stemlokalen - Rekenkamer Deventer

Raadsvergadering 18 december 2024, gemeente DeventerBij agendapunt: Rapport “Toegankelijkheid van Stemlokalen” – Rekenkamer Deventer3.484 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen Een rondgang langs alle stemlokalen van de gemeente Deventer tijdens de Europese Verkiezingen op 6 juni 2024

Interviews Citaten Infographics

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen Een rondgang langs alle stemlokalen van de gemeente Deventer tijdens de Europese Verkiezingen op 6 juni 2024 Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen Onderzoeksbureau Opiniepijlers, juni 2024 In opdracht van de Rekenkamer Deventer Samenstelling Frank Bolder Onderzoek Monique Langendonk, Elsbeth Lelyveld, Engelien Mulder, Richard Stegers, Fred Eggink Graphics, ontwerp en opmaak Louman & Friso ontwerpbureau

Inhoud

1 Samenvatting Vindbaarheid

Bereikbaarheid

Toegankelijkheid

Aanbevelingen

2 Beschrijving van de werkwijze 3 Bevindingen

8 10

Tot de voordeur

Van de voordeur tot het stemlokaal

Het stemlokaal

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen samenvatting en aanbevelingen

3 Alle drempels en hoogteverschillen van meer dan 2 cm zijn

Samenvatting

goed overbrugd, of het eventueel resterende niet-overbrugde hoogteverschil is niet meer dan 2 cm. Praktisch niet toegankelijk: 26% 4 Alle deuren en doorgangen zijn minimaal 85 cm breed. Prak-

Stemlokalen in Deventer zijn ondergebracht in uiteenlopende

tisch niet toegankelijk: 7%

soorten panden. Met brede en smalle deuren, automatische deuren, roosters, drempels en diverse soorten vloeren. Om te beoordelen of een stembureau praktisch toegankelijk is, werd

5 Handbediende deuren die niet permanent open staan, zijn te openen vanuit een rolstoel (niet te zwaar en voldoende

voor dit onderzoek gewerkt met een meetlat van acht criteria. Deze is afgeleid van de Criteria Integrale Toegankelijkheid

opstelruimte) Praktisch niet toegankelijk: 39% 6 Er is voldoende verkeersruimte in het stembureau om de

Stembureaus van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

stemtafel, de stemhokjes en de stembus met een rolstoel of scootmobiel te bereiken. Praktisch niet toegankelijk: 4%

Eerder heeft de Rekenkamer Utrecht deze meetlat gebruikt. Stembureaus zijn praktisch toegankelijk als voldaan is aan de

7 Er is een onderrijdbaar stemhokje met een laag werkblad aanwezig. Praktisch niet toegankelijk: 23%

onderstaande acht criteria. Bij elke criterium is in een percentage aangegeven welke stembureaus praktisch niet toegankelijk

8 Eventuele roosters hebben gaten die niet groter zijn dan 2x2

zijn.

cm. Zijn ze groter of worden ze afgedekt met kokosmatten

Wat betreft de werkwijze: deze criteria zijn vertaald in een vragenlijst. Om een voorbeeld te geven: bij punt 1 is de route vanaf het trottoir naar de entreedeur op verschillende punten

of rubbermatten, dan voldoet een stembureau niet aan dit

beoordeeld. Elk criterium is opgebouwd uit verschillende vragen.

Op basis van deze cijfers is 81 procent van de stembureaus in Deventer niet toegankelijk, dat zijn 46 van de 57 bureaus. Elf

1 De route vanaf het trottoir naar de entreedeur van het stembureau is verhard, vrij van obstakels en vlak of de hoogteverschillen zijn adequaat overbrugd. Praktisch niet toegankelijk: 16%

criterium. 46%

bureaus voldoen aan alle criteria. Als we inzoomen op de resultaten dan blijken vooral deuren en matten van invloed op deze cijfers.

2 De route vanaf de entreedeur door het gebouw naar het stembureau is voldoende breed en vrij van obstakels. Praktisch niet toegankelijk: 21%

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen beschrijving van de werkwijze

Beschrijving van de werkwijze

De Rekenkamer Deventer heeft opdracht gegeven voor dit onderzoek. Uitgangspunt zijn de toegankelijkheidscriteria die de overheid sinds 2020 hanteert en voor dit onderzoek zijn uitgewerkt in een checklist. Deze lijst is eerder door de rekenkamer Utrecht gebruikt. Deze is één-op-één overgenomen; het is een soort meetlat die met name de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de stembureaus toetst. Dat is gebeurd op donderdag 6 juni tijdens de Europese verkiezingen. Die dag zijn alle 57 stembureaus bezocht door medewerkers van de Stichting Fooruit, Stadslab Saxion, Rekenkamer Deventer en onafhankelijk onderzoeksbureau Opiniepijlers. Opiniepijlers heeft de data van dit onderzoek geanalyseerd en samengevat in dit rapport. Bij de uitwerking van het onderzoek is gekozen voor de weg die stemmers afleggen naar de ruimte met de stembus. Welke hindernissen komen ze onderweg tegen? In totaal zijn er afhankelijk van eventuele tussenruimtes tientallen testmomenten. Bevindingen zijn gedaan op basis van waarnemingen met het oog en meten met een rolmaat.

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen bevindingen

Er is een bord met stemlokaal/stembureau nee

Bevindingen ja

De checklist waarmee de waarnemers op pad zijn geweest is gebaseerd op de route die stemmers afleggen van buiten naar binnen, naar het stemhokje. Deze route hebben we in dit hoofd-

Het bord is duidelijk zichtbaar vanaf de openbare weg n.v.t. nee

stuk verder uitgewerkt. Het gaat om drie onderdelen: Naar het stembureau tot aan de voordeur (hoofdstuk 3.1). Vanaf de voordeur het stembureau, inclusief eventuele ruimten die men passeert (hoofdstuk 3.2). En daarna de ruimte met de tafel voor de leden van het stembureau en het stemhokje (hoofdstuk 3.3).

3.1 Tot de voordeur

De teksthoogte is minimaal 2,5 cm

Deventer kent een grote variatie aan stembureaus. Er zijn locaties waar alles klopt, van gehandicaptenparkeerplaatsen tot

n.v.t.

een obstakelvrije toegang. Op andere locaties moeten voor de verkiezingen extra maatregelen worden getroffen, zoals bijvoorbeeld het overbruggen van hoogteverschillen, wat niet overal kan of soms ook niet goed gebeurt. Soms is er geen gehandicaptenparkeerplaats of helemaal geen parkeerplekken, of alleen betaald parkeren. Of is een stembureau niet toegankelijk van-

wege een event (zoals in dit geval de stadskermis) De vindbaarheid van de stembureaus is een ander punt van aandacht. Soms ontbreken verwijsbordjes aan de openbare weg en soms zijn er meerdere ingangen en is niet duidelijk waar

De tekst is qua kleurgebruik duidelijk leesbaar n.v.t.

stemmers naar binnen kunnen.

ja 10

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Er is een gehandicapten P binnen 100 meter

Zijn er 5 of meer vrije reguliere P-plekken

nee nee ja ja

De gehandicapten P is minimaal 2 bij 4,5 meter. Naast en achter de auto is minstens 1,5 meter ruimte voor een rolstoel

Is er een hoogteverschil van meer dan 2 cm tussen de P en en de stoep/route naar het stembureau?

ja nee

nee

ja Staat er een auto op de gehandicapten P?

Is er binnen 50 meter een overbrugging van het hoogteverschil?

nee ja nee

Ligt er een duidelijk zichtbare gehandicaptenkaart in?

De overbrugging lijkt in orde

nee

ja 12

ja 13

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Bij een hoogteverschil vanaf 10 cm: er is een afrijdbeveiliging van 5 cm hoog ja

nee De route is vlak en verhard

Bij een hoogteverschil vanaf 25 cm: er is een leuning op armhoogte, of de overbrugging is zeer breed

nee

ja ja Er is een overbrugging bij de entree om binnen te komen

De volledige obstakelvrije toegangsroute is minimaal 1,2 meter breed

nee

ja ja Welk deurtype is de deur naar de stemruimte?

De overbrugging lijkt in orde

nee

handmatig permanent open (ook bij slecht weer) ja

automatisch 15

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Wat hebben waarnemers genoteerd? • De gehandicaptenparkeerplaats staat aangegeven met een kentekennummer. Het is dus de vraag of anderen hier ook mogen parkeren • Invalidenparkeerplaats is ongeveer 150 meter • Het terras bestaat uit onder andere uit kleine tegels, die in

geven de medewerkers van het stembureau ook aan. Vanaf de Van Oldenielstraat is het niet te vinden met behulp van borden • Vanwege de kermis zijn geen invalidenparkeerplaatsen beschikbaar • Het is kermis op het plein voor het stadhuis, dat beperkt de toegankelijkheid voor verkeer

hoogte verschillen waar je over kunt struikelen. De leden van het stembureau melden dat er geen rolstoelers in Okkenbroek wonen • Er zijn twee parkeerplaatsen maar daar staan campers. Ik heb daar wel drie stemmers gezien met een scootmobiel; die waren waarschijnlijk niet afhankelijk van een auto? • Bij de invalidenparkeerplaats stonden heel veel fietsen. Heel lastig voor iemand in een rolstoel • Er is wel gevraagd vanuit stembureau om de drempel te overbruggen • Als je recht voor het Kulturhus staat is het onduidelijk waar de ingang van het stembureau is. Die blijkt aan de achterkant te zitten • Veel borden vanaf de Raalterweg naar Abdij Sion (vier in totaal). We hoorden dat mensen het nog steeds slecht konden vinden. Vanaf de parkeerplaats van de abdij Sion naar het stembureau is ver lopen, te ver voor mensen die slecht ter been zijn • Geen duidelijk zichtbaar bord langs de weg. Enige bord staat voor de ingang van het stemlokaal • Er zijn wel parkeerplaatsen aanwezig maar alleen voor vergunninghouders • De bewegwijzering van de openbare weg is onvoldoende. Dit

3.2 Van de voordeur tot het stemlokaal

Op onze route binnen het gebouw op weg naar het stemlokaal komen we (soms meerdere) drempels, deuren en tussenruimtes tegen. Drempels kunnen te hoog zijn en doorgangen te smal en/of moeilijk te openen. Als we de tekortkomingen samenvatten en de route visualiseren dan kan een stemmer het volgende tegenkomen: een drempel die 5 centimeter hoog is (2 cm is de norm), niet verder kan omdat obstakels de doorgang blokkeren, een deur niet kan openen, moet zoeken naar het stembureau en een deur niet kan openen omdat er niet voldoende opstelruimte aanwezig is. Soms worden situaties ter plekke opgelost door een flipover te plaatsen met een verwijzing naar het stemlokaal en springen leden van het stembureau bij als iemand met een rolstoel of moeizaam lopend binnenkomt. Soms wordt verwezen naar en hellingbaan, elders in het gebouw

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Zit er er een drempel in de deuropening t.o.v. straat/vloer? nee, minder ruimte

nee

nee, maar wel 1,5 x 1,5 m

ja ja

De buitendeur kan met twee gestrekte vingers worden geopend

Is er een goed verankerde en anti-slip overbrugging aanwezig?

ja ja, maar laatste stukje gaat zwaarder nee

nee

de deur staat altijd open

De vrije doorgangsruimte van de deur is breder dan 85 cm nee

minder dan 80 cm

85 cm of meer

ja De draaideur heeft compartimenten van minimaal +/- 1 m

Is er een rooster bij de buitendeur?

nee ja

nee ja 18

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Roosters hebben gaten van meer dan 2x2 cm

Is er ergens een hoogteverschil van meer dan 2 cm tussen ja

nee

nee Liggen bij voordeur of op looproute kokosmatten of rubber (ring)matten?

Is er een overbrugging aanwezig bij dat hoogteverschil? nee

kokosmatten

ja, rubber (ring) matten ja

nee

De route is duidelijk aangegeven

De overbrugging lijkt in orde

nee

Zijn er 1 of meer tussendeuren tussen de hoofdingang en de stemruimte?

De route is vlak en vrij van obstakels nee

nee

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Zijn die deuren handbediend of automatisch?

Is er een drempel hoger dan 2 cm in de tussenruimte?

handbediend en automatisch

ja 20

automatisch

80 nee handbediend De vrije doorgangsruimte is minimaal 85 cm nee nee

ja ja De deur kan met twee gestrekte vingers open getrokken of geduwd

Is er een deur aanwezig van/naar de stemruimte?

ja nee

ja de deur staat altijd open De openingshoek van draaiende deuren is minstens 90 graden (haakse hoek)

Welk deurtype is de deur naar de stemruimte?

nee

handmatig

ja 22

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

De opstelruimte aan beide zijden van de deur is 2 x 2 meter

Als er vloerbescherming in (de gang naar) het stembureau is aangebracht, is die deugdelijk en veilig? (zodat je er niet over kunt struikelen, bijvoorbeeld naden deugdelijk afgeplakt)

nee

32 ja

% n.v.t.

nee

De deur kan met twee gestrekte vingers open getrokken of geduwd ja nee

Wat hebben waarnemers genoteerd? • Lastig voor mensen met een rolstoel of rollator om hier goed te passeren. Het is sluip door, kruip door. Stembureauleden hebben zelf route aangepast om betreedbaarheid te verbete-

de deur staat altijd open

ren • Het tochtportaal (tussen de entreedeur en de tweede deur)

Is er een drempel hoger dan 2 cm naar de stemruimte?

stond links en rechts vol

• De hoofdingang is door de hoge drempel niet geschikt voor rolstoelers. Bij navraag bleek dat er aan de achterzijde een hellingbaan is. De voorzitter stembureau gaf aan dat daar bij de hoofdingang op gewezen moet worden • In het gebouw heeft het stembureau zelf een flip-over neer-

gezet met de tekst stembureau. Alleen bij de ingang nog een

nee

extra bordje met een pijl, tweede bord binnen dus noodzakelijk

De vrije doorgangsruimte van de deur is minimaal 85 cm

• Er staan prullenbakken aan de zijkant van het gangpad, hier-

nee

door kunnen rolstoelen mogelijk moeilijk langs • De kapstok staat gemakkelijk passeren en keren in de weg • Er kwam direct iemand naar buiten die de deur in de gaten houdt voor mensen die slecht ter been • Binnen staat geen bord terwijl het stembureau niet zichtbaar om een hoekje zit in dezelfde ruimte

ja 24

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Er is een vrije draaicirkel van minimaal 1,5 meter bij de stemtafel nee

3.3 Het stemlokaal In het stemlokaal is voldoende ruimte voor rolstoelen of scootmobielen om de stempas af te geven bij de stemtafel, het biljet in te vullen en het formulier in de bus te deponeren. De entree is geen probleem, omdat er op één stembureau na geen drempels zijn en de deuren meestal open staan.

ja Er is een vrije draaicirkel van minimaal 1,5 meter bij het stemhokje

Het lage blad vraagt wel aandacht omdat deze niet altijd aanwezig zijn en ook niet altijd op de juiste hoogte. Soms worden ze handmatig aangepast als iemand in een rolstoel of scootmobiel komt stemmen. Het komt ook voor dat daar om moet worden gevraagd. De leesloep wordt vaak genoemd in de data

omdat de leeshulp nog in de verpakking zit of de batterijen ontbreken/leeg zijn. Stoelen ontbreken regelmatig.

De vloer is verhard, obstakelvrij en de doorgangen zijn ruimer dan 1,2 meter

Er is een opstelruimte voor/naast de stembus van meer dan 1,5 meter

nee

ja Is er een drempel hoger dan 2 cm?

Er zijn stoelen aanwezig (voor als er een wachtrij is)

nee

nee ja 26

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Heeft minstens één op de vijf stoelen armleuningen?

Het lage stemhokje is te gebruiken door een klein model scootmobiel nee

nee ja

Is er een stemhokje met een laag blad aanwezig, met 75 cm ruimte eronder? nee

nee

ja Is de leesloep operationeel?

Het lage blad is niet hoger dan 85 cm?

nee

Het lage blad is onderrijdbaar

Is er een openbaar toilet aanwezig?

nee

ja, gewoon toilet

ja 28

ja, gehandicaptentoilet

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

Wat hebben waarnemers genoteerd?

uitgang en stond te wachten voor een vaste glazen wand, de glazen schuifdeur zat wat verderop

• Het blad in het stemhokje wordt verlaagd als iemand met een

• Honden worden in huize Salland niet toegelaten en in ‘t Hof

rolstoel of scootmobiel binnenkomt

wel. De voorzitter in ‘t Hof gaf aan een hondenliefhebber te

• De batterij van de loep leeg

zijn en ze dus niet te weigeren; en het lid in Salland zei dat

• Geen stoelen, wel krukjes

het niet mocht volgens de reglementen • In gemeenschapshuis de Kuip hebben diverse mensen ge-

• Alleen lage bankjes, voor kinderen

stemd die zeiden dat ze maar naar de Kuip kwamen, omdat

• Batterij van de loep ontbreekt

ze Salland niet konden vinden (is vlak bij elkaar). Toen we bij Salland kwamen vertelden medewerkers van het stembureau

• Op aanvraag wordt het hoog ingestelde blad verlaagd

dat ze voorheen altijd bij de hoofdingang van het huis za-

• Geen opstapje voor kleine personen, er mist een lampje bij

ten, maar sinds enige jaren bij een beetje achteraf liggende

het stemhokje

zij-ingang. Hadden ze al aangekaart bij de gemeente maar

• Blad is verkeerd gemonteerd, daarom geen laag blad

was nog niets mee gedaan, hoorden we

• Voorzitter stembureau: Ik merk dat mensen bij binnenkomst

• Er zijn veel stembureaus in een kleine omgeving. Dat kreeg

verward zijn. We zitten met de rug naar de mensen, voelt

ik te horen bij meerdere bureaus

niet prettig

• Bureauleden zijn ontevreden over locatie. Deze is in de

• Leesloep is nog niet uitgepakt

sporthal, vorige keer was het in de kantine. Die is beter toegankelijk, zeker voor rolstoelen. Ook geen daglicht in de

• Loep is na opmerking erover op tafel gelegd. Er waren geen

sporthal

batterijen voor de loep

• Verzoek van de voorzitter om de stemhokjes een volgende

• Zeer hoge drempel plus open rooster voor ingang. Voorzitter

keer in overleg te plaatsen, ze staan nu onlogisch ten opzich-

stembureau heeft hierover gebeld met gemeente. Het ant-

te van de ingang

woord was dat gebruikers van een scootmobielen wel een stok hebben, dus kunnen ze het laatste stukje lopen. Er is

• Heel vreemd dat de deur om 19.00 uur dichtgaat, er is mel-

een provisorische oprijplank gebracht

ding gedaan bij gemeente

• Toen ik binnenkwam stond een tafel onhandig opgesteld.

• Adres is eigenlijk Johannes van Vlotenlaan in plaats van Pie-

Deze werd op mijn aanwijzingen gelijk verplaatst. Laag

ter de Hooghstraat

schrijfblad voldeed niet aan de eisen • Bij het naar buiten gaan viel me op dat niet duidelijk was naar welke kant de schuifdeur openging, een dame zocht de

Onderzoek Rekenkamer Deventer naar de toegankelijkheid van stemlokalen

bevindingen

3.4 Informatievoorziening aan de kiezers/raad

De gemeente Deventer communiceert over de verkiezingen via verschillende kanalen, namelijk via deventer.nl, klantencontactcentrum, balie, huis aan huis-krant en social media. In de toegankelijkheidscriteria van het Ministerie van BZK zijn twee voorschriften over de communicatie aan kiezers opgenomen: • Op de website van de gemeente moet vermeld zijn welke stemlokalen voldoen aan de toegankelijkheidscriteria • Op de stempas moet vermeld zijn op welke locatie gestemd kan worden en of dit stemlokaal toegankelijk is of niet.

Het college van B&W heeft de gemeenteraad niet geïnformeerd over de reden waarom dit stemlokaal niet toegankelijk is. De rekenkamer concludeert dat het college van B&W niet heeft voldaan aan de wettelijke verplichting om de gemeenteraad te informeren

De rekenkamer heeft de bovenstaande criteria nader onderzocht. De gemeente Deventer heeft voorafgaand en gedurende de Europese verkiezingen een (online) pagina ingericht over de toegankelijkheid van stemlokalen. Op deze pagina worden inwoners o.a. geïnformeerd over waar je kan stemmen met een visuele beperking, stemmen en scootmobiels en hulp voor kiezers met een lichamelijke beperking. Daarnaast wordt er ook gecommuniceerd over welke stembureaus toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. De gemeente Deventer schrijft het volgende op haar website “Bijna alle stembureaus zijn toegankelijk voor mensen met een beperking. Zo kan iedereen gebruik maken van het kiesrecht”. Deze tekst impliceert dat niet alle stemlokalen toegankelijk zijn. Om te bekijken welke stemlokaal toegankelijk zijn, wordt je doorverwezen naar de website www.waarismijnstemlokaal.nl. Uit deze website blijkt dat alle stemlokalen toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. De informatie op de website www.waarismijnstemlokaal.nl is tegenstrijdig met de informatie op de eigen website van de gemeente Deventer. Van de mogelijkheid om met audio-ondersteuning/stemmal te stemmen bij het stembureau De Scheg wordt wel melding gemaakt. Op de verstuurde stempas wordt het dichtstbijzijnde stemlokaal vermeld door de gemeente Deventer. Daarnaast verstuurt de gemeente een kandidatenlijst aan inwoners.

Op deze kandidatenlijst stond aangegeven dat het stembureau Biljartcentrum Van Dam niet toegankelijk was voor mensen met een beperking. Deze informatie stond niet vermeld op de website van de gemeente Deventer. Ook blijkt dat bij ten minste één stemlokaal (Huize Salland) het adres leidt tot verwarring door dat de ingang op een andere adres/nummer zit. Informatievoorziening aan de gemeenteraad De Kieswet schrijft voor dat alle stembureaus toegankelijk moeten zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. Bij 100% toegankelijkheid is het “pas toe of leg uit” principe van toepassing. Dit betekent dat wanneer het college van B&W geen 100% toegankelijkheid kan garanderen, het de gemeenteraad dient te informeren over de reden daarvoor. In mei 2024 heeft de rekenkamer uitgevraagd hoeveel stembureaus niet toegankelijk zijn. Hierbij is aangegeven dat 100% van de stemlokalen toegankelijk is. Uit de communicatie van de gemeente Deventer blijkt dat ten minste één stembureau (Biljartcentrum De Dam) niet toegankelijk is.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14850838/1