2024-04-17 Presentatie Digitale informatiesessie Omgevingsdienst IJsselland

Route naar robuuste Omgevingsdienst IJsselland Informatiesessie raads- en statenleden

17 april 2024

INHOUD • Wie en wat is de Omgevingsdienst IJsselland? (Directeur: Jan Dirk Nijkamp) • Wat gebeurt er om ons heen? (Extern adviseur: Frank van Nijkerken) • Wat is de opgave waar we samen voor staan? (Extern adviseur: Frank van Nijkerken)

Omgevingsdienst IJsselland

3

28 OMGEVINGSDIENSTEN •

Wettelijk verplichte regionale dienst

•

Meeste OD’s ontstaan rond 2012

•

Beleidsarme uitvoeringsorganisatie

•

Gemeenschappelijke regeling: provincie en gemeenten eigenaar en opdrachtgever

•

Veelal gelijk aan de veiligheidsregio’s

•

Algemeen en Dagelijks Bestuur

OMGEVINGSDIENST IJSSELLAND •

11 IJssellandse gemeenten en de provincie Overijssel

•

Relatief jonge organisatie (2018)

•

Er werken circa 140 mensen

•

Voert wettelijke milieutaken uit en voor één gemeente ook de bouwtaken

•

Samenwerking

•

Samenstelling Bestuur: gedeputeerde, burgemeesters en wethouders

WAT DOEN WE VOOR GEMEENTEN EN PROVINCIE? •

We werken voor bedrijven en inwoners namens onze mandaatgevende overheden

•

Takenpakket • Deel is wettelijk verplicht (complexe bedrijvigheid en activiteiten) • Deel is regionaal onderling overeengekomen • Deel is facultatief (op verzoek)

•

Wat zijn de kenmerkende taken? • Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) milieuwetgeving • Specialistische taken (adviezen en onderzoeken) op het gebied van geluid, bodem, externe veiligheid en lucht • Specials: klachten- en meldpunt, milieucriminaliteit, ketentoezicht, stikstof, asbest, zeer zorgwekkende stoffen etc • Steeds meer verzoek om advies bij ruimtelijke plannen, duurzaamheid, klimaat, circulaire economie

WAT IS DE TOEGEVOEGDE WAARDE? •

We werken aan een veilige, gezonde en duurzame fysieke leefomgeving

•

De uitvoerings- en kennispartner voor, namens en dichtbij onze gemeenten en provincie

•

Ook vanuit een zelfstandige positie en rol

•

Bundeling van kennis en expertise is efficiënt en effectief

•

Meer dan handhavingsinstantie

•

We ondersteunen bedrijven: o.a. innovatiekracht

Beweging in omgeving

8

WAT IS MOMENTEEL KENMERKEND? Milieubeleid in afgelopen decennia

Actuele thema’s Gezondheid steeds grotere rol

Relatie overheid en inwoners wijzigt

Milieucriminaliteit en ondermijning

Maatschappelijke betrokkenheid Stikstofstofcrisis

Focus in beleid en aanpak •

Systeemverandering

•

Afbouw schadelijke subsidies

•

Klimaatneutraliteit

•

Duurzame economie

•

Roep om extra wetgeving

Juridisering

en verontwaardiging

VTH-STELSEL NADER BEKEKEN (1) •

Oorsprong • Hinderwet (ook wel Fabriekswet) uit 1875 • Vervolgens van Wet milieubeheer (1993), naar Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en nu Omgevingswet (OW) in 2024

•

Kantelpunt 1: Commissie Mans (2008) onderzocht de uitvoering van de VTH-taken. • Vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand in Volendam. • Versnipperd en te veel instanties

•

Vanaf 2010 spreken we van VTH-stelsel • Omgevingsdiensten voeren verplichte (basis)taken VTH-milieu uit namens provincie en gemeenten • Provincie en gemeenten voeren overige VTH-taken Omgevingsrecht tenzij dit wordt opgedragen aan OD • Dus in iedere regio is het anders afgesproken

VTH-STELSEL NADER BEKEKEN (2) •

•

Kantelpunt 2: Commissie van Aartsen concludeerde (2021) dat onvoldoende resultaat is bereikt: •

Milieu-incidenten bij Tata Steel en Chemelot, diverse onderzoeken

•

Er is sprake van grote milieuschade (5 miljard)

•

Nog veel fragmentatie en vrijblijvendheid

•

Omgevingsdiensten kunnen taak niet goed uitvoeren

•

Aanbevelingen gericht op versterken positie van omgevingsdiensten

Gevolg: Instelling van Interbestuurlijk Programma (IBP) ‘Versterking VTH-stelsel’

•

Vergroten omvang omgevingsdiensten

•

Versterken van capaciteit en kwaliteit

•

Andere financiering van omgevingsdiensten

•

Betere informatie-uitwisseling en kennisontwikkeling

•

Meer uniform beleid, programmering en uitvoering Robuustheid?

•

Centrale opgave: Robuuste omgevingsdiensten

Voldoende mensen, middelen en mogelijkheden voor daadkrachtige en gerichte uitvoering (in samenhang met maatschappelijke opgaven en complexiteit werkgebied)

WERKEN AAN ROBUUSTHEID Landelijke proces: afspraken

Is OD IJsselland robuust?

Regionaal proces: acties tot nu toe

•

•

•

Zelftoets

Nu (nog) niet zelfstandig robuust

OD was al bezig met Strategische Koers

•

Plan van aanpak indien niet

•

Essentie is ‘te beperkte omvang’ •

(volledig) robuust • •

Staatssecretaris onderzoekt

Plan van aanpak samen met

Andere eisen zijn te organiseren

betrokkenen van alle gemeenten

mits hiervoor ruimte

en provincie

wettelijke verankering • •

Twee jaar de tijd om robuust te worden (in 2026)

Plan van aanpak vastgesteld door Algemeen Bestuur (Q1 2024)

HOEZO TE KLEIN? WAAR ZIT HET PROBLEEM? 1. Maatschappelijke vraagstukken en opgaven en het werk worden steeds complexer en integraler 2. Omvang en complexiteit bedrijvigheid in werkgebied is groot (veel – complexe – bedrijven) en groter dan opdracht aan OD 3. OD IJsselland heeft relatief weinig VTH-capaciteit; minste van alle OD’s 4. Voor aantal taken is nooit expliciet middelen beschikbaar gesteld om deze uit te voeren (her controles, actualisaties) 5. De prestaties zijn in vergelijking tot opgaven werkgebied en andere OD’s relatief laag 6. OD heeft voert niet alle milieutaken uit voor alle deelnemers. Aantal alleen de wettelijk verplichte taken terwijl er convenant ligt om ook andere VTH- en Milieutaken in te brengen

OD IJSSELLAND VERGELEKEN Begroting 2023 in € mln

Fte voor Vergunningverlening

FTE voor Toezicht & Handhaving

Aantal complexe bedrijven

Aantal zeer complexe bedrijven

Totaal aantal bedrijven

Beschikbare FTE Verg.verl voor 1000 inr.

Beschikbare FTE T&H voor 1000 inr.

Achterhoek

€ 9,9

27

35

9.029

749

9.778

2,8

3,6

Veluwe*

€ 15,7

19

52

7.787

442

8.229

2,3

6,3

Zeeland

€ 11,9

34

60

8.043

404

8.447

4,0

7,1

IJmond

€ 13,4

8

60

7.651

285

7.936

1,0

7,6

IJsselland

€ 13,6

17

44

14.972

864

15.836

1,1

2,8

Twente

€ 13,9

21

42

14.446

829

15.275

1,4

2,7

Flevoland/Gooi

€ 14,9

49

52

9.945

639

10.584

4,6

4,9

Utrecht (RUD)

€ 16,6

50

50

4.900

504

5.404

9,3

9,3

Friesland

€ 17,5

35

53

2.704

936

3.640

9,6

14,6

Drenthe

€ 18,0

59

41

11.767

1.011

12.778

4,6

3,2

West-Holland

€ 19,0

15

51

7.360

197

7.557

2,0

6,7

Noord-Holland Noord

€ 22,1

18

40

12.294

316

12.610

1,4

3,2

Brabant Zuidoost

€ 25,3

54

55

14.142

1.847

15.989

3,4

3,4

Regio's

* Peiljaar 2024 agv fusie

WAT BETEKENT DIT? A. Te weinig ruimte voor kwalitatief goede taakuitvoering in samenhang met de omvang en complexiteit van het werkgebied en maatschappelijke opgaven B. Met huidige uitvoering nemen risico’s van veiligheid en hinder en vermindering milieukwaliteit komende jaren toe. C. OD IJsselland zit circa 20% onder landelijke eis (in geld en in mensen). Druk vanuit Rijk neemt toe om stappen te zetten. D. De druk op organisatie neemt toe: meer eisen, meer verwachtingen en tegelijk moeite met vinden en vasthouden kwalitatief goede medewerkers

WAT HEEFT ALGEMEEN BESTUUR BESLOTEN? 1. We werken al een tijd aan een robuuste dienst 2. Besef dat OD nog onvoldoende is toegerust 3. Doen wat maatschappelijk nodig is en wat landelijk wordt gevraagd. 4. Waarschijnlijk niet zonder financiële gevolgen, wetende wat het financiële

perspectief van gemeenten en provincie voor de komende jaren is. Omgevingsdienst IJsselland

5. De toekomstige ontwikkeling van OD IJsselland in 2024 bepalen 1. Zorgvuldig proces met alle bestuurlijke (w.o. colleges, raden/staten) en

•

omgevingsdienst met slimme allianties

ambtelijke betrokkenen 2. Bestuurlijk vertrekpunt is beschreven

Robuuste, zelfbewuste en zelfstandige

•

die verder werkt aan ingezette professionalisering en

•

dé uitvoeringsplek voor alle milieutaken in de regio is

Gezamenlijke opgave

17

WAT TE DOEN? •

Spoor 1: Verkennen van toekomstscenario’s om tot robuuste omvang te komen (definitieve

keuze eind 2024)

•

•

Schaal van OD IJsselland past bij de identiteit van het werkgebied

•

Inhoud centraal stellen

•

Zorgvuldigheid gaat voor snelheid (betrokkenheid en draagvlak)

•

Zelf aan stuur zitten

Spoor 2: Uitvoeren van benodigde stappen om tot robuuste organisatie te komen (2024 en 2025). Voorbeelden zijn: •

Meer aantrekkelijk worden om medewerkers te krijgen en te behouden

•

Financieel weerbaar en in control zijn

•

Structureel werken aan innovatie

•

Investeren in kennis en kunde

•

Meer samenwerken in regio

WELKE SCENARIO’S ZIJN ER? 1. Opwaarderen: Zelfstandig meer robuust door versterken van taken en uitvoering •

Aanpassen van capaciteit door komen tot IJssellandse norm / ambitie voor VTH-taken

•

Afspraken over inbrengen van meer taken bij de OD

•

Risico’s: weerstand bij deelnemers vanwege kosten en ‘eigendom taken’

2. Opschalen: Met een andere partij robuust worden door werkgebied te vergroten •

Verkennen van samenwerking/samengaan met andere OD’s

•

Hiermee geven we gehoor aan oproep van Staatssecretaris

•

Risico’s: er moeten wel andere partijen zijn die hiertoe bereid zijn, samen gaan kost ook geld, groter betekent niet automatisch robuuster, uitstel van discussie over capaciteit bestaand takenpakket

3. Accepteren: Zelf bepalen hoe en in welk tempo robuust te worden •

Eigen definitie wat en wanneer robuust

•

Wel nodig om op onderdelen te blijven investeren

•

Risico’s: conflict/discussie met I&W, kans dat eisen (wettelijk) worden verankerd, bestuurlijk verantwoordelijk voor maatschappelijke risico’s

GEZAMENLIJK PROCES Uitgangspunten •

Uitvoering in nauwe samenwerking met deelnemers (bestuurlijk en ambtelijk)

•

Uitkomsten traject bepalen of welk besluit door wie vereist is

•

Mijlpalen

•

•

Zomer 2024 tussentijdse beoordeling ontwikkelingsrichting

•

Eind 2024 besluit door Algemeen Bestuur over ontwikkelingsrichting OD

Planning gericht op Kadernota en begroting 2026

Betrokkenheid van raden/staten en colleges in proces •

Maatwerk: op verzoek van deelnemers en op initiatief van OD

•

Vormen: voortgangsbrief, informatie- en raadpleegsessies (individueel en/of gezamenlijk), zienswijze voorgenomen besluit AB

Ambtelijke samenwerking tussen gemeenten/provincie en OD •

Ambtelijke managers en opdrachtgevers rol in uitvoering van plan van aanpak

•

Consultatie via kring van secretarissen

TIJDSCHEMA BESTUUR OD Bestuur OD IJsselland

Planning

Onderwerp

Algemeen Bestuur

21 maart 2024

Vaststelling plan van aanpak

Dagelijks Bestuur

20 juni 2024

Tussentijdse beoordeling

Algemeen Bestuur

11 juli 2024

Tussentijdse beoordeling

Dagelijks Bestuur

12 september 2024

Voortgangsbriefing

Algemeen Bestuur

3 oktober 2024

Voortgangsbriefing

Heisessie Algemeen Bestuur

7 november 2024

Bespreken pre-keuzes ontwikkelingsrichting OD

Dagelijks Bestuur

28 november 2024

Eindadvies ontwikkelingsrichting OD

Algemeen Bestuur

19 december 2024

Vaststellen eindadvies ontwikkelingsrichting OD