2023-947 Beleid bij de tijd - Een evaluatie van het gemeentelijk sekswerkbeleid in Deventer

VNG, 2023.

27

5 Onderzoeksvragen, conclusies en aanbevelingen In opdracht van de Gemeente Deventer is een evaluatie uitgevoerd naar het huidige gemeentelijk sekswerkbeleid. De focus ligt op een eventuele (door)ontwikkeling van het beleid, met als doel de positie van de sekswerker te verbeteren en effectiever te handhaven op misstanden zoals mensenhandel. Concreet is de vraag wat de effecten zijn van het gemeentelijk sekswerkbeleid in de praktijk, vijftien jaar na de laatste evaluatie. De huidige evaluatie is uitgevoerd aan de hand van verschillende onderzoeksactiviteiten. Via een deskresearch is (inter)nationale literatuur geraadpleegd om inzicht te krijgen in het landelijk sekswerkbeleid. Ook zijn lokale beleidsstukken bekeken om het Deventer sekswerkbeleid en ontwikkelingen daarvan te kunnen duiden. Daarbij is ook gekeken naar de evaluatie uit 2007, diens aanbevelingen en de doorwerking daarvan. Om een meer compleet beeld te krijgen van het landelijke kader hebben we deelgenomen aan een Kennissessie Prostitutiebeleid.41 Op lokaal niveau is inzicht verkregen door het houden van interviews met vergunde seksondernemers, sekswerkers en leden van het Breed Prostitutie Overleg (BPO). De informatie uit deze gesprekken schetst een beeld van de uitwerking van het lokale sekswerkbeleid van de gemeente Deventer in de praktijk.

Op basis van deze onderzoeksactiviteiten beantwoorden we allereerst de onderzoeksvragen. Vervolgens wordt een conclusie gepresenteerd die antwoord geeft op de centrale vraagstelling: wat zijn de lokale effecten van het gemeentelijk sekswerkbeleid, ruim vijftien jaar na de laatste evaluatie? Ten derde en tevens als afsluiting volgen aanbevelingen voor het huidige Deventer sekswerkbeleid. Dit hoofdstuk dient eveneens als een leesvervangende samenvatting.

5.1 Antwoord op de onderzoeksvragen 1. Hoe ziet de (illegale) sekswerkbranche er in Deventer uit? In de praktijk zijn er meerdere vormen van sekswerk in Deventer. Op het moment zijn er zeven vergunde ondernemingen in de gemeente; één onderneming valt onder de categorie ‘seksbioscopen’, drie onder de categorie ‘raamprostitutie’ en drie onder de categorie ‘overig’. Ook is er sprake van thuiswerkenden in de stad. De genoemde categorieën zijn, met uitzondering van thuiswerkenden, vergund. Wat thuiswerkenden betreft is er onderscheid te maken tussen twee vormen; onvergund en legaal (zoals thuiswerk zonder adverteren) en illegaal (zoals thuiswerk met adverteren). Vooral laatstgenoemde vorm lijkt veelvoorkomend te zijn in Deventer, maar hier wordt nauwelijks op gehandhaafd. Ondanks dat alle geïnterviewden is gevraagd naar de illegale branche, blijkt dat er moeilijk

De Kennissessie Prostitutiebeleid, georganiseerd door het CCV, is bijgewoond door de onderzoekers van Bureau Beke op 23 maart 2023.

28

zicht op te krijgen is. De beelden rondom illegaal sekswerk - voor Deventer is dit (geadverteerd/overlast veroorzakend) thuiswerk, exploitatie van sekswerk door een derde vanuit een niet vergunde onderneming, hotelwerk en straatwerk - lijken heel diffuus.

2. Wat zijn ontwikkelingen met betrekking tot het gemeentelijk sekswerkbeleid? De gemeente geeft in een raadsmededeling aan enkele ontwikkelingen te zien vanaf 2007 tot 2022. Zo lijkt – evenals de landelijke trend – het aantal thuiswerkende sekswerkers in Deventer te zijn toegenomen. Meer lokaal worden verschillende actiepunten genoemd met betrekking tot het sekswerkbeleid. Zo wil de gemeente de problematiek omtrent mensenhandel zichtbaar maken en de aanpak mensenhandel intensiveren. Op het moment is er een regionale aanpak mensenhandel en een regionale Zorgcoördinator Mensenhandel. De regionale aanpak wordt op gemeentelijk niveau uitgevoerd. Ook is er een Aandachtsfunctionaris Mensenhandel binnen de gemeente Deventer. Aanvullend wil de gemeente de zelfstandigheid van de sekswerkers bevorderen met specifieke aandacht voor het gewone leven en het handhavingsbeleid herijken. Naast de genoemde actiepunten is niet bekend wat de specifieke ontwikkelingen zijn in het gemeentelijk sekswerkbeleid in de afgelopen vijftien jaar. Ook is onduidelijk op welke manier bovenstaande actiepunten tot op heden doorwerking hebben gehad. 3. Wat zijn de taken en rolverdeling van de samenwerkingspartners? De samenwerkingspartners bestaan uit de gemeente Deventer, de politie (specifiek Prostitutie Controle Team), GGD IJsselland, Stichting De Kern42 en het Leger des Heils.

De gemeente behandelt de vergunningsaanvragen met betrekking tot seksondernemingen. Met het gebruik van een BIBOB-procedure wordt getoetst of seksondernemers een vergunning mogen/kunnen krijgen voor het exploiteren van sekswerk. Waar de politie verantwoordelijk is voor de handhaving, zijn de GGD, het Leger des Heils en De Kern meer verantwoordelijk voor het welzijn van de sekswerkers. Alle partijen komen samen in het Breed Prostitutie Overleg waar op adresniveau casussen worden besproken. De politie controleert de vergunde ondernemingen eens per jaar. De hulpverlenende instanties komen vaker langs; hier zit wel verschil in het aantal bezoeken tussen de verschillende ondernemingen. De samenwerkingspartners uit het BPO lijken een verschillende interpretatie te hebben tussen wat tolerabel dan wel illegaal sekswerk is en wat niet. Hoewel de APV43 heldere definities geeft in het kader van de seksindustrie en duidelijk beschrijft wanneer al dan niet sprake is van illegaliteit, geven de verschillende stakeholders hier ieder een andere betekenis aan. Specifiek gaat het dan om thuiswerkende sekswerkers en straatsekswerk. De stakeholders lijken verschillende definities te hanteren met betrekking tot

Stichting De Kern biedt maatschappelijke dienstverlening, ondersteuning en begeleiding bij psychosociale, materiële en sociaaljuridische problematiek. Lokale wet- en regelgeving Deventer, 2022.

29

straatsekswerk. Sommigen zien dit als tippelen, anderen in de vorm van car dates. Wat betreft thuiswerkenden lijkt er meer verschil in meningen te zitten. Volgens sommigen is thuiswerk in de basis illegaal, anderen zien thuiswerk als illegaal mits er sprake is van adverteren of overlast voor de (leef)omgeving. Sommigen hebben een meer tolerante houding ten opzichte van thuiswerkende sekswerkers die adverteren. 4. Wat is de kwantiteit en kwaliteit van vergunde werkplekken? Hierbij wordt specifiek gekeken naar de verplichtingen ten aanzien van gezondheidszorg, welzijn, hygiëne en planologische regels. Voor zover wij zicht hebben, lijkt bij gesproken vergunde ondernemers geen sprake te zijn van afwijkingen op het gebied van de thema’s gezondheidzorg, welzijn, hygiëne en planologische regels. Alle ondernemers verbieden het gebruik van alcohol of drugs tijdens de werkzaamheden en controleren hier zelf op. Bij alle gesproken vergunde ondernemingen wordt een sekswerker onder invloed naar huis gestuurd; bij een enkele onderneming mag deze dan ook niet meer terugkomen. Er wordt voor een schone werkomgeving gezorgd en ondernemers lijken scherp te zijn op het uitvoeren van veilige seks dan wel seksuele handelingen. De GGD krijgt dan ook bij de meeste ondernemingen vrij toegang; met één onderneming lijkt wat minder goed contact te zijn.

Over het algemeen lijken de ondernemers oog te hebben voor het welzijn van de sekswerkers; bij de ene onderneming lijkt hier wel meer sprake van te zijn dan bij een ander. 5. Wat is de huidige positie van de sekswerker op het gebied van zelfbeschikking, (economische) zelfstandigheid en bescherming tegen geweld? In acht genomen dat we slechts met twee sekswerkers hebben kunnen spreken, hebben we toch een indruk kunnen krijgen over hun positie in deze branche. De coronaperiode lijkt een grote impact te hebben gehad op de positie van de sekswerkers. Meer concreet gaat het dan over economische zekerheid. Het krijgen van een uitkering was voor een sekswerker erg lastig, waardoor zij thuiswerk is gaan verlenen. Thuiswerken biedt volgens de sekswerker voornamelijk financiële voordelen; verdiensten zijn voor de sekswerker in plaats van een deel voor de ondernemer. Bovendien vindt een sekswerker een zekere mate van comfort in de anonimiteit die het thuiswerken biedt. 6. Wat zijn ontwikkelingen met betrekking tot het gemeentelijk handhavingsbeleid in de sekswerkbranche? Zoals gezegd wordt de seksindustrie in Deventer gehandhaafd door de politie. Er lijkt sprake te zijn van een mild sekswerkbeleid wanneer het gaat over de procesmatige aanvliegroute van vergunde seksondernemingen in het geval van signalen van overtreding (eerst waarschuwen, gedragsaanwijzing, dan eventuele sluiting).

De gemeente beschikt echter niet over een handhavingsstrategie en heeft ook geen concreet zicht op het ontwikkelen hiervan.

30

7. Wat zijn eventuele voorbereidingen met betrekking tot de nieuwe Wet regulering sekswerk? Het doel van de Wet regulering sekswerk is om meer zicht te krijgen op de industrie, met als doel misstanden te voorkomen of te verminderen. De kern van het voorstel ligt in een landelijke vergunningsplicht voor sekswerkers, waarbij de vergunning in een landelijk register wordt geregistreerd. Het is vooralsnog onbekend welke praktische gevolgen deze wet heeft voor de gemeente Deventer. Zowel de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) als leden van het BPO uiten hun zorgen over deze wet. De gemeente Deventer heeft ook nog geen voorbereidingen getroffen met betrekking tot de nieuwe wet. Onbekend is wanneer deze nieuwe wet in werking zal gaan treden. 8. Moet het huidige gemeentelijk sekswerkbeleid aangepast worden en zo ja, op welke manier? Deze vraag wordt beantwoord middels de aanbevelingen in paragraaf 5.3.

5.2 Conclusie Centraal in deze evaluatie staat de vraag wat de lokale effecten zijn van het gemeentelijk sekswerkbeleid, ruim vijftien jaar na de laatste evaluatie. Om antwoord te kunnen geven op deze vraag, is eerst de landelijke context van sekswerkbeleid geschetst. Er zijn op landelijk niveau drie vormen van sekswerkbeleid te onderscheiden. De eerste vorm is criminaliserend beleid. Deze vorm heeft meerdere doelen, waaronder het beperken ofwel uitbannen van de seksbranche, het beschermen van slachtoffers in de branche en de openbare orde en het veranderen van gendernormen. Dit doel wordt nagestreefd door sekswerkers, klanten en/of derden strafbaar te stellen. De tweede vorm is regulering, welke zich focust op het beschermen van de sekswerker en de openbare orde. De aard van het beleid zit in het opstellen van regels die vormgeven aan de seksbranche. De laatste vorm is decriminalisering. Dit beleid stelt voorop dat sekswerkers gelijk worden behandeld als werknemers binnen andere sectoren door geen speciale regelgeving op te stellen. Het doel hiervan is het waarborgen van de mensenrechten, het beschermen van sekswerkers tegen uitbuiting, het bevorderen van hun welzijn, gezondheid en veiligheid en tevens het beschermen van de volksgezondheid. De gemeente Deventer heeft in het lokale beleid gekozen voor een regulerende vorm.

Hierbij maken zij gebruik van een maximumstelsel en vestigingsbeleid die vorm geven aan de seksindustrie in Deventer. Middels een vergunningstelsel behouden zij het zicht op de exploitatie van sekswerk. Uit de gesprekken die we met de sekswerkers, seksondernemers en samenwerkingspartners (inclusief de gemeente Deventer zelf) voerden, blijkt dat het beleid tolerant is. Bovendien geven veel seksondernemers aan dat de gemeente behulpzaam is, bijvoorbeeld in het ondersteunen van het volgen van het beleid (het aanvragen van een vergunning). Er zijn signalen dat de gemeente een poging heeft ondernomen om hulp te bieden bij het aanvragen van een uitkering voor sekswerkers tijdens de coronapandemie, maar dit bleek wel erg lastig te zijn. Ook dit toont de welwillendheid van de gemeente om actief te participeren in het verbeteren van de positie van

31

de sekswerker. Niet alleen de gemeente, maar ook de andere samenwerkingspartners die betrokken zijn bij de uitvoering van het beleid lijken behulpzaam. Seksondernemers spreken veelal positief over de inzet van de GGD en het Leger des Heils. De bezoeken door het Prostitutie Controle Team worden ook als prettig ervaren, voornamelijk door het inzetten van ‘bekende gezichten’ waardoor er een vertrouwd contact is ontstaan. Uit deze evaluatie blijkt ook dat het zicht op de vergunde sector (met behulp van het vergunningstelsel) helder is. Er lijken geen misstanden voor te komen, controles worden opgevolgd en er is over het algemeen goed contact met de seksondernemers en sekswerkers, voornamelijk vanuit de hulpverlenende partijen. Meer complex blijkt de onvergunde sector, oftewel de kwestie van de thuiswerkende sekswerkers. Het blijkt, ook weer in dit onderzoek, dat er moeilijk zicht te krijgen is op deze vorm van sekswerk. Via advertentiesites ontstaat er wel een beeld van illegaal en onvergund sekswerk in Deventer, maar deze is naar verwachting niet volledig. Het doel om misstanden in de industrie te voorkomen en het welzijn van de sekswerker te verbeteren wordt bemoeilijkt door de wens vanuit de sekswerkers om in de anonimiteit te blijven. Wellicht weegt de veiligheid van een onderneming niet op tegen de (economische) zelfstandigheid en de anonimiteit van het thuiswerken.

Mogelijk zijn de doelstellingen van de gemeente conflicterend met elkaar. Het ene doel focust zich op het welzijn van de sekswerker, het andere doel op het bestrijden van criminaliteit. Het streven om misstanden in de branche te voorkomen middels meer regulerende instrumenten zorgt mogelijk juist voor stigmatisering van de branche, wat niet direct ten goede komt voor het welzijn van de sekswerker. Hetzelfde risico bestaat na de inwerkingtreding van de Wet regulering sekswerk; deze zorgt voor mogelijk stigmatiserende elementen voor de gemeente Deventer (bijvoorbeeld door verplichte registratie van de sekswerker).

5.3 Aanbevelingen voor het gemeentelijk beleid Uit het gevormde beleid in het jaar 2000 komt een duidelijke focus naar voren. De gemeente wil de positie van de sekswerkers versterken door meer in te zetten op zelfbeschikking, economische zelfstandigheid en bescherming. Bovendien wil de gemeente criminaliteit in de branche tegengaan door effectiever te handhaven op misstanden. Met deze doelen in het achterhoofd, wordt op basis van kennis opgedaan uit de verscheidene onderzoeksactiviteiten en bovenstaande conclusie de volgende aanbevelingen gedaan:

Van regulerend naar decriminaliserend en destigmatiserend beleid Hoewel bekend is dat een regulerende beleidsvorm ten doel stelt om zowel de sekswerker als de maatschappij te beschermen, is de aard van deze beleidsvorm gericht op het vormgeven van de industrie. Dit brengt een mogelijk risico met zich mee, namelijk dat er een zekere mate van stigmatiserende instrumenten worden ingezet om vorm te geven aan de lokale seksindustrie. Het effectiever handhaven op misstanden loopt eenzelfde risico, welke tegen de doelstelling met betrekking tot het welzijn van de sekswerker in gaat.

32

Naast de mogelijkheid dat de doelstellingen van de gemeente Deventer elkaar tegen kunnen werken, is er de kwestie van het slechte zicht op de onvergunde dan wel illegale sector. De huidige, regulerende instrumenten lijken geen effect te hebben op dit segment van de branche. De toename in het aantal thuiswerkenden geeft ons de indruk dat het Deventer vergunningstelsel en maximumstelsel niet meer afdoende zijn om de doelen van het huidig sekswerkbeleid te bewerkstellingen. Een vergunningstelsel heeft namelijk het doel om zicht te houden op de vergunde sector. Hoewel dit instrument in de Deventerse praktijk goed lijkt te werken voor deze sector, is deze minder van toepassing voor de (toename van de) meer flexibele vormen van sekswerk, specifiek de thuiswerkenden. Het zicht op de onvergunde of illegale sector blijft onduidelijk. Het andere regulerende instrument, namelijk het maximumstelsel, is gericht op het voorkomen van wildgroei van seksondernemingen in de gemeente. De huidige verschuiving naar meer thuiswerk doet ons afvragen of dit instrument haar doelen nog wel dient. Met het oog op een toename in thuiswerkenden en het gebrek aan zicht hierop, adviseren wij om een decriminaliserend beleid toe te passen in plaats van regulerend beleid. De kern van decriminaliserend beleid zit in het destigmatiseren van het beroep.

Deze vorm van beleid stelt dat sekswerkers niet alleen recht hebben op sociale zekerheidsvoorzieningen, maar ook op het gebied van arbeids-fiscaal- en bestuursrecht dezelfde rechten krijgen als elk ander beroep. Voor de vorming van dit type beleid zou gebruik gemaakt kunnen worden van een klankbordgroep. Voorbeelden zijn de gemeente Hilversum en Tilburg. Zij maken gebruik van een klankbordgroep bestaande uit (ex-)sekswerkers om feedback te geven op gemeentelijk gevormd beleid op basis van hun ervaring.

Zelfstandigheid van sekswerkers bevorderen Uit de gesprekken blijkt dat de gemeente meer kan betekenen op het gebied van zelfstandigheid van sekswerkers. Specifiek gaat het dan om het creëeren van een toekomstperspectief en economische zelfbeschikking. Sekswerkers komen momenteel nog veel financiële drempels tegen. De gemeente en ondernemers kunnen hier een meer actieve rol in spelen door kritisch te kijken naar de registratie van sekswerkers. Er lijkt bij de gesproken sekswerkers ook wens te zijn voor een locatie waar zij zelfstandig een kamer kunnen huren om hun beroep uit te oefenen. Hier kan vervolgens nog steeds een controle op worden uitgevoerd (door politie en hulpverlening) om misstanden te voorkomen en het welzijn van de sekswerker te waarborgen. In dat geval is er geen sprake van een (onveilige) thuissituatie of verkapte loondienst, maar worden wel de kaders voor een veilige werkomgeving gecreëerd waar sekswerkers zelfstandig aan het werk kunnen.

Gezondheidsbevordering van sekswerkers (continueren) Daarnaast wordt geadviseerd om de huidige hulpverleningsinstanties in te blijven zetten. Dit heeft betrekking op alle hulpverleningsinstaties die momenteel worden ingezet in de gemeente Deventer. In hetzelde kader wordt geadviseerd het uitstapprogramma in het beleid te blijven integreren, met een focus op zowel het uitstappen zelf als de begeleiding

33

erna. De gesproken sekswerkers leken niet op de hoogte te zijn van deze mogelijkheid. Wellicht kan de gemeente deze programma’s actiever presenteren. In het huidige beleid van de gemeente Deventer wordt in de APV veelal ingezet op zelfsturing van de sekswerker met betrekking tot gezondheid, hoewel deze sturing vooral bij de seksinrichtingen lijkt te liggen. Voorbeelden zijn het opleggen van gezondheidsverplichtingen bij de instellingen en het door dat zij, als ondernemer, toegang verlenen aan de GGD. Het beleid poogt de regie bij de sekswerker te leggen door op te roepen zelf naar de GGD te stappen tijdens inloopuren, voor een SOA-test of een vaccinatie. Ook de uitstapprogramma’s zijn zelf door de sekswerkers te benaderen. Wellicht zijn er meer mogelijkheden binnen het beleid om de regie direct bij de sekswerker te leggen en deze breder te plaatsen dan op het gebied van gezondheidsbevordering. Een voorbeeld hiervan is de eerdergenoemde economische zelfbeschikking.

Een nette(re) Bokkingshang Rondom de Bokkingshang lijkt sprake te zijn van achteruitgang van de uiterlijke kenmerken van de buurt. Verschillende ondernemers en sekswerkers geven aan hier last van te hebben. Zo missen de sekswerkers straatverlichting, zodat zij ’s avonds goed zicht hebben op welke klanten voor de deur staan. Op basis van de broken window-theorie44 kan beargumenteerd worden dat er minder kans is op (klein) crimineel gedrag als de omgeving er netjes uit ziet.

Aandacht voor nadere invulling van de Wet regulering sekswerk Eerder gaven we al aan dat het, gezien het belang van de sekswerkers, niet onze voorkeur heeft om in het kader van de nieuwe Wet regulering sekswerk een registratieplicht door te voeren. In de bredere context van het welzijn van de sekswerker betekent registratie dat de branche, en daarmee de sekswerker, kans op stigmatisering loopt. Tot op heden hebben we gemerkt dat nog onduidelijk is hoe gemeenten invulling moeten geven aan de nieuwe wet. Naar onze mening liggen daar wellicht juist kansen voor de gemeente Deventer om zelf invulling te geven aan een nieuwe beleidsvorm (zoals eerdergenoemd decriminaliserend beleid), rekening houdend met de kaders van de wet.

Suggesties voor handhavingsbeleid, indien gewenst Onderzoek toont aan dat 70 procent van de gemeenten de taak van toezicht en handhaving van de seksbranche zelf in handen heeft.45 De gemeente Deventer valt hier niet onder, maar laat deze taak, net zoals 17 procent van de Nederlandse gemeenten, door de politie uitvoeren. Bovendien geeft de gemeente Deventer aan het handhavingsbeleid te willen herijken. De vraag is dan voor wie het handhavingsbeleid wordt herijkt, aangezien de taak uit handen is gegeven aan de politie. Met het advies om decriminaliserend beleid Deze theorie stelt dat rommel of kapotte gebouwen in de omgeving aanleiding geven tot meer (klein) crimineel gedrag, omdat daardoor het gevoel ontstaat dat er geen controle is in deze omgeving. Bleekers & Van den Braak, 2021

34

toe te passen is het ook de vraag of handhaving überhaupt gewenst is. Als blijkt dat de gemeente, na het advies op basis van deze evaluatie, toch behoefte heeft aan het instellen van een meer concreet handhavingsbeleid, adviseren wij om de handhavingsfocus te leggen op de adverterende thuiswerkers. In het kader van decriminalisering zou toezicht en handhaving dan wellicht meer gericht kunnen zijn op gezondheid en welzijn van de sekswerker.

35

Literatuurlijst Aroney, E. (2021). Changing minds and changing laws: how New Zealand sex workers and their allies shaped decriminalization in New Zealand. Sexuality Research and Social Policy, 18. 952-967. Belasting. Hoe werkt dat in de relaxbranche? (z.d.). https://opting-in.info/sekswerkers/Info_Brochure_Belasting_25_feb_2008.pdf Bleeker, Y., Mulder, E., & Korf, W. (2022). De aard en effecten van prostitutiebeleid. Regioplan. https://repository.wodc.nl/bitstream/handle/20.500.12832/3147/3201de-aard-en-effecten-van-prostitutiebeleid-volledige-tekst.pdf?sequence=1&isAllowed=y Bleeker, Y., & Van den Braak, G. (2021). De Nederlandse seksbranche. Een onderzoek naar omvang en aard, beleid, toezicht en handhaving. Regioplan. https://repository.wodc.nl/bitstream/handle/20.500.12832/3146/3134-de-nederlandse-seksbranche-volledige-tekst.pdf?sequence=1&isAllowed=y Daalder, A. L. (2007). Prostitutie in Nederland na opheffing van het bordeelverbod. WODC. https://documentation.lastradainternational.org/ls docs/C__DOCUME~1_anita_ USTAWI~1_Temp_plugtmp-4_ob249_volledige_tekst_tcm44-59936.pdf De Wildt, R. (2020). Sekswerk ten tijde van corona. De impact van de lockdown op sekswerkers. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. https://repository.wodc.nl/bitstream /handle/20.500.12832/3100/JV202103-artikel6.pdf?sequence=8&isAllowed=y Degenhardt, T. & Lintzen, L. M. (2019).

Veränderungen und Auswirkungen durch das ProstSchG auf die Prostitutionsszene. NRW, Kober Dortmund, 26, 39 (5/2019). www.kober-do.de/2019/05/ 15/auswirkungen-des-prostituiertenschutzgesetzes-auf-die-prostitutionsszene-in-nrw/ Deventer. (2022, 3 december). Algemene plaatselijke verordening Deventer. Lokale weten regelgeving. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR665128/3 Eerste Kamer der Staten-Generaal (2023). Opheffing algemeen bordeelverbod. https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/25437_opheffing_algemeen Eerste Kamer der Staten-Generaal (2023). Wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche. https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32211_wet_regulering_prostitutie Gemeente Deventer (2000). Nota Prostitutiebeleid. Intern document. Gemeente Deventer (2007). Notitie Evaluatie Prostitutiebeleid. Intern document. Gemeente Deventer (2008). Nota Evaluatie BIBOB 2005-2008. https://archief.deventer.nl/besturen/bw-oud/notas/2008/78969-rs-evaluatie-bibob-2005-2008

36

Gemeente Deventer (2017). Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Deventer houdende regels omtrent algemene plaatselijke verordening .Algemene plaatselijke verordening Deventer. Gemeenteblad van Deventer 2017. https:// zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2017-231897.html Gemeente Deventer (2021). Nota Vragen ex art 46 Regulering sekswerk. https://www.deventer.nl/b-amp-w/stukken-van-b-amp-w/b-amp-w-notas-openbaar/2021/022021-002478-art46-vvd-ds-sekswerk.pdf Gemeente Deventer (2022). Kaders Sekswerk. Intern document. Gemeente Deventer (2022). Raadsmededeling ontwikkeling sekswerkbeleid. Intern document. Heuts, L., & Homburg, G. (2013). Overzicht en stand van zaken uitstapprogramma’s voor prostituees. Regioplan. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-259150.pdf J. Rottier. (2018). Decriminalization of Sex Work: The New Zealand Model. An Analysis of the Integrative Sex Industry Policy in New Zealand (Aotearoa). The Hague: Eleven International Publishers. Ministerie van Algemene Zaken (2023). Informatieblad: Wet gemeentelijk toezicht seksbedrijven (wgts). Brochure Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2023/01/02/informatieblad-wet-gemeentelijk-toezichtseksbedrijven-wgts Ministerie van Justitie en Veiligheid (2022, 7 juli). Kamerbrief met beleidsreactie onderzoeksrapport over Nederlandse seksbranche. Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/02/01/tk-beleidsreactie-onderzoeksrapport-regioplan-de-nederlandse-seksbranche Opting-in Erotiek (z.d.). https://opting-in.info/ Overheid.nl. (2023). Wetboek van Strafrecht – Artikel 250a. https://wetten.overheid.nl/BWBR0001854/2004-11-01/#BoekTweedeRijksoverheid (2022). Toelichting op de stand van zaken van het plan van aanpak verbeteren sociale en juridische positie sekswerkers. https://open.overheid.nl/repository/ronld10ab9512feb03ab7d06d067490d2e9ab96ae357/1/pdf/tk-bijlage-probleemanalyse-sociale-en-juridische-positie-sekswerk.pdf Rijnink, R., & Van Wijk, A. (2020). Ontwikkelingen in de prostitutiebranche. Bureau Beke. https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/8471357/1/RIS304626_Bijlage_7 Sekswerk en mensenrechten. (2023). Amnesty International. https://www.amnesty.nl/encyclopedie/sekswerk-en-mensenrechten#:~:text=Sekswerk%20is%20de%20uitwisseling%20van,en%20dit%20bijd raagt%20aan%20destigmatisering.

37

Sorgdrager, W., Bleeker, Y., Dettmeijer-Vermeulen, C., Parmanand, M., & Scali, M. (2019). Sekswerk in Utrecht. https://open.overheid.nl/documenten/ronl-69024f8ff865b b60ce2a93bee6eefa558b23f489/pdf Thiemann, I. K. (2020). Sex Work Regulation, Anti-trafficking Policy, and Their Effects on the Labour Rights of Sex Workers in German. International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, 36(2): 195–220. Tweede Kamer der Staten-Generaal (2021). Kamerstuk 35715 nr. 4. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35715-4.html Tweede Kamer der Staten-Generaal (2022). Evaluatie Wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche. https://open.overheid.nl/repository/ronl5e4454cdda14e9359acc37a69a2fde0aff487dce/1/pdf/tk-beleidsreactie-onderzoek-sekswerk-in-utrecht-commissie-sorgdrager.pdf Tweede Kamer der Staten-Generaal (2021). Wet regulering sekswerk. Wetsvoorstel. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/wetsvoorstellen/detail?cfg=wetsvoorsteldetails&qry=wetsvoorstel%3A35715 Van Wijk, A., Van Ham, T., Hardeman, M., & Bremmers, B. (2014). Prostitutie in Nederlandse gemeenten. Een onderzoek naar aard en omvang, beleid, toezicht en handhaving in 2014. Bureau Beke. Vereniging Exploitanten Relaxbedrijven (VER) (2019). Reactie VER inzake internetconsultatie Wrs. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/blg-965811.pdf VNG

(2023). Wetsvoorstel regulering sekswerk: gemeenten houden zorgen. https://vng.nl/nieuws/wetsvoorstel-regulering-sekswerk-gemeenten-houdenzorgen

Vermeulen, G., Fagardo, B., & Neelen, Y. (2018). Onderzoeksrapport. Verkennend onderzoek naar het online zoekgedrag naar informatie omtrent sekswerk en seksuele gezondheid door klanten van sekswerkers. Ghent University. https://lirias.kuleuven.be/retrieve/584470 Wet gemeentelijk toezicht seksbedrijven (2023). Overheid.nl. https://open.overheid.nl/documenten/ronl-3187d1cdbc8c8e1acc21bd8d293415da2fe91a12/pdf Wet regulering sekswerk. (z.d.). Raad van State. https://www.raadvanstate.nl /@121782/w16-20-0238-ii/#:~:text=Wanneer%20een%20minderjarige%20tegen%20betaling,artikel%20248b%20Wetboek%20van%20Strafrecht

38