2023-509 Vangnet 2022

Notitie vangnet 2022

Inleiding Op basis van de “Wet bundeling van uitkeringen inkomensvoorziening aan gemeenten” (BUIG) ontvangen gemeenten per kalenderjaar een budget voor de bekostiging van uitkeringen voor levensonderhoud. Hiermee worden uitkeringen op grond van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (voor levensonderhoud startende ondernemers) betaald. Daarnaast kan de gemeente dit budget inzetten voor de kosten van loonkostensubsidies. Als de gemeente hiervan overhoudt, is het overschot vrij besteedbaar. Gemeenten die tekorten hebben op hun inkomensdeel dienen dit in beginsel op te vangen met eigen middelen. Gemeenten met een tekort kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen voor een aanvullend budget. De actuele regeling hiervoor heet ‘vangnetuitkering’. De vangnetuitkering kent een getrapt eigen risico:  1e trede: een tekort tot 5% is volledig voor rekening van de gemeente;  2e trede: bij een tekort van 5% t/m 12,5% wordt de gemeente voor 50% gecompenseerd;  3e trede: voor het deel van het tekort boven de 12,5% wordt de gemeente volledig gecompenseerd.

1.1 Voorwaarden Om over 2022 in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering moet worden voldaan aan de volgende financiële en procedurele voorwaarden: a. over 2022 moet sprake zijn van een tekort dat meer bedraagt dan 7,5% van de definitief over dat jaar toegekende gebundelde uitkering als bedoeld in artikel 69 Participatiewet; b. over 2020, 2021 en 2022 moet sprake zijn van een gecumuleerd tekort dat meer bedraagt dan 7,5%, berekend over alleen de definitief over 2022 toegekende gebundelde uitkering als bedoeld in artikel 69 Participatiewet; c. het college moet in 2023 tijdig een verzoek indienen volgens het daartoe vastgestelde aanvraagformulier, zie daarvoor de aanvraagprocedure; d. bij het indienen van het verzoek moet het college verklaren dat het maatregelen heeft getroffen om tot tekortreductie te komen. Deze verklaring moet de instemming hebben van de gemeenteraad. Ook moet deze verklaring worden toegelicht, zoals gevraagd in het aanvraagformulier. e. bij een aanhoudend tekort – dit betekent dat uw gemeente over 2020 en/of 2021 een vangnetuitkering is verleend – moet het college verklaren dat (aanvullende) interne en externe maatregelen zijn getroffen om tot verdere tekortreductie te komen. De gemeente Deventer heeft eerder het vangnet aangevraagd van 2015-2019, maar niet over 2020 en 2021.

In 2020 was het tekort niet hoger dan de vangnet drempel en in 2021 was er sprake van een voordeel. Voor 2022 is het tekort 9,9%. Zie bijlage 1 voor de specificatie. Dat betekent dat voorwaarde e niet van toepassing is. De zogenaamde basisaanvraag is voldoende voor het vangnet in 2022. Op basis van alle voorwaarden en berekening bedraagt de vangnetuitkering voor Deventer over 2022: € 444.700 (bijlage 2).

Aanvalsplan BUIG In 2022 verkeerden we in de veronderstelling dat er geen sprake zou zijn van recht op het vangnet. Bij het nader voorlopig budget BUIG 2022 is dit nader toegelicht. Ondanks dat er geen recht leek te zijn, is wel een soortgelijke analyse uitgevoerd en zijn de verbeteracties verwerkt in het aanvalsplan BUIG (bijlage 2). Voor de volledigheid zijn de bevindingen uit de analyse hieronder opgesomd.

Het aanvalsplan BUIG wordt momenteel uitgevoerd.

Bestandsanalyse Volume ontwikkeling Onderstaande grafieken laat zien: de ontwikkeling van het volume in Deventer vanaf 1-1-2015 t/m 3112-2022 en de ontwikkeling van het volume in Deventer t.o.v. de landelijke ontwikkeling met 1-1-2015 als basis. Bij deze grafiek zien we dat het bijstandsvolume in Deventer hoger is dan het landelijk gemiddelde, maar dat het verloop van het volume sinds 2017 bijna in lijn is met de landelijke daling. Het totale volume in Deventer is echter nog wel te hoog.

Instroom vs Uitstroom De werkloosheid was in Nederland de afgelopen jaren historisch laag. Niet iedereen heeft hier goed van kunnen profiteren. Met name de mensen met een grotere afstand tot werk hebben niet de aansluiting gevonden met de huidige arbeidsmarkt. De mismatch op de arbeidsmarkt tussen de werkzoekenden en de openstaande vacatures is fors. In onderstaande grafiek staan de instroom en uitstroom uit uitkering weergegeven. Onderstaand figuur geeft het beeld tot en met 2022. In 2021 en 2022 stroomden meer mensen uit dan in de uitkering.

Bestandsontwikkeling Landelijk: “Eind december 2022 kregen 394 duizend mensen tot de AOW-leeftijd een algemene bijstandsuitkering. Dat zijn er 14 duizend minder dan een jaar eerder, een daling van ruim 3 procent. In 2021 daalde het aantal mensen met een bijstandsuitkering met bijna 5 procent ten opzichte van

een jaar eerder. Onder 27- tot 45-jarigen daalde het aantal bijstandsontvangers in 2022 relatief het meest, bij 45-plussers het minst. Dit blijkt uit nieuwe, voorlopige cijfers van het CBS”

Deventer:

In Deventer is het aantal jongeren tot 27 jaar gestegen met 8% in 2022, waar het landelijk juist 3,5% daalde. De groep 27-45 jaar is zowel in Deventer als gemiddeld in Nederland met 6% gedaald. De groep 45+ daalde landelijk met 1,5% gemiddeld en lokaal met 1,6% nagenoeg gelijk.

Het aandeel jongeren in de uitkering en de bestandsontwikkeling an sich wijken in Deventer nog altijd af tov het landelijke beeld (zie ook de figuur hier onder). De preventie en uitstroom zijn onderdeel van het aanvalsplan BUIG.

Gemiddelde uitkeringsduur

De gemiddelde uitkeringsduur neemt toe. Begin 2024 volgt een evaluatie van Inzet op Maat om te bezien of de gemiddelde uitkeringsduur van de nieuwe instroom sinds 2020 lager blijft dan de instroom van daarvoor.

Maatregelen Samenvatting Aanvalsplan: Voor mensen die al lang een bijstandsuitkering hebben, is vaak maatwerk en ruimte nodig om drempels weg te nemen. Dat vraagt dan ook regelruimte voor de uitvoering waarin we comfort en ruimte moeten geven. We gaan ook kansrijke jongeren/schoolverlaters, waarvan er nu nog te veel langdurig in een uitkering terecht komen, nadrukkelijker actief begeleiden naar werk. Deze opgaves zijn ook vertaald in het aanvalsplan. Het Innovatiefonds arbeidsmarkt toeleiding wordt hiervoor mede ingezet. De centrale doelstelling van het aanvalsplan is een duurzame verlaging van het aantal uitkeringsgerechtigden (uitkeringsdossiers Participatiewet) in Deventer, binnen de inhoudelijke kaders die daarvoor gelden (zoals het coalitieakkoord en het beleidskader Inzet op maat). De inspanningen zoals beschreven in dit Aanvalsplan dragen eraan bij dat er alleen inwoners in de uitkering zitten die daadwerkelijk dit vangnet nodig hebben en dat de mensen die kunnen werken aan het werk zijn of

worden begeleid richting werk. Men is actief in de samenleving. De inwoners weten wat de gevolgen zijn van bewuste fraude en hierop wordt consequent gehandhaafd binnen de ethische en juridische grenzen die daarvoor gelden. De verwachting is dat door deze inspanningen het aantal uitkeringen met 300 afneemt. Doorkijk 2023 Voor 2023 is het verwachte tekort op basis van de huidige cijfers ongeveer 7,5%, net wel net geen vangnet. Op 1 mei is echter de tussenvoorziening in Schalkhaar in gebruik genomen. De groep statushouders zal met terugwerkende kracht per 1 mei de uitkering ontvangen. Dit heeft ongetwijfeld invloed op de uitkomst van de BUIG in 2023. Na de zomer zal het traject voor de nieuwe vangnetaanvraag 2023 opgestart worden.