2023-441 Raadsvoorstel Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

RAADSVOORSTEL Onderwerp Portefeuillehouder Voorstelnummer Datum B en W besluit Team

: : : : :

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed Wethouder De Geest, 2023-441 23-05-2023 DEV-IBL

Inleiding Verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed is niet vrijblijvend. De uitdaging om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen is vertaald in de Klimaatwet. Hoofddoel voor de gebouwde omgeving is het bereiken van 95% CO2 reductie in Nederland in 2050 ten opzichte van 1990 en als tussendoel streven naar minstens 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990. In het Klimaatakkoord is ook bepaald dat de 12 grote gebouweigenaren - waaronder gemeenten - via vierjaarlijkse routekaarten op portefeuilleniveau, duurzame meerjaren onderhoudsplanningen en/of meerjarige vastgoed verduurzamingsplannen in beeld brengen, welke maatregelen zij al hebben getroffen en hoe zij toewerken naar het streefdoel voor 2030 en een CO2-arme vastgoedportefeuille in 2050. In 2020 heeft de raad de Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Deventer vastgesteld. Deze startnotitie schetst een beeld van de integrale samenhang en omvang van de verduurzamingsopgave. Het streven naar een energieneutrale vastgoedportefeuille is een langdurige, complexe en financieel omvangrijke opgave. Op 21 december 2022 heeft de raad de Kadernota Vastgoed 2022 vastgesteld. Daarin is opgenomen dat wij de duurzaamheidsambities uit het bestuursakkoord vertalen in een actuele portefeuillestrategie en investeringsprogramma. Daar wordt met dit voorstel invulling aangegeven.

De portefeuillestrategie geeft op strategisch, tactisch en uitvoeringsniveau weer hoe we toewerken naar verduurzaming van onze maatschappelijke vastgoedportefeuille. Het investeringsprogramma geeft een beeld van de financiële opgave, waaruit naar voren komt dat aanvullende middelen noodzakelijk zijn om de doelstellingen uit de klimaatwet te realiseren.

Raadsvoorstel 1. De portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed vast te stellen 2. Het investeringsprogramma verduurzaming vastgoed vast te stellen, behalve de dekking van de financiële consequenties 3. De dekking van de financiële consequenties mee te nemen bij de besluitvorming voorjaarsnota 2023 4. Van de gereserveerde middelen in de begroting 2023 structureel €75.000 in te zetten voor energiemanagement 5. Een voorbereidingskrediet van €200.000 beschikbaar te stellen voor de verduurzaming van de geprioriteerde gebouwen en dit te dekken uit de gereserveerde middelen in de begroting 2023 6. Een reserve verduurzaming vastgoed in te stellen

Kern raadsvoorstel Met de portefeuillestrategie en het investeringsprogramma is er een kader om op een programmatische wijze sturing te geven aan de verduurzaming van ons maatschappelijke vastgoed.

Beoogd resultaat Met de portefeuillestrategie is er een kader om op een programmatische wijze sturing te geven aan de verduurzaming van ons maatschappelijke vastgoed. Hiermee kunnen wij verantwoorde keuzes maken waarbij wij zoeken naar een optimale balans tussen financieel en maatschappelijk rendement. Dit draagt bij aan de

voorbeeldfunctie die wij willen innemen in de verduurzamingsopgave. Met het investeringsprogramma is in beeld welke middelen nodig zijn om in 2030 minstens 55% CO2 reductie te realiseren ten opzichte van 1990 en daarmee op koers te liggen naar een nagenoeg energieneutrale (95% reductie) vastgoedportefeuille in 2050. Ondanks dat een aanzienlijk deel van de investering onrendabel is, conformeren wij ons hiermee aan de klimaatwetdoelstellingen en nemen onze verantwoordelijkheid. Hiermee staan wij sterker richting andere partijen om dat ook te doen om zo een nog hoger maatschappelijk rendement te realiseren.

Kader * Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Deventer (18 november 2020) * Kadernota Vastgoed 2022 (21 december 2022) * Bestuursakkoord 2022 - 2026 * Energieplan Deventer (1 juli 2020) * Raadsmededeling Actualiseren energieplan Deventer en voortgang Energieplan Deventer 2020 * Raadsmededeling portefeuillestrategie en investeringsprogramma verduurzaming vastgoed (18 mei 2021) * Deventer Klimaatadaptatieprogramma 2021 * Raadsmededeling Natuurinclusief bouwen (22 oktober 2019) * Motie Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (13 november 2019) * Raadsmededeling Presentatie aan raad ter nadere duiding van de motie 6.1 van 13 november 2019

Argumenten ten behoeve van de raad Argumenten voor: De belangrijkste uitgangspunten en kaders die hiermee worden vastgelegd zijn: * De focus in sturing op de duurzaamheidsdoelstelling ligt op CO2 reductie, conform de klimaatwet. Die gaat uit van minstens 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990 en 95% CO2 reductie in 2050. * Naast energiebesparing geven wij ook richting aan onze ambities met betrekking tot het duurzaamheidsmaatregelen op het gebied van klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit, circulariteit, klimaatpositief en biobased bouwen. * Met de huidige bouwwetgeving realiseren wij de doelstelling 2050 energieneutraal niet. Voor nieuwbouw hanteren wij daarom de ENG als norm in plaats van het bouwbesluit BENG; met een relatief beperkte meer investering kan een goede verduurzamingsslag gerealiseerd worden. Voor duurzame (grootschalige) renovatie proberen wij zoveel mogelijk ENG na te streven, waarbij wij afwegingen maken op basis van kosteneffectiviteit. * De verduurzaming van het maatschappelijke vastgoed wordt met de portefeuillestrategie programmatisch aangepakt, om de doelstellingen van 2030 en 2050 meest optimaal te kunnen realiseren. Op basis van verschillende indicatoren (zoals kosteneffectiviteit, zichtbaarheid in relatie tot voorbeeldfunctie, energiereductie na verduurzaming, bijdrage in doelstelling CO2 reductie) kan gestuurd worden.

* Omdat in het investeringsprogramma naast componentsgewijze verduurzaming ook rekening wordt gehouden met duurzame renovatie en vervangende nieuwbouw na 2030 is de scope van de portefeuillestrategie 2050. * Met de ambitie van 2050 energieneutraal kunnen wij op een kosteneffectieve wijze werken aan de verduurzaming van onze vastgoedportefeuille met een totale investering van 104 miljoen bruto. Voor de doelstelling 2030 minstens 55% CO2 reductie is een bruto investering van 69,5 miljoen nodig. Dat komt omdat wij op deze manier op logische momenten kunnen investeren en naar verwachting slechts beperkt desinvesteringen hoeven te doen. * Het investeringsprogramma gaat uit van het huidige areaal aan kernbezit. Bij het vaststellen van het investeringsprogramma is enerzijds de toekomstige

uitbreidingsopgave bij nieuwbouw en renovatie en anderzijds het af te stoten vastgoed niet volledig in beeld. Daarvoor zijn uitgewerkte integrale huisvestingsplannen per gebouw en/ of deelportefeuilles noodzakelijk. Een voorbeeld is het IHP onderwijs. Daarom is uitgegaan van de huidige areaal aan vierkante meters en is op basis van huidige inzichten de verduurzamingsstrategie per gebouw bepaald. Aandachtspunt is dat wanneer bij nieuwbouw het gebouwoppervlak toeneemt, ook de investering verduurzaming toeneemt. * In het investeringsprogramma zijn de méérkosten voor verduurzaming opgenomen. De feitelijke investering nieuwbouw en renovatie vraagt om andere dekking. In de portefeuillestrategie is hiertoe een financiële beleidslijn opgenomen. * Van de totale energiebesparing gaan wij 90% inzetten als dekking voor de investering. 10% blijft voor de gebruiker als incentive om samen met de gemeente de verduurzamingsopgave op te pakken. Argumenten tegen * Met het vaststellen van de portefeuillestrategie geven wij aan minimaal te willen voldoen aan de klimaatwet doelstellingen. Dat heeft financiële consequenties waarvoor op dit moment nog geen dekking binnen de bestaande begroting is. Dat legt een beslag en verplichting op financiële middelen in de komende jaren. * In het investeringsprogramma is op basis van het huidige areaal aan vastgoed en de huidige inzichten een raming gemaakt.

Tegelijkertijd is veel nog onzeker (prijsontwikkeling, technologische ontwikkeling) en afhankelijk van nog te maken keuzes (hoeveel areaal, strategie: o.a. nieuwbouw/ renovatie) in de toekomst. Dit kan kostenverhogend werken.

Betrokken partijen en participatie Externe partners (zoals huurders) zijn in deze fase nog niet geconsulteerd, maar zullen worden betrokken in de volgende fase van uitvoering.

Financiële consequenties Het investeringsprogramma 2023-2030 laat het volgende beeld zien. Doelstelling volgens de klimaatwet en uitwerking in de sectorale routekaart gemeentelijk maatschappelijk vastgoed is om in 2050 nagenoeg energieneutraal te zijn. Om deze doelstelling te realiseren moet jaarlijks de CO2 uitstoot met 5,2% teruggedrongen worden tot 2030 en daarna 2% per jaar tot 2050. Tot en met 2030 gaat het om 36% reductie ten opzichte van 2023. Om het totale gemeentelijke kernbezit (incl. onderwijshuisvesting en sportbedrijf) van de gemeente Deventer dat verwarmd wordt (ruim 153 panden) in 2050 energieneutraal te krijgen is een investering van ongeveer 128 miljoen bruto noodzakelijk. Met de huidige lopende projecten realiseren wij voor 2030 een CO2 reductie van ca 14% ten opzichte van de doelstelling van 36% 2023. Dat betekent dat aanvullende investeringen nodig zijn. De grootste opgave ligt in de periode 2023 tot en met 2030. Om de doelstelling 2030 te realiseren is een investering van bruto 69,5 miljoen bruto nodig. Dat is netto 48,3 miljoen, omdat een deel van de investering gedekt kan worden uit het budget planmatig onderhoud en deels uit de energiebesparing door afspraken te maken met huurders. Ongeveer 70% van de bruto investering is dus onrendabel.

De feitelijke dekking voor de financiële consequenties gebeurd via afzonderlijke besluiten, zoals bijvoorbeeld de voorjaarsnota en de reguliere P&C cyclus. Per jaar is een investering van ruim 6 miljoen netto nodig, dat leidt tot een kapitaallast van € 370.000 in 2024 dat oploopt tot 3,2 miljoen in 2031. Daarnaast zullen structureel middelen (€100.000) nodig zijn voor energiemanagement (monitoring, coaching van energieverbruik van de gebruikers, het inregelen van de installaties en projectleiding). In het investeringsprogramma zijn de investeringen en de dekkingsbehoefte in

meerjarig perspectief weergegeven. In het investeringsprogramma is een jaarlijks gemiddelde aangehouden. Aandachtspunt is het investeringsritme; wanneer het een logisch moment blijkt een groot pand al in de eerste jaren (bijv. 2024) te verduurzamen, zal de investeringsbehoefte en dus de noodzakelijke financiële middelen naar voren schuiven. En vice versa. Dergelijke bijstellingen maken onderdeel uit van de portefeuillestrategie. De klimaatwetdoelstellingen zijn gericht op energiebesparingen en CO2 reductie. Maar verduurzaming is meer. Zo gaat het ook over te nemen maatregelen met betrekking tot klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en circulariteit. De portefeuillestrategie geeft aan hoe wij hiermee omgaan. In het investeringsprogramma is een inschatting gemaakt wat dit financieel betekent; 16,7 miljoen tot en met 2030. In 2021 is het eerste investeringsprogramma opgesteld, maar niet vastgesteld. Op dat moment was de verwachting dat gezien de omvangrijke investeringsopgave het rijk middelen beschikbaar zou stellen. In 2022 heeft het rijk de Dumava subsidieregeling opengesteld, dat voor de gemeente Deventer tot een rijksbijdrage van € 25.000 heeft geleid. In 2023 wordt een volgende tranche van deze regeling opengesteld. Gezien het totaal beschikbare subsidiebudget in relatie tot de inschrijving is de verwachting dat de rijksbijdrage marginaal zal zijn.

Aanvullende middelen zullen dus nodig zijn. De financiële consequenties worden meegenomen in de besluitvorming voorjaarsnota 2023. In het bestuursakkoord zijn middelen gereserveerd, opgenomen in de begroting 2023. Voorstel is deze middelen in te zetten voor de componentsgewijze verduurzaming van de geprioriteerde panden op basis van het meerjarenonderhoudsprogramma. We hebben namelijk verschillende panden waar komende jaren vervangingen noodzakelijk zijn. Dit zijn Andriessenplein, Smyrnastraat, De Waag (geprioriteerd in het bestuursakkoord), Bergkerk, Brinkpoortstraat, Lange Zandstraat, Maatmansweg (Ulebelt), Klooster, Mr de Boerlaan en van Blankenheimstraat. In het investeringsprogramma is voor deze gebouwen een investering van 18,4 mln netto geraamd om deze energieneutraal te maken. Op basis van de beschikbare middelen is een investeringsbedrag van 4,5 miljoen netto beschikbaar. Dat betekent dat deze gebouwen niet volledig energieneutraal gemaakt kunnen worden en in de toekomst aanvullende maatregelen nodig zullen zijn. Dat past bij de strategie componentsgewijs verduurzamen. Uitgangspunt is dat wij verduurzamen zoveel mogelijk combineren op logische momenten. Dat kan betekenen dat verduurzaming plaats vindt in combinatie met andere maatregelen (uitbreiding, vernieuwing, verbetering etc).

Keuzes daarin zijn afhankelijk van verschillende factoren, zoals keuzes vanuit de beleidsprogramma's. Daarom is het voorstel om een voorbereidingskrediet van €200.000 beschikbaar te stellen om dit uit te werken en via de P&C cyclus de middelen voor de uitvoeringsmaatregelen beschikbaar te stellen. Daarnaast is het voorstel om nu structureel € 75.000 beschikbaar te stellen voor energiemanagement. Ook is het voorstel een reserve verduurzaming vastgoed in te stellen. Doel van deze reserve is middelen beschikbaar te houden voor de verduurzaming van ons vastgoed. In deze reserve worden de volgende middelen gestort: middelen die eenmalig ter beschikking worden gesteld, subsidies verduurzaming, vrijval structurele middelen die niet zijn ingezet, 90% van de energiebesparing middels verhoging huur. Verduurzamingsmaatregelen die niet als investeringen worden gezien en dus niet worden geactiveerd worden geput uit deze reserve.

Betrokkenheid raad Met de portefeuillestrategie heeft de raad de kaders voor de verduurzaming bepaald. De dekking voor de financiële consequenties van het investeringsprogramma worden betrokken bij de besluitvorming voorjaarsnota 2023. In het raadsvoorstel is uitgegaan van de beschikbare middelen in de begroting

2023 en op welke wijze deze in te zetten. Uit het investeringsprogramma blijkt dat aanvullende middelen noodzakelijk zijn om de doelstellingen uit de klimaatwet te realiseren. Op het moment dat aanvullende middelen zijn gereserveerd in de begroting zal de raad op verschillende manieren betrokken worden bij het vrijgeven van middelen. Bij de componentsgewijze verduurzaming en duurzame renovatie, gekoppeld aan groot onderhoud dat gedekt kan worden binnen de gereserveerde middelen zal dit via de reguliere P&C cyclus zijn. Wanneer verduurzaming gekoppeld wordt aan nieuwbouw en renovatie en aanvullend krediet nodig is, zal dit via afzonderlijke projectbesluitvorming gaan. Daarnaast zal het investeringsprogramma periodiek bijgesteld worden op basis van nieuwe inzichten, bijvoorbeeld als gevolg van actuele Integrale Huisvestings Plannen, actuele MJOP's en/of duurzame MJOP's, wetgeving, technologische ontwikkelingen. Ook zal de energieprestatie van gebouwen voor en na verduurzaming gemonitord worden om de voortgang in het realiseren van de portefeuille doelstellingen te volgen en bij te sturen. Bijstellingen worden ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris, de burgemeester,

M.A. Kossen

R.C. König