2023-441 Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

Portefeuillestrategie Verduurzaming Vastgoed

In 2020 heeft de raad de Routekaart

1. Inleiding

Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Deventer vastgesteld. Deze startnotitie schetst een beeld van de integrale samenhang en

Verduurzaming van het gemeentelijke

omvang van de verduurzamingsopgave. Het

vastgoed is niet vrijblijvend. De uitdaging om

streven naar een energieneutrale

de uitstoot van broeikasgassen terug te

vastgoedportefeuille is een langdurige,

brengen is vertaald in de Klimaatwet.

complexe en financieel omvangrijke opgave.

Hoofddoel voor de gebouwde omgeving is het bereiken van 95% CO2 reductie in Nederland

Op 21 december 2022 heeft de raad de

in 2050 ten opzichte van 1990 en als

Kadernota Vastgoed 2022 vastgesteld. Daarin

tussendoel streven naar minstens 55% CO2

is opgenomen dat wij de

reductie in 2030 ten opzichte van 1990.

duurzaamheidsambities uit het bestuursakkoord vertalen in een actuele

In het Klimaatakkoord is ook bepaald dat de 12

portefeuillestrategie en

grote gebouweigenaren - waaronder

investeringsprogramma.

gemeenten - via vierjaarlijkse routekaarten op portefeuilleniveau, duurzame meerjaren

De portefeuillestrategie geeft op strategisch,

onderhoudsplanningen en/of meerjarige

tactisch en uitvoeringsniveau weer hoe we

vastgoed verduurzamingsplannen in beeld

toewerken naar verduurzaming van onze

brengen, welke maatregelen zij al hebben

maatschappelijke vastgoedportefeuille. Het

getroffen en hoe zij toewerken naar het

investeringsprogramma geeft een beeld van

streefdoel voor 2030 en een CO2-arme

de financiële opgave, waaruit naar voren komt

vastgoedportefeuille in 2050.

dat aanvullende middelen noodzakelijk zijn om de doelstellingen uit de klimaatwet te realiseren.

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

2

2. Uitgangspunten voor de verduurzaming Doelstelling Wij hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om de verduurzaming van ons eigen vastgoed. Daarom koersen wij met de verduurzaming van ons eigen maatschappelijke vastgoed op de vastgestelde doelstellingen uit de Klimaatwet: minstens 55% CO2 reductie in 2030 en 95% CO2 reductie in 2050 ten opzichte van 1990. Dat betekent een reductie van 36% ten opzichte van 2023. Om die doelstelling te realiseren zullen wij tot en met 2030 jaarlijks 5,2% CO2 reductie moeten realiseren. Daarna tot en met 2050 is jaarlijks 2% reductie nodig. De ambities uit het Bestuursakkoord 2022 – 2026 vertalen wij in de volgende uitgangspunten.

Nieuw te bouwen gebouwen bouwen wij

laten voldoen zijn hoger dan bij nieuwbouw.

conform ENG

Dat betekent dat het soms meer

Vanaf 1 januari 2021 moeten

kosteneffectief kan zijn om niet volledig ENG

vergunningaanvragen voor nieuwbouw

te accepteren en verduurzamingsmiddelen

voldoen aan de eisen van Bijna Energie

elders binnen de gemeentelijke

Neutrale Gebouwen (BENG). BENG is al een

vastgoedportefeuille in te zetten.

goede stap, maar om op termijn te voldoen aan de klimaatwet doelstellingen niet

De focus ligt op sturing op CO2-reductie

voldoende. Het hanteren van BENG voor

De investeringsopgave om met name aan de

nieuwbouw zou betekenen dat wij vóór 2050

2030 doelstelling te voldoen is fors. Dat

aanvullende verduurzamingsmaatregelen

betekent dat wij de middelen en capaciteit

moeten nemen. Afhankelijk van de specifieke

gericht moeten gaan inzetten. Dat doen wij

gebouwkenmerken is het duurzaam renoveren

door te focussen op gebouwen waar het

van een bestaand gebouw om de stap van

energieverbruik het hoogst is en de grootste

BENG naar ENG te maken een factor 6 tot 12

CO2 reductie per geïnvesteerde euro

duurder dan dezelfde stap voor een nieuw te

gerealiseerd kan worden. Bij CO2 reductie ligt

gebouwen gebouw. Daarom bouwen wij nieuw

in het investeringsprogramma de focus op

te bouwen gebouwen conform ENG eisen.

reductie als gevolg van energiebesparing. Maar we kijken ook naar CO2 reductie als

Te renoveren gebouwen gaan wij zoveel

gevolg van materiaalkeuze gedurende het

mogelijk conform ENG bouwen

bouwproces. In de selectie van marktpartijen

Op basis van de portefeuillestrategie kan

zoeken wij partijen die hierin

bepaald worden dat nieuwbouw geen optie is,

verantwoordelijkheid nemen.

maar dat wij bestaande gebouwen duurzaam gaan renoveren. De benodigde investering om bestaande gebouwen aan de ENG eisen te

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

3

Bij renovatie en nieuwbouw handelen we

We renoveren en vernieuwen onze gebouwen

Natuurinclusief bouwen is bij renovatie en

klimaatadaptief

circulair

nieuwbouw het uitgangspunt

In het Deventer Klimaatadaptatieprogramma is

In het Nationaal Programma Circulaire

Bij renovatie en nieuwbouw streven wij ernaar

opgenomen dat wij naast maatregelen om het

Economie 2023 – 2030 stelt het Rijk dat

om natuur op een volwaardige manier in te

energieverbruik te verminderen ook zoveel

Nederland in 2030 50% en in 2050 100%

brengen. We streven ernaar dat de nieuwe

mogelijk klimaatadaptieve maatregelen

circulair moet zijn. Door als afnemer circulaire

situatie beter is dan de oude wat betreft

uitvoeren. Wij doen dit voor gebouwen die wij

materialen (hergebruik) in te kopen stimuleren

biodiversiteit. Mogelijke maatregelen zijn onder

gaan renoveren en nieuw te bouwen

en ondersteunen we als gemeente de

andere groene daken, schuil- en

gebouwen. Om wateroverlast en droogte te

ontwikkeling van circulaire economie en geven

nestgelegenheden voor inheemse dieren en

voorkomen gaan wij het regenwater zoveel

we het goede voorbeeld. We hanteren daarbij

het gebruik van beplanting die kan bijdragen

mogelijk afkoppelen en infiltreren. Om

de volgende principes: we hergebruiken

aan verbetering van de biodiversiteit. Omdat

hittestress te voorkomen nemen wij

materiaal dat beschikbaar is, we gebruiken

ieder gebouw en project uniek is, passen wij bij

maatregelen om te voorkomen dat teveel

minder materiaal met een zo lang mogelijke

renovatie maatwerk toe en zoeken wij bij

warmte een gebouw binnenkomt. De maximale

levensduur en we doen dat demontabel. Op

nieuwbouw de maximale mogelijkheden.

eisen voor nieuwbouw passen wij niet één op

deze manier renoveren en vernieuwen wij

Hierbij maken wij de afweging of de kosten

één toe op renovatie, omdat bij bestaande

onze gebouwen, zonder natuurlijke

opwegen tegen het gewenste effect.

gebouwen de oriëntatie, gevels, grootte van de

hulpbronnen onnodig uit te putten, de

ramen en overstekken al vast staan. Daarom

leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan

Klimaatpositieve en biobased oplossingen

hanteren wij bij renovatie een lager

te tasten. Wij doen dit op een wijze die ook

nemen we optioneel mee

ambitieniveau en maken gebouwspecifieke

economisch verantwoord is. Voor nieuwbouw

In de bouw zijn technologische en duurzame

afwegingen vanuit kosteneffectiviteit. Dat is

zoeken wij de maximale mogelijkheden, voor

oplossingen voortdurend in ontwikkeling. Waar

maatwerk.

renovatie is het vaker maatwerk.

traditionele bouwmaterialen zoals cement, staal en beton een grote milieubelasting hebben (CO2 uitstoot), zijn biobased materialen gemaakt van grondstoffen uit de levende natuur. Dit zijn materialen waarin CO2

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

4

langdurig kan worden opgeslagen en daarmee

Er zijn landelijk verschillende normen,

wettelijk verplichte maatregelen uit te voeren.

zelfs een klimaatpositief kunnen effect hebben.

principes en methoden die we als voorbeeld

Indien vrijstelling niet mogelijk blijkt te zijn,

Toepassing van biobased materiaal is steeds

kunnen nemen om de duurzaamheid van een

voeren wij dit uit.

meer gangbaar. Wij nemen bij nieuwbouw en

gebouw te beoordelen. Voorbeelden zijn

renovatie deze maatregelen optioneel mee,

BREEAM, Milieu Prestatie Gebouwen (MPG),

Wij verduurzamen op ‘logische momenten’

daar waar het opportuun is en wij kansen zien.

GreenCalc en de Gemeentelijke Praktijk

Een logisch moment voor de verduurzaming

Zo hebben wij al bij de renovatie van de

Richtlijn (GPR). Via de uitvoeringsprojecten

kan ontstaan vanuit een onderhoudsopgave,

Polstraat 8-10 vlas in plaats van glaswol

gaan wij hier ervaring mee op doen en onze

huisvestingswens vanuit de huurder en/of

isolatie toegepast.

duurzaamheidsambities concretiseren.

programma, nieuwbouw, ontwikkelingen vanuit het energieplan of wijkuitvoeringsplannen. Wij

In onderstaande tabel hebben wij de

Wij verduurzamen alleen het kernbezit

sluiten zoveel mogelijk aan op deze

duurzaamheidsambities samengevat.

In de Kadernota Vastgoed hebben wij bepaald

momenten. Om de doelstelling 2030 te halen

dat wij vastgoed in bezit hebben en houden

kan het soms nodig zijn hiervan af te wijken,

om gemeentelijke doelstellingen te realiseren.

door bijvoorbeeld onderhoud dat over een

Dat noemen wij het kernbezit. Alleen het

aantal jaren is verspreid gebundeld uit te

kernbezit gaan wij verduurzamen, omdat wij

voeren.

Tabel 1 Samenvatting ambities verduurzaming

dat vastgoed langjarig in bezit hebben. De

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

focus ligt op maatschappelijke huurders. Het

Wij zetten 90% van de energiebesparing in als

niet-kernbezit maakt veelal onderdeel uit van

dekking

een gebiedsontwikkelingsproject

Voor het merendeel van het maatschappelijke

(gemeentelijke grondexploitatie) en gaan wij

vastgoed dat wij verhuren, betaalt de huurder

afstoten of herontwikkelen. Daarom gaan wij

de energierekening. Wanneer wij als eigenaar

dit bezit niet verduurzamen. Indien op basis

gaan investeren in de verduurzaming, ligt het

van de projectdoelstellingen blijkt dat wij deze

voordeel (financieel en gebruikscomfort) bij de

gebouwen toch langer in bezit willen houden

huurder. Dit heet de split incentive. De

kan het in sommige gevallen nodig zijn om

haalbaarheid van duurzaamheidsinvesteringen

5

beoordelen wij op basis van de total cost of

voor ons een instrument om zicht te houden in

ownership, waarin de energiebesparing wordt

hoeverre wij op koers liggen in het realiseren

meegenomen. Als stimuleringsmaatregel voor

van de doelstellingen.

onze huurders wordt van de totale

Wanneer huurders zelf aangeven dat zij

energiebesparing 90% ingezet als dekking

(aanvullende) verduurzamingsmaatregelen

voor de investering. De overige 10% komt ten

willen treffen, heeft dit effect op de

gunste van de huurder. Dit percentage is geen

eigenaarslasten. Bijvoorbeeld op de

recht en kan in praktijk afwijken. Wij maken

verzekeringspremie of het meerjaren

hierover afspraken met huurders, bijvoorbeeld

onderhoud. Het heeft onze voorkeur dat wij

via een allonge op de huurovereenkomst.

dergelijke maatregelen als eigenaar uitvoeren.

Wanneer dit niet mogelijk is (bijv. bij

Daarom mag de huurder dit soort maatregelen

onderwijsgebouwen vragen wij geen huur)

alleen uitvoeren na (schriftelijke) toestemming

zullen wij zoeken naar maatwerk per

van de verhuurder.

deelportefeuille. Wij gaan het energieverbruik monitoren en duurzaam gebruik stimuleren Het werkelijke energieverbruik is sterk afhankelijk van de wijze waarop de huurder het gebouw gebruikt. Daarom is het van belang dat de huurder na oplevering van de duurzaamheidsinvesteringen actief blijft streven naar een duurzaam gebruik. Om huurders hierbij te helpen gaan wij het energieverbruik monitoren en het inzicht met hen delen. Tegelijkertijd is energiemonitoring

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

6

3. Portefeuillestrategie De portefeuillestrategie geeft op strategisch, tactisch en uitvoeringsniveau weer op welke wijze wij toewerken naar verduurzaming van

geven aan het realiseren van de

begroting gereserveerd en vrijgegeven

verduurzamingsdoelstellingen van ons

worden, kunnen concrete uitvoeringsplannen

gemeentelijke maatschappelijke vastgoed. De

worden opgesteld en een start gemaakt

programmatische sturing leggen wij vast met

worden met de feitelijke verduurzaming van

de voorliggende portefeuillestrategie.

ons vastgoed.

Wanneer op basis van het

De strategie is hieronder schematisch

investeringsprogramma middelen in de

uitgewerkt.

onze maatschappelijke vastgoedportefeuille om daarmee te voldoen aan de doelstellingen en uitgangspunten. Het is een lange termijn investeringsopgave tot 2030 en 2050, waarin op dit moment nog veel onzeker is. Zo weten we bijvoorbeeld nog niet precies welke behoefte aan vastgoed er vanuit de verschillende beleidsprogramma’s is op deze termijn. Daarnaast is wet- en regelgeving vanuit de EU en Rijk voortdurend in ontwikkeling. En ook technologisch weten we op dit moment nog niet waar wij over 10 jaar staan. Dit kan leiden tot aanpassing van doelstelling en strategie (strategisch niveau). Met het investeringsprogramma (tactisch niveau) dat tegelijkertijd met de portefeuillestrategie ter besluitvorming wordt voorgelegd hebben wij inzicht in deze investeringsopgave. Op deze manier kunnen wij op een programmatische wijze sturing

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

Figuur 1. Schema portefeuillestrategie

7

Strategisch niveau

Omdat duurzaamheidsinvesteringen leiden tot

uitstoot naar 95% ten opzichte van 1990 te

Wij gaan uit van de zogenoemde trias

een verhoging van de prijs van onze

brengen en in 2030 55% CO2 reductie te

energetica; dat betekent 1) het beperken van

maatschappelijke voorzieningen zal dit direct

realiseren.

het energieverlies (bijv. isoleren), 2) maximaal

leiden tot de behoefte om een optimale

gebruik van duurzame energiebronnen (bijv.

benutting van ons maatschappelijke vastgoed

In het investeringsprogramma is zowel de

zonnepanelen) en 3) het zo efficiënt mogelijk

te realiseren. Dit kan door voor de

bruto als netto investering in beeld gebracht.

gebruiken van fossiele brandstoffen.

verschillende deelportefeuilles integrale

Een deel van de investeringen kan gedekt

Daarnaast is in de routekaart het belang

huisvestingsplannen op te stellen. Een

worden uit energiebesparing en groot

benoemd om breder te kijken dan alleen

voorbeeld is het integrale huisvestingsplan

onderhoud. Daarnaast zal in veel gevallen de

energie en een relatie te leggen met doelen

voor onderwijs. Daarin kunnen specifieke

duurzaamheidsinvestering tot

die verband houden met de

aanvullende doelstellingen en uitgangspunten

levensduurverlenging van het gebouw leiden.

verduurzamingsopgave, waaronder

meegenomen worden, zoals hoe om te gaan

De huidige inschatting is dat ongeveer 70%

klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en

met gezonde, frisse en toegankelijke scholen.

onrendabel zal zijn.

circulariteit. Daarvoor zijn landelijk

Op basis van die plannen kan voor de lange

verschillende normen en principes die wij als

termijn een beeld worden gevormd van de

Op basis van kernmerken van de

voorbeeld zouden kunnen nemen. Deze

opgave vervangende nieuwbouw, uitbreiding,

gemeentelijke vastgoedportefeuille en

opgaven vormen een breder afwegingskader

verbetering en renovatie.

ontwikkelingen binnen de verschillende

verduurzaming en maken onderdeel uit van de

beleidsprogramma’s zijn de gebouwen

portefeuillestrategie, alleen keuzes en

Tactisch niveau: investeringsprogramma 2023-

ingedeeld in clusters. We onderscheiden

middelen worden op gebouwniveau

2030

daarin:

afgewogen. Dat koppelen we aan duurzaam

In het investeringsprogramma hebben wij



Sloop/ nieuwbouw

renoveren en vervangende nieuwbouw. Ook

zowel het directe als het indirecte



Componentsgewijs duurzaam

de aansluiting met de Transitievisie Warmte en

(onderwijshuisvesting en sportbedrijf)



Duurzame renovatie

de Wijkuitvoeringsplannen maakt hier

meegenomen. Wij hebben nu zicht op de



Alleen aardgasvrij

onderdeel vanuit.

totale investeringsopgave om voor zowel het



PV panelen

directe als indirecte vastgoed in 2050 de CO2

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

8

Voor ieder gebouwcluster is op basis van

concrete uitvoeringsplannen worden opgesteld

doel te realiseren. In het

verschillende gebouw typologieën en landelijke

en een start gemaakt worden met de feitelijke

investeringsprogramma is in beeld gebracht

kengetallen de investeringsopgave bepaald.

verduurzaming van ons vastgoed. Zo zal een

wat we verwachten dat nodig is op basis van

Daarin zijn nog verschillende scenario’s en

deel van de opgave gekoppeld worden aan

de huidige inzichten. Daarmee kunnen we een

keuzes mogelijk, omdat op dit moment nog

groot onderhoud, maar zal ook de opgave

start maken en leren door te doen. Daarnaast

niet alles zeker is. Deze verschillende

meegenomen worden in nieuwbouw en

is in het investeringsprogramma een

scenario’s komen op een vergelijkbaar

renovatieprojecten. De uitwerking op

regelmatig investeringsritme opgenomen.

investeringsniveau om de doelstelling 2030 te

uitvoeringsniveau kan vervolgens gespiegeld

Wanneer het een logisch moment blijkt te zijn

realiseren.

worden aan de budgetten in het

een groot pand al in de eerste jaren (bijv.

investeringsprogramma. De grote en complexe

2026) te verduurzamen, zal de

Zo zal de komende jaren voor veel

opgave stelt eisen aan de uitvoering. We

investeringsbehoefte en dus de noodzakelijke

maatschappelijk vastgoed vervangende

zullen hier op een programmatische wijze

financiële middelen naar voren schuiven. En

nieuwbouw plaats vinden. Daar is in het

sturing aan geven en de samenwerking met de

vice versa.

investeringsprogramma een inschatting van

markt op zoeken om te komen tot innovatieve

Deze ervaringen gaan wij periodiek evalueren

gemaakt, dat uitgewerkt moet worden in

oplossingen. Dit stelt eisen aan de

en zal tot bijstellingen leiden, welke ter

integrale huisvestingsplannen. In het

vastgoedorganisatie en benodigde expertise.

besluitvorming worden voorgelegd. Dit doen

investeringsprogramma zijn de méérkosten

wij via de reguliere planning en control cyclus

voor verduurzaming opgenomen. De feitelijke

Monitoren, evalueren en bijstellen

en aparte raadsvoorstellen. Dat maakt

investering nieuwbouw en renovatie vraagt om

Zoals in de routekaart is geconstateerd is de

onderdeel uit van de portefeuillestrategie. De

aanvullende middelen (zie ook hoofdstuk 4.

verduurzamingsopgave groot en complex. De

frequentie van bijstellingen kan bijvoorbeeld

Financiële beleidslijn).

doelstelling en richting is helder. Tegelijkertijd

gekoppeld worden aan de driejarige MJOP

is veel nog onzeker. Zo kan wetgeving

cyclus, maar kan ook eerder zijn indien IHP’s

Operationeel niveau: uitvoeringsplannen

veranderen en zal de technologie zich ook

beschikbaar zijn of (grote) nieuwbouw of

Wanneer op basis van het

verder ontwikkelen. Daarnaast kan de

renovatieprojecten tot nieuwe inzichten leiden.

investeringsprogramma middelen in de

samenstelling van het investeringsprogramma

begroting gereserveerd worden, kunnen

wijzigen om met dezelfde middelen hetzelfde

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

9

Investeren in gebouwen is één, maar daarmee zijn wij er nog niet. Om de doelstellingen te realiseren zal complexere (installatie) techniek in onze gebouwen geplaatst worden. Dit vraagt om het goed inregelen van de installaties, zodat zij optimaal werken. Ook zullen wij onze huurders helpen in de manier waarop het gebouw en techniek gebruikt worden om het energieverbruik te reduceren. Daarnaast is het ook van belang om de energieprestatie van onze gebouwen vóór en ná verduurzaming te monitoren. Zowel op gebouwniveau om installaties goed in te regelen en huurders te coachen op energieverbruik. Maar ook op portefeuilleniveau om de voortgang in het realiseren van onze doelstellingen te volgen om eventueel te kunnen bijsturen. In het investeringsprogramma is uitgegaan van landelijke kengetallen op basis van verschillende gebouw typologieën. Inzicht in het feitelijke energieverbruik en besparing is nog nodig. Daarvoor zal een energiemonitoringsysteem ingericht worden.

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

10

4. Financiële beleidslijn

De systematiek is in onderstaand schema weergegeven en lichten we aan de hand van

De programmatische wijze van sturing is uitgewerkt in een financiële beleidslijn.

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

de verschillende clusters van gebouwen toe. Figuur 2. Schema geldstromen

11

Reserve verduurzaming vastgoed

projecten ter besluitvorming voorgelegd aan de

Duurzame renovatie

Raad.

Wij hebben gebouwen in onze kernportefeuille, waarvoor wij als gemeente het planmatig

We stellen een reserve verduurzaming Componentsgewijs duurzaam

onderhoud willen combineren met het

Middelen die eenmalig ter beschikking

Wij hebben ook gebouwen die wij

verduurzamen. Daarnaast kan vanuit de

worden gesteld

verduurzamen via losse componenten, vaak

huurder en het beleidsprogramma de wens zijn



Subsidies verduurzaming

gekoppeld aan groot onderhoud. Zo gaan wij

om de maatschappelijke impact van het



Vrijval structurele middelen die niet

bij dak vervanging gelijk goede isolatie

gebouw en de functie te vergroten door het

zijn ingezet

aanbrengen en gaan wij bij Cv vervanging een

gebouw uit te breiden en te vernieuwen. Dit

90% van de energiebesparing middels

duurzame oplossing realiseren. Wanneer deze

kan al dan niet zijn vastgelegd vanuit het

verhoging huur

maatregelen (afzonderlijk) minder dan €

beleidsprogramma in een integraal huisvesting

50.000 kosten, worden deze gedekt met

plan. Deze maatregelen en wensen betekenen

Voor de verschillende gebouwclusters en

eenmalige middelen uit de reserve

een duurzame renovatie. Hiervoor wordt een

benodigde verduurzamingsmaatregelen

verduurzaming vastgoed. Wanneer deze

investeringskrediet beschikbaar gesteld. De

hanteren wij de volgende financiële spelregels:

componenten (samen) meer kosten dan

investering wordt gedeeltelijk gedekt met

€50.000 dan betreft het een investering die wij

eenmalige middelen uit de reserve planmatig

dekken uit een huurverhoging. Indien de

onderhoud. Voor de resterende investering

energiebesparing de verhoging van de huur

berekenen wij een nieuwe kostprijsdekkende

niet volledig dekt, betekent dit een nadeel voor

huur. Indien de energiebesparing als gevolg

de huurder. Dit kan gecompenseerd worden

van de verduurzamingsmaatregelen de

via een verhoging van de subsidie, die gedekt

verhoging van de huur niet volledig dekt,

wordt uit de structurele middelen binnen het

betekent dit een nadeel voor de huurder. Dit

investeringsprogramma.

kan gecompenseerd worden via een verhoging

vastgoed in. Deze reserve wordt gevoed door: 



Sloop/ nieuwbouw Nieuw te bouwen gebouwen gaan wij verduurzamen conform de ENG eis en wij nemen zoveel mogelijk verduurzamingsmaatregelen mee die verder gaan dan energiebesparing. In het investeringsprogramma is in beeld gebracht wat dit aan investeringen betekent. De dekking voor deze investeringen wordt via afzonderlijke

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

van de subsidie. De verhoging van de subsidie wordt voor het deel van de verduurzamingsmaatregelen gedekt uit de

12

structurele middelen binnen het

wordt uit de structurele middelen binnen het

investeringsprogramma. De verhoging van de

investeringsprogramma.

subsidie voor het deel van de aanvullende verduurzaming méér dan CO2 reductie én

PV panelen

wensen vanuit het huisvestingsplan wordt

Voor gebouwen waarbij wij alleen

gedekt uit aanvullende middelen vanuit het

zonnepanelen realiseren dekken wij deze

beleidsprogramma.

investering uit een structurele huurverhoging en nemen het onderhoud en vervanging van

Alleen aardgasvrij

de panelen mee in het MJOP. Deze

We hebben verschillende gebouwen die lastig

huurverhoging wordt gecompenseerd door een

te isoleren zijn, zoals monumenten die wij (op

energiebesparing bij de huurder, waarmee het

termijn) alleen aardgasvrij kunnen maken.

voor de huurder meestal minimaal

Daarnaast hebben wij gebouwen die relatief

kostenneutraal is.

nieuw zijn, of recent zijn gerenoveerd. Voor deze gebouwen geldt ook dat de stap naar aardgasvrij nog gemaakt moet worden. Wanneer het aardgasvrij maken minder dan € 50.000 kost, wordt dit gedekt met eenmalige middelen uit de reserve verduurzaming vastgoed. Wanneer dit meer kost dan €50.000 betreft het een investering die wij dekken uit een huurverhoging. Indien de energiebesparing de verhoging van de huur niet volledig dekt, betekent dit een nadeel voor de huurder. Dit kan gecompenseerd worden via een verhoging van de subsidie, die gedekt

Portefeuillestrategie verduurzaming vastgoed

13