2023-1114 Raadsvoorstel Energievisie

RAADSVOORSTEL Onderwerp Portefeuillehouder Voorstelnummer Datum B en W besluit Team

: : : : :

Actualiseren energievisie gemeente Deventer Wethouder Walder, 2023-1114 12-12-2023 DEV-PRO

Inleiding Onze energievoorziening verandert in hoog tempo. We weten dat fossiele energiebronnen uiteindelijk volledig of grotendeels plaatsmaken voor duurzame bronnen van energie. Door vermindering van het gebruik van fossiele energiebronnen, neemt de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen af. Daarmee beperken we de opwarming van de aarde. Wat niet verandert, is dat energie een eerste levensbehoefte is voor inwoners en bedrijven. De energietransitie richt zich niet uitsluitend op het verminderen van CO2-reductie, maar ook op het robuust en weerbaar maken van ons energiesysteem. Naast klimaatverandering, dwingen ook lokale, nationale en mondiale ontwikkelingen ons om ons energiesysteem aan te passen. De grote opgave waar Deventer daarom voor staat, is om voortvarend te handelen en adequaat en snel te reageren op kansrijke oplossingen en initiatieven. Het energievraagstuk heeft geen eenvoudige oplossingen. We moeten experimenteren om de beste route te ontdekken. Dat vraagt van alle partijen dat we keuzes maken met een onzekere uitkomst en experimenteren met nieuwe aanpakken. Dat betekent dat we regelmatig experimenteerruimte van de raad zullen vragen en daar ook op zullen reflecteren. Het vraagt ook dat we dit vooral samen doen.

Als we kijken naar de huidige omgeving en terugblikken naar het energieplan uit 2019 dan zien we keuzes en richtingen waar college en raad zich goed bewust van moet zijn en die ‘nieuw’ zijn ten opzichte van het vorige energieplan. Als bijlage is bijgevoegd de evaluatie van het energieplan 2019 die in maart 2023 is gedeeld met de raad. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende punten die verschillen ten opzichte van de lijn in het energieplan 2019. Ambitie In het bestuursakkoord is opgenomen om de ambitie klimaatneutraal in 2030 los te laten en aan te sluiten bij landelijke wetgeving. Voor deze energievisie betekent dit dat we uitgaan van 55% CO2 reductie als ambitie voor 2030. Opbouw energievisie In de nieuwe energievisie vertalen we de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs en het landelijke klimaatakkoord naar Deventer. De energievisie volgt de thematische indeling van het landelijke Klimaatakkoord en de regionale klimaatmonitor. De energievisie wordt vertaald in een uitvoeringsprogramma, waarin precies wordt beschreven wat we in 2024, 2025 en 2026 gaan doen om de doelen te bereiken. Voor het uitvoeringsprogramma geldt nog meer dan voor de visie, dat het een dynamisch en adaptief document is. We sturen zo direct mogelijk op de effectiviteit van onze werkzaamheden.

Soms zullen zaken versneld moeten worden, soms is het beter om even te vertragen vanwege onduidelijkheid over geld, juridische kaders of de planning van partners Elektriciteitsverbruik en netcongestie Ons stroomverbruik zal naar verwachting verviervoudigen tot aan 2050. Als we dat willen verduurzamen kunnen we niet anders dan ook in Deventer duurzame

energie opwekken door wind en zon. En ja dat is een dilemma, maar het is, naast de grote landelijke programma’s (wind op zee), een onmisbare schakel in het halen van de CO2 reductie. Stroom opwekken is één, maar de stroom op het juiste moment bij de juiste afnemer krijgen is twee. Netcongestie is een groot vraagstuk, het oplossen hiervan duurt lang en is kostbaar. De consequenties voor de gemeente en de gemeentelijke organisatie zijn groot. Het netcongestie vraagstuk heeft grote consequenties voor onze gemeente. Dit vraagstuk oplossen raakt verschillende terreinen van gemeentelijk beleid en projecten. Het oplossen krijgt de komende periode prioriteit maar heeft consequenties en grote gevolgen voor de openbare ruimte en vraagt om ingrijpende keuzes. We vragen aan de raad om steun voor de aanpak die gaat komen en ook begrip voor de situatie waarin we ons als Deventer, regio en land in bevinden. We moeten ons ervan bewust zijn dat er we moeten gaan prioriteren. Maar ook dat er landelijke keuzes gemaakt worden die iets van ons gaan vragen. Dit zijn geen eenvoudige keuzes die gemaakt gaan worden. Er is veel capaciteit nodig om het vraagstuk netcongestie aan te pakken. En het lukt alleen maar als we goed samen werken met Enexis en Alliander. Er ligt een voortvarende aanpak, én we weten dat het nooit snel genoeg kan gaan om problemen te voorkomen.

Energie Neutraal bouwen We pakken met man en macht samen met inwoners de bestaande woningen aan. We weten dat de huidige wettelijke kaders voor nieuwbouw nog niet op Energie Neutraal zitten. Om de verbouwing van de toekomst te voorkomen stellen we vanuit de energietransitie voor om Energie Neutraal als kader op te nemen en is het wenselijk om aan nieuwbouw (op wijk/woningniveau) aanvullende eisen te stellen, namelijk om netneutraal te bouwen. Hiermee gaan we verder dan de eisen BENG die we nu stellen en gaan we naar de ENG norm. RES doelen Gemeente Deventer draagt 212 GWh aan duurzame energie bij aan de doelstelling van de regionale energiestrategie West-Overijssel 1.0. Dit in verhouding 30% windenergie en 70% zonne-energie. Regionaal is een verhouding 60% wind en 40% zon afgesproken. Het nieuwe provinciale beleid op het gebied van zon en wind gaat uit van de verdeling 60-40. Manier van werken In de energievisie beschrijven we in hoofdstuk 1 leidende principes over de manier van werken en hoe we kijken naar de strategische rollen die de gemeente kan innemen. De rol die de gemeente pakt verschilt per opgave en onderwerpen (zie uitvoeringsprogramma voor een eerste duiding van de rol bij de verschillende onderwerpen) maar is ook afhankelijk van de omgeving. Gedurende ontwikkeling van een opgave kan de rol en inzet van de gemeente gaan schuiven.

Dit moet een bewuste keuze zijn om vanuit de gedachten van de leidende principes te komen tot de resultaten die we moeten bereiken. Omgevingswet per 1 januari 2024 Vooruit lopende op de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is het idee om de uitvoering van de energievisie uit te werken in de vorm van een (onderdeel van breder) Omgevingswetprogramma.

Raadsvoorstel 1. De Deventer Energievisie vast te stellen onder intrekking van het Energieplan 2019 2. Het Uitvoeringsprogramma Deventer Energievisie voor kennisgeving aan te nemen

Kern raadsvoorstel De Deventer Energievisie wordt vastgesteld. Hiermee wordt vastgelegd hoe de gemeente tot 2030 invulling gaat geven aan de doelstellingen vanuit het landelijke klimaatakkoord en wat dit betekent voor de Deventer energietransitie. Het bereiken van de doelen van het klimaatakkoord vraagt om een bredere kijk en aanpak dan alleen de energietransitie. Het vraagt om een integrale kijk op wat we doen als gemeente Deventer en wat we bijdragen om de doelen van 55% CO2 reductie in 2030 te bereiken. Het Uitvoeringsprogramma maakt concreet wat we de komende 2 jaar gaan doen.

Beoogd resultaat In de Deventer Energievisie geven we richting aan het bereiken van de klimaatdoelstellingen voor 2030 met een doorkijk naar 2050. De landelijke doelen uit het klimaatakkoord vertalen we naar Deventer doelstellingen voor de totale opgave op het gebied energie. Het Uitvoeringsprogramma geeft inzicht wat we als gemeente Deventer in 2024 en 2025 gaan doen als concrete bijdrage om de doelstellingen te behalen.

Kader * Klimaatwet en klimaatakkoord * Het Energieplan Deventer is in juli 2020 door de raad vastgesteld. * Raadsbesluit vaststellen Energieplan Deventer dd 1 juli 2020 * Raadsmededeling actualiseren energieplan en voortgang Energieplan Deventer 2020 (2023-270) * Raadsmededeling voortgang actualiseren energieplan (2023-909)

Argumenten ten behoeve van de raad 1.1. Om de klimaat doelstellingen te kunnen halen en in de complexe energietransitie een goede strategie te kiezen is een actuele gemeentelijke visie noodzakelijk. Voorliggende energievisie maakt duidelijk wat de leidende principes zijn en welke strategische keuzes Deventer maakt om in 2030 55% CO2 te besparen met een doorkijk naar 2050. 1.2 Het vorige Energieplan Deventer is in juli 2020 door de raad vastgesteld. De planperiode hiervoor is inmiddels verstreken. Bovendien is dit plan niet meer actueel omdat de wereld van de energietransitie er nu heel anders uit ziet. De Deventer Energievisie vervangt dit plan. 1.3. De energievisie geeft een integraal en totaalbeeld van het gemeentelijk klimaatbeleid. Het bevat nieuw beleid voor het begrotingsprogramma 4b (Energietransitie) en reeds bestaand beleid ( o.a. mobiliteit, ruimtelijke ordening en openbare ruimte). Bestaand beleid wordt niet opnieuw vastgesteld in deze visie maar geeft een compleet overzicht van het gemeentelijk beleid die een bijdrage levert aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. 1.4. Vaststellen van nieuw beleid is een raadsbevoegdheid. Hiermee bepaalt de raad de kaders waarbinnen het college uitvoering kan geven.

Jaarlijks wordt de raad geïnformeerd over de voortgang wat de raad de mogelijkheid biedt om te controleren of het college het afgesproken beleid goed uitvoert en of er bijgestuurd moet worden. De ontwikkelingen in de energietransitie volgen elkaar snel op. Indien de visie op onderdelen moet worden herzien zal het college dit aan de raad voorleggen. 2.1. Het Uitvoeringsprogramma geeft inzicht wat we als gemeente Deventer in 2024 en 2025 gaan doen als concrete bijdrage om de doelstellingen te behalen. De ontwikkelingen gaan heel snel. Verder dan 2 jaar vooruitkijken heeft daarom geen zin. Het Uitvoeringsprogramma is adaptief, d.w.z. dat indien zich nieuwe ontwikkelingen zich voordoen het college besluit of er vervangende of aanvullende maatregelen/activiteiten nodig zijn. Het college stelt het

uitvoeringsprogramma vast. Via de P&C cyclus wordt de raad op de hoogte gehouden van de voortgang. Iedere 2 jaar wordt er een nieuw uitvoeringsprogramma opgesteld. 2.2 De activiteiten in het Uitvoeringsprogramma zijn een logisch vervolg op de strategie zoals beschreven in de Energievisie. Als de raad de Deventer Energievisie vastgesteld, zal het college binnen deze kaders uitvoering geven aan de energietransitie.

Betrokken partijen en participatie De Deventer Energievisie en het uitvoeringsprogramma is intern met de verschillende programma's en met externe partners afgestemd. Externe partners waren verschillende belangengroepen (zoals bijvoorbeeld Deventer Wint, Noaber en Adviesraad natuur en Milieu), verschillende duurzaamheidsteams uit wijken en dorpen (zoals bijvoorbeeld Duurzaamheidsteam Zandweerd, Duurzaam Diepenveen, wijkteams uit Colmschate) en ook Saxion. Daarnaast is via reguliere overleggen gesproken met interne programma's (economie, milieu/duurzaamheid, leefomgeving, mobiliteit). De thema’s in hoofdstuk zes (‘landbouw en natuur’ en ‘verkeer en vervoer’, klimaatadaptatie en duurzaamheidskader) kennen eigen beleidstrajecten binnen de gemeente. Omdat de uitkomsten daarvan wél van belang zijn voor de energietransitie laten we in de energievisie de samenhang zien met deze en andere relevantie beleidstrajecten en werkvelden binnen de gemeente.

Financiële consequenties De Deventer Energievisie heeft geen directe financiële consequenties. In het uitvoeringsprogramma zijn de activiteiten beschreven Voor maatregelen of werkzaamheden die wel financiële consequenties hebben, worden specifieke besluiten genomen. De opdracht wordt uitgezet om de Deventer Energievisie en het uitvoeringsprogramma door te laten rekenen door externe adviesbureau CE Delft. Hiermee laten we doorrekenen wat de strategie en activiteiten in het uitvoeringsprogramma bijdragen aan het bereiken van de 55% CO2 reductie. Als uit deze doorrekening blijkt dat de inzet moet worden bijgesteld en/of er aanvullende middelen nodig zijn komt het college hier in de voorjaarsnota 2024 op terug.

Betrokkenheid raad In de Deventer Energievisie beschrijft een langere periode waarin gewerkt wordt aan het realiseren van de doelen. Door de visie vast te stellen bepaalt de raad de kaders. Elk jaar informeert het college de raad over de voortgang en verantwoording van de bereikte resultaten van het uitvoeringsprogramma. De raad kan hiermee haar controlerende rol uitvoeren. Over drie jaar wordt de energievisie geactualiseerd en opnieuw vastgesteld door de raad. Het college informeert de raad over de manier waarop deze actualisatie gaat plaatsvinden.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris, de burgemeester,

J.P. Wassens

R.C. König