2022-434 Masterplan Senzora

Anete / Da

Energiesysteem Voor alle nieuwbouw geldt dat vergunningaanvragen vanaf 2021 moeten voldoen aan de landelijke BENG-eisen: Bijna Energie Neutraal Gebouwen. De combinatie van ontwerpaspecten zoals de compactheid van een gebouw, de oriëntatie en de transparantie van gevels zijn samen bepalend voor de energiebehoefte van gebouwen. Aandacht voor deze ontwerpaspecten is noodzakelijk om de duurzaamheidsambite waar te maken. Ontwerpprincipes • Gasloos en conform BENG-eisen • Aandacht voor stedenbouw en gebouwontwerpen in relatie tot energiebehoefte van gebouwen. • Opwekking van energie, onder meer op daken van gebouwen. • Aandacht voor elektrisch vervoer. • Kansen voor energieopslag (buurtbatterij). Natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie Het Senzoracomplex wordt een natuurinclusieve buurt, waarin elke ruimte in het gebied, zowel dak, gevel, grond en water, wordt gebruikt om bij te dragen aan de biodiversiteit en beleving van de ‘stadsnatuur’. Het wordt een buurt die gericht is op een gezonde leefstijl met een openbare ruimte die mensen uitnodigt om te ontmoeten en te ontspannen. De voetgangers en fietsers staan

centraal. Wij willen van Senzora een klimaatadaptieve buurt maken met een schoon en aangenaam leefklimaat, dat bestand is tegen hevige regenval en extreme temperatuurschommelingen. Groen levert een belangrijke bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid van bewoners en heeft een positieve invloed op het ervaren van geluk. Daarom is het belangrijk dat er voldoende groen aanwezig is, dat het groen toegankelijk is, en dat het te beleven is. Vandaar dat wij ervoor kiezen van het Senzoraterrein een natuurinclusieve leefomgeving te maken waarin ruimte is voor plant, dier en mens. Zowel monumentale en waardevolle bomen als veel overige bomen worden (zoals aangemerkt in de nulmeting bomen) in het plan geïntegreerd en binden het nieuwe plan in de bestaande groenstructuur. Er komt een variëteit aan nieuwe boomsoorten bij hetgeen de bestaande natuurwaarden verrijkt. Het maaiveld richten we in met verschillende beplantingen voor drogere en vochtigere milieus en zal voor een groot deel een extensief beheer kennen. Hiermee vergroten de fourageer- en nestelkansen voor de gewone en ruige dwergvleermuis, huismus en lokaal aanwezige insectensoorten.

Duurzame energieopwekking

Natuurinclusief bouwen - biodiversiteit 69

Bij de verdere uitwerking van de plannen volgen we de leidraad Natuurinclusief en Klimaatadaptie Handelen van de gemeente Deventer. Kansen voor natuurinclusief bouwen zien we vooral in het toepassen van de volgende maatregelen: • neststenen voor vogels • neststenen voor vleermuizen • groene en bruine daken • groene gevels • geveltuinen • bloemrijke boomspiegels • insectenhotels • halfverharding

voorbeelden die van invloed zijn op de gezondheid van de woonwijk. Door de bestrating met hoogteverschillen in te richten kan de openbare ruimte zo worden ingericht dat er gedurende een piekbui geen wateroverlast ontstaat. Hierbij is het belangrijk om rekening te houden met de bereikbaarheid van hulpdiensten. Hemelwater kan worden gebufferd in gebouwen en de openbare ruimte. Door hemelwater te bufferen in/aan het gebouw kan het worden gebruikt in bijvoorbeeld grijswatersystemen. Groene retentiedaken kan regenwater vasthouden voordat het op het riool wordt geloosd.

Op basis van de door de gemeente in 2019 vastgestelde beleid voor Natuur Inclusief Bouwen en het daaraan gekoppelde puntensysteem worden de maatregelen geborgd in het op te stellen bestemmingsplan en daarna concreet uitgewerkt in de bouwplannen.

Ondergrondse ruimtes kunnen ook dienst doen als piekhemelwateropvang. Hier dienen dan geen vitale functies gevestigd te zijn. Door het toepassen van permeabele verharding kan het water beter infiltreren in de bodem van de openbare ruimte. Dit helpt het riool ontlasten bij een piekbui.

Door klimaatverandering zal het vaker fors warmer en natter worden. Dit vereist een aangepaste inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen en water, groene gevels en groene daken en zorgen voor voldoende schaduwrijke plekken. In deze omschrijving zitten twee definities van klimaat opgesloten.

Klimaat gaat ook over het creëren van verblijfsplekken en routes met een aangenaam microklimaat. Een onderdeel hiervan is het creëren van schaduwrijke plekken, maar ook de elementen wind en regen spelen hier een belangrijke rol. En wellicht zijn er ook wel plekken waar je juist even in de (ochtend)zon kunt zitten.

Klimaat gaat over de veerkracht en adaptatie van de stad aan wisselende klimatologische omstandigheden: het opvangen van hemelwater in tijden van extreme neerslag en het aanpassen van beplanting aan droge periodes zijn enkele concrete

Circulaire materialen

Circulariteit

In de filosofie van urban mining bevatten bestaande gebouwen de grondstoffen voor nieuwe gebouwen. Sociale duurzaamheid

70

Het zijn net mijnen waaruit materialen gedolven worden die een nieuw leven krijgen. Het doel is zoveel mogelijk materiaal uit de demontage van de bestaande gebouwen te putten. Vooral de hoeveelheid beton die opnieuw gebruikt kan worden is vaak enorm. Ook kunnen dakbitumen en keramische tegels bijvoorbeeld hergebruikt worden. Op die manier worden veel doelen gelijktijdig bereikt: circulariteit, doelmatige gebruik en historische relatie tussen materiaal en locatie. Circulariteit op het Senzoraterrein uit zich dit onder meer in flexibel bouwen, bouwen met materialenpaspoorten, ontwerpen voor hergebruik, overstappen van bezit naar delen van goederen, het aanbieden van diensten in plaats van goederen, afvalscheiding en hergebruik van materialen en producten. Ontwerpprincipes • Behoud en hergebruik van bestaande gebouwen, onderdelen en/of materialen. • Omgekeerde bewijslast voor het gebruik van nieuwe materialen. • Ontworpen voor verlenging van de levensduur en hergebruik van gebouwen. • Inzetten op gemeenschappelijke voorzieningen op het gebied van mobiliteit en energie. • Zoveel mogelijk lokale materialen gebruiken. • Kansen om afvalscheiding programma met andere collectieve functies te combineren

71

Raamwerkplan

Schaal 1:1000 72

Te bebouwen rooilijn Flexibele rooilijn Rooilijn water Groene/zachte rooijlijn Verbindingen Accent lokaal 5 verdiepingen of verbijzondering

Accent bolwerk 7 verdiepingen met mogelijkheid voor setbacks naar water

Accent

centraal 8-10 verdiepingen met mogelijkheid voor setbacks naar plein

Nieuwe special Mogelijke verbijzondering bijzondere openbare ruimte, groene verbijzondering

73

Planconcept

1. Bestaande situatie

74

Ruimtelijke opbouw

2. Bergsingel

3. Bolwerk

75

4. Raamstraat

Planconcept

5. Losknippen clusters

76

Ruimtelijke opbouw

6. Erfgoed behouden

7. Openbare ruimte

77

8. Steegjes

Planconcept

Ruimtelijke opbouw

9. Resterende massa gemiddelde hoogte 3-4 lagen

78

10. Basis voor nieuwbouw

11. Accenten

79

12. Bebouwingstypologiën

5. VISIE OP ARCHITECTUUR 80

Gebouwen doen recht aan historie en heden, en vormen zelf weer de basis voor een nieuwe toekomst. 81

Visie op architectuur

Algemene principes specials specials nieuw clusters

Zoals eerder beschreven is dit masterplan in hoge mate gebaseerd op de historische identiteit van het terrein. Het erfgoed willen we terug laten komen in de stedenbouwkundige opzet, de revitalisering van het bolwerk, het materiaalgebruik én in de architectuur. Zowel de nieuwbouw als de te behouden bestaande bebouwing zijn exponenten van het industriële verleden. Ensemble van gebouwen De hoofdvormen van de nieuwbouw zijn gebaseerd op karakteristieke industriële gebouwen en zullen samen ensembles vormen. Elk ensemble is helder gedefinieerd en krijgt een eigen unieke expressie, waarbij variatie in eenheid gewaarborgd moet blijven. Daarnaast worden drie ‘specials’ op bijzondere plekken in het plan gepositioneerd: twee historische specials met eigen materialisatie en een herkenbaar karakter en een nieuwe special aan de water waarbij met een bijzondere materialisatie gewerkt kan worden en waar opgaand groen een belangrijke thema wordt.

Variatie in eenheid Eén steen voor alle nieuwe gebouwen met verschillende afwerking en/of voeg

Ensembles versus specials 82

Referentie nieuwe, eigentijdse special

Erfgoed als special

Variatie in eenheid We kiezen voor kloeke nieuwbouw met een schaal, hoogte en vormgeving die refereert aan de bestaande industriële bebouwing. Door de samenhang in materialisatie werken de losse blokken als een coherent complex waarbinnen de specials zichtbaar zijn. De toegepaste hoofdmaterialen voor de nieuwbouw kiezen we vanuit het DNA van de historische plek, zoals baksteen met ‘zwaarte’ en verfijning voor de nieuwe gebouwen. Door het toevoegen van een nieuwe laag zetten we op subtiele wijze de diversiteit en het utilitaire karakter van het erfgoed door.

Plastiek in gevel door terugliggend metselwerk

Opengewerkt metselwerk

Inpandige balkons, loggia’s

De gebouwen zijn alzijdig ontworpen in één Verspringende gevelopeningen hoofdmateriaal. Gemêleerde baksteen biedt een levendig, maar tegelijkertijd rustig beeld. Binnen elk cluster kan subtiele variatie in materiaaltint ontstaan. Variatie in architectonische uitwerking zal voor diversiteit zorgen. Binnen het heldere en rustige raamwerk van materialen op de schaal van het ensemble ontstaat een diversiteit in het gevelbeeld vanuit de verschillende typologieën en architectonische details van de woningen die erachter schuilgaan. Entrees, balkons en loggia’s liggen terug in de gevel. Puien liggen verdiept in het vlak met de gevel of op de tweede lijn in een verdiepte nis. Hierdoor ontstaat een levendige plastiek in het gevelbeeld.

Referentie: Defensie Eiland Woerden, Karres en Brands 83

Visie op architectuur

Algemene principes

Industriele verbijzondering Geïnspireerd op de industriële opbouw van het Senzoraterrein waar vaak nieuwe materialen (zoals staal) werden toegevoegd aan de baksteenbasis, krijgen gebouwen in het nieuwe plan een verbijzondering in een nieuw, afwijkend materiaal. Deze verbijzondering kan zowel op de kop als in de plint van het gebouw zijn, of een verbijzondering in de gevel kennen. De definitieve keuze is nog niet gemaakt, maar het zal om utilitaire materialen (staal, glas, etc.) gaan.

Divers materiaal in kleur gelijk

Sterke samenhang in materiaal met ruimte voor onderscheid in het gevelbeeld 84

Entrees tekenen zich af in de gevel en zijn direct herkenbaar

Sterke samenhang in materiaal met ruimte voor onderscheid

Industriële detaillering Er komen stoere, industriële detailleringen in de gevels. Binnen het gevelvlak is in hetzelfde materiaal een verrijking in detail een voorwaarde. Het doel van de detaillering is om een geraffineerd, hoogwaardig en rijk beeld te bereiken terwijl de rust en samenhang wordt behouden. Bij de materiaalkeuze dient goed gekeken te worden naar een fraaie veroudering van het gekozen materiaal. Het gebruik van circulaire materialen wordt aangemoedigd.

Divers materiaal in kleur gelijk

Sterke samenhang in materiaal met ruimte voor onderscheid in het gevelbeeld 85

Aandacht voor detaillering

Sterke samenhang in materiaal met ruimte voor onderscheid

Visie op architectuur

Erfgoed

Behouden en renoveren Het Senzoragebouw wordt herbestemd en gereno¬veerd. De drie karakteristieke gevels, die nu nog ver¬stopt zitten door aanbouw van andere bedrijfspan¬den, worden weer in oude luister hersteld en volledig zichtbaar gemaakt. De ingrepen en de samenhang tussen oud en nieuw zorgen voor een nieuwe energie en geven het ge¬bouw een nieuwe betekenis.

86

Senzoragebouw - noord gevel

Senzoragebouw - zuid-oost gevel

Referentie: Vakwerkhuis - Delft. Behoud van industriele gevel

Referentie: Vakwerkhuis - Delft. Eigentijds robuust interieur

Visie op architectuur

Specials aan de singel

Identiteit De twee nieuwe torens dienen als koppeling ofwel ‘stepping-stones’ tussen het centrum en het Havenkwartier. Ze krijgen een dakbeëindiging die verwijst naar het verleden van Senzora. Lage gebouwen aan het water openen zich naar de singel toe.

Glazen opbouw als verwijzing naar industriële architectuur

Lage bebouwing aan de Singel opent zich 87

Referentie: Ringersfabriek - Alkmaar

Visie op architectuur Het raamwerkplan kan op verschillende manieren ingevuld worden. Daardoor is er flexibiliteit in het te maken programma.

88

Voorbeelduitwerking

89

6. VOORBEELD UITWERKING ACCENTEN 90

“Een flexibel raamwerk: eindeloze mogelijkheden binnen heldere ontwikkelprincipes.” 91

Accenten Verticaliteit Sterke verticale accenten in de gevels geven dynamiek en verticaliteit aan de bouwmassa’s.

92

Verticaliteit

Accenten

93

Referenties verticaliteit in gevelbeeld

Accenten Referenties kroon De benadering van het detail (niet de materiële referenties), moet nog steeds leesbaar zijn als onderdeel van het hoofdvolume om het gevoel van verticaliteit te behouden.

94

Referenties kroon

Accenten Industriële ensemble De volumes en daken van de accentgebouwen refereren naar de oorspronkelijke structuren het plangebied. Een eclectische mix van sheddaken, puntdaken, en platdaken creëren een herkenbare structuur en dragen bij aan het eigen karakter van het gebied.

95

Herkenbare silhouet

Accenten Loggia’s Om het gebouw dynamischer te maken is het mogelijk om teruggelegen verdiepingen te creëren met loggia’s binnen de bouwmassa. Het hoge accent blijft behouden als een eenvoudige massa.

96

Loggia’s

97

Accenten

98

Centraal Accent

Accent van 10 verdiepingen

Gesplitst voor verticaliteit

Afwisselende hoogtes

Speels ensemble

Herkenbare daken

Centraal accent

Accenten

99

Bolwerk Accent

Accent van 7 verdiepingen

Setbacks 1

Setbacks 2

Volume

Verticaal groen

Bolwerk accent

100