2022-12-07 Presentatie Provinciaal Programma Landelijk Gebied

Avond voor colleges en raden 7 december 2022

Agenda 19.30 uur 19.35 uur

Opening (Marcel Elferink, wethouder gemeente Deventer) Ontwikkelingen PPLG houtskoolschets en procesaanpak (Harke Dijksterhuis, provincie Overijssel)

20.05 uur 20.25 uur 20.50 uur

Ontwikkelingen landbouwbod Salland (Rudie Haarman en Michiel Sybesma) Ambitie en ontwikkelingen Salland loont (Judith Snepvangers) Vragen en gesprek

Toekomst voor ons platteland Provinciaal Programma Landelijk Gebied

Fundament Omgevingsvisie - Het Fundament schetst een beeld waar we naartoe willen en geeft kaders voor het omgevingsbeleid voor de lange termijn (2030-2050). - Het Fundament is kader voor belangrijke opgaven, waaronder stikstof, water, klimaat en natuur => PPLG. En ook: RES 2.0. - PPLG is een programma en gaat over de uitvoering. Over de doelen in het landelijke gebied en hoe we die willen bereiken

RO-brief BZK

juni ‘22

Vaststelling fundament

juni ‘22

Hoofdlijnenbrief

okt ‘22

Startpakket

najaar ‘22

jan ‘23

april ‘23

N O V E X

juli ‘23

Tussenstand Puzzelen

Provinciale tafel

Aanleveren ruimtelijke puzzel

jan ‘23

april ‘23

juli ‘23

OVERIJSSEL VOOR ELKAAR PS-besluit Start uitwerking

Start Gebiedsgerichte uitwerking

Verrijking OO PPLG

Concept Omgevingsvisie

okt ‘22

jan ‘23

april ‘23

juli ‘23

Concept NPLG

P P L G Toetsmoment Rijk - Prv

Verrrijkingsfase PPLG

PPLG en NPLG klaar

Uitvoering

mei ‘22

NPLG PPLG Gebieden

Mijlpalen Tijdlijn Nov Opbouwend PPLG Partnerschap

Bouwstenen samenwerkingsakkoord

Juli

- startbijeenkomsten organisatie & partners - consulteren houtskoolschets PPLG - gesprekken over gebiedsgericht partnerschap

20/12 GS: vaststellen 1e versie PPLG

Indienen PPLG Overijssel bij het Rijk

Juli 20/09 PPLG: De Overijsselse 3x3

Jan

Bespreking met PS: 1e versie PPLG

aanpak (GS-besluit)

Juni Vaststellen

PPLG Overijssel Okt

Jan

Opstellen PPLG Houtskoolschets

Start uitwerken zes gebiedsprogramma’s

Mei Opleveren zes

gebiedsprogramma’s

IJkmoment 1e versie PPLG door het Rijk (LNV)

FASE 1: concept PPLG 2022

FASE 2: Definitief concept PPLG 2023

FASE 3: Realiseren PPLG

3 kerndoelen PPLG

Overijsselse gecombineerde aanpak

Maatwerk voor agrarische sector

Houtskoolschets • Kerndoelen gaan over het WAT van PPLG • Keuzes en perspectieven van NPLG en Fundament Omgevingsvisie geven richting aan oplossingen; deze gaan over het HOE van PPLG

NATUUR

WATER

KLIMAAT

Uitbreiding NNN (afspraken natuurpact). Er resteert naar In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor de KRW- Opgave voor klimaatakkoord voor de veenweide gebieden. In dit verwachting een opgave van ca 400 ha mogelijk te realiseren doelen voor nutriënten in het oppervlakte- en gebied ligt ca 19.000 ha landbouwgrond via het PPLG grondwater. N.B.: in Overijssel zijn 8 intrekgebieden drinkwater die niet aan de vereisten voldoen. Hierin ligt ca 6000 ha landbouwareaal. Realiseren instandhoudings-doelen Natura2000 in 24 In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor de KRW- Opgave voor uitbreiding areaal bos. Landelijk 37.400 ha. Natura2000-gebieden (cf. aanwijzingsbesluiten). doelen voor gewasbeschermingsmiddelen in het Verwachting landelijke doorvertaling najaar 2022. Verwachte oppervlakte en grondwater opgave Overijssel: 3500-4000 ha, waarvan 1500 ha binnen NNN Opgave vermindering stikstofemissie met 41% (aanvullend op basispad van ca 10%)

In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor goede De bovenstaande opgaven worden in NPLG mogelijk anders kwantitatieve toestand grondwaterlichamen conform gedefinieerd. Namelijk in streefwaarden voor restemissies voor KRW-vereisten landgebruik in 2030. Nog niet bepaald per provincie

Droge en natte verbindingen tussen natuurgebieden: 10% groenblauwe dooradering. Niet bekend wanneer dit klaar moet zijn

Daarnaast: Zoetwaterbeschikbaarheid (koppeling met Naar verwachting komt er een aanvullende landelijke opgave van hydrologie natuur, beekherstel zandgronden en 4,2 Mton C02-eq. reductie voor methaan. Deze wordt najaar vernatting veenweide). Nationaal en provinciale 2022 mogelijk provinciaal toebedeeld. doelen en opgave nog in ontwikkeling Dit kan een forse opgave betekenen: een emissiereductie van 3040% voor met name de melkveehouderij

Aanvullende opgave voor leefgebieden VHR-soorten buiten Structurerende keuze voor de KRW-opgaven op de de huidige Natura2000 gebieden: deels nieuwe natuur en droge zandgronden: stroken van 100-250 meter /of (vooral) in boerenland. Deze zijn nog niet toebedeeld aan langs KRW-waterlopen. Eerste verkenningen laten provincies. Mogelijke opgave op grond van de middelen van zien dat deze aanpak tot ca 25.000 ha het stikstoffonds: ca 5000 ha nieuwe natuur (indien mogelijk: landbouwgrond kan omvatten (extensiever boerenland natuur) en ca 25.000-30.000 ha natuur inclusieve landgebruik). landbouw i.c.m. agrarisch natuurbeheer tot 2030 Aanvullende opgaven voortkomend uit nieuwe EU Structurerende keuze voor grondgebondenheid van biodiversiteitsbeleid (o.a. voor basiskwaliteit natuur in de melkveehouderij. Er is nog niet aangegeven wat landelijk gebied en op landbouwgrond) hieronder te verstaan.

NPLG opgave in Overijssel: ruimtelijk beeld

NPLG doelen op kaart (globaal)

KERNDOEL: perspectief voor de landbouw 1/2 Insteek: toekomstbestendig perspectief bieden aan agrarische ondernemers. Met noodzakelijke planologische en juridische borging, en instrumenten en middelen die er een 'handelingsperspectief' van maken • Op hoofdlijnen 3 handelingsperspectieven uitwerken voor ondernemers: • die afbouwen, of stoppen • die door willen op hun huidige plek: ondersteunen waar die omgeving om aanpassingen vraagt • die willen (of gegeven de omgevingsfactoren moeten) verplaatsen

KERNDOEL: perspectief voor de landbouw 2/2 Belangrijke uitgangspunten voor een duurzaam perspectief landbouw: • Gebiedsgericht duidelijkheid bieden over randvoorwaarden (doelen en opgaven natuur, water en klimaat) • Grondgebondenheid melkveehouderij

• Opbrengend vermogen van water- en bodemsysteem zijn leidend • De landbouw in staat stellen bij te dragen aan noodzakelijke opgaven (bijv. via natuurinclusieve landbouw, beloning ecosysteemdiensten en het ontwikkelen van een KPIsystematiek)

KERNDOEL: behoud sociaaleconomische kwaliteit • Sociaaleconomisch perspectief is fundament gebiedsgerichte aanpak • Kansen natuur, water- en klimaatopgaven landelijk gebied voor sociaaleconomisch perspectief benutten • Voorkomen negatieve gevolgen natuur, water- en klimaatopgaven lokale economie

Expertisecentrum Sociaaleconomisch Perspectief Richt zich op: 1. Inzicht in sociaaleconomisch impact – Antwoord op de vraag: Wat is sociaaleconomisch impact van het PPLG (op de regio, in gebiedsprocessen)

2. Uitzicht op sociaaleconomisch perspectief – Gegeven de opgaven van het PPLG per regio met een nieuw/anders sociaaleconomisch perspectief komen, samen met betrokkenen in gebieden 3. Uitvoering van sociaaleconomisch perspectief – Onderdeel van de uitvoering van het PPLG is de uitvoering van sociaaleconomische structuurversterking in de regio

Gecombineerde aanpak langs drie sporen (denklijn op basis richtinggevende keuze)

1. Provincie breed inzetten op grondgebonden melkveehouderij (verwachting richting 2,0-2,3 GVE/ha) 2. Gebiedsgerichte opgaven in gebieden met onontkoombare meervoudige opgave. Extensievere landbouw (gemiddelde veebezetting ca 1-1,5 GVE op gebiedsniveau) in kwetsbare gebieden (water, veenweide en natuur)

3. Bedrijfsgerichte maatregelen (duurzaamheid/verdienmodel)

Gebiedspartners Aan de slag met intensieve gebiedsprocessen • Gezamenlijk beeld PPLGopgaven komende jaren • Verdiepend gesprek houtskoolschets • Opstellen gebiedsprogramma’s • Bespreken benodigde bestuurlijke en ambtelijke samenwerking • Nu ook aan de slag: koploperprojecten

Samenwerken op gebiedsniveau • Voortborduren op wat – ook gemeentelijk - al gedaan is • Ambtelijke en bestuurlijke gebiedstafels GGA doorzetten

• Gebiedsagenda's GGA bouwsteen voor het gebiedsprogramma PPLG • Drie gebiedsdagen in 2023 (i.c.m. Omgevingsvisie)

• Uitvoeringsprojecten van onder op vorm geven (zie verder in programma) • Betrokkenheid agrarisch ondernemers op deelgebiedsniveau • Rekening houdend met fasering en uitvoeringscapaciteit

Samenvattend qua proces • Tweede helft 2022: opstellen en verkennen denkrichtingen PPLG • Uiterlijk 1 juli 2023: uitwerking op hoofdlijnen in gebiedsprogramma Salland

• Tweede helft 2023: duidelijkheid Rijksfinanciering • Na 1 juli: verdere uitwerking deelgebieden, fasering en voorbereiden uitvoering

Betrokkenheid gemeenten • Ambtelijk: gebiedstafels, gebiedsdagen en lopende/nieuwe initiatieven • Bestuurlijk (college): gebiedstafels en lopende/nieuwe initiatieven

• Bestuurlijk (gemeenteraad): o Via college en staand gemeentelijk beleid o Regelmatige informatieavonden (lokaal of op gebiedsniveau) o In verdere uitvoering en uitwerking deelplannen

o Daarnaast in eerste helft 2023: verkenning gewenste bestuurlijke samenwerking

Gebiedsbod landbouw GGA Salland Toelichting: Michiel Sybesma, gebiedsteam GGA Salland

• Gebied: eigen Sallandse aanpak i.p.v. generiek beleid • Voortborduren op lopende trajecten (Land v Waarde, Salland Loont, GLB pilots)

Landbouwperspectief Salland

• Handelingsperspectief: boeren stimuleren, verleiden en belonen • Maatschappelijke opgaven centraal: • • • •

Stikstof Biodiversiteit Water Klimaat

• Randvoorwaarden (KDW, zelf regie, etc)

Landbouwperspectief: Gebiedsbijeenkomsten agrarische achterban (950 bedrijven) Boerenraad (klankbordgroep: 15 vertegenwoordigers) GGA: Landbouwcollectief (opdrachtgevers)

Partners GGA/ Salland Loont Stakeholders landbouw (ca 15 organisaties en bedrijven)

• Denkproces over perspectief voor de landbouw rekening houdend met maatschappelijke opgaven. • Belonen en verleiden ipv dwang en opkoop • Kracht van de diverse landbouw behouden • GGA: kracht van het gebied gebruiken • Twijfel: zekerheid, draagvlak en waardering

Mooi perspectiefplan

Gebiedsronde agrarische achterban:

Landelijke ontwikkelingen volgen (Remkes, Landbouwakkoord)

Plan zolang in de ijskast

Landbouwperspectief – PPLG Landbouwakkoord

PAS-melders Salland • 61 agrarische PAS-melders • Legalisatie • Vergunningensituatie – handhaving • Zorgen en heel veel vragen • PAS-melders – stoppers • Oplossingen mee mogelijk maken • Interimmers

SalLand Loont Een nieuw dienstensysteem voor Salland

Salland Deal: samen concreet doen • Netwerkorganisatie actief op gebied van landbouw, natuur, landschap en water + klimaat in Salland. • Jarenlange bottum-up samenwerkingstraditie vanaf ca. 2005 • pMJP (provinciaal meerjarenprogramma 2007 – 2013) • Ontwikkeling Groenblauwe diensten / Kostbaar Salland • Water-, landbouw- en natuurontwikkeling • Ontwikkeling wandel-, fiets-, en mountainbikeroutes

• Wie? IJssellandschap (mede namens OPG), LTO Salland, Kostbaar Salland, Agrarisch Collectief Midden Overijssel, ANV Groen Salland, Salland Boert en Eet bewust, Landschap Overijssel (mede namens andere TBO’s), Pachtersvereniging Deventer e.o., gemeenten, waterschap, provincie

Concreet Samen

Doen

Vitaal

Platteland

Ook na pMJP is Salland Deal succesvol! 2014-2022 → concrete verbetering van landbouw, natuur en water

• Drie actieve kavelruilprojecten ten behoeve van landbouwstructuur • +80 ha extra agrarisch natuurbeheer → project Land van Waarde & 30 boeren rond Laag Zuthem • +15 ha kruidenrijke randen → randenregeling IJssellandschap & 38 van haar pachters • +53 ha beheer landschapselementen → Kostbaar Salland & 59 boeren+buitenlui • Integrale aanpak diverse watergangen, o.a. Witteveensleiding, Soestwetering • Ca. 25 maatregelen uitgevoerd in kader van Deltaplan Agrarisch Waterbeheer • Gezamenlijk proefveld landbouw & bodem → al 6 jaar! Totaal Agrarisch natuurbeheer in Salland: 570 ha

..EN… ca. 80 boeren op de wachtlijst!

Totaal Kostbaar Salland landschapsbeheer: 259 ha

Land van Waarde Project 2017-2021 • Doelen:

• Meer biodiversiteit in het landelijk gebied • Bijbehorend verdienmodel voor boeren

• 30 boeren die deelnemen in Salland Noord • Allemaal een bedrijfsnatuurplan: streefcijfer 10% areaal voor biodiversiteit • Plannen grotendeels uitgevoerd → nu 7% areaal voor biodiversiteit gerealiseerd • Monitoren effecten op natuur en inpasbaarheid landschap → bijstellen waar nodig • Stapeling van beloningen:

• Agrarisch natuurbeheer + rentekorting bank + plus op melkprijs + extra landbouwgrond (verpacht van ASR en provincie)

Advies Pilot landschapsinclusieve landbouw College van Rijksadviseurs “Maak de transitie van de landbouw landschapsinclusief” “Veel boeren zijn bereid om mee te werken aan de transitie van de landbouw en vragen om helderheid en koersvastheid van de overheid. Dat geeft handelingsperspectief en stimuleert innovatie.” “De landbouwtransitie zal alleen slagen als de boer een goede prijs voor zijn producten én diensten ontvangt, zodat hij voldoende ruimte heeft om het landschap blijvend te onderhouden.” “De grootste uitdaging in de transitie zit in het systeem rondom de boeren. Om het geschetste perspectief voor 2050 te kunnen realiseren is meer nodig dan alleen veranderingen binnen de agrarische bedrijfsvoering en het landschap.”

Verdienmodel voor de boer

Goede en eerlijke prijs product • Verwaarding kwaliteit producten in de (wereld)markt • Inspanningen nodig vanuit gehele keten

Vergoeding voor aanvullende ecosysteemdiensten

Zekerheid over de afschrijvingstermijn investeringen

• Maatschappelijke diensten die in (wereld)markt beperkt te verwaarden zijn

• Beleidszekerheid • Koersvastheid overheid • Voorwaarden van banken en andere financiers

Nieuw integraal dienstensysteem SalLand Loont -- Waarom NU? • Veel opgaven in het landelijk gebied: energie, stikstof, klimaat, landschap, biodiversiteit… • Boeren en grondeigenaren hebben sleutelrol om aan opgaven ‘ruimte’ te bieden • Open houding bij boeren en grondeigenaren voor een gebiedsaanbod naar de samenleving • Nu te veel versnippering in vele regelingen en projecten • Behoefte aan eenduidigheid (één loket) + ruimtelijke EN financiële efficiëntie

Langjarige ambitie Salland Loont • Een langjarig blijvend systeem om diensten tussen boer/grondeigenaar en samenleving te organiseren • soortgelijk als b.v. Kostbaar Salland

• Voor huidige en nieuwe thema’s waar behoefte aan is in het landelijk gebied • Water / klimaat, milieu / stikstof, duurzame energie, biodiversiteit, landschap, prettige woonomgeving, etc.

• Centraal: concrete diensten EN zekere beloningen

Landschap Overijssel

SalLand Loont is

LTO Salland

• Gebiedsorganisatie • Uitvoering met en door Salland • Stelt diensten en vergoedingen vast • Contracteren samenleving & grondeigenaren • Borging

Sa t r a a nu k

on o L d an

lL

Me

nten eleme s nst p e i a d h c type lands rmige e o v n j i l on rije z hogen spuitv he stof ver isc organ ter et wa ras d ing m plas

Kostbaar Salland

t

t alitei terkw a w x x heid x veilig n water sgasse oeika r b e i ct Redu g x ekkin x eopw i g r e en it ersite Biodiv x x uctie x ofred Stikst e istori x ltuurh u C x g Overi x x

• Gebiedsfonds ‘de bankrekening’ • Uitbetaling diensten • Langjarige zekerheid • Privaat i.v.m. staatssteun

Salland Deal partners

IJssellandschap

Collectief Midden di n g e o Ov ve r g

KPI ha l e n te be er x met er t e xm x% x m2 x ha

€ €€ € €€ €

Boerenraad Vertegenwoordiging van de boeren en grondeigenaren

Schets gebiedsorganisatie Uitvoeringsorganisatie Samenwerkende ‘motorblok’ partijen uit Salland: Collectief Midden Overijssel, Kostbaar Salland, Landschap Overijssel

Boerenraad

Besluit over / verplicht & bindend advies aan bestuur: • Welke opgaven van samenleving opgepakt worden en onder welke (financiële) voorwaarden • Hoe de menukaart (maatregelen, voorwaarden & vergoedingen) er uit zien. Brede raad van Salland

(boeren en grondeigenaren – via LTO Salland en IJssellandschap/OPG))

Geeft dagelijks leiding aan SalLand Loont, contractering richting samenleving en boeren, ontwerpt en ontwikkelt SalLand Loont…

Bestuur Bestuur Eindverantwoordelijk voor uitvoering Taken: • Aansturing uitvoering • Financieel beheer • Borging kwaliteit uitvoering

Verbinding tussen alle partijen in de samenleving, incl. grondeigenaren

Uitvoeringsorganisatie

Vertegenwoordiging vanuit inwoners, ondernemers, grondeigenaren (boeren/landgoederen)

Raad van Salland

Taken: • Vormgeven dialoog tussen samenleving en grondeigenaren • Maatschappelijke behoeften inventariseren • Bepalen wat waardevol is voor Salland • Verkennen nieuwe opgaven en mogelijkheden voor financiering Verbinding naar overheden • Gemeenten • Waterschap DOD • Provincie Overijssel • Rijk

Waar staan we nu? • Collectief Midden Overijssel + Kostbaar Salland / Landschap Overijssel zijn systemen en werkwijzen aan combineren → één loket in de praktijk • GLB-pilot om behoefte van boeren voor beloning te verkennen • BoerenRaad → via landbouwbod-traject op gang gebracht

• Netwerk richting bedrijfsleven aan opzetten voor private bijdragen … in afwachting van uitvoering gebiedsagenda Salland…

Salland Loont is aanvullend op andere instrumenten

Salland brede Kavelruil Ervencoaches

‘SalLand Loont’ Dienstensysteem

Omgevingsvi sie/-beleid

 Boer als ondernemer aan zet.. 

Wat past hem of haar?



Wat past in het landschap?

Stoppersregelingen

Instrumenten t.b.v. transitie naar omgevingsbewust boeren

Duurzaamheidsinitiatieven in de keten (Planet Proof, Beter Leven, etc.)

Projecten (Leader / POP / …)

Ontwikkeling nieuwe / korte ketens

Ondersteuning van gemeenten in Salland

• Nieuwe omgevingsvisie(systematiek) ontwikkelen die passend is bij bottom-up planvorming van (groepen) boeren/grondeigenaren • Beloningen voor diensten vanuit gemeenten

• Extra ruimte voor boeren/grondeigenaren die veel diensten leveren? Uitwerking Rood-voor-dienst systematieken? Ondersteun • Financiële beloningen → Salland Loont (minder losse projectjes) • Fondsvorming uit b.v. duurzame energie, toeristenbelasting of KGO ÉÉN loket gedachte!

• Ondersteuning

• Ambtelijke ondersteuning voor Kracht van Salland, o.a. gezamenlijke communicatie • Financiële ondersteuning in ontwikkeling definitieve Salland Loont organisatie