2022-1064 Preventieplan Sociaal Domein

februari 2023

Preventieplan Sociaal domein

Inhoudsopgave Inhoudsopgave.................................................................................................................. 2 Voorwoord......................................................................................................................... 3 Waarom een Preventieplan Sociaal Domein?...................................................................5 Contourenschets....................................................................................................... 6 Evaluatie huidige aanpak.......................................................................................... 6 Rol en samenwerking van partners en inwoners......................................................7 Definitie preventie......................................................................................................7 Ambitie preventie...................................................................................................... 8 Overkoepelende thema’s op het gebied van preventie..................................................

9 Preventiedoelstellingen...................................................................................................10 Doelstelling 1............................................................................................................10 Doelstelling 2............................................................................................................ 11 Doelstelling 3...........................................................................................................12 Versterkende preventielijnen..........................................................................................13 1...........................................................................................................................14-15 2.......................................................................................................................... 15-17 3..........................................................................................................................18-19 4.............................................................................................................................. 20 5.......................................................................................................................... 21-22 Van plan naar uitvoering.................................................................................................23

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

2

Voorwoord

Clichés zijn vaak gewoon waar. Dat geldt ook voor het gezegde ‘voorkómen is beter dan genezen’. Niet voor niets is dat de basisgedachte voor ons preventiebeleid in Deventer. Door ergens vroeg bij te zijn en daarin te investeren, kun je erger voorkomen. Investeren in preventie kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een gezonde leefstijl te stimuleren, door jongeren te leren om bewust te kiezen voor een opleiding die hen later makkelijker aan een baan helpt of door een zo groen mogelijke leefomgeving te creëren. Dit zijn enkele voorbeelden van (investeren in) preventie, maar in Deventer kennen we veel goede voorbeelden die binnen het sociaal domein en in onze leefomgeving een preventieve werking hebben.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

VOORWOORD

3

In Deventer doet en telt namelijk iedereen mee. Daarom vinden we het

gezondheidsnota. Anderzijds reikt dit Preventieplan verder dan alleen het

belangrijk dat iedereen ook daadwerkelijk mee kán doen, ieder op haar of zijn eigen manier en naar eigen kunnen. Mensen die ondersteuning en zorg nodig hebben, kunnen uiteraard op ons rekenen. We zorgen er ook voor dat mensen zichzelf beter kunnen redden. In Deventer voeren we al veel activiteiten uit als het om preventie gaat. In aanloop naar dit plan hebben we in kaart gebracht welke preventie-activiteiten de gemeente mogelijk maakt. Samen met vergelijkbare initiatieven van bewoners en maatschappelijke organisaties komen we al snel uit op meer dan 100 activiteiten.

thema ‘gezondheid’: ook preventie op andere vlakken, als ‘werk en inkomen’, ‘meedoen’, ‘jeugd en onderwijs’, ‘veiligheid en leefbaarheid’ vallen onder de reikwijdte van dit plan.

We willen preventie benaderen vanuit een positieve insteek en vanuit de mogelijkheden en kansen die het biedt. Daarbij sluiten we aan bij de goede infrastructuur die we vanuit onze Deventer samenleving hebben. Het is daarbij niet zozeer de opgave om méér activiteiten te organiseren, maar het is de kunst om van elkaar te weten wat de ander doet en om elkaar weten te vinden en aan te vullen. Door samen te doen, leren we van elkaar en wordt vanzelf in de praktijk (of met behulp van wetenschappelijke inzichten) duidelijk wat wel of niet werkt.

Aan de hand van de eerder opgestelde contourenschets trekken we conclusies waar we staan met preventie in Deventer. Daarnaast geven we op een duidelijke manier aan hoe we in Deventer de komende jaren verder willen inzetten op preventie binnen het sociaal domein. Hierbij staan integraliteit, prioritering en focus centraal. De basis voor een kansrijke, vitale en toekomst van onze stad en dorpen, ligt hier voor u. Hiermee willen we onze inwoners, professionals, vrijwilligers, ondernemers, verenigingen en maatschappelijk organisaties stimuleren om samen te werken op het gebied van preventie.

Werken aan preventie doen we samen met de inwoners van Deventer en met relevante partijen uit het veld. Hierbij is het belangrijk om elkaar te ontmoeten. Zowel formeel als informeel. Ook vertrouwen we op de kennis en kunde van professionals, overige deskundigen en vrijwilligersorganisaties, Zij spreken veel mensen, signaleren in een vroeg stadium en verwijzen zo nodig door naar de juiste plek. Met het Preventieplan Sociaal Domein wil het college van burgemeester en wethouders een koers uitzetten waarin we samen met partners en bewoners eventuele problemen voorkomen. Met de inzet op preventie maken we binnen het sociaal domein de beweging naar ‘de voorkant’: het voorkómen van. Het Preventieplan hangt enerzijds nauw samen met de vernieuwde

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Rob de Geest Wethouder Gezondheid en Sport, Mantelzorg en Vrijwilligers

VOORWOORD

4

Waarom een Preventieplan Sociaal Domein?

De afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het sociaal domein door de decentralisaties dichtbij inwoners en vanuit de vragen van inwoners vorm te geven. Inwoners zijn in toenemende mate tevreden én de kosten stijgen minder hard dan elders in het zorgstelsel1. Het gaat om jongeren met een licht verstandelijke beperking tot ouderen met dementie. Van ouders met zorgen over een verslaafde puber tot mantelzorgers die overbelast dreigen te raken. We helpen inwoners wanneer dat nodig is. Vaak even, soms structureel. We werken eraan onze informatie aan inwoners begrijpelijk te maken en proberen regelingen zo eenvoudig mogelijk te maken. Op die manier kunnen mensen in een kwetsbare positie altijd op ons rekenen en zorgen we ervoor dat de samenleving als geheel gezonder en gelukkiger wordt dan ze nu is.

1 Ontleend uit de prepositie van de VNG aan het nieuwe kabinet: ‘De winst van het sociaal domein’.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Voor de komende jaren zien we een aantal uitdagingen: het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven. Het zijn grote opgaven, die sterk met elkaar samenhangen en hiermee pakken we de onderliggende oorzaken van problematiek aan. Met de komst van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) wordt de noodzaak tot het maken van preventief en compleet beleid nog eens extra benadrukt om gezond leven voor inwoners makkelijker te maken. Met het preventieplan willen we oorzaken aanpakken en willen we de sociale basis van het sociaal domein verstevigen. Het preventieplan biedt voor de vijf programma’s2 een complete kapstok waaraan ieder programma haar preventie-activiteiten kan ophangen. Op die manier zorgen we ervoor dat inwoners van de gemeente Deventer een gezond, veilig en gelukkig leven kunnen leiden.

2 Daarbij gaat het om de volgende vijf programma’s: Meedoen, Werk en Inkomen, Jeugd en Onderwijs, Veiligheid en Leefomgeving.

5

Contourenschets

Evaluatie huidige aanpak

In aanloop naar dit definitieve preventieplan is een contourenschets opgesteld waarin op hoofdlijnen is aangegeven hoe het Preventieplan Sociaal Domein eruit gaat zien. Dit hebben we gedaan door het benoemen van een aantal contouren. Dit zijn feitelijk de opgaven waar we binnen het onderwerp ‘preventie binnen het sociaal domein’ mee te maken hebben. Daarnaast is ook een aantal dilemma’s benoemd waar we in de verdere uitwerking van het onderwerp ‘preventie’ rekening mee moesten houden.

Op basis van de contourenschets en de eerder gehouden inventarisatie van preventie-activiteiten die de gemeente betaalt en die externe partners uitvoeren, kunnen we de volgende conclusies trekken:

In de contourenschets hebben we bovendien stilgestaan bij de ambitie die we hebben op het gebied van preventie en welke doelstellingen we daarin willen nastreven. Ook is aangegeven wat we onder het begrip ‘preventie’ verstaan en welke thema’s we hierin onderscheiden.

1.

Er gebeuren al veel goede dingen op het gebied van preventie: er zijn meer dan 100 activiteiten die preventie-activiteiten zijn en die bewezen effectief zijn of op een andere manier waarde toevoegen aan (het welzijn van) onze inwoners.

2.

Er vallen – in vergelijking tot andere preventieplannen van andere gemeenten – geen beleidsmatige gaten. Alle programma’s voeren preventie-activiteiten uit die bijdragen aan onze preventiedoelstellingen.

3.

We bedienen alle leeftijds- en doelgroepen met onze preventieactiviteiten; van jong tot oud en alles wat daartussen zit.

4.

Onze gemeentelijke preventie-activiteiten zien vooral toe op universele en selectieve preventie3, wat verklaarbaar is door de positie en taken die een gemeente heeft.

5.

De gemeente betaalt preventie-activiteiten met incidentele middelen en structurele middelen. Hierbij is het uitgangspunt om initiatieven die ‘werken’ zo veel mogelijk structureel van opzet en financiering te maken.

3 Universele preventie betekent: preventie gericht op alle inwoners en doelgroepen. Selectieve preventie houdt in: preventie gericht op doelgroepen met een verhoogd risico. Tot slot bestaat er ook geïndiceerde preventie: dit is preventie gericht op doelgroepen met een verhoogd risico en waar bepaalde problemen soms al spelen.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

6

Rol en samenwerking van partners en inwoners

Zowel bij de totstandkoming van de contourenschets als bij dit plan is de rol van partners en inwoners erg belangrijk geweest. Zo is het Digipanel bevraagd en zijn er meerdere bijeenkomsten geweest met partners waarin zij input leverden voor de inhoud van de plannen. Wij vinden dit belangrijk, omdat we SAMEN met inwoners en partners het verschil kunnen maken als we preventief willen werken binnen het sociaal domein. De wens om SAMEN te DOEN komt nadrukkelijk vanuit de organisaties die op enigerlei wijze werkzaam zijn binnen het sociaal domein.

Definitie preventie

Definitie preventie: ‘Het bevorderen en stimuleren van en investeren in de mogelijkheden, kansen en talenten van mensen, waarbij aangesloten wordt bij wat mensen zelf willen en belangrijk vinden met als doel zelfregie, veerkracht en welbevinden van onze inwoners te vergroten.’ Vanuit de betrokken organisaties is de wens naar voren gebracht om preventie niet alleen te benaderen vanuit het voorkomen van problemen. Liever zou men zien dat er positief beleid wordt geformuleerd dat uitgaat van mogelijkheden en niet van belemmeringen. Het helpt namelijk niet als we beleid opstellen waarin we zaken problematiseren en mensen dingen gaan opleggen of verbieden. Om die reden sluiten we aan bij het gedachtegoed van Machteld Huber en haar visie op ‘positieve gezondheid’. Daarbij geldt overigens allerminst dat preventie alleen maar zou draaien om gezondheid. Thema’s als ‘zelfregie’, ‘veerkracht’ en ‘welbevinden’ zijn hierin juist leidend. Daarom sluiten we ook aan bij de methodiek van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag (van zz naar gg).

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

7

Ambitie preventie

In Deventer willen we preventie vanuit een positieve insteek bevorderen, stimuleren en hierop investeren vanuit deze gedachte:

‘Deventer inwoners versterken zichzelf en elkaar, doen iets voor een ander en doen naar eigen vermogen mee. Iedereen doet ertoe! Onze inwoners willen zelf verantwoordelijk zijn voor het vinden van hun eigen oplossingen. Ondersteuning en begeleiding richting werk of school maakt het mogelijk dat mensen economisch zelfstandig worden en bestaanszekerheid wordt gecreëerd. We nemen stress en belemmeringen weg en bouwen aan kansengelijkheid, vertrouwen en perspectief, waarbij er ruimte is voor talent en eigen ideeën. We stimuleren de eigen regie, zelfredzaamheid en sluiten aan bij het doen-vermogen van de Deventer inwoners. Hiermee willen we de veerkracht, algemene gezondheid (fysiek en mentaal) en deelname aan de samenleving bevorderen. Het aanbod van voorzieningen om elkaar te ontmoeten speelt daarbij een belangrijke rol, evenals een toegankelijke en veilige en klimaatbestendige omgeving om in te leven.’

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

8

Overkoepelende thema’s op het gebied van preventie

Ten opzichte van de contourenschets is er een extra onderwerp aan de lijst met overkoepelende thema’s toegevoegd, namelijk ‘kansengelijkheid’. Hoewel kansengelijkheid al genoemd was in onze gemeentelijke ambitie op het gebied van preventie, ontbrak het onderwerp nog in onze overkoepelende thema’s en

Tijdens sessies met de gemeenteraad en Adviesraad Sociaal Domein Deventer is geïnventariseerd aan welke thema’s men voorrang gaf. Hieruit kwam bestaanszekerheid naar voren. Bij de uitwerking van dit preventieplan werd onder andere samen met de betrokken partners geconstateerd dat deze

binnen onze preventiedoestellingen.

voorrang geen invloed zou moeten hebben op de manier waarop wij preventie de komende jaren in Deventer verder gaan vormgeven. Immers, álle thema’s zijn van belang bij het investeren in preventie. Als we één thema voorrang zouden geven, zouden we de andere onderwerpen tekortdoen. Bovendien kan per wijk en per doelgroep verschillen welke thema’s extra aandacht nodig hebben. Deze constatering maakte daarmee ook duidelijk dat we binnen het Preventieplan Sociaal Domein er ook niet voor kiezen om bepaalde doelgroepen of wijken voorrang te geven. Per programma zijn de ‘opgaven’ in beeld waarop preventie kan worden ingezet en wordt maatwerk afhankelijk van de doelgroep en per wijk geboden. De thema’s zullen als indicator worden meegenomen bij de monitoring van de preventiedoelstellingen (zie hierna).

We onderscheiden binnen het sociaal domein de volgende thema’s op het gebied van preventie: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Bestaanszekerheid Passende daginvulling Vitale/veerkrachtige inwoners Zelfregie Versterkende sociale netwerken Kansengelijkheid Sterke voorzieningen in de stad/buurt Toegankelijke en veilige leefomgeving

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

9

Preventiedoelstellingen Het is van belang om ons vanuit preventie te richten op de grote maatschappelijke opgaven die we zien in het sociaal domein: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken. We benaderen die preventiethema’s vanuit samenhang en komen tot de volgende (vernieuwde) preventiedoelstellingen4.

Doelstelling 1: In 2026 hebben we een positieve bijdrage geleverd aan het herstellen van de bestaanszekerheid van onze inwoners Bestaanszekerheid bieden betekent dat we de basisvoorwaarden op orde moeten brengen: de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en van mee kunnen doen in de samenleving. Maar ook de zekerheid van een dak boven je hoofd in een geschikte en betaalbare woning. En in een veilige en prettige (leef)omgeving, met snelle en toegankelijke en stress-sensitieve dienstverlening in situaties die de veiligheid bedreigen. Niet voor niets is het herstellen van bestaanszekerheid als eerste doelstelling genoemd. Bestaanszekerheid is de basis om meedoen mogelijk te kunnen maken (gelijk aan de piramide van Maslow5). In Deventer bieden de beleidskaders ‘Inzet op maat’ en ‘Inzet op ondersteuning en geldzorgen’ concrete handvatten wat we (willen) doen om bestaanszekerheid te herstellen.

4 De doelstellingen vanuit de contourenschets zijn samengevoegd binnen deze drienieuwe preventiedoelstellingen. Met de nieuwe preventiedoelstellingen sluiten we ook aan bij de propositie ‘De winst van het sociaal domein’ die door de VNG namens gemeenten is opgesteld en is aangeboden aan het nieuwe kabinet. De oude preventiedoelstellingen zullen samen met de preventiethema’s worden meegenomen als indicatoren bij de monitoring van de vernieuwde doelstellingen.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

5 De piramide van Maslow laat zien dat mensen basisbehoeften hebben, en dat bepaalde behoeften pas optreden als een andere behoefte vervuld is. Door steeds meer behoeften te vervullen, wordt de behoeftetop bereikt. Hierdoor krijgt het model de vorm van een piramide.

10

Doelstelling 2: In 2026 hebben we de kansengelijkheid van onze inwoners vergroot Kansengelijkheid vergroten, vraagt ongelijk investeren en structurele oorzaken aanpakken. Niet iedereen heeft ondersteuning vanuit de gemeente nodig voor een goede uitgangspositie in de samenleving. We leggen de focus dan ook op die (groepen) inwoners die ons het hardste nodig hebben, omdat hun kansen op het gebied van gezondheid, talentontwikkeling of inzet op de arbeidsmarkt niet altijd vanzelfsprekend zijn. Om die reden geeft de gemeente Deventer uitvoering aan de landelijke Gelijke Kansen Alliantie. Investeren in kansengelijkheid is ook investeren in het onderwijs. Goed onderwijs biedt integrale en inclusieve basisvoorzieningen voor kinderen van 0-12 jaar. Zo zijn integrale kindcentra en passend onderwijs belangrijk bij wat we meegeven aan de volwassenen van de toekomst en zo stond de Deventer Onderwijsconferentie in 2022 in het teken van ‘gelijke kansen’. Tijdens deze conferentie benadrukte Louise Elffers (lector aan de Hogeschool van Amsterdam) dat kansengelijkheid in het onderwijs een breed gedeeld ideaal is, maar dat de wijze waarop daar invulling aan wordt gegeven zeer divers is. Elffers geeft aan dat het onderwijs zelf als grote (on)gelijkmaker fungeert binnen haar eigen sector. Hier is nog veel winst te behalen6.

In wijken en buurten werken we aan maatwerk door (buurt)voorzieningen, professionals en activiteiten te laten aansluiten bij specifieke behoeften van inwoners. Bij het vormgeven van maatwerk betrekken we zo veel mogelijk inwoners op een laagdrempelige manier. Door maatwerk in de sociale basisinfrastructuur te bieden, gaan we kansenongelijkheid tegen. Daarnaast dragen we als Deventer Regenboogstad actief uit dat gelijkwaardigheid en gelijke behandeling voor alle inwoners van Deventer een basiswaarde is. De opdracht voor onderwijs, sociaal domein en werkgevers is om het onderwijs en het pad naar de arbeidsmarkt inclusiever te maken. Om kinderen en jongeren te kunnen bieden wat zij nodig hebben om hun weg te vinden in onze samenleving. In Deventer wordt binnen het beleidskader ‘Van Wieg naar Werk’ vorm en inhoud gegeven aan kansengelijkheid en worden onderwerpen belicht als ‘Voor en Vroegschoolse Educatie’, Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC)/leerplicht, onderwijshuisvesting, inzet van (specialistische) jeugdhulp, enzovoort.

6 Elffers benoemt tien verbeterpunten: koester de kwaliteiten van het publieke onderwijsbestel, investeer meer in leerlingen die de school het hardste nodig hebben, doorbreek het plafond van lage verwachtingen, laat kapitaal de leerkansen op school niet bepalen, vermijd de rol van vakkenvuller voor een ongelijke samenleving, zet schoolloopbanen niet op slot, maak van beroepsonderwijs een positieve keuze, stuur geen leerlingen ongekwalificeerd van school, weeg kansengelijkheid mee in alle onderwijsbeleid en tot slot wees het systeem.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

11

Doelstelling 3: In 2026 is gezond leven makkelijker gemaakt De Deventer samenleving is niet zo gezond als deze zou kunnen zijn. De gezondheid is af te meten aan de mate waarin onze inwoners een gezond en gelukkig leven leiden, en er zijn veel factoren die daarop van invloed zijn in de leefomgeving van onze inwoners. Zowel negatief, maar vooral positief in de mate van kwaliteit van leven, de economie, productiviteit en het voorkomen van zorg. Die samenhang van inzet stimuleren we met een gezondheidsvisie en een brede investering in gezondheidsbevordering. De door de gemeenteraad vastgestelde ‘Deventer Gezondheidsnota’ en het beleidskader ‘Samen sporten maakt sterker’ vormen hierin een belangrijke basis, maar denk ook aan de implementatie van de Omgevingsvisie binnen het sociaal domein. Ten aanzien van veiligheid en leefomgeving hebben we hier respectievelijk vanuit het Meerjarenbeleidsplan veiligheid en het Uitvoeringsprogramma visie Leefomgeving aandacht voor. Meer concreet betekent dit onder meer dat het niet uit zou mogen maken in welke wijk mensen wonen en kinderen opgroeien om gezonder te leven. Om gelijke kansen te bevorderen willen we sociaal-economische gezondheidsverschillen opheffen.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

12

Versterkende preventielijnen

Daarnaast is uit verschillende werksessies een aantal aandachtspunten naar voren gebracht: •

Keuzes maken kan ook betekenen dat we op bepaalde thema’s, doelgroepen of wijken/buurten minder inzet plegen zonder bepaalde wijken/groepen op voorhand uit te sluiten. Hoe gaan we hiermee om en welke criteria hanteren we hiervoor?

•

Het betrekken van de doelgroep en ervaringsdeskundigen bij het maken van keuzes op het gebied van preventie blijft lastig. Hoe kunnen we dicht bij de inwoners blijven?

•

Voorkomen van problematiek betekent niet dat de regie van inwoners overgenomen wordt (betutteling). Hoe maken we het aanbod passend voor de inwoners?

•

Door de grote hoeveelheid aan inspanningen, activiteiten en initiatieven is het voor professionals soms lastig om te weten wat het aanbod is en naar wie zij kunnen doorverwijzen. Hoe zorgen we ervoor dat de lijnen tussen organisaties onderling kort blijven?

•

Het opzetten van een complete aanpak vereist samenwerking, waarbij organisaties ook hun blik naar buiten gericht moeten hebben. Hoe voorkomen we dat organisaties op hun eigen eiland blijven zitten?

Om deze samenhangende doelstellingen te kunnen realiseren zullen we onze inzet richten op een aantal versterkende preventielijnen:

1. Het behouden, versterken (1+1=3), stroomlijnen en borgen van activiteiten. 2. Het organiseren van preventie vanuit een integrale aanpak. 3. Het uitvoering geven aan preventie vanuit een wijkgerichte inzet. 4. Interventies op gebied van preventie zijn bewezen effectief. 5. Het monitoren van effecten van de ingezette interventies en preventiedoelstellingen.

Deze aandachtspunten zijn vervolgens – samen met de versterkende preventielijnen – besproken in sessies die na de zomer met collega’s, externe partners, de raad en het college zijn gehouden. De uitkomsten van deze gesprekken zijn in dit plan verwerkt.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

13

1. Behouden, versterken (1+1=3), stroomlijnen en borgen van activiteiten

Hoe gaan we hiermee aan de slag? •

We gaan bestaande of nieuwe initiatieven versterken waar dit nodig is vanwege de schaalgrootte, positieve effecten of omdat we juist willen experimenteren/vernieuwen. We willen voorkomen dat activiteiten elkaar overlappen en willen juist bewerkstelligen dat activiteiten op elkaar aansluiten. Tot slot worden initiatieven zo veel mogelijk meerjarig geborgd. Dit vergroot de continuïteit en draagt bij aan onderling vertrouwen en voorspelbaarheid voor zowel gemeente, organisaties als inwoners.

Voor preventie wordt geen blauwdruk over de stad uitgerold. Er vindt dus geen uitsluiting of bevoordeling van doelgroepen, thema’s of wijken plaats. Vanuit de diverse programma’s worden preventie-activiteiten gesubsidieerd, waarbij we vooral willen inzetten op behoud en versterking van die activiteiten. Per programma zijn er speerpunten op de diverse beleidsterreinen benoemd, zodat per doelgroep, thema of wijk maatwerk op het gebied van preventie kan worden geboden. We hanteren dus geen speciale (stedelijke) criteria waarop we als gemeente wel of niet willen inzetten.

•

We willen/moeten beter van elkaar (intern en extern) weten wat we doen. Daarnaast kunnen we van en met elkaar leren hoe we de dingen (anders en beter) kunnen doen. Dit kunnen we bereiken door het regelmatiger organiseren van (thema)bijeenkomsten op het gebied van preventie. De gemeente ondersteunt dit, maar ook partners kunnen de rol van organiserende partij op zich nemen. Dit gebeurt bijvoorbeeld al vanuit het netwerk ‘Samen gezond in Deventer’7. Het blijkt dat dit soort bijeenkomsten – naast het feit dat ze zeer informatief zijn – ook helpen in het elkaar leren kennen, maar ook om bepaalde ervaringen te delen en uit te wisselen wat hierin wel of niet werkt. Op deze manier weten mensen en organisaties elkaar sneller en beter te vinden, wat de onderlinge samenwerking ten goede komt en waardoor de inwoners van Deventer beter bediend worden.

7 Stedelijk/regionaal zijn er nog veel meer netwerken actief zoals het Netwerk Informele Zorg Deventer, Salland United, 1tegeneenzaamheid, Platform Wonen, Welzijn en Zorg.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

14

•

•

Als organisaties of inwoners zelf met ideeën komen, moeten we dit als gemeente omarmen en begeleiden, mits passend binnen de door de raad vastgestelde kaders (wat betreft financiën en beleid) en passend binnen de maatschappelijke doelen. Dit sluit bovendien mooi aan bij de bottom-up beweging die we vanuit de samenleving willen creëren en dient daarmee als leidend principe voor onze gemeentelijke werkwijze op het gebied van preventie. De Voor Elkaar Teams ondersteunen daarin inwoners die daar al duidelijke ideeën over hebben, maar ook inwoners die daar nog een steuntje voor in de rug kunnen gebruiken. Daar waar de gemeente niet rechtstreeks kan ondersteunen, verwijst de gemeente door naar andere organisaties/instanties. Ook in praktische zin kan de gemeente de samenwerking tussen partijen bevorderen onder meer in de vorm van het bieden van gezamenlijke huisvesting. Dit gebeurt bijvoorbeeld al bij de Speelgoed- en Kledingbank. Op die manier kunnen partijen elkaar en de activiteiten die ze uitvoeren, versterken (1+1=3).

•

Om ervoor te zorgen dat de programma’s uit het sociaal domein beter van elkaar weten wat er gebeurt op het gebied van preventie, wordt een werkgroep van beleidsadviseurs met ingang van 2023 in het leven geroepen. In deze werkgroep vertelt men elkaar welke initiatieven/ projecten/subsidies vanuit de verschillende programma’s op het gebied van preventie spelen en brengt men focus aan door goed te kijken of we de juiste dingen met elkaar doen op het gebied van preventie. De werkgroep gaat aan de slag met het stroomlijnen van activiteiten op inhoud en proces en bekijkt bijvoorbeeld welke activiteiten mogelijk samengevoegd kunnen worden, zodat er geen zaken dubbel gebeuren.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Daarnaast kunnen ook nieuwe, programma-overstijgende ideeën ontstaan, waarbij samenvoeging van budgetten tot de mogelijkheid behoort. Tot slot wordt besproken welke tijdelijke initiatieven blijvend gemaakt kunnen worden qua opzet en met langdurige inzet van middelen. •

We geven samen met onze partners uitvoering aan het Investeringsfonds Preventie. Hiervoor is in 2023, 2024 en 2025 geld beschikbaar gesteld. Hiermee kunnen nieuwe initiatieven gesubsidieerd worden, maar het is ook mogelijk dat bestaande initiatieven met dit geld doorontwikkeld worden.

•

Daarnaast wordt met de komst van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het bijbehorende financiële arrangement (brede SPUKregeling) samen met gemeenten en zorgverzekeraars gewerkt aan het versterken van preventie, gezondheid en sociale basis. Er worden meerdere regelingen op het gebied gezondheid, sport en bewegen en cultuurdeelname gebundeld tot één specifieke uitkering. In gemeentelijke interne preventiewerkgroep zorgt ervoor dat deze brede SPUK-regeling aangevraagd en geïmplementeerd wordt.

15

2. Organiseren van preventie vanuit een samenhangende aanpak

Hoe gaan we hiermee aan de slag? •

Om meer integraal te kunnen werken is het nodig om samen te werken. Nu zijn zaken vaak nog apart georganiseerd en gefinancierd vanuit verschillende programma’s en in verschillende wijken. De gemeentelijke werkgroep die als uitwerking is opgenomen onder de vorige opgave gaat met deze samenwerking aan de slag. De werkgroep onderzoekt bij zowel nieuwe en als bestaande initiatieven in hoeverre bepaalde activiteiten en middelen gebundeld kunnen worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld al bij het project ‘Verrijkte Schooldag’. Dit project is opgezet vanuit de beleidsterreinen sport, cultuur, gezondheid en onderwijs. Andere voorbeelden zijn de integrale jongerenaanpak en het projectplan ‘Goede Voorzieningen in de buurt’.

•

Partijen zien voor zichzelf vooral de uitdaging om boven het eigen (organisatie)belang uit te stijgen door het besef dat hun bestaansrecht

Onder deze opgave willen we een samenhangende en gezamenlijke aanpak op het gebied van preventie vormgeven. We werken niet met allerlei losse projecten, maar er is sprake van een samenhangend geheel van interventies. Bundeling van geld uit meerdere programma’s behoort tot de mogelijkheden, net als het verschuiven van geld vanuit verbetering naar preventie (onder andere bij overschotten en mits dit niet ten koste gaat van de inzet ter verbetering).

wordt gerechtvaardigd door er te zijn voor de Deventer inwoners. Er zou veel meer de nadruk moeten komen op het feit dat organisaties SAMEN voor de inwoner aan het werk zijn. Bij beleidsontwikkeling moeten we daar rekening mee houden en ons afvragen wat de inwoner er precies aan heeft. •

De gemeente kan de samenwerking tussen partijen eveneens stimuleren door dit bijvoorbeeld op te nemen in de subsidievoorwaarden bij de uitvoering van een (gezamenlijk) project. Dit voorkomt dat organisaties te veel op hun eigen eiland blijven zitten8.

8 mei jl.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Dit dilemma werd door partijen zelf geschetst in de bijeenkomst die plaatsvond op 24

16

•

Organisaties/professionals geven aan dat zij beter naar de inwoners moeten luisteren en vooral zonder oordeel. Niet te snel in de oplossing denken, maar eerst beginnen om gewoon naar de inwoner te luisteren. Daarnaast moeten gemeente en professionals niet de verantwoordelijkheid van inwoners overnemen en een betuttelende houding aannemen, maar zouden moeten aansturen om het de inwoner vooral zelf te laten doen. Een verdere uitrol van de training zz-gg (van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag) zou daarbij een hulpmiddel kunnen zijn.

•

De gemeente zou nog meer van de brugfunctie die organisaties richting inwoners hebben, gebruik kunnen maken. De gemeente probeert mensen te ondersteunen, maar er is soms (terecht) ook veel wantrouwen vanuit inwoners naar de gemeente/overheid. Denk bijvoorbeeld aan de toeslagenaffaire en de energiecrisis (gaswinning Groningen). Voor inwoners en sommige professionals geldt dat de gemeente als ‘formeel’ of zelfs ‘ónbetrouwbaar’ wordt gezien. Organisaties kunnen een brug slaan tussen inwoners en de gemeente. Tijdens een van de sessies werd geopperd dat beleidsadviseurs in kader van een soort maatschappelijke stage met organisaties kunnen meelopen om in contact te komen met inwoners en ideeën op te halen voor beleid.

•

Verder zal binnen Salland United aan de slag gegaan worden om de afspraken uit het Integraal Zorg Akkoord te vertalen naar regionale en lokale acties/maatregelen. De gemeente Deventer is hierbij nauw betrokken.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

17

3. Uitvoering geven aan preventie vanuit een wijkgerichte inzet Onder deze opgave willen we vooral goed scherp krijgen wat er speelt in bepaalde wijken en buurten en wat daar de belangrijkste vraagstukken zijn. Daarbij besteden we aandacht aan het verzamelen van betrouwbare gegevens, het formuleren van een gezamenlijke ambitie en worden meetbare maatschappelijke resultaten aan ambities verbonden. Met alle betrokken inwoners en organisaties wordt er bepaald wat er echt nodig is in een bepaalde wijk of buurt.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Hoe gaan we hiermee aan de slag? •

We zullen als gemeente en professionals moeten aansluiten bij de behoeften, motivatie en de creativiteit van de mensen zelf. Binnen de Voor Elkaar Teams wordt invulling gegeven aan deze opdracht. We willen zo veel mogelijk beweging en initiatieven vanuit bewoners (bottom-up) van onderaf stimuleren. Daar waar de gemeente iets (top-down) van bovenaf geregeld wil hebben, zullen inwoners veel meer betrokken moeten worden. Op die manier sluiten we meer en beter aan bij de behoefte van de inwoners en hun leefwereld.

•

Het alledaagse leven vindt op het niveau van de straat en de buurt plaats. Vanuit vindplaatsen in de wijk kunnen professionals beter aansluiten op de leefwereld van inwoners. Denk hierbij aan goede voorzieningen in de buurt als buurthuizen en bibliotheken, maar ook scholen en sportverenigingen zijn belangrijke vindplaatsen. De gemeente stelt in 2023 een plan van aanpak op in het kader van wijk- en dorpsgericht werken waarbij we aansturen op het uitvoeren van een pilot in een of twee wijken. Concreet willen we werken aan wijken en buurten met een passende en sluitende sociale basis infrastructuur. Dit houdt in dat zorg- en welzijnsnetwerken/professionals, voorzieningen en activiteiten aansluiten op elkaar en op de wensen en behoeften van inwoners. Waar nodig ondersteunen we inwoners bij hun vragen; de Voor Elkaar Teams bieden hierin een laagdrempelige mogelijkheid. In aanloop naar dit plan gaat de gemeente op werkbezoek bij onder andere het Nationaal Programma Rotterdam Zuid en bij de gemeente Leeuwarden om te leren van hun werkwijze.

•

Daarnaast zorgen algemene voorzieningen en buurtvoorzieningen voor verbinding tussen inwoners onderling, maar fungeren ze ook als plek waar inwoners met vragen bij professionals terecht kunnen.

18

Het organiseren van spreekuren (onder andere Geldfit) en collectieve activiteiten (samen bewegen of eten) zijn hier voorbeelden van. Hierbij wordt wel de kanttekening geplaatst dat het voor sommige bewoners een (te) grote stap is om naar buurtvoorzieningen te gaan.

•

Voor een wijkgerichte inzet is een herkenbare basis vanuit de wijken nodig. In iedere wijk zijn wel een paar sleutelfiguren. Zij kennen de wijk en de inwoners goed en weten exact wat er speelt. We zouden als gemeente en professionals veel meer gebruik moeten maken van de kennis en kunde van de deze personen en hen als (betaalde) community managers (buurtambassadeurs) moeten inzetten en hen daarin ook moeten ondersteunen (onder andere door medewerkers van het Voor Elkaar Team).

•

Veel vrijwilligers(organisaties) lopen ertegenaan dat er tegenwoordig minder vrijwilligers beschikbaar en lastig te werven zijn. Deventer Doet

De gemeente en professionals moeten ook oog hebben voor deze inwoners en aansluiten bij hun doen-vermogen9. Op dit moment loopt in dit kader een het proces in het kader van ‘Goede voorzieningen in de buurt’. •

Er zijn verschillende netwerken en overleggen waarin professionals onderling of met inwoners samenkomen. Een goed voorbeeld van zo’n netwerkstructuur in de wijken zijn de Jeugdnetwerken. Hierin worden signalen over jeugdgroepen besproken. Het kan dan gaan om overlast gevende groepen of om groepen die zich juist positief profileren in wijken en buurten. Op dit moment wordt ook gewerkt aan het opzetten van soortgelijk netwerk voor volwassenen. Hierbij worden signalen op basis van de pijlers ‘sociaal’, ‘fysiek’ en ‘veiligheid’ besproken en wordt vervolgens afgesproken wie welke actie oppakt.

9 Zie hiervoor ook het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid: ’Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid’. Onder doen-vermogen wordt onder meer verstaan: het belang van niet-cognitieve vermogens, zoals een doel stellen, in actie komen, volhouden en om kunnen gaan met verleiding en tegenslag.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

ondersteunt vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties hierbij. •

In plaats van problematiseren kiezen we ervoor om te investeren in wat al goed gaat. Van trekken aan een dood paard wordt niemand beter. We gaan mee in ideeën en initiatieven waar energie van organisaties en bewoners zelf in zit. Een goed voorbeeld hiervan is de komst van een dorpscoördinator in de dorpen Bathmen, Lettele en Okkenbroek. Een energieke en enthousiaste groep dorpsbewoners heeft het initiatief op poten gezet en is naar de gemeente gestapt met de vraag om deze pilot voor drie jaar te financieren. Aangezien dit initiatief goed past binnen de voorwaarden van het Investeringsfonds Preventie, gaat de gemeente mee in dit verzoek.

19

4. Interventies op gebied van preventie zijn waar mogelijk bewezen effectief Onder deze opgave willen we vooral gebruikmaken van wetenschappelijk onderzochte methodieken (onder andere beschermende factoren en risicofactoren) en zetten we in op interventies die bewezen effectief zijn. Wanneer bepaalde interventies nog niet zijn onderzocht, is het ook mogelijk om te kijken naar meetbare en merkbare effecten en de waarde en/of impact voor de inwoner.

Hoe gaan we hiermee aan de slag? •

Als gemeente willen we graag ons preventieve beleid aan de hand van onderbouwde interventies vormgeven. We kunnen daarbij gebruik maken van de bewezen interventies die onder andere zijn opgenomen in de databank van het Nederlands Jeugd Instituut. Dit betekent echter niet dat we de dagelijkse praktijk uit het oog moeten verliezen. Niet alles hoeft namelijk wetenschappelijk onderbouwd te worden. We kijken ook wat werkt voor inwoners en sluiten bij de motivatie van de inwoners zélf aan.

•

We willen onszelf en onze partners uitdagen om bij het ontwikkelen van beleid meer te denken vanuit een positieve insteek, dan vanuit een negatieve. We moeten sommige ‘problemen’ leren omdenken en met een vleugje humor en ‘lol’ kunnen we waarschijnlijk veel meer met elkaar realiseren. Het kan helpen om bepaalde problemen vooral ook níet te benoemen. Dit wordt bijvoorbeeld al gedaan in het project Gouwe Ouwe, waarbij muziekavonden worden ingezet als middel om eenzaamheid tegen te gaan.

•

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

Minimaal één keer per jaar zal vanuit de gemeente een bijeenkomst worden georganiseerd waarbij we externe partners als professionals, studenten/lectoren van Saxion en andere deskundige inwoners betrekken bij onderwerpen die spelen op het gebied van preventie in het sociaal domein. Een mogelijk onderwerp voor een dergelijke bijeenkomst kan zijn om met elkaar over interventies in gesprek te gaan. Wanneer moeten we als gemeente kiezen voor een bewezen effectieve interventie of juist niet?

20

5. Het bewaken van effecten van interventies en preventiedoelstellingen Onder deze opgave willen we het bewaken van preventie verbeteren, waarbij periodiek vinger aan de pols wordt gehouden hoe interventies zich ontwikkelen. Er worden criteria ontwikkeld waaraan we kunnen zien of initiatieven succesvol zijn. We vieren successen, maar durven ook te stoppen wanneer resultaten tegenvallen of de verwachte effecten uitblijven. Tot slot wordt in kaart gebracht waar binnen de programma’s op het gebied van preventie bijgestuurd moet worden.

Hoe gaan we hiermee aan de slag? •

De preventiedoelstellingen worden bewaakt door de gemeentelijke werkgroep bestaande uit beleidsadviseurs vanuit de verschillende programma’s. Op deze manier blijft elk programma betrokken bij het thema preventie en kan (tijdige) bijsturing binnen de programma’s plaatsvinden als dit nodig is.

•

De preventiedoelstellingen zullen daarnaast onderdeel worden van de Monitor Sociaal Domein, zodat ook voor de buitenwereld zichtbaar is wat de stand van zaken is op het gebied van preventie. Daarnaast kent ieder programma ook haar eigen monitors waarin preventie terugkomt. Een voorbeeld hiervan is de monitor Jeugd in Beeld of het dashboard Wmo.

•

Als gemeente willen we binnen het sociaal domein het instrument van datagedreven werken inzetten om ervaringen op te doen om data te gebruiken bij onze beleidsontwikkelingen. We willen daarbij toewerken naar de mogelijkheid om aan de hand van scenario’s in kaart te brengen hoe we onze preventie-activiteiten het beste kunnen inzetten. In 2023 gaat er een pilot van start om ervaring op te doen met datagedreven werken binnen het sociaal domein op het gebied van preventie10.

10 Er wordt gemonitord aan de hand van de eerdergenoemde preventiedoelstellingen. Hierbij moet wel de kanttekening gemaakt worden dat het soms lastig is om de effecten van preventie te meten. Het inzetten op bepaalde maatregelen en het uitvoeren van bepaalde preventieve projecten hoeft niet in alle gevallen bij te dragen aan een bepaald effect dat we met preventie willen bereiken. In sommige gevallen landt het effect van bepaalde maatregelen ook op andere terreinen of zelfs op domeinen buiten de gemeente.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

21

•

Minimaal één keer per jaar zal vanuit de gemeente een bijeenkomst worden georganiseerd waarbij we externe partners als professionals, deskundigen en studenten/lectoren van Saxion en inwoners betrekken bij onderwerpen die spelen op het gebied van preventie in het sociaal domein. Een mogelijk onderwerp voor een dergelijke bijeenkomst kan zijn om met elkaar in gesprek te gaan over hoe ver we opschieten om de preventiedoelstellingen te halen. Wat gaat goed? Wat kan beter? Waarop kunnen en moeten we wellicht bijsturen? Wat mogen we daarin van elkaar verwachten?

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

22

Van plan naar uitvoering

In dit plan is een groot aantal activiteiten benoemd waarmee we de komende jaren preventie in Deventer verder willen versterken. Dat doen we om samenhang aan te brengen en ons gezamenlijk te richten op de maatschappelijke opgaven van nu: bestaanszekerheid vergroten, kansengelijkheid vergroten en gezond leven makkelijker maken. Dat doen we door de onderlinge samenwerking vanuit het sociaal domein, de leefomgeving en veiligheid te versterken en om ons te richten op het zo veel mogelijk steunen van bewoners en partners die preventie-activiteiten uitvoeren in de

De interne preventiewerkgroep zal zich naast de voortgang van de preventiedoelstellingen ook bezighouden met een aantal randvoorwaarden op het gebied van bijvoorbeeld communicatie en financiën (Preventiefonds). Verder zal de werkgroep erop toezien dat de gemeente inwoners en partners betrekt bij de vormgeving van preventieve activiteiten en op welke wijze dat gebeurt. Tot slot zal de werkgroep een planning opstellen om alle hierboven genoemde acties en maatregelen door te voeren en in gemeentelijk beleid in te bedden.

wijken en dorpen van Deventer. Met dit preventieplan stelt de raad vast welke inhoudelijke doelstellingen we nastreven en langs welke versterkende preventielijnen we die de komende jaren gaan uitwerken. Dat doen we met het geld dat in de meerjarenbegroting al door uw raad beschikbaar is gesteld. Jaarlijks monitort de interne preventiewerkgroep de acties uit het preventieplan en via de monitor Sociaal Domein geven we op het thema ‘preventie’ en per programma inzicht in de bereikte resultaten11. Dat geeft de raad ook de mogelijkheid om eventueel bij te kunnen sturen.

11 Dit betekent dat de verantwoording over de afzonderlijke beleidsinitiatieven en bijbehorende financiën binnen de verschillende programma’s belegd en geborgd blijft.

PREVENTIEPLAN SOCIAAL DOMEIN — GEMEENTE DEVENTER

23