2022-06-08 Gemeentefinanciën Deventer - introductie

8 juni 2022

INTRODUCTIE IN DE

Gemeentefinanciën Deventer

Inhoud presentatie • Geldstromen, hoe komt de gemeente aan haar middelen?

• Regelgeving, omdat het moet • P&C-cyclus, de motor voor het sturen • Voorjaarsnota, de blik naar voren

• Begroting, wat gaan we het komende jaar doen? • Kwartaalrapportage, stand van zaken en bijsturing • Jaarrekening, verantwoording uitvoering begroting • Financiële soliditeit, kunnen we tegen een stootje?

Geldstroom

Gemeentefonds Gemeentefonds 11% €34,2 mld.

Deventer #32

345 gemeenten

Inkomsten

Gemeentefonds 53%

Specifieke betalingen 11%

Lokale belastingen 16%

Begroting €409 mln.

Eigen middelen 20%

Incidentele subsidies (provincie, etc.)

Geldstromen • Gemeentefonds, niet geoormerkt, soms speciale bestemming • Specifieke uitkeringen, geoormerkt, terugbetalingsverplichting • Gemeentelijke belastingen, grotendeels vrij aanwendbaar, sommige alleen voor specifiek doel • Eigen middelen, bv verkoop gronden

Vanuit Rijk, specifieke maatstaven, geen invloed van de raad

Vanuit gemeente, raad invloed op de tarieven

Inkomsten

Uitgaven

Regelgeving

Regelgeving Rijk

Provincie

Raad

• • • •

Grondwet Gemeentewet Financiële verhoudingswet Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV)

Provinciaal toezicht

• Financiële verordening (ex. art. 212 gemeentewet) • Controleverordening ex. art. 213 GW • Verordening ex. art. 213a GW (doelmatigheid) Verschillende beleidsnota’s zoals nota lokale heffingen,

College

weerstandsvermogen, reserves en voorzieningen en grondbeleid (vastgesteld door raad).

Regelgeving • Grondwet • Gemeentewet: vaststellen begroting en jaarrekening door

raad • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV): inhoudelijke regels begroting en

jaarrekening • Financiële verordening: raad stelt op hoofdlijnen spelregels voor financieel beleid/beheer vast, aanvullend op Gemeentewet en BBV.

P&C cyclus

P&C-cyclus 2023

Begroting (nov 2022) Verantwoording

Kwartaalrap. 1 Kaderbrief (mei 2023)

Jaarrekening (mei-jul 2024) 2023

Prognose jaarresultaat

Bijsturing en verwachting Meerjarige doorkijk

2023

2023

Kwartaalrap. 4 (feb 2024)

Voorjaarsnota 2023 (jun 2023)

Koers 2024 en verder

2024 ev

2023 Bijsturing en verwachting

Kwartaalrap. 3 (dec 2023)

Kwartaalrap. 2 (sept 2023)

Bijsturing en verwachting 2023

Begroting (nov 2023) 2024

Budget en autorisatie

Hoofdstructuur

Begrotingsstructuur Taken en wettelijke verplichtingen

Coalitieprogramma

Ambities

6 strategische doelen 12 reguliere programma’s

Arbeidskosten en teamuitgaven

+

Algemene middelen

Out of pocket, subsidies, kapitaallasten, belasting, etc.

Rol van de gemeenteraad • Beleidsmatig • Financieel • Sturend • Controlerend

Budgetrecht gemeenteraad Door de begroting vast te stellen geeft de gemeenteraad het college toestemming om geld uit te geven aan de afgesproken activiteiten.

College = dagelijks bestuur Het college mag binnen de programma’s met geld schuiven, zolang de prestaties niet worden aangepast. Tussen programma’s -> terug naar de raad.

Begroting

P&C-cyclus 2023

Begroting (nov 2022) Verantwoording

Kwartaalrap. 1 Kaderbrief (mei 2023)

Jaarrekening (mei-jul 2024) 2023

Prognose jaarresultaat

Bijsturing en verwachting Meerjarige doorkijk

2023

2023

Kwartaalrap. 4 (feb 2024)

Voorjaarsnota 2023 (jun 2023)

Koers 2024 en verder

2024 ev

2023 Bijsturing en verwachting

Kwartaalrap. 3 (dec 2023)

Kwartaalrap. 2 (sept 2023)

Bijsturing en verwachting 2023

Begroting (nov 2023) 2024

Budget en autorisatie

Wat is een programmabegroting? In de programmabegroting van de gemeente staan voor de komende jaren per programma: • de uitgaven (lasten) en inkomsten (baten). • de doelen die het college wil bereiken en de activiteiten

die ze wil uitvoeren. De begroting heeft betrekking op een periode van vier jaar.

Werkwijze • • • • •

Begroting wordt opgesteld door het college Vaststelling door de raad Is het mandaat voor de uitvoering De begroting is het belangrijkste P&C-product Uitgangspunt is reëel structureel sluitende meerjarenbegroting • Toezicht en toetsing door provincie

Vaststellen van de begroting • Algemene beschouwing • Wijzigen van de begroting door amendementen • Moties • Voor 15 november aan provincie

Hoofdlijn in (elke) begroting • Wat willen we bereiken? Doel - effect

• Wat gaan we doen? Hoe bereiken we deze effecten en met welke middelen en prestaties

• Wat gaat het kosten? Begroting / budget per programma

Niveau’s

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen)

Programma’s (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Strategische doelen

Overkoepelend (ordenend) en (meerjarig) richtinggevend voor programma’s Ambitie Deze geeft in kwalitatieve zin aan wat de belangrijkste door de gemeente nagestreefde hogere doelen zijn

Niveau’s

Paragrafen

Programmering (voor onderliggende programma’s)

Programma’s (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Gewenst effect Strategische doelen Vertaling van de ambitie in een één of meer (inleiding begroting | strategische doelen) gewenste effecten

Vertaling van strategisch doel naar de bestaande de beleidsprogramma’s Haakt in op politieke relevantie en op ambities uit de inleiding

Niveau’s Reikwijdte en diepgang wisselt per programma

Autorisatieniveau van de raad

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen)

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Strategische doelen Zichtbare connectie met strategische doelen

– verwijzingen tussen programma’s Programma’sKoppelen minimaal (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

Beleidscontext voor het betreffende begrotingsjaar Nadere, meer concrete toelichting op ambities en wat doet dan in 2023

Niveau’s

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen)

Programma’s (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Strategische doelen

Per programma moet een raming van de baten en lasten worden opgenomen

Vertaling in exploitatie, investeringen, beslag reserves en voorzieningen

Niveau’s

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen)

Programma’s (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Strategische doelen

Doelstellingen en prestaties zijn kwalitatief én kwantitatief Doelstellingen

Kwalitatief → Wat willen we bereiken (op bepaalde onderdelen)

Niveau’s Kwantitatief → Wat is ons streven (hoe en wanneer willen we dat bereiken) 3-5 doelstellingen per programma Strategische doelen

Programma’s3-5 prestaties per doelstelling

Beleidscontext

Paragrafen

Kwantitatief → Hoe en wanneer is dit gerealiseerd?

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Prestaties (inleiding begroting | strategische doelen) Kwalitatief → Wat gaan we hiervoor doen?

Prestatie voorzien van lasten (programmabladen) De streefwaarde heeft betrekking op het begrotingsjaar en ook tijdig meetbaar moeten zijn (jaarverslag) Financiën Doelen en Indicatoren Taakvelden prestaties

Korte weergave van taakvelden (oude producten)

Geeft beknopt beeld van ‘programma details’ Zijn landelijk voorgeschreven

Niveau’s

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen)

Programma’s (programmabladen)

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Strategische doelen

Hoe gaan we dat meten? Elke doelstelling bevat afhankelijk van het aantal prestaties één of meer indicatoren. Het betreft hier een concretisering van variabelen aan de hand waarvan kan worden gemeten of de kwalitatieve doelstelling wordt gehaald.

Niveau’s

Landelijk voorgeschreven indicatoren Strategische doelen

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Paragrafen

Kunnen aangevuld worden met eigen / lokale (inleiding begroting | strategische doelen) indicatoren Geven indruk van de omvang en aard van het programma

Programma’s

(programmabladen) Vergelijken met andere gemeenten

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

Taakvelden

Indicatoren

Dwarsdoornede begroting op thema Inzicht in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico’s.

Niveau’s

Paragrafen

(inleiding begroting | strategische doelen) Voorgeschreven paragrafen zijn Lokale heffingen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing, Onderhoud Financiering, Programma’skapitaalgoederen, Bedrijfsvoering, Verbonden partijen, (programmabladen) Grondbeleid

Beleidscontext

Financiën

Doelen en prestaties

(voorgeschreven thematische doorsnijding)

Minimaal zeven programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen (BBVverplichting). Strategische doelen

De gemeenteraad kan ervoor kiezen extra paragrafen toe te voegen wanneer een Indicatoren Taakvelden onderwerp om extra aandacht vraagt. Bijvoorbeeld bij grote projecten of subsidies. In Deventer extra paragraaf: investeringen

Voorjaarsnota

P&C-cyclus 2023

Begroting (nov 2022) Verantwoording

Kwartaalrap. 1 Kaderbrief (mei 2023)

Jaarrekening (mei-jul 2024) 2023

Prognose jaarresultaat

Bijsturing en verwachting Meerjarige doorkijk

2023

2023

Kwartaalrap. 4 (feb 2024)

Voorjaarsnota 2023 (jun 2023)

Koers 2024 en verder

2024 ev

2023 Bijsturing en verwachting

Kwartaalrap. 3 (dec 2023)

Kwartaalrap. 2 (sept 2023)

Bijsturing en verwachting 2023

Begroting (nov 2023) 2024

Budget en autorisatie

Wat is de voorjaarsnota? • Voorjaarsnota wordt opgesteld door het college • Vaststelling door de raad • Is tussenstap in proces van begroting naar begroting • Geeft richting aan voorstellen nieuw beleid en heroverwegingen • Uitwerking in de begroting

Nieuw beleid Het stellen van nieuwe doelen, middelen en een tijdpad in onderlinge samenhang.

Werkwijze Samenhang

Begroting 2023

Voorjaarsnota 2023

Begroting 2024 / Meerjarenbegroting

Werkwijze Samenhang Kaderbriefing

Begroting 2023

Bijgestelde Begroting 2023

1e kwartaal rapportage 2023

Begroting 2024 / Meerjarenbegroting

Voorjaarsnota 2023

2e kwartaal rapportage 2023

Werkwijze Kaderbriefing

Samenhang

Stand van zaken Aankondiging nieuw beleid / heroverwegingen

Nieuw beleid principe besluit en uitwerking in B2024 Vaststellen heroverwegingen Onderdelen principe besluit en uitwerking in B2024

Begroting 2023

Reparatie autonome ontwikkelingen incidenteel / structureel 2023

Bijgestelde Begroting 2023

1e kwartaal rapportage 2023

Aankondiging ontwikkelingen incidenteel / structureel 2024 en verder

Voorjaarsnota 2023

2e kwartaal rapportage 2023

Begroting 2024 / Meerjarenbegroting

Kwartaalrapportage

P&C-cyclus 2023

Begroting (nov 2022) Verantwoording

Kwartaalrap. 1 Kaderbrief (mei 2023)

Jaarrekening (mei-jul 2024) 2023

Prognose jaarresultaat

Bijsturing en verwachting Meerjarige doorkijk

2023

2023

Kwartaalrap. 4 (feb 2024)

Voorjaarsnota 2023 (jun 2023)

Koers 2024 en verder

2024 ev

2023 Bijsturing en verwachting

Kwartaalrap. 3 (dec 2023)

Kwartaalrap. 2 (sept 2023)

Bijsturing en verwachting 2023

Begroting (nov 2023) 2024

Budget en autorisatie

Wat is de kwartaalrapportage? • Stand van zaken programma’s: de jaareinde verwachting • Standenregister financiële besluitvorming (alle mutaties te volgen door het jaar) • Projecten onder de leidraad grote projecten • Besluitvorming op reparaties van de begroting • Stabiele informatievoorziening aan de raad

Werkwijze • Rapportage van het college over de jaareindeverwachting • Rapportage wordt opgesteld door het college • Rapportage wordt vastgesteld door de raad

Jaarrekening

P&C-cyclus 2023

Begroting (nov 2022) Verantwoording

Kwartaalrap. 1 Kaderbrief (mei 2023)

Jaarrekening (mei-jul 2024) 2023

Prognose jaarresultaat

Bijsturing en verwachting Meerjarige doorkijk

2023

2023

Kwartaalrap. 4 (feb 2024)

Voorjaarsnota 2023 (jun 2023)

Koers 2024 en verder

2024 ev

2023 Bijsturing en verwachting

Kwartaalrap. 3 (dec 2023)

Kwartaalrap. 2 (sept 2023)

Bijsturing en verwachting 2023

Begroting (nov 2023) 2024

Budget en autorisatie

Realisatie • Wat is er bereikt? Wat is gerealiseerd van onze doelstellingen en effecten

• Wat hebben we hiervoor gedaan? Hoe hebben we deze effecten bereikt en met welke middelen en acties

• Wat heeft het gekost? Verantwoording per programma

Werkwijze • Verantwoording van het college over uitvoering van de begroting • Jaarrekening wordt opgesteld door het college • Jaarrekening wordt gecontroleerd door de accountant (namens de raad) • Jaarrekening wordt vastgesteld door de raad

Werkwijze • De accountant maakt het accountantsverslag • De accountant bespreekt verslag met wethouder financiën en met de auditcommissie • De accountant biedt het verslag aan de raad aan • De accountant geeft haar verklaring af • Nieuw in 2022: college verklaart zelf de rechtmatigheid met rechtmatigheidsverklaring

Begrotingsregels

Begrotingsregels • Budgettaire regels gaan over de verhouding tussen het programmabudget en de algemene middelen. • Algemene budgetregels geven antwoord op de vraag welke vooren nadelen van het programma via een begrotingswijziging verrekend worden met de algemene middelen. • Daarnaast zijn er specifieke budgetregels die uitzonderingen weergeven op de algemene budgetregels. • Er zijn specifieke budgetregels specifiek voor enkele begrotingsprogramma’s en er zijn specifieke budgetregels van eerder vastgestelde kaders zoals op activeren en afschrijven en reserves en voorzieningen.

Uitwerking begrotingsregels • Programma’s vangen financiële tegenvallers in het bestaande beleid zelf op. • Wanneer dit niet mogelijk is zonder ongewenste aantasting van prestaties, dan vindt voor het lopende begrotingsjaar eenmalig dekking vanuit de algemene middelen plaats. • Voor de structurele oplossing moet het programma een heroverwegingsvoorstel aandragen ten behoeve van de integrale afweging bij de Voorjaarsnota of de Begroting; • Uitzonderingen conform specifieke begrotingsregels

Algemene regels dekking • Structurele uitgaven dekken door structurele middelen. • Eenmalige uitgaven dekken door eenmalige middelen.

Dekking • Nieuw voor oud • Vrije begrotingsruimte • Uit de generieke weerstandsreserve • Verhogen belastingen bijvoorbeeld tarief OZB

Financiële soliditeit

Financiële soliditeit

Buffers

Balans (schuld)

Ketenpartners

Robuustheid v/d begroting

Exploitatie Vast / flexibel Risicomanagement Aanpassings-vermogen

Ontwikkeling stad Groei / krimp Grondexploitatie Bijstand

Ratio’s

Vast en flexibel in evenwicht

Lastendruk

Balanspositie

Mate van afhankelijkheid van de algemene uitkering

Financiële soliditeit • Verhouding incidenteel – structureel • Verhouding vast – flexibel • Belastingruimte, kostendekkendheid • Ratio’s zoals nettoschuld per inwoner, debt ratio, solvabilteit, liquiditeit • Weerstandsvermogen • Weerstandscapaciteit • Rente • Reserves • Meerjarenbalans • Handelen binnen BBV

Risicomanagement

Identificeren

Evalueren

Monitoren en rapporteren

Risicomanagement

Bedenk reacties

Risicoanalyse

Plannen en budgetteren Selecteren

Risicoscore = Kans X Impact

Kosten van de tegenmaatregel

Kans van optreden en impact van het risico

1 Tegenmaatregelen treffen | 2 Financiële risico’s met score >8 en benodigd weerstandsvermogen rapporteren

Voorwaarden • Netto risico’s

• Financieel van aard zijn • Niet op een andere wijze af te dekken • Valide onderbouwing • Gevolg niet in begroting op te vangen (ook niet met herprioritering)

• Verwachte risico’s in de toekomst eerst beoordelen aanvullende maatregelen • Omvang risico is minimaal €50.000 Wijzig deze tekst bij beeld/koptekst en voettekst

Weerstandsvermogen Is de mogelijkheid van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op het uitvoeren van de programma’s.

Wijzig deze tekst bij beeld/koptekst en voettekst

Hoeveel is voldoende? Beoordeling voldoende weerstandscapaciteit op basis van de ratio weerstandsvermogen: Beschikbare weerstandscapaciteit = 1,0 (minimaal gewenst)

Benodigde weerstandcapaciteit Bij een ratio lager dan 1,0 dient het weerstandsvermogen te worden aangevuld. Bij een ratio hoger dan 1,2 wordt het overschot weerstandsvermogen in de generieke weerstandsreserve gestort.

Wijzig deze tekst bij beeld/koptekst en voettekst

Solvabiliteitsratio • Heeft de gemeente voldoende eigen vermogen om haar financiële verplichtingen te voldoen? • Hoe hoger dit percentage hoe beter.

Reserves en voorzieningen

• Beleidsnota reserves en voorzieningen • Raadbesluit benodigd omtrent reserves/voorzieningen • Een reserve mag niet negatief staan

• Voorziening moet een verplichting tegenover staan en wordt gezien als vreemd vermogen

Reserves en voorzieningen • Algemene reserves: in principe vrij besteedbaar • Bestemmingsreserves: doel van besteding bepaald • Technische reserves: dekking voor begrote kapitaallasten

• Voorzieningen: toekomstige verplichting, niet vrij besteedbaar

Verdieping

Onderwerpen voor verdieping • • • • • • • • •

Het geld van Deventer (29/6) Doelenboom programmabegroting (29/6) Risicomanagement en weerstandsvermogen (29/6) De balans van de gemeente Rechtmatigheidsverklaring college Treasury Algemene uitkering Grondexploitaties Verbonden partijen

Dank voor uw aandacht Heeft u nog vragen? BEHOEFTE AAN NADERE UITLEG EN VERDIEPING VERNEMEN WIJ GRAAG

8 juni 2022