2022-01-20 Factsheet Inzet op maat

FACTSHEET Inzet op maat Datum

:

18 januari 2022

Aan

:

Gemeenteraad

Kopie aan

:

Van

:

College van B&W

Onderwerp

:

Factsheet Inzet op maat t.b.v. raadsbijeenkomst 1 februari 2022

Aanleiding Op 1 februari is de werksessie over de ervaringen uit het eerste jaar Inzet op maat. Als achtergrond voor deze bijeenkomst geldt voorliggende factsheet. Aan de hand van de monitor Inzet op maat zullen de huidige ontwikkelingen geduid worden. Daarbij gaan we expliciet in op het thema handhaving in de monitor (openstaande toezegging januari 2021) en de groep die langer dan 5 jaar in de uitkering zit (update n.a.v. raadsmededeling juni 2021). Vooraf ook een corona-kanttekening: de dienstverlening van Inzet op maat is vanaf het allereerste begin sterk beïnvloed door corona. Uiteraard hebben we met de middelen die we wel hebben de dienstverlening zo goed mogelijk doorgezet (gesprekken van live naar digitaal of telefonisch), maar een deel was echt lange tijd niet mogelijk (huisbezoeken) of werkte minder goed (denk aan digitale groepsbijeenkomsten). Kleine opfrisser: uitgangspunten Inzet op maat In december 2019 is het nieuwe beleidskader ‘Inzet op maat 2020’ vastgesteld.

In het nieuwe beleidskader zijn er duidelijk andere accenten ten opzichte van het vorige beleidskader ‘Iedereen actief’: • Van ‘werk voorop’ naar: ook aandacht voor rust creëren en een bijdrage naar vermogen leveren, • Van ’kortste afstand tot de arbeidsmarkt’ bij het benoemen van kansrijke groepen naar: ontwikkelmogelijkheden en groei, • Van ‘focus op de klant in de uitkering’ naar: nadrukkelijker aandacht voor de vragen van de arbeidsmarkt en de aansluiting van de ondersteuning en het onderwijs daarop, • Van ‘iedereen gelijk’ naar: differentiatie in de dienstverlening op basis van capaciteiten en mogelijkheden, • Van ‘streng aan de poort’ naar: blijvende aandacht voor handhaving om het stelsel rechtvaardig en betaalbaar te houden.

Dit betekent het volgende voor de dienstverlening aan de klant: • We werken volgens het principe van stress sensitieve dienstverlening • We verwachten van klanten te participeren naar vermogen en passen de dienstverlening daarop aan • We gaan intensiever begeleiden en opleiden richting arbeidsmarkt • Afspraak is afspraak! Het nieuwe kader betekent voor de uitvoering onder andere: • Er zijn vier klantgroepen benoemd (matchen, groeien, faciliteren en zorgen) om de differentiatie in de dienstverlening efficiënt te kunnen organiseren, • De taken van KonnecteD en Inkomensondersteuning worden op sommige punten aangepast, • We gaan nadrukkelijker data gestuurd werken om flexibel in te kunnen spelen op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, grote budgettaire wijzigingen of wijzigingen in de samenstelling van onze klantgroepen. 1 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

De vier klantgroepen laten zich als volgt duiden: • Matchen is echt gericht op klanten die kunnen en moeten werken. Het is een betrekkelijk kort en intensief traject (‘pressure cooker’) dat gericht is op het toeleiden naar (kansrijke sectoren binnen) de arbeidsmarkt. Ook kent het instrumenten die erop gericht zijn om mensen verplicht actief en werk-fit te houden. • De groep Groeien is gericht op mensen die in principe arbeidspotentie hebben, maar ook belemmeringen om direct aan het werk te gaan. In de dienstverlening is oog voor het creëren van rust en het aanpakken van de desbetreffende belemmeringen, maar dit ontslaat mensen niet van de verplichting om - op termijn - aan het werk te gaan. De ondersteuning is innovatief, intensief, gericht op activeren én ontwikkelen. Klanten gaan met een op maat gemaakt plan actief aan de slag om de stap naar de arbeidsmarkt te kunnen maken. De ‘Brug naar Zelfredzaamheid’ is een van de pijlers onder deze aanpak. • De ondersteuning voor klanten in de groep Faciliteren is gericht op meedoen: een bijdrage leveren aan de samenleving (vrijwilligerswerk, mantelzorg; geen arbeidsverplichting). De Participatiemakelaar kan hierbij helpen. Een belangrijke taak voor de uitvoering ligt ook in het signaleren van en verwijzen bij mogelijke problemen op de zeven leefgebieden.

• De klanten in de groep Zorgen hebben geen arbeids- of ontwikkelpotentieel, (vrijwel) geen motivatie om te participeren en geen arbeidsverplichting. De nadruk in de dienstverlening ligt op het voorkómen van grotere problemen of opheffen van een neerwaartse spiraal (denk aan: sociale isolatie en overerving van armoede op volgende generatie). De beleidsvisie is flexibel. Dat betekent dat de verdeling van de budgetten per klantgroepen kan worden bijgesteld op basis van de uitkomsten van de ambitiegesprekken (de verdeling van de klanten over de klantgroepen), de instroom/uitstroom en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Het jaar 2020 heeft in het teken gestaan van de implementatie Inzet op maat. Dit heeft onder andere geresulteerd in de Productboeken Inzet op maat (december 2021). Vanwege corona zijn sommige onderdelen uit het implementatieplan pas in de loop van 2021 afgerond. In 2021 is al wel gestart met de nieuwe werkwijze (met de beperkingen die corona met zich meebracht).

Het eerste jaar Wat hebben we het eerste jaar gedaan? Een paar highlights: • Start nieuwe dienstverlening voor de nieuwe klanten zoals beschreven in het productenboek (dienstverlening veelal digitaal en telefonisch vanwege corona) • Holistische aanpak in de praktijk gebracht • Spreken van het zittend bestand en invoegen in de nieuwe dienstverlening (looptijd: Q2 2021 – Q2 2022) • Vertaling van productenboek in verordeningen en beleidsregels • Start Participatiemakelaar • Maken van de monitor Inzet op maat • Communicatie (o.a. filmpje website, brieven, infographics) • Aanscherping werkprocessen • Training en intervisie (o.a. stress sensitieve dienstverlening) en verbindingsbijeenkomsten voor de uitvoering • Uitrol additionele arbeid (nieuwe naam: Basisbaan) voor klanten in de doelgroep Faciliteren • Start kwaliteitsmedewerker (vertaling van data naar monitoringsinformatie, controle op registratie, invoeren werkprocessen, etc.) Hoe landt Inzet op maat in de praktijk en hoe zien we dat terug in de cijfers? Hieronder lichten we dat toe aan de hand van de monitor Inzet op maat.

2 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

Ontwikkeling klantenbestand In onderstaand figuur ziet u de ontwikkeling van het klantenbestand vanaf januari 2019 tot en met december 2021.

We zien een duidelijke corona-piek vanaf het voorjaar van 2020. De stijging van het bestand bestond voor een belangrijk deel uit jongeren die ontslagen waren van hun tijdelijke baantjes, maar met de aantrekkende economie hebben die veelal weer een plek gevonden op de arbeidsmarkt. De aanpak van jongeren heeft in Inzet op maat onze specifieke aandacht. Voor jongeren die niet (gemakkelijk) aan de slag komen, zijn we gestart met een pilot integrale jongerenaanpak; de werkende elementen hieruit worden komend jaar geborgd in de reguliere aanpak. Genoemde piek wordt ook verklaard door het feit dat we toen vrij snel aanvragen hebben toegekend (zoals passend bij een crisis) en pas na de zomer zijn gaan beoordelen. Na de corona-piek zien we dat er veel plaatsingen worden gerealiseerd en het bestand weer daalt; hierdoor zitten we nu ongeveer op het niveau zitten van voordat de coronacrisis uitbrak. De enorme toename van het aantal bijstandsklanten, zoals we verwachtten in het voorjaar van 2020, heeft dus niet plaatsgevonden. Wel houden we een kleine slag om de arm voor wat betreft de (zelfstandig) ondernemers die nu nog met overheidssteun overeind blijven. De figuur hieronder laat zien hoe het klantenbestand zich landelijk ontwikkelt en hoe dat in Deventer gaat.

Je ziet dat de lijn Nederland en de lijn Deventer elkaar begin 2020 bijna raken, maar dat wordt enkel verklaard door een administratieve aanpassing (het naar voren halen van de zoekperiode met 1 maand). Deventer heeft verhoudingsgewijs nog steeds teveel klanten in de uitkering, ca. 300. Dit merken we in het BUIG budget dat we ontvangen: dat is te weinig voor de omvang van ons klantenbestand. We ontwikkelen een aanvalsplan om op termijn naar het landelijk gemiddelde toe te kunnen groeien.

3 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

Verdeling klantgroepen Matchen, Groeien, Faciliteren en Zorgen Met elke klant wordt een ambitiegesprek gehouden, aan de hand waarvan wordt bepaald welke dienstverlening (en dus ook: welke klantgroep) het beste past Vervolgens wordt met de klant een persoonlijk plan opgesteld. In het beleidskader Inzet op maat hebben we (o.b.v. diagnoses en uitkeringsduur) een inschatting gemaakt over hoe de klanten verdeeld zouden worden over de verschillende klantgroepen. In onderstaand figuur is aangegeven hoe de verdeling er in december 2021 uitziet.

Ten aanzien van de inschatting uit het beleidskader valt het volgende op: • Het aantal in Matchen is fors lager dan verwacht (3% i.p.v. 10% van het uitkeringsbestand). Vanwege de huidige arbeidsmarkt (goede economie, werkgelegenheid hoog) stromen mensen die hun baan verliezen vaak (vrijwel) direct door naar nieuw werk en komen dus niet in de uitkering terecht. • De groep die wél in de uitkering terecht komt, kent meer problemen/ belemmeringen. Dit is een van de factoren dat de groep Groeien groter is dan verwacht (40% i.p.v. 28%). Dit is echter niet de enige reden verwachten wij. Daarom hebben we recentelijk een steekproef uitgevoerd op de dossiers van Groeien-klanten die langer dan 3 jaar in de uitkering zitten. Uit deze steekproef (25 dossiers van de ca. 450 dossiers van Groeien-klanten die langer dan drie jaar in de uitkering zitten) komt een beeld naar voren dat een aanzienlijk deel (zeker een derde) van deze steekproef onterecht in Groeien zit. Dit zit onder meer in de groep jongeren (teveel ontwikkelpotentieel voor de Wajong maar nog fors te weinig om binnen drie jaar naar werk begeleid te kunnen worden) en statushouders (‘erfenis’ van de oude wet waarin weinig is gedaan om nieuwkomers – naast inburgeren – ook te begeleiden naar werk)1. Deze steekproef is nog te weinig om definitieve conclusies te kunnen trekken.

In Q1 2022 zullen we een nadere analyse uitvoeren op basis waarvan bepaald kan worden wie wel/niet in Groeien past. Daarna zal ook met de raad besproken worden wat deze analyse betekent voor de dienstverlening (en financiering hiervan). • De groep Zorgen is groter dan verwacht (41% in het huidige bestand i.p.v. 31% verwacht) en de groep Faciliteren is kleiner dan verwacht (19% i.p.v. 30%). Hier moeten we nog wel een flinke slag om de arm houden: het ‘zittende bestand’ dat langer dan 5 jaar in de uitkering zit is nog niet helemaal gesproken en is voorlopig o.b.v. alleen hun uitkeringsduur in Zorgen geplaatst. Na Q2 hebben we een beter beeld van de verdeling.

1 In ons beleid gaan jongeren en statushouders in principe allemaal naar Groeien, maar voor een deel

lijkt dat niet reëel. 4 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

Klantenbestand naar uitkeringsduur en leeftijd

In de raadsmededeling van juni 2021 zijn we ingezoomd op de groep die 5 jaar of langer in de uitkering zit. Dit aandeel is de afgelopen jaren (zeker als je het beziet op een wat langere periode) toegenomen. Dit is een landelijk beeld. We spreken iedereen minimaal jaarlijks. Dit doen we op een integrale (holistische) manier, waarbij we – naast werkgerelateerde zaken – ook bespreken wat er op de andere leefdomeinen speelt. Op die manier kunnen we gericht doorverwijzen of bemiddelen naar andere voorzieningen. We hebben nog niet iedereen gesproken die langer dan 5 jaar in de uitkering zit. Voor de mensen die we wel hebben gesproken geldt dat ze het overwegend prettig vonden om - in de breedte - het gesprek te voeren. De focus voor deze groep ligt erop om te voorkómen dat hun problematiek verslechtert en er zich meer of grotere problemen gaan voordoen op andere leefgebieden. Hiermee hebben deze gesprekken ook een preventief karakter.

De verdeling in leeftijd blijft ongeveer hetzelfde de afgelopen twee jaar. Het aandeel 55-plussers stijgt iets. Dit houdt onder meer verband met wat we zagen in de eerdere figuur (uitkeringsduur), het feit dat de AOW-gerechtigde leeftijd steeds hoger wordt, de verkorting van de WW-duur en strengere eisen instroom IOW2 (waardoor dus meer – oudere – mensen instromen in de Participatiewet).

2 Inkomensvoorziening Oudere Werklozen

5 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

In- en uitstroom

Na april 2021 ligt de uitstroom weer hoger dan de instroom. De zeer krappe arbeidsmarkt is een belangrijke verklaring hiervoor.

Door de jaren heen (dus los van corona, lockdowns, etc.) zien we een vergelijkbare golfbeweging in de instroom en uitstroom gedurende het jaar. Handhaving

Het afgelopen jaar hebben we ca. 40 maatregelen opgelegd (op een bestand van ca. 2700 uitkeringsdossiers). We leggen in 2021 minder maatregelen op dan in het jaar daarvoor. In 2021 zijn we gestart met de SMS-dienst om mensen te herinneren aan hun afspraak en, wanneer ze na meerdere keren zonder goede reden niet komen opdagen, hierop te kunnen handhaven (want afspraak = afspraak). Conform de bedoeling van Inzet op maat leggen we niet direct een maatregel op, maar proberen we door een stress sensitieve aanpak het niet naleven van regels zoveel mogelijk te voorkómen en werken we meer met maatwerk en verlagingen (in plaats van maatregelen). 6 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022

In bovenstaande figuur zien we dat begin 2021 het boetebeleid is aangepast, meer passend bij de bedoeling van Inzet op maat. In 2020 bedroeg het totale boetebedrag bijna €45.000,- en in 2021 nog geen €20.000,-.

De bijstand is er alleen voor de mensen die dat echt nodig hebben; anders is het systeem niet rechtvaardig en betaalbaar. Daarom blijven we aandacht houden voor terugvordering en verhaal. Vervolg De totstandkoming van de monitor was een traject van lange adem. Bestaande tabellen moesten worden omgezet, definities aangepast, etc. Sinds december 2021 is de monitor gereed. De monitor zoals die er nu staat gaat ons helpen om te volgen hoe het beleid uitwerkt in de praktijk én om ook te kunnen bijsturen waar nodig. Waar dit de verdeling van aandacht over de groepen en inzet van middelen raakt, zullen we hierover in gesprek gaan met de gemeenteraad.

7 Factsheet Inzet op maat – 18 januari 2022