2021-651 Achtergrondinformatie RES Hoofdlijnenakkoord

Notitie Datum

:

15-3-2021

Onderwerp

:

Achtergrondinformatie bij het RES Hoofdlijnenakkoord

Achtergrondinformatie Op ….december 2019 [invullen wat van toepassing is] heeft de gemeenteraad/Provinciale Staten/AB een besluit genomen over de Startnota RES West-Overijssel. Hierin is het proces vastgelegd voor deelname aan de Regionale Energiestrategie West-Overijssel. Uitgangspunt daarbij is geweest dat de RES West-Overijssel opgebouwd wordt vanuit de bestaande plannen en ambities van de gemeenten en dat deze leiden tot een regionale strategie met een bod op de opwekking van duurzame elektriciteit en een Regionale Structuur Warmte. In de concept-RES ‘Naar een opgewekt West-Overijssel’ zijn deze elementen opgenomen. De concept-RES is door het College van B&W/GS/DB vastgesteld op ….. mei 2020 [invullen wat van toepassing is]. Naar aanleiding van de monitor van de 30 concept-RES’en in Nederland door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kan worden geconcludeerd dat de concept-RES West-Overijssel in voldoende mate bijdraagt aan de landelijke doelstellingen. Deze monitor is gepubliceerd op 1 februari 2021. De opdracht vanuit het Nationaal Programma Regionale Energiestrategieën (NPRES) is om op basis van de concept-RES een RES 1.0 vast te stellen voor 1 juli 2021. In de concept-RES is een aantal voornemens opgenomen om diverse aspecten uit te werken in de RES 1.0.

Dit betreft onder andere het bod op elektriciteit en de energiemix, de zoekgebieden, de ruimtelijke ontwerpprincipes, de procesparticipatie, lokaal eigendom, maatschappelijke kostenefficiency en de Regionale Structuur Warmte. Op al deze punten worden nu concept-afspraken voorgelegd in dit Hoofdlijnenakkoord. Op verzoek van de werkgroep Raden, Staten en Algemeen Besturen (RSAB) heeft het bestuurlijk platform op 20 januari jl. besloten om het besluitvormingsproces voor de RES 1.0 in twee fasen te organiseren. Eerst wordt een Hoofdlijnenakkoord voorgelegd aan de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur waarbij de mogelijkheid is om door middel van moties en/of amendementen invloed uit te oefenen op de afspraken. Vervolgens wordt in een tweede fase de definitieve RES 1.0 voorgelegd aan de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur ter vaststelling. Hiermee wordt beoogd om maximaal ruimte te bieden aan de volksvertegenwoordigende organen om invloed uit te oefenen op de uiteindelijke RES 1.0. Het Hoofdlijnenakkoord heeft dus primair de functie om te toetsen of en in welke mate de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur de afspraken onderschrijft die de basis vormen voor de RES 1.0. De vaststelling van de RES 1.0 is beoogd vóór 1 juli met een eventuele uitloop tot 9 juli 2021, te zijn afgerond.

Om het Hoofdlijnenakkoord de functie te geven die hierboven is aangegeven, is het van groot belang de besluitvorming in de gemeenteraden, Provinciale Staten en algemene besturen over het Hoofdlijnenakkoord af te ronden vóór 1 mei 2021. Ad 1. Het concept-Hoofdlijnenakkoord bevat een 6-tal doelstellingen en zes afspraken met betrekking tot de volgende onderwerpen: 2. De regionale doelstellingen in de RES 1.0 2.1 Bod concept-RES handhaven en streven naar 60-40 wind-zon 2.2 Zoekgebieden voor zon en/of wind op de kaart 2.3 Optimaliseren ruimtelijke kwaliteit bij opwek 2.4 Beperken van maatschappelijke kosten 2.5 Gebiedsgerichte en grensontkennende participatie 2.6 Minimaal 50% lokaal eigendom 3. De regionale afspraken in de RES West-Overijssel 3.1 Versterken subregionale samenwerking 3.2 Regionale participatie 3.3 Aan de slag met groen gas, geothermie, lokale waterstof, aquathermie en de

Achtergrondinformatie RES Hoofdlijnenakkoord

1

duurzaamheidsladder toepassen in de Regionale Structuur Warmte 3.4 Verkenning naar regionale milieueffectrapportage 3.5 Doorontwikkeling RES-organisatie en financiering 3.6 Samenwerken aan een lobby op betaalbaarheid en governance in relatie tot warmte en zon-op-dak De doelstellingen en afspraken in het Hoofdlijnenakkoord dienen als basis voor de RES 1.0 die in mei 2021 aan de Colleges van B&W, GS, en DB’en wordt voorgelegd waarbij de eventuele moties en amendementen, die door de gemeenteraden/Provinciale Staten/algemeen besturen zijn aangenomen, worden meegenomen in de afwegingen voor de definitieve tekst van de RES 1.0. Op het moment dat de RES 1.0 wordt vastgesteld, komt het Hoofdlijnenakkoord te vervallen zodat er geen twee vastgestelde documenten zijn en het Hoofdlijnenakkoord de functie heeft om de input van de gemeenteraden/Provinciale Staten/algemeen besturen in de RES 1.0 te verwerken. Het afgelopen jaar hebben de regionale partners in de RES het afwegingskader op de vier hoekpunten verdiept. Vanuit die verdieping zijn zes richtinggevende doelstellingen en zes afspraken op regionaal niveau geformuleerd. De regionale doelstellingen en afspraken willen de RES-partners realiseren op een manier die zo goed mogelijk aansluit bij de lokale processen en de onderlinge verschillen in tempo.

Door meer subregionaal samen te werken, maken zij met elkaar de opgaven leidend en niet de bestuurlijke grenzen leidend. Dat is het karakter van de RES West-Overijssel. Samen met buurgemeenten beoordeelt elke gemeente op basis van de initiatieven en plannen in gedeelde subregionale gebieden voor wind en zon welke kansen en mogelijkheden er liggen om een bijdrage te leveren aan de regionale doelstellingen. Daarin worden de al genomen besluiten van gemeenten en bijdrage van de lokale initiatieven en plannen, die geen afstemming vragen met andere gemeenten, meegenomen en de RES 1.0. Ad 2. Door in te stemmen met bijgevoegd raadsvoorstel worden de afspraken uit het Hoofdlijnenakkoord RES 1.0 tevens ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur. Het voorgestelde besluit is dusdanig geformuleerd dat het de mogelijkheid opent voor de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur om moties respectievelijk amendementen aan te nemen op de voorgestelde afspraken. Hierdoor kan de gemeenteraad/Provinciale Staten/algemeen bestuur kenbaar maken of en in welke mate zij kan instemmen met de voorgestelde afspraken. Daarbij is het wenselijk dat zij hierin afstemming zoekt met andere gemeenteraden, de Provinciale Staten en/of algemeen besturen van de Waterschappen.

In de concept-RES die is vastgesteld door alle Colleges van B&W, Gedeputeerde Staten en de Dagelijks Besturen van de Waterschappen zijn de gemeentelijke ambities vertaald naar een bod op de opwek van duurzame elektriciteit en een Regionale Structuur Warmte. Een actualisatie van dit bod in het Hoofdlijnenakkoord resulteert in een bod van 1,8 TWh. Dit bod is opgebouwd uit wat er al gerealiseerd is, wat in de zogenaamde “pijplijn zit en wat er nog aan ambitie nodig is. In zijn algemeenheid bestaat het bod in West Overijssel globaal voor 1/3e uit bestaande opwek en “pijplijn”. 2/3e is ambitie. Daarbij is aansluiting gevonden bij het lokaal bepaalde gemeentelijk aandeel met een indicatieve verdeling van zon en wind. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hanteert een realisatiegraad van respectievelijk 60 procent voor zon en 99 procent voor wind. In het bod van West Overijssel zit nu veel zon. Op regionaal niveau wordt in het Hoofdlijnenakkoord voorgesteld om de gezamenlijke ambitie voor 2030 te formuleren naar een aandeel wind in de duurzame opwek van 60%. Deze doelstelling komt voort uit de analyse op zowel het ruimtelijk vlak als van de maatschappelijke kosten. Zon-op-land kost veel ruimte, vraagt t.o.v. wind veel investeringen in het netwerk (piekbelasting), alleen overdag opbrengst en weinig mogelijkheden voor dubbel ruimtegebruik.

Overigens betekent dit niet dat deze ambitie voor wind in iedere gemeente met eenzelfde percentage wordt neergezet. De gemeenten vertonen immers grote verschillen in kansen en beperkingen om dit te realiseren. De zoekgebieden sluiten aan bij de door de gemeenten vastgestelde zoekgebieden waarbij de afspraak is dat deze voor alle gemeenten geconcretiseerd worden vóór de vaststelling van de RES 2.0. Tevens is nadere uitwerking gegeven aan de ruimtelijke kwaliteit waarin, mede op basis van het separate inspiratiedocument, gewerkt wordt aan de

Achtergrondinformatie RES Hoofdlijnenakkoord

2

optimalisering van ruimtelijke kwaliteit bij opwek van elektriciteit. Daarnaast is een doelstelling op de maatschappelijke kosten zoveel mogelijk te beperken en hierbij in de zoekgebieden en projectlocaties dezelfde ‘knoppen’ te hanteren. De regionale doelstelling minimaal 50% lokaal eigendom uit de concept-RES blijft gehandhaafd, wat niet betekent dat afzonderlijke gemeente kunnen streven naar een hoger percentage. De mate waarin de doelstellingen gerealiseerd kunnen worden, mede vanuit het oogpunt maatschappelijke acceptatie, zal bij de RES 2.0 worden beoordeeld. Er worden afspraken voorgesteld om regionale vervolgstappen te zetten in de Regionale Structuur Warmte onder andere op het gebied van geothermie en duurzame gassen (met name groen gas) en het ontwikkelen van een duurzaamheidsladder. Daarnaast worden afspraken voorgesteld op het gebied van subregionale samenwerking, regionale participatie, verkenning MER, doorontwikkeling organisatie samen met Nieuwe Energie Overijssel, financiering en lobby. Deze afspraken zijn vooral een bevestiging en nadere uitwerking van de voorstellen uit de concept-RES en de Startnota. Randvoorwaarde is dat het Rijk voorziet in een adequate die financiering van vooral de gemeenten die de komende jaren een enorme taak hebben om de doelen en afspraken uit de RES uit te voeren. Het nieuwe kabinet zal hier de besluiten over gaan nemen.

Na vaststelling uiterlijk op 23 maart 2021 door de Colleges van B&W van de elf gemeenten, Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel en het DB van het Waterschap Drents Overijsselse Delta en de waterschappen Vallei en Veluwe, Rijn en IJssel en Vechtstromen worden de raadsvoorstellen en concept-besluiten van het Hoofdlijnenakkoord doorgezet naar de (griffies van de) volksvertegenwoordigende organen: gemeenteraden, de Provinciale Staten en/of algemeen besturen van de Waterschappen. Op basis van eerdere afspraken moet het besluitvormingsproces over het Hoofdlijnenakkoord afgerond worden vóór 1 mei 2021. Parallel aan de behandeling van het Hoofdlijnenakkoord zal in april in het bestuurlijk platform nog een besluit worden genomen over het regionale bod voor opwek elektriciteit. Dit vanwege het feit dat enkele gemeenten op basis van o.a. de koersgesprekken met de netbedrijven nog bezig zijn met een actualisatie van het bod. Deze actualisatie zal in de RES 1.0 worden opgenomen. Na dit besluitvormingsproces zal de stuurgroep zo spoedig mogelijk een voorstel opstellen voor de RES 1.0 rekening houdend met de eventueel vastgestelde moties en/of amendementen. Na bespreking in het bestuurlijk platform wordt de definitieve RES 1.0 ter besluitvorming voorgelegd aan de Colleges van B&W van de elf gemeenten, Gedeputeerde Staten en DB’en van de vier Waterschappen.

De uiterste datum voor besluitvorming en indienen van het raadsvoorstel voor de definitieve RES 1.0 is voorzien op 1 juni 2021. De gemeenteraden, de provinciale staten en/of algemeen besturen van de Waterschappen worden geacht de besluitvorming zo mogelijk vóór 1 juli 2021 af te ronden met een mogelijke uitloop t/m 9 juli 2021. Mochten er in de vaststelling van de definitieve RES 1.0 sprake zijn van het aannemen van moties en/of amendementen, dan zal de stuurgroep deze meezenden met de indiening van de RES 1.0 bij het NPRES. Voor regionale afstemming en duiding van de impact en vervolgproces van eventuele moties en amendementen bij de RES 1.0 zal de stuurgroep uiterlijk voor 1 november 2021 een voorstel voorleggen aan het bestuurlijk platform. Daarna kan een gezamenlijk voorstel voor verwerking van de moties en amendementen worden gedaan aan de Colleges van B&W van de elf gemeenten, Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel en de DB’en van de waterschappen.

Achtergrondinformatie RES Hoofdlijnenakkoord

3