2021-1926 Routekaart 3 Versterken arbeidsmarkt

Routekaart Versterken arbeidsmarkt

Datum, 24 juni 2021

1

Inhoudsopgave Samenvatting .......................................................................................................................................... 3 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 4 1.1 Inzet versterken arbeidsmarkt ....................................................................................................... 4 1.2 Beter inzicht in arbeidsmarkt en economische ontwikkeling ......................................................... 4 1.3 Brede samenhangende Human Capital Agenda ........................................................................... 4 1.4 Economische uitvoeringsagenda .................................................................................................. 5

2.

Uitkomsten brede verkenning economische, demografische en arbeidsmarktontwikkelingen ...... 5

3.

Eerste aanzet Human Capital Agenda ............................................................................................ 9

4.

Stappenplan .................................................................................................................................. 11 4.1 Samen met bedrijven en onderwijs ............................................................................................. 11 4.2 Stappen in de tijd ......................................................................................................................... 12 4.3 Financiën ..................................................................................................................................... 13

Bijlage 1. Samenvatting onderzoek Louter ........................................................................................... 14 Bijlage 2. Lijst lopende projecten en initiatieven in Deventer ................................................................ 20

2

Samenvatting Met de versterking van de arbeidsmarkt willen we bereiken dat: -

In Deventer iedereen meedoet, elk talent telt en draagt naar vermogen bij aan de arbeidsmarkt. Er een zo goed mogelijke match is tussen vraag en aanbod cq. voorkomen dat vacatures en werkloosheid naast elkaar bestaan. De kwaliteiten van de Deventer beroepsbevolking zo goed mogelijk aansluiten bij de vereisten vanuit het bedrijfsleven. Scholieren en studenten worden opgeleid naar kansrijke beroepen en sectoren in de regio Deventer. Werkzoekenden naar kansrijke beroepen en sectoren worden (be)geleid. Werkenden in krimpsectoren gestimuleerd worden om over te stappen naar kansrijke sectoren. Dreigende tekorten door de vervangingsvraag op de arbeidsmarkt én de groei van de economie in Deventer worden voorkomen. Een leven lang ontwikkelen stimuleren: Deventer zorgt ervoor dat inwoners en organisaties voorbereid zijn op permanente ontwikkelingen en veranderingen in het werk. Deventer een goed vestigingsklimaat heeft. Het is een aantrekkelijke plek is om te wonen, werken en ondernemen. De werkgelegenheid in Deventer de komende jaren groeit met ca 1% per jaar.

De gemeentelijke rollen bij deze ambities zijn divers. Van een beleid en uitvoerende rol bij de participatiewet, tot een aanjagende en verbindende functie in het samenbrengen van partijen in de stad, tot het zorgen voor een adequaat vestigingsklimaat voor mensen en bedrijven. In Deventer lopen reeds veel initiatieven op bovengenoemde ambities. Deze willen we meer in samenhang brengen en focus aanbrengen op de groei- en tekortsectoren op de arbeidsmarkt. Dat doen we door samen met bedrijfsleven en onderwijs in Deventer, georganiseerd in het DEP, deze ambities te vertalen naar concrete doelen en projecten. Dat doen we door een gezamenlijke Deventer Human Capital agenda te maken met een meerjaren uitvoeringsprogramma. Deze lokale agenda geeft koers en richting en maakt dat we een heldere propositie hebben richting onze regionale samenwerkingspartners en bovenlokale fondsen. Bij de groeiambities van de arbeidsmarkt hoort een bijpassende economische uitvoeringsagenda. De lopende agenda economie & internationaal beleid (2019-2022) gaan we actualiseren. We werken deze 2 producten verder uit mede op basis van recent nader uitgevoerd onderzoek door bureau Louter over de arbeidsmarkt en economische ontwikkelingen in Deventer. Daaruit blijkt op welke dragende clusters met groeipotentie we in kunnen zetten.

Dit zijn de creatieve diensten (ICT, technisch advies, R&D), metaalproducten en machines, kunststoffen en chemie, voedingsindustrie en potentieel de logistieke sector. Het bevestigt tevens dat de genoemde groei van de werkgelegenheid bij de ambitie versterken arbeidsmarkt van 1% per jaar realistisch is en dat genoemde sectoren (ict, bouw, techniek, zorg, logistiek) kansrijke sectoren zijn voor de arbeidsmarkt en economische ontwikkeling. Nader onderzoek naar de vervangingsvraag op de arbeidsmarkt in Deventer is nog nodig. Uitbreiding en vervanging maken samen het beeld compleet voor de arbeidsmarktprognoses. Groei van de economische functie in Deventer vraagt mogelijk om nadere ruimtelijke keuzes voor uitbreiding van bedrijventerreinen en/of herstructurering van bestaande locaties. De uit te voeren ruimtelijke verkenning zal uiteraard in samenhang plaatsvinden met de zoeklocaties voor woningbouw of andere ruimtelijke behoeftes zoals grootschalige energie-opwek. De Human Capital Agenda en de geactualiseerde uitvoeringsagenda Economie en Internationaal beleid worden voorgelegd aan de Raad. Dit kan via de bestaande middelen in de begroting van economie en inkomensvoorziening en arbeidsmarkt.

3

1.

Inleiding

In november 2018 heeft de raad de motie ‘Toekomstige uitbreiding woningaanbod Deventer’ aangenomen. Vervolgens leidde dit tot een Plan van Aanpak Toekomst woningaanbod Deventer in april 2019.Op basis van gesprekken met maatschappelijke en economische partners in de stad zijn in januari 2021 5 groeistrategieën ter consultatie voorgelegd aan de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft gevraagd voor groeistrategie 4 ‘arbeidsmarkt versterken….én verjongen’ de bijbehorende routekaart uit te werken. Dit gebeurt vanuit de 4 sporen ‘wonen en ruimte’, ‘voorzieningen’, ‘arbeidsmarkt’ en ‘verjongen’. We zetten neer wat de inzet is, wat de afgelopen periode gedaan is om beter zicht te krijgen op het vraagstuk en welke stappen er gezet worden om versterking van de arbeidsmarkt te bereiken en wat hiervoor nodig is.

1.1 Inzet versterken arbeidsmarkt Bij deze strategie is het volgende benoemd: We zetten bovenop de autonome groei in op extra woningbouw die het voor meer werknemers mogelijk maakt om zich hier te vestigen en de beroepsbevolking op peil kan blijven met oog op de gewenste groei van de werkgelegenheid. We trekken extra werknemers aan van elders als prettige woon-werkplaats, met een ruim aanbod van woonruimte die betaalbaar is nabij stedelijke voorzieningen en bij het groen. Het inwoneraantal moet meegroeien met de vraag naar arbeidsplaatsen en qua type aansluiten op de behoefte (vooral in zorg, logistiek, techniek, IT, bouw en energie). Door de vergrijzing blijft de beroepsbevolking niet op peil en dat verzwakt het toekomstperspectief van bedrijven. Zorg voor ruim voldoende en betaalbaar woningaanbod om jonge werknemers te behouden en tegelijkertijd werknemers van elders te trekken en vanuit dat perspectief ruimte te creëren voor bedrijven om te groeien. Voor deze variant hebben we vooralsnog ingeschat dat er ongeveer 4.000 extra woningen nodig zijn bovenop de autonome groei van 7.000 woningen. Om genoeg arbeidskrachten te hebben voor de lange termijn hanteren we als uitgangspunt de doelstelling van 1% werkgelegenheidsgroei per jaar hetgeen betekent dat er jaarlijks ongeveer 500 banen bij komen.

1.2 Beter inzicht in arbeidsmarkt en economische ontwikkeling De vraag op de arbeidsmarkt is heel divers en deze strategie vraagt om een nadere invulling met een gericht economisch groei-profiel waarin wordt ingezet op de sectoren waarvoor een extra inzet nodig is én die kansrijk zijn. Bij de strategie versterken arbeidsmarkt en verjongen zijn als kansrijke sectoren voor arbeidsmarkt en economische ontwikkeling de sectoren ICT, techniek bouw, techniek industrie, logistiek en zorg benoemd. Dit is toen bepaald op grond van spanningsindicatoren UVW en de economische structuur van Deventer. Ook is een inschatting gemaakt van de groei van de werkgelegenheid met 1% per jaar. Om een goed fundament te leggen onder de kansrijke sectoren waarin we, samen met partners in bedrijfsleven, onderwijs en andere overheden, willen en moeten investeren, is een brede verkenning van mogelijke ontwikkelingen in de komende twee decennia uitgevoerd. Daarbij spelen demografische ontwikkelingen, economische ontwikkelingen en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, in hun onderlinge samenhang, een rol. De uitkomsten van dit onderzoek geven niet alleen richting voor de versterking van de arbeidsmarkt en het bijpassende economische vestigingsklimaat maar geven ook mede zicht op de gewenste woningbouwprogrammering (voor wie gaan we bouwen). In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de resultaten van dit onderzoek.

1.3 Brede samenhangende Human Capital Agenda Deze agenda is een belangrijk product in deze routekaart. Deze agenda stellen we samen op met partners in het onderwijs en bedrijfsleven, samen georganiseerd in het DEP en maakt onderdeel uit van het DEP project Jouw Stad als Werkgever.

4

We beperken ons voor de versterking van de arbeidsmarkt niet alleen tot het formuleren van doelstellingen en projecten voor de groei van de werkgelegenheid. Er zal in de human capital agenda aandacht zijn voor economische zelfstandigheid van onze inwoners, de mobiliteit van werk naar werk richting tekort en groeisectoren, aansluiting van opleiding en werk en een leven lang ontwikkelen. Ook het aantrekken en behouden van jong professionals evenals de inzet en omgang met arbeidsmigranten krijgt een plaats in deze brede agenda. Deze samenhang achten we belangrijk vanuit de overtuiging dat de Deventer economie groeit door concurrerend te zijn in het aantrekken, een leven lang ontwikkelen van onze inwoners en het verbinden van mensen en bedrijven. In hoofdstuk 3 wordt een eerste aanzet van de Deventer Human Capital agenda gepresenteerd.

1.4 Economische uitvoeringsagenda Bij de toelichting op de strategie versterken arbeidsmarkt is reeds benoemd dat het randvoorwaardelijk is dat er een economisch vestigingsklimaat is dat gastvrij is voor nieuwe ondernemingen en de huidige ondernemingen ruimte biedt zich te ontplooien. Dit vraagt om nadere beoordeling en mogelijk een actualisatie van de lopende uitvoeringsagenda economie en internationaal beleid 2019-2022. Ook gaat de ruimtelijke vraag voor ondernemen een plaats krijgen in deze routekaart. Denk bv aan herstructurering en intensivering van bestaande bedrijventerreinen en/of de ontwikkeling van nieuwe locaties. Dit onderdeel kent uiteraard een samenhang met woningbouwlocaties en ruimte voor grootschalige energie-opwek.

2.

Uitkomsten brede verkenning economische, demografische en arbeidsmarktontwikkelingen

Bureau Louter heeft onderzoek voor Deventer gedaan om: • Inzicht te geven in de economische dragers van de toekomst van Deventer. • Inzicht te verstrekken in te verwachten economische ontwikkelingen in relatie tot de human capital agenda. • Informatie te leveren over de ontwikkelingen in de economie in het kader van de woningbouwopgave van 11.000 woningen. In het onderzoek zijn vergelijkingen gemaakt voor Deventer ten opzichte van het NL gemiddelde, soortgelijke steden en steden die passen in onze ambitiestrategie (100.000+ gemeentes met een HBO-functie). Dit vanuit de gedachte dat het aantal inwoners van onze stad met ca. 11.000 woningen en ca 13.000 tot 15.000 mensen gaat groeien én verjongen. Hieronder worden de belangrijkste inzichten voor de ambitie versterken arbeidsmarkt weergegeven. In de routekaarten wonen en verjongen wordt ingegaan op uitsneden uit het onderzoek die relevant zijn voor die thema’s. Kenmerken arbeidsmarkt • In de periode 2005-2020 bleef zowel de ontwikkeling van het aantal inwoners als de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen in Deventer iets achter bij het nationaal gemiddelde en ruim achter bij het gemiddelde van de ambitiebenchmark. Wel scoorde Deventer hoger dan de gemiddelde ontwikkeling onder soortgenoten.

• Het percentage inwoners van 15-74 jaar dat werkt ligt in Deventer iets boven het nationaal gemiddelde, maar de ontwikkeling de afgelopen jaren is wel iets is achtergebleven bij de nationale trend. • De werkloosheid ligt hoger dan het nationaal gemiddelde, waarbij vooral de jeugdwerkloosheid hoger is dan het nationaal gemiddelde en de twee benchmarks. • Er is een lagere demografische druk (de verhouding van de som van < 18 jaar plus > 66 jaar ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking) die minder snel stijgt dan nationaal

5

• •

gemiddelde. Uit het oogpunt van de toekomstige beschikbaarheid van arbeidskrachten is dat dus een relatief gunstige ontwikkeling voor Deventer. Een structurele trend is het toenemen van het gemiddeld opleidingsniveau van de werkzamen doordat jongeren die instromen op de arbeidsmarkt gemiddeld hoger opgeleid zijn dan 'ouderen' die uitstromen. Een ander kenmerk van de arbeidsmarkt is dat veel personeelsleden niet in dezelfde gemeente wonen als waar zij werken. In Deventer wonen relatief veel mensen die hier wonen en werken (52%), ten opzichte van landelijk (44%). Er zijn verschillen in pendel woon-werk tussen economische sectoren (ICT'ers werken bijvoorbeeld veel meer buiten hun woongemeente dan werknemers in de detailhandel en vrijetijdsactiviteiten) en opleidingsniveau hierbij (hoe hoger opgeleid, hoe meer pendel woon-werk). Bij Deventer bedrijven en instellingen werken relatief veel hoog opgeleiden (meer dan NL gemiddelde) en minder laag opgeleiden dan NL gemiddelde.

Percentage werknemers dat woont in Deventer Totaal

Landbouw Industrie Bouw Transport Groothandel Kennisintensieve diensten Financiële diensten Openbaar bestuur Onderw ijs Zorg Detailhandel Vrijetijdsactivtiteiten

Laag Middelbaar HBO Wetenschappelijk Techniek industrie Techniek bouw ICT Zorg Logistiek 0%

20%

40%

60%

80%

0%

Aantal arbeidsplaatsen in Deventer in 2019

6

20%

40%

60%

80%

Economische positie De 'economische prestaties' van Deventer zijn gemeten aan de hand van de resultaten van het jaarlijkse onderzoek van Bureau Louter in opdracht van Elsevier Weekblad. Op de ranglijst van alle Nederlandse gemeenten neemt Deventer dan plaats 70 in (van de 350). Sectoren die relatief sterk zijn vertegenwoordigd in Deventer (vergeleken met het nationaal gemiddelde) zijn industrie, kennisdiensten (zoals ICT en diverse typen adviesbureaus) en zorg. Op industrie scoort Deventer hoger dan de twee benchmarks, op zorg lager dan beide benchmarks en op kennisdiensten hoger dan de soortgenoten en bijna gelijk aan de ambitiebenchmark. Van de vijf sectoren die genoemd zijn in de strategie versterken arbeidsmarkt en verjongen kent Deventer een ruime relatieve oververtegenwoordiging voor zorg en ICT, een lichte oververtegenwoordiging voor techniek industrie en een ruime ondervertegenwoordiging voor techniek bouw en logistiek.

Dragende clusters in de economie van Deventer Dragende clusters zijn combinaties van economische activiteiten die zijn afgebakend op basis van een bovengemiddelde relatieve vertegenwoordiging in de economie van Deventer en hun groeipotentie. Bij de beoordeling van de geschiktheid als dragende cluster voor de economie van Deventer spelen ook massa (om hoeveel arbeidsplaatsen gaat het) en kansrijkheid (wordt groei van het aantal arbeidsplaatsen voorzien) een rol. Dragende economische clusters in Deventer

Creatieve diensten (ICT, Technisch Advies, R&D, uitgeverijen) Metaalproducten en machines Kunststoffen en chemie Voedingsindustrie Potentieel: Logistiek

Relatieve vertegenwoordiging

Groeipotentie

Ontwikkeling verleden

Massa (2019)

Kansrijkheid

+++

++

+

5.922

++

+

++

+

2.127

+

++ -

++ ++ +

+

964 722 3.803

+ +

Toelichting: Relatieve vertegenwoordiging: Arbeidsplaatsen per duizend inwoners 18-66 jaar ten opzichte van nationaal gemiddelde. Groeipotentie: Mate waarin groei niet alleen afhankelijk is van het lokaal of regionaal bevolkingsdraagvlak. Ontwikkeling verleden: Ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen in de periode 2009-2019 (geen hard criterium). Massa: Aantal arbeidsplaatsen in 2019 Kansrijkheid: Prognose ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen

• •

Tekortsectoren (ICT, bouw, techniek, zorg, logistiek) zorgen voor 4 op de 9 banen in Deventer (= 44,4%). Dragende economische clusters zorgen voor 19% van de banen (exclusief logistiek).

Prognose ontwikkeling werkgelegenheid Nationaal neemt het aantal arbeidsplaatsen in de periode 2021-2026 naar verwachting toe met 0.7% per jaar. In Deventer ligt de verwachte groei op 1.1% per jaar. Op langere termijn (2021-2035) liggen nationaal de verwachtingen op 0.1% tot 0.7% per jaar en voor Deventer op 0.3% tot 0.9% per jaar.

Prognose werkgelegenheid naar economische sectoren Het gaat hier om de groei van de werkgelegenheid. De vervangingsvraag naar arbeid, met name als gevolg van pensioenering is in onderstaande cijfers niet opgenomen. Daarnaast willen we meer inzicht krijgen aan de behoefte van de inzet door arbeidsmigranten in specifieke beroepsklassen.

7

Totaal

Locatiequotiënt 2021

2021-2026 (% per jaar)

2021-2035 (% per jaar)

Arb. 52.5

Materiaalgeoriënteerd Informatiegeoriënteerd Personengeoriënteerd

11.8 12.7 22.5

Landbouw Industrie Bouw nijverheid Transport Groothandel Kennisdiensten Financiële diensten Openbaar bestuur Onderw ijs Zorg Detailhandel Vrijetijdsactiviteiten Ambulante activiteiten

0.7 4.6 2.6 0.9 3.1 9.5 1.4 1.9 3.6 8.8 7.1 3.0 5.4

Tekortsectoren totaal

23.3

Techniek industrie Techniek bouw ICT Zorg Logistiek

4.7 2.1 2.0 10.6 3.9

Creatieve sector Metaal/machines Kunststoffen/chemie Voedingsindustrie

6.1 2.2 1.0 0.7

Deventer Nederland

0

0.5

1

1.5

2

-1% 0% 1% 2% 3% 4%

-2% -1% 0% 1% 2% 3%

Sectoren met een hoge werkgelegenheidsgroei (2021 – 2035) in Deventer (minstens 1 procent per jaar) zijn vrijetijdsactiviteiten, groothandel (behoort tot logistiek) en kennisdiensten. Een ontwikkeling conform het gemiddelde voor Deventer wordt voorzien voor transport (behoort tot logistiek), zorg en detailhandel. In de periode 2021-2026 (termijn m.n. relevant voor arbeidsmarkt) zijn vooral de groothandel, transport, kennisdiensten en detailhandel (inhaalslag corona) de werkgelegenheidsmotor. De tekortsectoren laten voor ICT en Logistiek een groei groter dan 1% zien, zowel op de kortere als lange termijn. Zorg zit net onder de 1% en techniek bouw en industrie zitten daar onder en op langere termijn wordt zelfs krimp verwacht (net als in landelijk gemiddelde) Let op dit is exclusief de vervangingsvraag Kijkend naar de dragende economische clusters zie je dat de creatieve sector (ICT, technische advisering, R&D) een hogere groei kent dan 1%. Dat de metaal/machines en kunststof/chemiesector sterker stijgt dan het Nederlandse gemiddelde en dat de voedingsindustrie over de lange periode (2021-2035) een krimp kent. Voor logistiek is zichtbaar dat de periode tot 2026 een groei van ruim 3% laat zien (dit is incl. Aldi op A1BP) en voor de langere termijn een groei kent van ca 1,4%.

Verder met de resultaten De uitkomsten van deze verkenning door bureau Louter worden nader doorgrond en besproken met bedrijfsleven en onderwijs op herkenbaarheid. Ook zullen we de komende periode de vervangingsvraag op de Deventer arbeidsmarkt nader onderzoeken. De uitbreidings- en vervangingsvraag samen leveren het totaalbeeld op voor de arbeidsmarktontwikkeling. Ze dienen tevens om concrete doelen te stellen in de human capital agenda. Het bijpassende ondernemings- en vestigingsklimaat richt zich op de langere termijn periode 2021--2035.

8

3.

Eerste aanzet Human Capital Agenda

Alles hangt samen Voor het goed functioneren van de arbeidsmarkt zijn direct of indirect diverse 'beïnvloedende factoren' van belang, zoals de bedrijvigheid (economie en de vestigingsplaatsfactoren), het arbeidsaanbod (via de bevolking en de woonaantrekkelijkheid), het onderwijs en de bereikbaarheid. Ook speelt bij de arbeidsmarkt de conjunctuur een rol. Naast de arbeidsmarkt zijn daarom ook de bedrijfsruimtemarkt (bedrijventerreinen, kantoren, winkels), de woningmarkt en de onderwijsmarkt van belang.

Vervolg uitvoeringsagenda arbeidsmarktbeleid Deventer, Stad van de toekomst De nieuwe Human Capital Agenda gaat door op de door het College in 2019 vastgestelde uitvoeringsagenda arbeidsmarktbeleid “Deventer, stad van de toekomst”. In deze uitvoeringsagenda wordt gewerkt langs de pijlers: vestigingsklimaat, mismatch onderwijsarbeidsmarkt, creëren werkgelegenheid en regisseren en verbinden. Voor het vestigingsklimaat ligt een duidelijke relatie naar de uitvoeringsagenda economie & internationaal beleid 2019-2022. De mismatch onderwijs-arbeidsmarkt voorziet in acties voor een goede aansluiting tussen onderwijsaanbod en vraag door bedrijfsleven om de (zij)instroom richting kansrijke sectoren te vergroten vanuit doorlopende leerlijnen naar werk en om/bijscholing vanuit bestaand werk. Het creëren van werkgelegenheid was in deze agenda met name voorzien voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt door inzet van SROI (Social return on Investment) en PSO (Prestatieladder Socialer Ondernemen) als arbeidsmarktinstrumenten. De ambities “versterken arbeidsmarkt en …..verjongen!”, de uitkomsten van de brede verkenning door Louter en de effecten van de coronapandemie op de kortere en langere termijn zullen worden meegenomen in de Human Capital agenda. De agenda wordt samen met het DEP, waarin partners vanuit onderwijs en bedrijfsleven vertegenwoordigd zijn, gemaakt.

Daar waar nu nog veel losse initiatieven en actielijnen lopen in Deventer, wordt samenhang gebracht en koers bepaald en vaart gemaakt. Begin juni 2021 is een eerste werksessie geweest met vertegenwoordigers uit het veld. Daar zit energie om gericht en met focus op de arbeidsmarkt van kansrijke tekort- en groeisectoren te investeren met elkaar om Deventer een krachtige economische omgeving te laten zijn waar inwoners naar vermogen aan het werk zijn en blijven.

Uitgangspunten sterke arbeidsmarkt Om zo veel mogelijk mensen deel te laten nemen aan het arbeidsproces zijn drie typen uitgangspunten relevant: • Een sterke economie: zo veel mogelijk banen met toekomstperspectief; • Een sterke beroepsbevolking: zo veel mogelijk voor betaalde arbeid geschikte inwoners; • Een zo goed mogelijke match van vraag en aanbod: voorkomen dat vacatures en werkloosheid kunnen naast elkaar bestaan.

Sterke economie In het algemeen geldt dat economische groei de basis is voor een sterke arbeidsmarkt (met veel baankansen). Tegelijkertijd geldt dat een krappe arbeidsmarkt de economische groei kan remmen, omdat bedrijven hun productie niet kunnen uitbreiden als ze geen extra personeel kunnen aannemen. De Uitvoeringsagenda Economie en Internationaal beleid 2019-2022 geeft overzicht en richting aan de wijze waarop de gemeente de komende jaren de Deventer economie een stevige impuls verschaft. Deze agenda voeren we uit in nauwe samenwerking met ondernemers en onderwijs, bijvoorbeeld binnen het DEP. De uitvoeringsagenda is opgebouwd rond de vijf volgende thema’s: • Versterken van werklocaties (waaronder herstructurering bestaande bedrijventerreinen en A1 Bedrijvenpark); • Versterken economische structuur en ondernemersklimaat; • Aantrekkelijk(e) stad en buitengebied; • Veerkrachtige arbeidsmarkt; • Deventer internationale Hanzestad.

9

Deze uitvoeringsagenda economie vraagt om evaluatie en mogelijke bijsturing in het licht van de ambities en doelstellingen voor versterken arbeidsmarkt. Deze stap wordt voorzien in de routekaart.

Sterke beroepsbevolking De kwaliteiten van de beroepsbevolking dienen zo goed mogelijk bij de vereisten vanuit het bedrijfsleven aan te sluiten. Steeds nadrukkelijker gaat het daarbij niet alleen om het hier en nu, maar om voorsorteren op wat er komen gaat: een leven lang ontwikkelen. Het gaat niet alleen om de huidige werklozen (of zelfs alleen om de huidige bijstandsgerechtigden). De hele potentiële beroepsbevolking hebben wij nodig om de vraag naar arbeid in te kunnen vullen. Het gaat hier om mensen in loondienst en zelfstandigen, waarbij we in toenemende mate te maken krijgen met de inzet van arbeidsmigranten en internationale kenniswerkers. In Deventer woont een grote potentiële beroepsbevolking die tijdelijk of langdurig aan de kant staan. Meer inzet is nodig om deze mensen naar groeisectoren te leiden. Daarnaast is er ook onbenut potentieel bij zelfstandige ondernemers en parttimers die via een goede matching met bedrijven bijdragen aan een sterke beroepsbevolking en dito economie. Bij economisch herstel (na coronacrisis) is het des te meer van belang dat de arbeidsmarkt wendbaar en inclusief blijft, door o.a. in te zetten op: voldoende stageplaatsen, om-, her- en bijscholing richting ‘tekortsectoren’, het aannemen van startend talent, begeleiding van werk naar werk en het aanleren van basis vaardigheden (taalonderwijs).

Maar ook het leren en werken met nieuwe technologieën en meertaligheid op de werkvloer.

Ambities versterking arbeidsmarkt Met de versterking van de arbeidsmarkt willen we bereiken dat: -

In Deventer iedereen meedoet, elk talent telt en draagt naar vermogen bij aan de arbeidsmarkt. Er een zo goed mogelijke match is tussen vraag en aanbod cq. voorkomen dat vacatures en werkloosheid kunnen naast elkaar bestaan. De kwaliteiten van de Deventer beroepsbevolking zo goed mogelijk aansluiten bij de vereisten vanuit het bedrijfsleven Scholieren en studenten worden opgeleid naar kansrijke beroepen en sectoren Werkzoekenden naar kansrijke beroepen en sectoren worden (be)geleid Werkenden in krimpsectoren gestimuleerd worden om over te stappen naar kansrijke sectoren Dreigende tekorten door de vervangingsvraag op de arbeidsmarkt én de groei van de economie in Deventer worden voorkomen Een leven lang ontwikkelen stimuleren: Deventer zorgt ervoor dat inwoners en organisaties voorbereid zijn op permanente ontwikkelingen en veranderingen in het werk. Deventer een goed vestigingsklimaat heeft. Het is een aantrekkelijke plek is om te wonen, werken en ondernemen De werkgelegenheid in Deventer de komende jaren groeit met ca 1% per jaar Dat Deventer een stad is die zich niet laat verrassen door razendsnelle veranderingen in economie en samenleving. Een stad die tegen een stootje kan door een gevarieerde en moderne arbeidsmarkt.

Deze ambities zijn in een eerste werksessie met bedrijfsleven en onderwijs goed ontvangen. Er zijn reeds veel lopende projecten en initiatieven in Deventer en in regioverband (arbeidsmarktregio en Cleantechregio) die invulling geven aan deze ambities. We maken deze projecten succesvol af en plaatsen de lopende projecten in de op te stellen uitvoeringsagenda. In bijlage 2 is een lijst opgenomen van lopende projecten en initiatieven (niet limitatief).

10

Bovenlokale samenwerking en fondsen De op te stellen Human Capital Agenda heeft ook als doel om een goede propositie te hebben richting netwerkpartners en bovenlokale fondsen. We brengen scherp in waar de belangen en behoeftes van Deventer liggen. Ook borgt deze gedragen agenda dat we goed kunnen anticiperen en aanhaken bij extra financiële middelen die vrij komen in bovenlokale fondsen, zoals recentelijk het ontwikkelfonds vanuit coronaherstelmiddelen.

4.

Stappenplan

Het stappenplan is met de beste kennis van nu opgesteld. We zullen deze jaarlijks evalueren en actualiseren. Ook zullen we de arbeidsmarkt en economische ontwikkelingen periodiek blijven monitoren om zo nodig bij te sturen in de routekaart. Ook de voortgang van de ambitie zelf wordt geëvalueerd. Dat gebeurt één keer per raadsperiode, zodat elke raad haar accenten en wijzigingen kan aanbrengen.

4.1 Samen met bedrijven en onderwijs We werken bij de versterking van de arbeidsmarkt heel nauw samen met het onderwijs en bedrijfsleven (georganiseerd in het DEP) en andere overheden. We bepalen gezamenlijk doelen, zetten projecten en initiatieven op. Uitwerking van de Human Capital Agenda doen we met maximale input van bedrijven, organisaties en onderwijs én verbinding te maken met lopende projecten en initiatieven in Deventer. Gezamenlijk durven te gaan voor de lange termijn koers, waarbij korte termijn en reeds lopende projecten succesvol en met zichtbare resultaten worden doorgezet. Dit om energie te richten en koersvast te zijn op de ambities en extra financiering op te halen om projecten, plannen te kunnen realiseren. Daarbij speelt bijvoorbeeld ook welke inspanningen van ons als gemeente en partners in onderwijs bedrijfsleven en andere overheden verwacht kunnen worden in het licht van de ambities of hoe hierbij gebruikt kan worden gemaakt van diverse bovenlokale fondsen, provinciale of rijksmiddelen. Daarbij zal de gemeente soms trekker dan weer partner of facilitator zijn.

11

Meer inzet vanuit gemeentelijke rol We werken vanuit de gemeente aan diverse doelstellingen op het gebied van arbeidsmarktbeleid Vanuit de uitvoeringsagenda arbeidsmarkt (2020) zijn we begonnen met het sociaal (werk en inkomen, onderwijs) en economisch beleid onderling meer te verbinden. Dit is nog met name gericht op een betere interne samenhang. De versterking van de arbeidsmarkt vraagt veel meer van ons als gemeente. Aanjagen en regisseren dat we samen met externe partners in onderwijs en bedrijfsleven koers en focus bepalen, plannen maken en uitvoeren. Het vraagt actief verbinding leggen met samenwerkingspartners in de regio en het opzetten en uitvoeren van een lobby om bovenlokale fondsen of rijksmiddelen naar Deventer te halen. Daarnaast vraagt het van ons een goede monitoring van de arbeidsmarktontwikkelingen op de kortere en langere termijn om zo nodig bij te sturen en de effecten van de uitgevoerde plannen op hun resultaten te kunnen beoordelen. Deze extra inspanningen zijn onderdeel van de producten in het stappenplan.

4.2 Stappen in de tijd Het stappenplan is opgebouwd langs drie producten: Human Capital Agenda (HCA), Uitvoeringsagenda Economie en Internationaal beleid (EUA) en Ruimtelijk spoor (RS) 2021

3e / 4e kwartaal

-HCA: doorgronden onderzoek Louter en lokale vervangingsvraag in beeld effecten vertalen naar doelen HCA -Bespreken routekaart in Raad -HCA: herkenbaarheid onderzoeken bespreken en aanscherpen doelen met stakeholders (onderwijs, bedrijfsleven) -HCA: afstemming met netwerk en regionale samenwerkingspartners -HCA en EUA uitvoeren lopende projecten (i.s.m. DEP)

2022

1e kwartaal

-HCA: Besluitvorming ambities en doelen, Human Capital agenda -EUA: evaluatie uitvoeringsagenda economie &internationaal beleid 2019-2022 -HCA en EUA: uitvoeren lopende projecten

2022

2e kwartaal

-HCA: vaststellen uitvoeringsagenda Human Capital -HCA: uitwerken lobbystrategie -EUA: evaluatie en bijstelling uitvoeringsagenda 2019-2022 economie &internationaal beleid -HCA en EUA: uitvoeren lopende projecten en lobby met partners

2022

3e/ 4e kwartaal

-EUA: vaststellen nieuwe uitvoeringsagenda economie & internationaal beleid - HCA en EUA: uitvoeren lopende projecten en lobby met partners

2023

2024

-monitoring arbeidsmarktontwikkelingen -HCA: evalueren met partners en zo nodig bijstellen doelen -HCA: uitvoeren projecten en lobby met partners -RS: nader te bepalen starten ruimtelijke verkenning bedrijven/kantoren -monitoring arbeidsmarktontwikkelingen -HCA: evalueren met partners en zo nodig bijstellen doelen -HCA en EUA: uitvoeren projecten met partners

Stappen Human Capital agenda (HCA) We doen nog nader onderzoek naar de lokale vervangingsvraag op de arbeidsmarkt voor jaren 20212026. Dit levert samen met de uitbreidingsvraag een totaalbeeld op van de arbeidsmarktprognoses. Samen met bedrijven en onderwijs bespreken we onderzoeksresultaten van Louter en de vervangingsvraag. Worden de uitkomsten herkend? Welke concrete doelstellingen vraagt dit. We stemmen af met netwerk en samenwerkingspartners zoals Cleantechregio, arbeidsmarktregio en Provincie.

12

Dan volgt een besluitvormende stap: vaststellen ambities, doelen en uitvoeringsagenda Human Capital. De lopende projecten zoals leerwerkroutes Konnected, werving ICT-ers vanuit Deventer Informatiestad of Technicampus Experience Center lopen uiteraard door en worden ingepast in de nieuwe uitvoeringsagenda.

Stappen Economische uitvoeringsagenda (EUA) De huidige economische uitvoeringsagenda economie en internationaal beleid 2019-2022 wordt geëvalueerd en waar nodig bijgesteld dat het ondersteunend is aan de groei van de economie en arbeidsmarkt. Het gaat hier over de langere termijn (2021-2035), de dragende economische clusters en over het gewenste groeiprofiel van de economie en arbeidsmarkt.

Bovenlokale samenwerking en lobby Vanuit onze lokale agenda’s wordt een goede propositie uitgewerkt om in gesprek te gaan met samenwerkingspartners, de doelstellingen van Deventer goed in te brengen bij samenwerkingspartners en bovenlokale fondsen of regelingen. We borgen dat we samen met (partners in) het DEP een goede lobbystrategie hebben.

Stappen ruimtelijk: beschikbaarheid kantorenlocaties, bedrijventerreinen Groei van de economische functie in Deventer vraagt mogelijk om nadere ruimtelijke keuzes voor uitbreiding van bedrijventerreinen en/of herstructurering van bestaande locaties. We hebben reeds de nodige projecten en plannen op dit gebied: aanleg A1 Bedrijvenpark, ontwikkeling S/Park en de diverse projecten binnen het uitvoeringprogramma Toekomstbestendige bedrijventerreinen en de binnenstad die we zullen betrekken bij de nadere ruimtelijke verkenning. De ruimtelijke verkenning zal uiteraard in samenhang plaatsvinden met de zoeklocaties voor woningbouw of andere ruimtelijke behoeftes zoals grootschalige energie-opwek. Start van deze verkenning hangt samen met het uitgiftetempo van de westzijde A1-Bedrijvenpark, herstructurering bestaande bedrijventerreinen (TBBT) en stappen in routekaart ruimte wonen in de stad.

4.3 Financiën Huidig beschikbare gemeentelijke capaciteit In de gemeentelijke programmabegroting wordt vanuit 3 programma’s gewerkt aan arbeidsmarktbeleid. Het gaat om de programma’s Economie & Internationaal Beleid, Jeugd & Onderwijs en Werk & Inkomen. Er is in totaal 0,75 fte structureel beschikbaar en incidenteel 1,8 fte (t.b.v. Ontwikkelfonds, SROI en opzet human capital agenda). Binnen die programma’s is de volgende structurele en incidentele capaciteit beschikbaar:

Ambities en financiën Om bovenstaande ambities op de drie sporen (human capital agenda, economisch uitvoeringsagenda, ruimtelijk beleid) waar te maken zijn naar verwachting meer middelen nodig dan nu structureel en incidenteel beschikbaar zijn. De Human Capital Agenda en Uitvoeringsagenda Economie en Internationaal beleid kunnen worden gemaakt binnen de bestaande middelen. Bij de besluitvormende stappen (uitvoeringsagenda’s HCA en Economie& Internationaal beleid) zal ook een financiële paragraaf aan de raad worden aangeboden met concrete voorstellen voor procesbegeleiding en uitvoeringsmiddelen. Voor arbeidsmarkt geldt dat we als gemeente veelal een aanjagende en verbindende procesrol hebben en dat bedrijven en onderwijs mee investeren in de gewenste versterking. We zetten een tandje bij in onze bovenlokale lobby om extra middelen voor de arbeidsmarkt- en economische ontwikkeling te organiseren vanuit een scherpe lokale agenda. Deze bovenlokale fondsen kunnen mede zorgen voor dekking van de extra inspanning die als gemeente moeten gaan leveren om de doelen te realiseren.

13

Bijlage 1. Samenvatting onderzoek Louter Samenvatting Economische positie Deventer Inleiding In dit rapport is de economie van Deventer onderzocht. Dat dient drie doelen: • Inzicht in de economische dragers van de toekomst van Deventer. • Het leveren van informatie over de ontwikkelingen in de economie in het kader van de woningbouwopgave van ongeveer 11 duizend woningen. • Inzicht in te verwachten economische ontwikkelingen in relatie tot de human capital agenda. Kort samengevat wenst de gemeente Deventer inzicht in de huidige economische positie (ook vergeleken met andere gemeenten) en te verwachten ontwikkelingen. Naast deze algemene vraagstelling wenst Deventer ook inzicht in wat de belangrijkste toekomstige dragers van de lokale economie zullen zijn. Onderzocht zijn de huidige economische structuur en ontwikkelingen in het verleden (trends). Daarnaast zijn prognoses opgesteld voor te verwachten ontwikkelingen in het aantal arbeidsplaatsen. Daarbij staan gemeentelijke cijfers centraal, niet regionale (zoals in veel andere onderzoeken). Er wordt onderscheid gemaakt in economische sectoren. Naast een algemene, door Bureau Louter opgestelde, indeling in economische sectoren is ingegaan op een vijftal door de gemeente Deventer aangedragen 'tekortsectoren' en zijn door Bureau Louter vier mogelijke 'dragende clusters' voor de economie van Deventer geselecteerd.

Deventer is veelal vergeleken met het nationaal gemiddelde, met een groep van 33 'regionale kernen' (volgens een indeling van Bureau Louter), met een groep van tien soortgelijke gemeenten (een 'soortgenotenbenchmark') en een op basis van door de gemeente Deventer aangedragen criteria samengestelde groep van vijf gemeenten waar Deventer zich aan wil optrekken (steden met meer dan 100 duizend inwoners en een belangrijke hbo-functie: Leeuwarden, Zwolle, Arnhem, 's-Hertogenbosch en Breda: de 'ambitiebenchmark'). Deventer is in termen van het aantal arbeidsplaatsen en inwoners kleiner dan elke van de vijf gemeenten uit de ambitiebenchmark en scoort op het aantal inwoners en arbeidsplaatsen ongeveer volgens het gemiddelde van de soortgenoten. Wat betreft de 'werkgelegenheidsfunctie' (het aantal arbeidsplaatsen per duizend inwoners van 18-66 jaar) scoort Deventer iets lager dan het nationaal gemiddelde, ruim lager dan elke van de vijf gemeenten uit de ambitiebenchmark en ook lager dan het gemiddelde voor de soortgenoten (hoewel er onder de soortgenoten ook gemeenten zijn met een lagere werkgelegenheidsfunctie dan Deventer). In de periode 2005-2020 bleef zowel de ontwikkeling van het aantal inwoners als de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen in Deventer iets achter bij het nationaal gemiddelde en ruim achter bij het gemiddelde van de ambitiebenchmark.

Wel scoorde Deventer hoger dan de gemiddelde ontwikkeling van het aantal inwoners en arbeidsplaatsen onder soortgenoten en regionale kernen. Algemene bevindingen demografie, economie en arbeidsmarkt Volgens een prognose waarbij wordt uitgegaan van een 'autonome ontwikkeling' neemt het aantal woningen in Deventer tot 2035 toe met 7 duizend en stijgt het aantal inwoners van 100 duizend nu naar 105 duizend in 2035. De groei blijft daarmee wat achter bij de nationale ontwikkeling, maar is in lijn met de ontwikkeling in de omliggende regio. De gemeente heeft vier strategieën ontwikkeld voor extra woningbouw. De gemeenteraad heeft daaruit de strategie 'arbeidsmarkt versterken én verjongen' gekozen (verder kortweg aangeduid als 'de groeistrategie'). Het aantal woningen stijgt dan met 11 duizend. Een prognose voor de ontwikkeling van het aantal inwoners is niet gemaakt, maar het aantal inwoners zal volgens de groeistrategie in ieder geval ruim sterker groeien dan het nationaal gemiddelde en het gemiddelde voor zowel de soortgenotenbenchmark als de ambitiebenchmark. 14

Bij een ontwikkeling volgens de autonome groei blijft de ontwikkeling van het aantal inwoners van 1866 jaar (de 'potentiële beroepsbevolking) minder sterk achter bij de nationale ontwikkeling dan de totale bevolking. De 'demografische druk' (de verhouding van de som van jongeren dan 18 jaar plus ouderen dan 66 jaar ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking) stijgt minder snel dan nationaal gemiddelde. Uit het oogpunt van de toekomstige beschikbaarheid van arbeidskrachten is dat dus een relatief gunstige ontwikkeling voor Deventer. Het aantal 'jongvolwassenen' (17-29 jaar) ontwikkelt zich volgens het nationaal gemiddelde (terwijl de totale bevolkingsontwikkeling daarbij achterblijft). Bij extra woningbouw zullen zich relatief veel jongvolwassenen vestigen en behouden blijven voor Deventer. De potentiële beroepsbevolking zal daardoor extra toenemen. De al niet ongunstige trends volgens de autonome groei zullen bij een groeistrategie nog extra versterkt worden. Het verdient wel aanbeveling om dit nog precies door te rekenen. De 'economische prestaties' van Deventer zijn gemeten aan de hand van de resultaten van het jaarlijkse onderzoek van Bureau Louter in opdracht van Elsevier Weekblad. Op de ranglijst van alle Nederlandse gemeenten neemt Deventer dan plaats 70 in.

Met uitzondering van Leeuwarden blijft Deventer daarmee ruim achter bij de gemeenten uit de ambitiebenchmark, scoort Deventer lager dan de wat grotere gemeenten uit de soortgenotenbenchmark, maar hoger dan de meeste wat kleinere gemeenten uit de soortgenotenbenchmark. De laagste economische prestaties kent Deventer voor materiaalgeoriënteerde activiteiten (de productie en distributie van materiële goederen). Dat is overigens ook gangbaar voor de gemeenten uit de twee benchmarks. Het hoogst scoort Deventer op informatiegeoriënteerde activiteiten (het verkrijgen, verwerken en verstrekken van informatie) De economische prestaties van personengeoriënteerde activiteiten (direct aan consumenten verleende diensten, zoals onderwijs, zorg, detailhandel en vrijetijdsactiviteiten) blijven daarbij achter voor Deventer. Met uitzondering van Dordrecht presteert Deventer daarop ruim lager dan alle gemeenten uit de twee benchmarks. Voor een stad kent Deventer dus een relatief bescheiden regionaal-verzorgende functie. Dat hangt mogelijk samen met de vrij lage bevolkingsdichtheid in de omgeving van Deventer: het gebruik van voorzieningen neemt namelijk af met de af te leggen afstand. Deventer heeft een relatief klein 'achterland'. Voor de economische prestaties van het MKB scoort Deventer op de gemeentelijke ranglijst lager dan voor de totale bedrijvigheid.

Dat geldt overigens ook voor vrijwel alle gemeenten uit de twee benchmarks. Wat betreft de arbeidsmarkt geldt dat de netto participatiegraad (het percentage inwoners van 15-74 jaar dat werkt) in Deventer iets boven het nationaal gemiddelde ligt, maar dat de ontwikkeling de afgelopen jaren wel iets is achtergebleven bij de nationale trend. De werkloosheid ligt hoger dan het nationaal gemiddelde, waarbij vooral de jeugdwerkloosheid hoger is dan het nationaal gemiddelde, dan in de twee benchmarks en dan in de omliggende regio. Een structurele trend is het toenemen van het gemiddeld opleidingsniveau van de werkzamen (een groter aandeel van hoog opgeleiden, een lager aandeel van laag opgeleiden) doordat jongeren die instromen op de arbeidsmarkt gemiddeld hoger opgeleid zijn dan 'ouderen' die uitstromen (veelal omdat ze met pensioen gaan). Een ander kenmerk van de arbeidsmarkt is dat veel personeelsleden niet in dezelfde gemeente wonen als waar zij werken. Nationaal woont slechts 44% in de gemeente waar zij werken, voor bedrijven en instellingen in Deventer is dat 52% (mede door de lage bevolkingsdichtheid in de directe omgeving van Deventer). Het deel dat in de woongemeente werkt neemt af naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Ook zijn er verschillen tussen sectoren (mede, maar niet uitsluitend door verschillen in opleidingsniveau): ICT'ers werken bijvoorbeeld veel meer buiten hun woongemeente dan werknemers in de detailhandel en vrijetijdsactiviteiten. Economische specialisatie en ontwikkelingen Wanneer wordt afgezien van 'ambulante activiteiten' (waarvan de werknemers veelal voor een groot deel niet werkzaam zijn in de gemeente waar zij administratief zijn ingeschreven) en SW-bedrijven, kent Deventer een relatief bescheiden werkgelegenheidsfunctie. Materiaalgeoriën-teerde activiteiten zijn ondervertegenwoordigd (minder sterk vertegenwoordigd dan op grond van het aandeel van inwoners van 18-66 jaar in het nationaal totaal verwacht mocht worden). Dat geldt overigens ook voor de twee benchmarks. Informatiegeoriënteerde en personengeoriënteerde activiteiten zijn in Deventer 15

wat sterker vertegenwoordigd dan het nationaal gemiddelde, maar blijven achter bij de twee benchmarks (vooral bij informatiegeoriënteerde activiteiten in de ambitiebenchmark). Vergeleken met de regionale kernen scoort Deventer lager op materiaalgeoriënteerde activiteiten, hoger op informatiegeoriënteerde activiteiten en gelijk op personengeoriënteerde activiteiten. Sectoren die relatief sterk zijn vertegenwoordigd in Deventer (vergeleken met het nationaal gemiddelde) zijn industrie, kennisdiensten (zoals ICT en diverse typen adviesbureaus) en zorg. Op industrie scoort Deventer hoger dan de twee benchmarks, op zorg lager dan beide benchmarks en op kennisdiensten hoger dan de soortgenoten en bijna gelijk aan de ambitiebenchmark. Van de vijf tekortsectoren kent Deventer een ruime relatieve oververtegenwoordiging voor zorg en ICT, een lichte oververtegenwoordiging voor techniek industrie en een ruime ondervertegenwoordiging voor techniek bouw en logistiek. Veelal scoort Deventer lager dan de benchmarkgroepen, met uitzondering van een wat hogere score voor industrie techniek dan de ambitiebenchmark en een hogere score voor ICT dan de soortgenoten. Tekortsectoren zijn in Deventer niet duidelijk sterker vertegenwoordigd dan de totale bedrijvigheid. Er werken relatief weinig ZZP'ers in Deventer. Dat geldt overigens ook voor de regionale kernen en de soortgenoten.

Het aantal startende bedrijven per duizend inwoners van 18-66 jaar blijft in Deventer ook achter bij het nationaal gemiddelde en bij de twee benchmarks. MKB is in Deventer relatief iets minder sterk vertegenwoordigd dan de totale bedrijvigheid en blijft ook iets achter bij de twee benchmarks en de regionale kernen. Onder de aanname dat, bij een uitsplitsing naar 21 economische sectoren, de verdeling naar negen niveaus van het hoogst behaalde diploma (verder kortweg: 'opleidingsniveaus') per economische sector in Deventer exact gelijk is aan het nationaal gemiddelde, kan een inschatting worden gemaakt van de verdeling naar opleidingsniveau van de werknemers bij bedrijven en instellingen in Deventer. Dan blijkt dat het aandeel van hoog opgeleiden in Deventer wat hoger is dan het nationaal gemiddelde en het aandeel van laag opgeleiden wat lager. Ook is duidelijk dat er grote verschillen in opleidingsniveau tussen economische sectoren bestaan. Aangezien er een verband bestaat tussen opleidingsniveau, inkomen en de gemiddelde woningprijzen, bepaalt de verdeling van de werkgelegenheid over sectoren mede het type woningen waar vraag naar zal zijn (waarbij eraan herinnerd moet worden dat zeker niet iedereen die werkt bij een in Deventer gevestigd bedrijf ook in Deventer woont).

Veel hoog opgeleiden zijn vooral werkzaam in informatiegeoriënteerde activiteiten, zorg en onderwijs, veel laag opgeleiden in materiaalgeoriënteerde activiteiten, detailhandel en vrijetijdsactiviteiten. De werkgelegenheidsfunctie ligt, in verhouding tot het nationaal gemiddelde, sinds 2005 op vrijwel hetzelfde niveau in Deventer, namelijk iets onder het nationaal gemiddelde. De relatieve vertegenwoordiging (in verhouding tot het nationaal gemiddelde) is voor materiaalgeoriënteerde activiteiten de afgelopen twee decennia gestaag afgenomen, schommelde voor informatiegeoriënteerde activiteiten (met sinds 2013 overigens een toename) en is voor personengeoriënteerde activiteiten sinds 2005 ongeveer gelijk gebleven. Gedurende de gehele periode sinds 2000 scoorde Deventer voor personen- en informatiegeoriënteerde activiteiten lager dan de twee benchmarks. De laatste jaren geldt dat ook voor materiaalgeoriënteerde activiteiten. In de eerste helft van de jaren nul scoorde Deventer voor materiaalgeoriënteerde activiteiten nog hoger dan de soortgenoten en gelijk aan de ambitiebenchmark. Binnen materiaalgeoriënteerde activiteiten heeft Deventer steeds een wat hogere relatieve vertegenwoordiging voor industrie gekend dan de twee benchmarks, maar een lagere relatieve vertegenwoordiging voor bouwnijverheid en de twee logistieksectoren (transport en groothandel).

Van oudsher is Deventer dus meer een 'maakstad' dan een 'distributiestad'. En de laatste jaren ontwikkelt Deventer zich meer dan gemiddeld als een 'denkstad' (groei van informatiegeoriënteerde activiteiten). Opvallend bij de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen is de zeer sterke groei van ICT in de afgelopen twee decennia (overigens vanaf een lage basis) en, meer recent, de groei van het aantal arbeidsplaatsen in de groothandel en in kennisdiensten. Dragende clusters in de economie van Deventer Dragende clusters zijn combinaties van economische activiteiten die zijn afgebakend op basis van een bovengemiddelde relatieve vertegenwoordiging in de economie van Deventer en hun groeipotentie. De groeipotentie is bepaald op grond van de mogelijkheden om goederen en diensten af te zetten buiten de 16

eigen regio: het zijn zogenaamde 'regionaal-stuwende activiteiten'. Bij de beoordeling van de geschiktheid als dragende cluster voor de economie van Deventer spelen ook massa (om hoeveel arbeidsplaatsen gaat het) en kansrijkheid (wordt groei van het aantal arbeidsplaatsen voorzien) een rol. Bij de beoordeling kan ook aandacht worden besteed aan groei in het verleden. Omdat toevallige ontwikkelingen (in positieve of negatieve zin) daarbij in sterke mate bepalend kunnen zijn (vooral in dragende clusters met weinig massa) wordt echter meer belang gehecht aan de inschatting van (toekomstige) kansen. Tenslotte kan het als een voordeel worden beschouwd wanneer een dragende cluster niet hoofdzakelijk afhankelijk is van één (grote) vestiging. In tabel S.1 staat een samenvatting van de beoordeling van de dragende clusters. Daarbij wordt logistiek als potentiële dragende cluster beschouwd omdat momenteel nog geen sprake is van een relatieve oververtegenwoordiging, maar wel van een hoge kansrijkheid (verwachte toekomstige groei van het aantal arbeidsplaatsen). Voldoende aanbod van voor de logistiek aantrekkelijke bedrijventerreinen zal daarbij een belangrijke voorwaarde voor succes zijn. Tabel S.1

Selectiecriteria van dragende clusters Relatieve vertegenwoordiging

Groeipotentie

Ontwikkeling verleden

Massa (2019)

Kansrijkheid

Creatieve diensten +++ ++ + 5.922 ++ Metaalproducten en machines + ++ + 2.127 + Kunststoffen en chemie ++ ++ 964 + Voedingsindustrie ++ 722 Potentieel: Logistiek + + 3.803 + Toelichting: Relatieve vertegenwoordiging: Arbeidsplaatsen per duizend inwoners 18-66 jaar ten opzichte van nationaal gemiddelde Groeipotentie: Mate waarin groei niet alleen afhankelijk is van het lokaal of regionaal bevolkingsdraagvlak Ontwikkeling verleden: Ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen in de periode 2009-2019 (geen hard criterium) Massa: Aantal arbeidsplaatsen in 2019 Kansrijkheid: Prognose ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen

Creatieve diensten (bestaande uit technisch advies, ICT, R&D en uitgeverijen), metaalproducten & machines en kunststoffen & chemie scoren op alle criteria positief. Voor voedingsindustrie geldt dat niet (meer). Logistiek scoort negatief op het criterium groeipotentie. Ook lijkt het hier voornamelijk om een regionale markt (Overijssel/Gelderland) te gaan en niet om nationaal of internationaal opererende distributiecentra (zoals vooral in het zuidelijk deel van Nederland). Opgemerkt moet worden dat hier slechts scores op criteria worden aangedragen. De uiteindelijke keuze voor dragende clusters en het beleid dat daaraan wordt gekoppeld is aan de gemeente Deventer. Een overweging is daarbij nog in hoeverre omliggende steden (bijvoorbeeld Zwolle, Apeldoorn, Arnhem en de Twentse steden zich op soortgelijke dragende clusters richten. Uniekheid in de keuze van dragende clusters voor Deventer biedt voordelen. Nagegaan is ook wat dragende clusters zijn voor de soortgenoten en de ambitiebenchmark. Daarbij valt op dat het vaak om activiteiten binnen de 'collectieve sector' gaat (openbaar bestuur, onderwijs en zorg). De groeipotentie daarvoor zou veelal een enkele plus krijgen omdat het om activiteiten gaat met een regionale reikwijdte die uitstijgt boven de directe omgeving, maar waarbij geen sprake is van een nationale en zeker geen internationale markt.

Vergeleken met soortgenoten en vooral de ambitiebenchmark kent Deventer weinig specialisaties in dit type activiteiten, conform de in het algemeen bescheiden regionaal-verzorgende functie van Deventer. Prognose ontwikkeling werkgelegenheid Voor de totale bedrijvigheid, het onderscheid naar de drie brede economische sectoren, de twaalf BLsectoren, de vijf tekortsectoren en de vier dragende clusters zijn prognoses van de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen opgesteld voor de middellange termijn (de komende vijf jaar: de periode 20212026) en voor de lange termijn (de periode 2021-2035). Deze prognoses zijn opgesteld door Bureau 17

Louter. Wat betreft nationale ontwikkelingen per economische sector is daarbij uitgegaan van sectorstudies, prognoses door nationale instellingen (zoals het Centraal Planbureau) en eigen analyses van Bureau Louter. De 'vertaling' naar lokale prognoses voor Deventer is bepaald via het door Bureau Louter in eigen beheer ontwikkelde AREA-model. Daarbij is onder andere gebruik gemaakt van een door de gemeente Deventer opgestelde bevolkingsprognose volgens autonome groei. Een ontwikkeling volgens de groeistrategie 'Arbeidsmarkt versterken én verjongen' zou leiden tot extra groei van het aantal arbeidsplaatsen. Omdat er vooralsnog geen bevolkingsprognose volgens de groeistrategie beschikbaar is, konden de effecten daarvan op de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen niet worden doorgerekend. Tevens wordt in het AREA-model rekening gehouden met het effect van locatiefactoren (zoals ruimte, bereikbaarheid & infrastructuur en de arbeidsmarkt) op de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen. De invloed van die locatiefactoren verschilt tussen economische sectoren. Nationaal neemt het aantal arbeidsplaatsen in de periode 2021-2026 naar verwachting toe met 0.7% per jaar. In Deventer ligt de verwachte groei op 1.1% per jaar. Dit is inclusief de arbeidsplaatsen bij het distributiecentrum van Aldi dat binnenkort wordt geopend.

Op langere termijn (2021-2025) is rekening gehouden met verschillende mogelijke ontwikkelingen (scenario's). De verwachtingen liggen nationaal dan op 0.1% tot 0.7% per jaar en voor Deventer op 0.3% tot 0.9% per jaar. De werkgelegenheidsfunctie (het aantal arbeidsplaatsen per inwoner van 18-66 jaar) neemt zowel op middellange termijn als op lange termijn nationaal naar verwachting met 0.4% per jaar toe en in Deventer met 0.8% per jaar op middellange termijn (periode 2021-2026) en met 0.7% per jaar op lange termijn (2021-2035: het gemiddelde voor de vier scenario's). In figuur S.1 zijn de resultaten per economische sector samengevat. Het 'locatiequotiënt' geeft aan of een sector relatief is oververtegenwoordigd in Deventer (een score hoger dan 1). Verder staat het absoluut aantal arbeidsplaatsen in de figuur, alsmede de prognoses voor de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen. De ontwikkeling in Deventer kan daarbij tevens worden vergeleken met de nationaal gemiddelde ontwikkeling. Figuur S.1

Relatieve vertegenwoordiging en prognose arbeidsplaatsen

18

Totaal

Locatiequotiënt 2021

2021-2026 (% per jaar)

2021-2035 (% per jaar)

Arb. 52.5

Materiaalgeoriënteerd Informatiegeoriënteerd Personengeoriënteerd

11.8 12.7 22.5

Landbouw Industrie Bouw nijverheid Transport Groothandel Kennisdiensten Financiële diensten Openbaar bestuur Onderw ijs Zorg Detailhandel Vrijetijdsactiviteiten Ambulante activiteiten

0.7 4.6 2.6 0.9 3.1 9.5 1.4 1.9 3.6 8.8 7.1 3.0 5.4

Tekortsectoren totaal

23.3

Techniek industrie Techniek bouw ICT Zorg Logistiek

4.7 2.1 2.0 10.6 3.9

Creatieve sector Metaal/machines Kunststoffen/chemie Voedingsindustrie

6.1 2.2 1.0 0.7

Deventer Nederland

0

0.5

1

1.5

2

-1% 0% 1% 2% 3% 4%

-2% -1% 0% 1% 2% 3%

Toelichting: Locatiequotiënt: Arbeidsplaatsen per inwoner van 18-66 jaar, als index van Nederland = 1 2021-2026 (% per jaar): Prognose ontwikkeling arbeidsplaatsen in periode 2021-2026 2021-2035 (% per jaar): Prognose ontwikkeling arbeidsplaatsen in periode 2021-2035, gemiddelde vier scenario's Arb.: Aantal arbeidsplaatsen in 2021 (schatting), maal duizend

Momenteel ligt het gemiddeld opleidingsniveau van het personeel bij in Deventer gevestigde bedrijven en instellingen iets boven het nationaal gemiddelde. Dat geldt zowel voor de totale bedrijvigheid als voor de drie brede sectoren (materiaal-, informatie- en personengeoriënteerde activiteiten). Zelfs wanneer de verdeling naar opleiding in de toekomst exact gelijk zou blijven aan de huidige verdeling zou het gemiddeld opleidingsniveau van het personeel in Deventer op lange termijn toenemen (zelfs wat meer dan nationaal gemiddeld). Aangenomen mag worden dat het gemiddeld opleidingsniveau in de meeste sectoren wel degelijk zal toenemen. Aangezien er een verband bestaat tussen opleiding en inkomen mag worden aangenomen dat de vraag naar woningen in het wat duurdere segment zal toenemen. Wat de exacte effecten daarvan zijn voor Deventer hangt overigens ook nog van andere factoren af, zoals verschillen in de kans dat het personeel bij bedrijven en instellingen ook in Deventer kan en wil wonen. Die 'pendelkansen' verschillen naar opleidingsniveau en naar economische sector en hierbij is ook de woonaantrekkelijkheid van Deventer voor verschillende typen doelgroepen van belang.

19

Bijlage 2. Lijst lopende projecten en initiatieven in Deventer (niet limitatief) ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ontwikkelfonds Cleantech Regio Uitvoeringsagenda arbeidsmarktbeleid gemeente Deventer Jouw stad als werkgever #hackyourfuture Jongerenloket (matchpoind, schakelpuntenoverleg) Citydeal Kennis Maken Leerwerkloket Werkleer routes Konnected (logistiek, horeca, Ict, techniek, schoonmaak) Fastswitch Deventer Informatiestad Stadscampus de Kien Maak het met techniek (>40 lokale projecten) Vindstages.nl Week van de techniek Deventer Studentenstad Stadstraineeship Aanpak Jeugdwerkloosheid Vindwerk.nl Technicampus Experience Centre ………..

20

Beschikbare gemeentelijke capaciteit

programma

Structureel in fte’s

Incidenteel in fte’s

Economie & Internationaal beleid

0,4 fte arbeidsmarktbeleid

Werk & Inkomen

0,25 fte arbeidsmarktbeleid en Factor Werk

Jeugd & Onderwijs

0,11 fte mismatch onderwijs bedrijven/ schooluitval

0,22 fte t/m 2022 Ontwikkelfonds 0,67 fte t/m 2023(??)social return on investment *) 0,5 fte t/m 2022 procesregisseur human capital agenda **) 0,44 fte t/m 2022 Citydeal Kennismaken

totaal

0,76 fte structureel

1,83 fte t/m 2022/2023

*) 1e kw. Rapportage 2021 In 2019 is door het college het uitvoeringsprogramma Arbeidsmarktbeleid vastgesteld. Een van de actiepunten was het creëren van werkgelegenheid door middel van de inzet van de SROI adviseur. Het betrof hier in eerste instantie een tijdelijk initiatief. Onlangs zijn de nieuwe beleidsregels SROI vastgesteld, op andere terreinen wordt sociaal ondernemerschap doorontwikkeld en zien we door de Corona de kansen op werkgelegenheid door de kwetsbare doelgroepen onder druk komen te staan. De impulsgelden re-integratie hebben als doel om de werkgelegenheid voor deze groepen te vergroten. Dit komt samen in de continuering van de SROI-adviseur (voortzetting 3 jaar €190.000); **) 1e kw. Rapportage 2021 Deventer werkt aan een integrale human capital agenda (zie ook wonen en voorzieningen). Dit gaat bijdragen aan het creëren van werkgelegenheid van de doelgroepen. Voor het opstellen van de agenda is budget gereserveerd. Via deze weg wordt budget vrijgemaakt voor het aanjagen en realiseren van deze agenda. Dit draagt bij aan het creëren van zoveel mogelijk kansen voor de doelgroepen die a.g.v. de corona crisis hun baan hebben verloren of dreigen te verliezen (€100.000).

21