2020-1446 Raadsvoorstel Transitievisie Warmte

RAADSVOORSTEL Onderwerp

Transitievisie Warmte

Agendapunt Voorstelnummer Team

2020-001446 DEV-BLD

Portef.houder BenW-besluit d.d.:

Weth. Verhaar 24 november 2020

Voorstel 1. Vaststellen van de transitievisie warmte 2. Met het vaststellen van de Transitievisie Warmte (TVW), vast te stellen dat er een wijk uitvoeringsplan (WUP) gemaakt wordt voor het projectgebied Zandweerd, het dorp Bathmen en de vernieuwingsgebieden Oranjekwartier/Ludgeruskwartier. Kern van het raadsvoorstel Met het terugdraaien van de aardgaswinning en de afspraken in het klimaatakkoord is de warmtetransitie in een stroomversnelling gekomen. Het Rijk verwacht van ieder gemeente een door de gemeenteraad vastgestelde Transitievisie Warmte (TVW). De gemeente moet bovendien de regierol nemen in het proces richting het aardgasvrij maken van woonwijken. De gemeente Deventer heeft al eerder (nog voordat de vraag om de transitievisie vanuit het rijk er lag) gewerkt aan een routekaart warmtetransitie. In het samenwerkingsverband FBW (Fossielvrij en Betaalbaar wonen) zijn al enige jaren geleden diverse onderzoeken gedaan en is een eerste versie van een routekaart voor Deventer gemaakt. Er is al relatief veel informatie en op basis van die informatie worden ook al een aantal richtingen verkend (Zandweerd, Bathmen, Oranjekwartier/Ludgeruskwartier). De TVW die nu is opgesteld is enerzijds de formalisering van de verkende richtingen en anderzijds een kapstok en leidraad voor de nog te maken keuzes.

De uiteindelijke transitievisie warmte moet worden vastgesteld in de Raad, uiterlijk voor het einde van 2021. De Transitievisie Warmte doet uitspraken over de volgende zaken: 1. De TVW geeft voor de hele Gemeente Deventer aan wanneer (op hoofdlijnen) welke wijk van het aardgas af gaat en wat mogelijke alternatieven zijn. Per wijk wordt bovendien verkend welke oplossing de voorkeur heeft en wat mogelijke koppelkansen zijn (met bijvoorbeeld werkzaamheden in de openbare ruimte). Zijn er mogelijkheden voor collectieve warmtevoorziening zoals restwarmte, biomassa of een collectieve WKO? Of is een wijk of buurt aangewezen op individuele oplossingen? Op basis van een aantal wijkkenmerken en koppelkansen kan een bepaalde oplossing de voorkeur hebben. 2. In de TVW wordt aangegeven welke wijken of gebieden voor 2030 van het aardgas af gaan, (voor Deventer komt dat neer op 10.000 woningen) en welke wijken na 2030 volgen. Voor de wijken voor 2030 moet voor 2021 een Wijk Uitvoerings Plan (WUP) opgesteld worden. In de TVW zijn nu 5.000 woningen aangewezen. In de herijking van de TVW over 5 jaar voegen we daar 5.000 woningen aan toe. De eerste verkenning over welke wijken dat kunnen zijn, is al gedaan in deze TVW.

Beoogd resultaat Met de transitievisie warmte geven we vorm aan de 'Deventer route' naar hoe aardgasvrij te worden in 2050, zoals in de landelijke klimaatdoelstellingen is opgenomen. Daarnaast leggen we met deze visie de keuze vast voor de wijken waar we starten met het maken van een WUP en waar we beogen voor 2030 aardgasvrij ready te zijn. Als we naar Deventer kijken dan zie je in de TVW de volgende lijn: Daar waar we duurzame bronnen hebben gebruiken we die voor (nieuwe) warmtenetten. We hebben op dit moment één serieuze duurzame bron in Deventer, de RWZI. Die ontsluiten we voor ca 2.000 woningen in Zandweerd.

/2 Voor het overgrote deel van de stad (waar geen warmtenetten liggen) en voor het hele buitengebied geldt een ‘drie-traps-raket’: 1. Altijd eerst isoleren. Daarmee brengen we de vraag naar warmte (en naar aardgas) naar beneden. Veel isolatiemaatregelen verdienen huiseigenaren via de huidige energierekening terug. 2. Als het (na isolatie) mogelijk is, stap dan over op een warmtepomp. Dat is pas serieus een optie als je je huis geïsoleerd hebt tot minimaal label B, liever nog label A. En als je er de ruimte in huis voor hebt. (Veel woningen in bijvoorbeeld Zandweerd en Voorstad zijn zo klein dat dit geen mogelijkheid is). 3. Is een warmtepomp geen mogelijkheid, probeer dan over te stappen op een tussenoplossing, de hybride ketel. Dit kan met een woning vanaf label C. Dit is een combinatie tussen een warmtepomp en een CV ketel. Warmte voor de verwarming komt een groot deel van het jaar vanuit de warmtepomp. Als het echt koud is (onder 0) schakelt de CV bij. Het warme tapwater komt uit de CV. Het is een tussenoplossing die je gasverbruik tot 50% terug kan dringen. Er zijn woningen in Deventer waar ook een hybride warmtepomp een uitdaging is. Isoleren tot label C kan lastig (en heel kostbaar) zijn omdat woningen erg oud zijn of bijvoorbeeld monument zijn.

Ook als woningen heel klein zijn en de bebouwingsdichtheid hoog is, is zelfs de hybride oplossing lastig (weinig plek, zowel binnen als buiten). Dan is op dit moment het vervangen van de CV ketel voor een HR+ ketel nog de beste optie. Ook het vervangen van een oude ketel zorgt voor besparing. Met deze visie geeft de gemeente een richting in planning en in mogelijke alternatieven op aardgas voor de lange en voor de korte termijn (tot 2030). Kader Klimaatakkoord, Energieplan, Programmabegroting; programma 4 (milieu en duurzaamheid), Routekaart Fossielvrij en Betaalbaar Wonen. Argumenten ten behoeve van de raad Het Rijk verwacht van alle gemeenten uiterlijk voor het einde van 2021 een door de gemeenteraad vastgestelde transitievisie warmte. Zijn een aantal redenen waarom we deze nu al willen vaststellen:  Voor het einde van 2021 moeten ook de uit de visie voortvloeiende Wijk Uitvoeringsplannen vastgesteld worden. Om daar de tijd voor te hebben is het belangrijk nu de keuze te maken.  Zowel woningcorporaties als inwoners willen hun investeringsplannen kunnen laten aansluiten op de technische voorkeursrichting uit de visie. In het klimaatakkoord zijn doelstellingen meegegeven voor het tempo van de warmtetransitie. Tot aan 2030 moet 20% van de woningen voorzien zijn van een alternatief op aardgas. Voor Deventer betekent dat 10.000 woningen.

De Transitievisie Warmte draagt bij aan het aardgasvrij worden van Deventer. Deze Transitievisie Warmte draagt bij aan de doelstellingen uit het coalitieakkoord en de doelstellingen uit het vastgestelde Energieplan. De samenwerking met de partners van Fossielvrij en betaalbaar wonen en de energie coöperaties in dit traject leidt tot draagvlak. Dit kan de uitvoering versnellen. De Transitievisie moet gemaakt worden. Maar over het tempo waarin de transitie gaat, en de alternatieven voor aardgas (en ruimtelijke en financiële consequenties daarvan), kunnen de meningen (politiek) verdeeld zijn.

/3 Ketenpartners/participatie Participatie De visie is opgesteld in samenwerking en met betrokkenheid van de Deventer woningcorporaties, Enexis en de provincie Overijssel. Daarnaast heeft een groep van ca 20 geïnteresseerde inwoners (vanuit de database van de omgevingsvisie) eenmalig meegedacht over de hoofdlijnen van de visie en daar hun feedback op gegeven in de Sprintsessie. Zij hebben hele concrete aanbevelingen gegeven die zijn verwerkt in de visie, namelijk:  Begin altijd eerst met isoleren, daar is winst te behalen voor inwoners.  Verplicht mensen nog niet, daar is het nog te 'vroeg' voor in de transitie. Maar zorg bij het warmtenet wel dat je een heel goed aanbod kunt leveren.  Let op de natuurlijke momenten voor inwoners en sluit daar bij aan. Denk hierbij aan verhuizen, verbouwen of het vervangen van de CV ketel. Dat laatste is actueel in de Vijfhoek.  Ondersteun inwoners die zelf nu al stappen willen zetten met informatie en hulp bij subsidies. Er is al een begin gemaakt met het Wijk Uitvoeringsplan Zandweerd. In dit proces zijn bewoners nauw betrokken middels een meedenkgroep, en zijn verschillende buurtavonden georganiseerd. In het dorp Bathmen is een eerste verkenningsavond gehouden, georganiseerd door Noaber Energie, de Marken en de Gemeente samen.

Naar aanleiding van deze avond maakt Noaber Energie met de gemeente samen een plan van aanpak voor het vervolg in het dorp. De eerste stappen daarin werden gedwarsboomd door het corona-virus. Inmiddels wordt gezamenlijk gewerkt aan een vervolg. Ketenpartners In het samenwerkingsverband FBW (Fossielvrij en Betaalbaar Wonen) werken de Deventer woningcorporaties, Enexis en de gemeente Deventer nauw samen aan de uitwerking van deze visie naar concrete projecten en maatregelen. Vanuit de corporaties is er nadrukkelijk de vraag om een Transitievisie Warmte, zodat zij in hun geplande investeringen rekening kunnen houden met de voorkeurstechniek per wijk. Op die manier kunnen corporaties hun rol als starrmotor voor de energietransitie zo goed mogelijk vervullen. Regelmatig wordt de gemeente bevraagd door inwoners die zelf al aan de slag willen met hun eigen woning. Zij willen graag de keuzes die ze maken af kunnen stemmen op de voorkeurstechniek per wijk (komt er wel of geen warmtenet in mijn wijk is daarbij de belangrijkste vraag). Met deze visie kunnen we inwoners voorzien van een goed afgewogen antwoord. Financiële consequenties De warmtetransitie is een opgave van de komende decennia en is groot en complex.

Met het maken van de Transitievisie Warmte is inzichtelijk gemaakt werkzaamheden er de komende jaren worden verwacht worden en wat dat betekent voor de gemeentelijke inzet om haar regierol goed te kunnen vervullen. Deze capaciteitsvraag is meegenomen in de begroting en heeft geleid tot aanvullende middelen die, samen met de verwachte toekenning van rijksgelden via de december circulaire, toereikend zijn om 2021 de regierol goed te vervullen. We houden voortdurend contact met zowel het Rijk (BZK) als de Provincie overijssel. Als er extra middelen beschikbaar komen, worden deze aangevraagd en aan de benoemde werkzaamheden gelabeld. Betrokkenheid van de raad Voor de concrete aanpak van het vervolg verwijzen we naar de Transitievisie Warmte zelf. In de komende jaren blijven het college en de raad nauw betrokken bij de uitvoering van de visie en de vijfjaarlijkse herijking.

/4 De verbinding tussen de warmtetransitie en de omgevingswet zien wij als volgt:  De Transitievisie Warmte is een uitwerking van de omgevingsvisie. Met het vaststellen van de transitievisie warmte geeft de Raad de kaders mee voor de uitwerking in Wijk Uitvoeringsplannen.  Met de kaders uit de transitievisie warmte worden de Wijk Uitvoeringsplannen gemaakt. Zolang deze passen binnen de gegeven kaders, is het college het bevoegd gezag voor het vaststellen van de Wijk Uitvoeringsplannen. Er iseen aantal situaties waarin de Raad wel betrokken wordt in besluitvorming:  Als er om extra investeringen gevraagd wordt (zoals bijvoorbeeld in Zandweerd), wordt de Raad om besluitvorming gevraagd op deze investeringen.  Als we als gemeente een andere rol dan gebruikelijk gaan nemen in de uitvoering van de voorgestelde warmteoplossing. (Zoals in Zandweerd het eigenaarschap van een warmtenet).  Als met het Wijk Uitvoeringsplan afgeweken wordt van de kaders in de Transitievisie Warmte, wordt de Raad om besluitvorming op het Wijk Uitvoeringsplan gevraagd. Naast formele besluitvorming worden College en Raad informeel betrokken door regelmatige informatiesessies ofwel op locatie (projectbezoek) ofwel in vergadering, zoals ook het afgelopen jaar gedaan is.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Deventer, de secretaris, de burgemeester,

M.A. Kossen

R.C. König