156327-2024 Initiatiefvoorstel Afsteekverbod consumentenvuurwerk 10 april 2024 - VERWORPEN

Initiatiefvoorstel Onderwerp Voorstelnummer Ingediend door Ingediend op

: Verbod afsteken consumentenvuurwerk : 156327-2024 : Tjeerd van der Meulen (GroenLinks) en Arie de Niet (ChristenUnie) : 10 april 2024

Voorstel In te stemmen met een afsteekverbod voor vuurwerk, zodat met ingang van de jaarwisseling 2024/2025 in de gemeente Deventer een algeheel verbod geldt op het afsteken van consumentenvuurwerk, met uitzondering van categorie F1. I Beoogd resultaat Het voorstel beoogt het afsteken van consumentenvuurwerk met ingang van de jaarwisseling 2024/2025 te verbieden en de betrokken actoren zo spoedig mogelijk daarvan op de hoogte te stellen. Een afsteekverbod resulteert in een veilige en prettige jaarwisseling voor mens, dier en milieu. Ofschoon de indieners van dit voorstel erkennen dat handhaving van een lokaal verbod een belangrijk knelpunt is, weegt dit niet op tegen het normerende effect en het afgeven van een signaal dat een landelijk verbod noodzakelijk is. Deventer sluit zich dan aan bij een steeds grotere groep van gemeenten die een lokaal verbod instellen. II Inleiding Sinds de jaren ’70 is het in Nederland een traditie geworden om tijdens de jaarwisseling vuurwerk af te steken. De jaarwisseling staat de laatste jaren steeds meer bekend als het meest onveilige feest van het jaar, vanwege de vuurwerkslachtoffers en de daarmee gepaard gaande incidenten en vernielingen. Om letsel, milieuschade en een lappendeken aan lokale regelgeving te voorkomen, heeft een totaalverbod op het afsteken van vuurwerk voor heel Nederland de voorkeur.

Echter, het kabinet heeft tot nu toe niet doorgepakt. Veel andere gemeenten zijn Deventer al voorgegaan in het aankondigen van een afsteekverbod. Eind 2023 staat de teller op 16 en komende jaarwisseling komen daar nog steden bij. Ook gemeenten rondom Deventer – zoals Apeldoorn, Zutphen en Zwolle – hebben een afsteekverbod. Deventer sluit zich dan aan bij de gemeenten die laten zien wat de meest verstandige weg is, en bij organisaties op het gebied van openbare orde en veiligheid, volksgezondheid, milieu en dierenwelzijn die zeggen dat een afsteekverbod noodzakelijk is. Met een stevige publiekscampagne wordt de inwoners verteld waarom Deventer afsteken van vuurwerk in de categorie F2 en hoger 1 verbiedt en wordt gewezen op bijvoorbeeld het alternatief centrale vuurwerkshow. Zolang de landelijke overheid slechts uitgaat van een gedeeltelijk verbod2, kunnen we als lokale overheid niets anders doen dan lokale maatregelen treffen en de druk op de landelijke overheid opvoeren. III De feiten op een rij In Nederland waren er tijdens de jaarwisseling 2023/2024 ruim 1.212 bezoekers aan de spoedeisende hulp waarvan ruim de helft jonger dan 20 jaar en 44% omstanders.3 Er waren 2 doden te betreuren. Oogletsel en brandwonden scoren het hoogst. Bij de politie zijn 7.437 incidenten geregistreerd en 287 aanhoudingen. Op enkele plekken zijn politieagenten bekogeld met vuurwerk.4

1

2

3 4

De Europese Pyrorichtlijn verdeelt vuurwerk in 4 categorieën: F1-vuurwerk met zeer weinig gevaar, wat ook binnenshuis te gebruiken is (bijv. sterretjes, knalerwten, ijsfonteintjes), F2-vuurwerk met weinig gevaar wat geschikt is voor particulier gebruik (jaarlijks te koop vanaf 29/12), F3-vuurwerk met middelmatig gevaar, vaak bestemd voor professioneel gebruik en F4-vuurwerk dat veel gevaar oplevert en uitsluitend bestemd voor professioneel gebruik. Met ingang van de jaarwisseling 2020/2021 geldt een landelijk verbod aan op het afsteken van knalvuurwerk en vuurpijlen (categorie F3/F4 en een deel van categorie F2 zoals bepaald knalvuurwerk en vuurpijlen). Knalvuurwerk en vuurpijlen maken volgens de Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN) ongeveer 15% deel uit van de Nederlandse vuurwerkverkoop. Het blijven toestaan van de overige 85% leidt in de praktijk tot lastige handhaving en een onduidelijk norm. Waar eindigt ‘knalvuurwerk’ of een ‘vuurpijl’, en begint ‘siervuurwerk’? https://www.veiligheid.nl/sites/default/files/2024-01/Ongevallen%20met%20vuurwerk%20jaarwisseling%202023-2024_0.pdf file (overheid.nl) Jaarwisselingsrapportage 2023-2024 politie | Publicatie | Rijksoverheid.nl

/2

Het verbond van verzekeraars heeft de schade geschat op circa 8 miljoen euro aan particuliere eigendommen (autobranden e.d.).5 In Deventer waren artsen tijdens de laatste jaarwisseling druk met dertien patiënten op de Spoedpost en Spoedeisende Hulp en ook de brandweer werd acht keer gealarmeerd. Het grootste deel van deze incidenten was gerelateerd aan vuurwerk of carbid schieten. De politie had te maken met meerdere incidenten. Zo werden agenten gealarmeerd voor een mogelijk incident met een vuurwapen. Op de betreffende locatie werden zij belemmerd in de uitvoering van hun werk doordat zij bekogeld werden met zwaar vuurwerk. De politie heeft uit moeten wijken naar een veiligere locatie voor een bespreking. Daarnaast zijn meerdere voertuigen vernield door vuurwerk. IV Maatschappelijk draagvlak Talloze organisaties (waaronder Natuurmonumenten, Vogelbescherming en de beroepsverenigingen van oogartsen en jeugdartsen) hebben het vuurwerkmanifest ondertekend waarin wordt gepleit voor een verbod. Deze organisaties vinden consumentenvuurwerk gevaarlijk en ongewenst6. De politie pleit al jaren voor een afsteekverbod. Citaat van de politiewoordvoerder De Meij op 20 januari 2024: ´"Je kan aan de ene kant denken: het is een traditie en van generatie op generatie doen mensen dat. Maar aan de andere kant wordt het met zoveel ellende en schade op een gegeven moment te gek voor woorden.

We hebben het ook heel lang als een traditie benaderd, maar met alle schade en ellende vinden we dat de grens is bereikt."7 Maatschappelijk is er steeds meer draagvlak voor een verbod: ruim 60% van de Nederlanders is eind 2023 voor een afsteekverbod8. Vanuit verschillende partijen in de samenleving wordt dus de roep om een landelijk verbod op consumentenvuurwerk steeds luider. Hiermee worden tegenstrijdigheden in beleid tussen nabijgelegen gemeenten en eventuele "waterbedeffecten" voorkomen. Zolang de landelijke overheid slechts uitgaat van een gedeeltelijk verbod, kan de gemeente Deventer alleen lokale maatregelen treffen. Het initiatiefvoorstel gaat uit van een lokaal afsteekverbod in navolging van vele andere gemeenten. V

Argumenten voor

1.Veilige, schone en feestelijke jaarwisseling Het niet afsteken van vuurwerk door consumenten zorgt voor veel inwoners voor een feestelijke en veilige jaarwisseling. We willen hulpverleners beter beschermen, vuurwerkslachtoffers voorkomen, longpatiënten een fijne jaarwisseling bieden en schade in de openbare ruimte en aan het milieu tegengaan. Ook voor de huisdieren in Deventer wordt de jaarwisseling aangenamer. 2. Er is voldoende maatschappelijk draagvlak De politie is voorstander van een afsteekverbod. Een toenemend aantal organisaties steunt een afsteekverbod en ook onder de meeste Nederlanders bestaat het besef dat deze traditie – vanwege de nadelen – niet langer heilig is. 3. De wetgever heeft expliciet aangegeven dat gemeenten de bevoegdheid hebben tot het vuurwerkvrij maken van het gehele grondgebied De bevoegdheid tot het vuurwerkvrij maken van het gehele grondgebied ontlenen gemeenten aan de autonome verordeningsbevoegdheid die in artikel 149 van de Gemeentewet is opgenomen. Het geheel vuurwerkvrij maken van de gemeente kan worden bereikt binnen de bestaande wettelijke kaders, aldus de wetgever. Deventer sluit aan bij omliggende steden Zutphen, Apeldoorn en Zwolle waar tijdens de komende jaarwisseling ook een lokaal verbod geldt. 5 6 7 8

https://www.verzekeraars.nl/publicaties/actueel/verzekeraars-ondanks-vuurwerkverbod-10-miljoen-euro-particuliere-schadetijdens-jaarwisseling Vuurwerkmanifest – Oud & Nieuw vieren is leuk! Maar niet voor iedereen. https://www.nu.nl/jaarwisseling/6295925/politie-blijft-hameren-op-vuurwerkverbod-de-grens-is-bereikt.html Vuurwerkverbod - EenVandaag (avrotros.nl)

/3

In Deventer zijn er tot nu toe alleen een aantal verplichte vuurwerkvrije zones aangewezen (Hertenkamp, Ulebelt, Vogeleiland). Ook was er de mogelijkheid om (vrijwillig) vuurwerkvrije zones aan te vragen. Een geheel lokaal afsteekverbod draagt bij aan de onduidelijkheid in verschillende gebieden. 4.Signaalwerking en normerend effect Met een lokaal afsteekverbod geven we een duidelijk signaal af richting onze eigen inwoners dat we stappen willen zetten tegen de negatieve gevolgen van het afsteken van consumentenvuurwerk. Een (lokaal of landelijk) verbod geeft meer sociale druk op mensen die deze regel overtreden. Het is de verwachting dat voornamelijk in de aanloop naar de jaarwisseling de kans op ‘spontane’ naleving groter is en hiermee de beperking van de overlast het grootste is. Ook verwachten we meer ‘spontane’ naleving als het gaat om het afsteken van zwaar illegaal vuurwerk. Dit verbod heeft hier weliswaar slechts in beperkte mate invloed op, omdat hier al een verbod op rust. Het kan echter wel helpen in handhaving, omdat na invoering van het invoering van het afsteekverbod in alle gevallen duidelijk is dat (illegaal) vuurwerk niet afgestoken mag worden. Het veranderen van de traditie van oud en nieuw is een traject van de lange adem.

Dit begint bij een lokaal afsteekverbod als middel om de gewenste cultuurverandering in beweging te krijgen, net als andere grote gemeenten om ons heen. Hoe meer gemeenten een afsteekverbod afkondigen, hoe krachtiger het signaal richting Den Haag is dat een landelijk afsteekverbod (en verkoopverbod) wenselijk is.

VI

Argumenten tegen

1.Geen garantie dat de overlast per direct stopt Overlast van vuurwerk wordt de afgelopen jaren veroorzaakt in de periode in aanloop naar de jaarwisseling (waarvoor al een landelijk verbod geldt) en zijn dikwijls het gevolg van vuurwerk dat al illegaal is in Nederland (wat dus al verboden is). Een afsteekverbod is dus geen garantie dat de overlast ook direct afneemt. 2.Een landelijk verbod is effectiever Een lappendeken van afsteekverboden op gemeentelijk niveau kan een onduidelijke situatie in het land en een waterbedeffect veroorzaken. Als het Deventer beleid verschilt van andere gemeenten, kan het gebeuren dat mensen hun vuurwerk op of rond de gemeentegrens gaan afsteken. 3. Een afsteekverbod is overheidsbetutteling Sommige mensen vinden het zelf afsteken van vuurwerk, of het laten afsteken door mensen in de directe omgeving, een leuke traditie. Zij zien een verbod op consumentenvuurwerk, in welke vorm dan ook, sowieso niet zitten. 4. Het afsteken van vuurwerk is niet tegen te houden en handhaving is lastig danwel onmogelijk Ondanks alle huidige maatregelen om vuurwerkoverlast te doen afnemen zullen er mensen zijn die vuurwerk blijven afsteken. Ook in de steden die een afsteekverbod hebben wordt er nog steeds vuurwerk afgestoken en wordt er niet gehandhaafd. Personen zullen op heterdaad betrapt moeten worden (het constateren van het daadwerkelijk afsteken van vuurwerk).

Hoewel er op projectmatige wijze extra kan worden ingezet door team Toezicht & Handhaving (diensten in burger, communicatie op sociale media) blijft de pakkans laag. Op het moment dat er een overtreding wordt geconstateerd, kunnen agenten en boa’s een boete van minstens honderd euro opleggen. Bij jongeren tot achttien jaar kan een Halt-straf worden opgelegd. Bij zwaar illegaal vuurwerk wordt er toegeleid richting het strafrecht. Een kanttekening daarbij is dat ook de politie tijdens de jaarwisseling erg druk is en zich niet primair kan richten op de naleving van het afsteekverbod. 5.De vuurwerkverkoop kan niet aan banden worden gelegd. Een verbod is tegenstrijdig en levert onduidelijkheid op. Zolang er geen landelijk verbod is, is het ook niet verboden om vuurwerk te verkopen. Een afsteekverbod werkt dan verwarrend en geeft een tegenstrijdig signaal af. Een afsteekverbod is geen garantie dat de verkoop direct drastisch zal afnemen.

/4

VII Financiële paragraaf De wijziging van de APV en communicatie brengt enige ambtelijke kosten met zich mee. De verwachting is dat daarnaast de kosten van de inzet van brandweer (brandstichting aan bomen/huizen, vernielingen straatmeubilair en autobranden) en medische zorg geleidelijk zullen afnemen. En ook de milieuschade neemt geleidelijk af. VIII Vervolg Zodra de raad heeft ingestemd met dit voorgenomen besluit wordt een raadsvoorstel tot wijziging van de APV opgesteld. Deze wijzigingen van de APV worden aan de raad voorgelegd waarna de raad najaar 2024 moet instemmen met een definitief voorstel voor wijziging APV. Het voornemen tot het invoeren van een lokaal afsteekverbod moet vanzelfsprekend ondersteund worden met communicatie via alle gebruikelijke kanalen. Zodra de raad het besluit heeft genomen, kunnen de benodigde communicatievoorbereidingen worden getroffen. Na instemming wordt ambtelijk uitvoering gegeven aan vervolgacties, zoals afstemming met politie en toezicht en handhaving over het maken van afspraken rondom op- en afschaling bij het afsteekverbod.

T. Van der Meulen (GroenLinks) A.C. de Niet (ChristenUnie)