130790-2024 Raadsvoorstel Rapport Inwonersperspectieven warmtentransitie - Rekenkamer Deventer

RAADSVOORSTEL Onderwerp : Rapport “Inwonersperspectieven warmtetransitie” – Rekenkamer Deventer Voorstelnummer : Raadstafel : 29 mei 2024 Raadsvergadering : Voorstel 1. Kennis te nemen van het rekenkameronderzoek “Gezamenlijk zoektocht”; 2. In te stemmen met de aanbevelingen uit de rekenkamerbrief “Gezamenlijke zoektocht” en bijlage 2 “Aanbevelingen Inwonersperspectieven Deventers warmtetransitie”; 3. Het college opdracht te geven om uitvoering te geven aan de aanbevelingen; 4. Het college opdracht te geven om in de kwartaalrapportage te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen. Inleiding De warmtetransitie is, naast een klimaatvraagstuk, ook een belangrijk maatschappelijk vraagstuk, waarbij veel wordt gevraagd van inwoners van de gemeente Deventer. Dit heeft de rekenkamer doen besluiten om het onderzoek vanuit het perspectief van de inwoner te benaderen. Het onderzoek van de rekenkamer is een kwalitatief onderzoek naar wat voor inwoners belangrijk is om over te gaan tot het nemen van energiezuinige maatregelen.

Wat is voor inwoners belangrijk? Hoe voelen zij zich ondersteund, geïnformeerd en gestimuleerd door de gemeente Deventer? Wat merken zij überhaupt van de warmtetransitie? Met dit onderzoek wil de rekenkamer beter zicht krijgen op de omstandigheden en factoren die inwoners respectievelijke helpen of juist belemmeren om tot het treffen van energiemaatregelen over te gaan. Het zwaartepunt van dit onderzoek ligt bij de leefwereld van inwoners in plaats van bij en/of begrippen uit de systeemwereld. Meer kennis over wat voor inwoners écht belangrijk is, biedt waardevolle aangrijpingspunten voor doeltreffend beleid in de toekomst. Het college van B&W heeft een bestuurlijke reactie op het rapport gegeven en de rekenkamer heeft hier met belangstelling kennis van genomen. Beoogd resultaat Door in te stemmen met het voorstel wordt er uitvoering gegeven aan de aanbevelingen uit het rapport. Kader De rekenkamer is ingesteld om de controlerende en de kaderstellende rol van de raad te versterken door onderzoek te doen naar doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid (verordening op de rekenkamer 2021). Argumenten Als eindproduct heeft het adviesbureau, in opdracht van de rekenkamer Deventer, een rapport met conclusies en aanbevelingen opgeleverd.

Adviesbureau Duneworks heeft waardevolle aanbevelingen gedaan om rekening mee te houden in toekomstig beleid van de gemeente Deventer en de rekenkamer omarmt deze aanbevelingen. Ter ondersteuning van deze aanbevelingen, heeft de rekenkamer een aantal extra (overkoepelende) aanbevelingen geformuleerd: 1. Verwerk de aanbevelingen in het participatiebeleid van de gemeente Deventer. Het onderzoek naar de warmtetransitie biedt inzichten en handvatten voor inwonersparticipatie. De rekenkamer beveelt aan om de aanbevelingen uit deze brief en uit bijlage 2 binnen twee jaar te verwerken in het brede participatiebeleid. 2. Treedt op korte termijn in gesprek met de woningbouwcoöperaties. Uit het onderzoek blijkt dat woningbouwcorporaties niet altijd tegemoetkomen aan initiatiefrijke bewoners. Aangezien de

2

woningbouwcoöperaties en de gemeente partners zijn in de warmtetransitie, adviseert de rekenkamer om de ervaringen uit het rapport te bespreken met coöperaties met aandacht voor twee vraagstukken: • Hoe kan je inwoners/huurders het gevoel geven dat ze grip houden op het verduurzamen van hun woningen? • Hoe om te gaan met initiatieven van huurders en deze beter te faciliteren? Het vergroten van het aantal positieve ervaringen bij huurders van coöperaties kan bijdragen aan de bereidheid van andere buurtbewoners om met de warmtetransitie aan de slag te gaan. 3. Accepteer ook dat niet iedereen mee wil doen. In het rapport wordt bijvoorbeeld een mevrouw genoemd die aangeeft niet per se te hoeven participeren, maar wel goed op de hoogte wil worden gehouden. Het onderzoek laat zien dat de mate van betrokkenheid (en op welke moment in het proces) varieert per inwoner, afhankelijk van gevoel van eigenaarschap. Het niet participeren kan (verschillende) redenen hebben, namelijk o.a. participatiemoeheid, wantrouwen of onvoldoende mentale ruimte. De gemeente zou goed (of beter) zich moeten hebben op de beweegredenen en/of drijfveren van hun inwoners waarom ze wel of niet meedoen aan participatie.

De rekenkamer beveelt aan om bij ieder participatietraject te gaan onderzoeken wat de beweegredenen zijn van mensen om niet te willen participeren en dit in een overzicht terug te koppelen aan de gemeenteraad na twee jaar. 4. Deventer telt 103.415 inwoners en elke inwoner is uniek. Het is dus zaak om als gemeente de communicatie te differentiëren om bij iedereen aan te sluiten. In het rapport wordt geconstateerd dat de gemeente nu onvoldoende inwoners weet te bereiken. Tegelijkertijd concludeert het onderzoek dat de gemeente te veel uitgaat van de assertiviteit en vindingrijkheid van inwoners, waardoor in veel gevallen informatie over ondersteuning inwoners niet bereikt. De rekenkamer adviseert de gemeente daarom om voorafgaand aan trajecten na te denken over wie zij wil bereiken en welke communicatiemiddelen daarbij horen (marktonderzoek). Het bereiken van de “usual suspects” lukt met de traditionele communicatiemiddelen, het bereiken van de “unusual suspects” - en met name die minder assertief en vindingrijk zijn - vergt dus andere middelen. De rekenkamer roept de gemeente op deze minder traditionele communicatiemiddelen in te zetten. 5. Werk als gemeente in de warmtetransitie van buiten naar binnen. Met het duurzaamheidsteam in Zandweerd en het actualiseren van de warmtevisie heeft de gemeente in deze werkwijze de eerste stappen gezet.

Om aan te sluiten bij de energie en de belevingswereld van inwoners is het noodzakelijk om voelsprieten in de wijk te hebben en dat vraagt om een aanpak waarin contact gelegd wordt met inwoners. Identificeer bestaande bewonersinitiatieven en probeer gebruik te maken van deze energie in de buurt. Deze aanbeveling beschouwt de rekenkamer als een steun in de rug voor ingeslagen weg in de transitievisie warmte. 6. Maak de gemeentelijke communicatie toegankelijker en vindbaarder. Dit vraagt om de continue opgave om de leefwereld van inwoners als uitgangspunt te beschouwen en te verbinden met acties vanuit de systeemwereld en niet andersom. In dit onderzoek zijn er meerdere signalen dat deze twee werelden nu niet voldoende op elkaar aansluiten. De rekenkamer beveelt daarom de volgende zaken aan: • Doe nader onderzoek welke (universele) triggerwoorden er zijn in communicatie rondom de warmtetransitie die aansluiten bij de doelgroep(en). • Vermijd beleidstermen in de communicatie. Bewoners krijgen te maken met taaie en lastige materie. Warmte en energie worden gezien als technische issue en veel mensen denk dan al gauw dat het hun pet te boven gaat. • In het rapport “Publieke Dienstverlening” van de rekenkamer heeft het verschillende inwoners van de gemeente Deventer gevraagd om klantenreizen te maken, hoe goed vindbaar informatie is.

Onderzoek samen met inwoners/focusgroepen hoe informatie beter vindbaar wordt voor beleid en maatregelen ten aanzien van warmtetransitie. • Geef een krachtig signaal af naar de centrale overheid over de ingewikkeldheid van de verschillende subsidieregelingen op dit gebied. Dit kwam bijvoorbeeld naar boven in de wijk Zandweerd. Inwoners vonden de regelingen ingewikkeld en moeilijk te begrijpen en vroegen daarom geen subsidies aan.

3

• •

Gebruik van diverse communicatiekanalen om mensen geïnformeerd te houden, zodat er altijd een kanaal is dat past bij deze uiteenlopende behoeften. Zorg voor een centraal aanspreekpunt en maak van het energieloket een echte ‘one stop (waar mensen voor allerlei zaken kunnen aankloppen, van begin tot eind van renovatie traject, inclusief persoonlijk contact, ook voor minder taal/ digitaal vaardigen)

In de rekenkamerbrief en bijlage 2 worden de aanbevelingen uitgebreider toegelicht. De rekenkamer adviseert de raad allereerst kennis te nemen van de aanbevelingen en vervolgens in te stemmen met deze aanbevelingen. Draagvlak In opdracht van de rekenkamers uit de regio is het onderzoek uitgevoerd door Duneworks. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in de vorm van o.a. een bureauonderzoek, straatgesprekken, gesprekken aan de voordeur met inwoners, verkennende gesprekken met professionals en diepte-interviews. Ten behoeve van een feitencheck is er gevraagd om een ambtelijke reactie van de ambtelijke organisatie. Financiële consequenties Aan dit voorstel zijn geen financiële consequenties verbonden. Aanpak/uitvoering Indien uw raad instemt met dit voorstel kan uitvoering worden gegeven aan de aanbevelingen. Het college wordt verzocht om de raad via de kwartaalrapportages te informeren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen.

De rekenkamer van de gemeente Deventer, de secretaris, de voorzitter,

L.S. Gerritsen

K. van den Berg

Bijlagen: − Rekenkamerbrief Deventer Rapport – Een Gezamenlijke zoektocht − Bijlage 1 Rapport Inwonersperspectieven Deventers Warmtetransitie − Bijlage 2 Aanbevelingen inwonersperspectieven Deventers Warmtetransitie − Reactiebrief college van B&W – onderzoek en aanbevelingen rekenkamer