Bijlage 1 - Programma Economie 2026 - 2040

PROGRAMMA ECONOMIE 2026-2040 Sturing in tijden van groei én transitie

VOORWOORD Een sterke economie is geen bijzaak. Zij vormt de basis voor werkgelegenheid, voorzieningen en de leefbaarheid van onze gemeente. In Deurne zie ik dat elke dag terug. Bedrijven die al generaties lang onderdeel zijn van onze gemeenschap, ondernemers die investeren en werknemers die hier hun brood verdienen. Dat laat zien hoe belangrijk het is dat de economische motor blijft draaien. Als wethouder economie vind ik het essentieel dat ondernemers de ruimte krijgen om te ondernemen. Dat betekent duidelijke keuzes, heldere kaders en geen onnodige belemmeringen. De rol van de overheid is wat mij betreft ondersteunend: niet alles dichtregelen, maar zorgen dat initiatief mogelijk is en tempo kan worden gemaakt. Ondernemers weten zelf vaak heel goed wat nodig is om te kunnen groeien of vernieuwen. Deurne staat aan de vooravond van de schaalsprong: een periode van groei. We bouwen woningen, onze bevolking neemt toe en daarmee groeit ook de behoefte aan werkgelegenheid en voorzieningen. Die ontwikkeling biedt kansen, maar vraagt ook om scherpte. De ruimte is beperkt en de arbeidsmarkt staat onder druk. Daarom is groei geen doel op zich. Het gaat om de vraag welke economische activiteiten bijdragen aan een sterk en toekomstbestendig Deurne.

en sterke maatschappelijke sectoren zoals zorg, onderwijs en recreatie. Sectoren die zorgen voor banen, maar ook voor stabiliteit en samenhang. Dit programma biedt richting en duidelijkheid. Voor ondernemers die willen investeren. Voor initiatieven die passen binnen het economisch profiel van Deurne. En voor de manier waarop wij als gemeente samenwerken met het bedrijfsleven, met korte lijnen, één herkenbaar aanspreekpunt en een houding van meedenken. Ik ben ervan overtuigd dat Deurne economisch sterk blijft als we samen met ondernemers keuzes durven maken en ruimte geven waar dat kan. Met dit programma leggen we daarvoor een stevig en realistisch fundament. Tom Oomen Wethouder Economie Gemeente Deurne

Met dit programma kiezen we bewust voor een economie die past bij onze gemeente. We bouwen voort op bestaande kracht, zoals de maaken bouwsector, een ondernemende en vernieuwende agrarische sector

PROGRAMMA ECONOMIE

2

INHOUD Hoofstuk 1. Inleiding

9

5. Gebiedsgerichte uitwerking

38

1.1. Daarom dit programma

10

Hoofdstuk 2. Uitgangssituatie

12

2.1 De Deurnese economie in een notendop

13

2.2 Ontwikkelingen die om actie vragen

14

5.1 Talenten van de plek benutten 5.1.1 Vitale kernen 5.1.2 Sterke bedrijventerreinen 5.1.3 Productielandschap 5.1.4 Reuring 5.1.5 Plek voor natuur en rust

39 41 43 46 48 50

2.3 Daarom kiezen we voor brede welvaart

15

5.2 5.2 Samenvattende kaart

51

Hoofdstuk 3. Onze ambitie

17

6. Uitvoering

52

3.1 Het nieuwe kompas

18

3.2 Wat we willen bereiken

19

7. Strategie & organisatie

60

3.3 Groei met grip, kwaliteit en focus

23

7.1 Organiseren voor uitvoering

61

Bijlage I. Verdieping banenindex en werkgelegenheid

64

Bijlage I. Totstandkoming van dit programma

66

Bijlage II. Resultaten ondernemerenquête

67

Hoofstuk 4. Ons economisch profiel

23

4.1 Daarom anders denken, organiseren en uitvoeren

24

4.2 Aan de slag 4.2.1 Sterke maatschappelijke sectoren als basis 4.2.2 Vernieuwende agrarische sector 4.2.3 Florerende vrijetijdseconomie 4.2.4 Krachtige plek van makers

25 26 28 30 34

4.3 Kortom, ons economisch profiel

37

PROGRAMMA ECONOMIE

3

MANAGEMENTSAMENVATTING Een programma voor sturing in tijden van groei en transitie Deurne staat aan de vooravond van een ingrijpende schaalsprong. Tot 2040 groeit de gemeente met circa 8.550 woningen en ongeveer 18.000 inwoners. Deze groei biedt nieuwe kansen, maar vraagt tegelijkertijd om keuzes. In een periode waarin ruimte schaars is en maatschappelijke, economische en ecologische transities elkaar versterken, is gericht sturen van belang. De centrale vraag van dit programma luidt daarom: hoe kan Deurne economisch meegroeien met de schaalsprong, zonder haar identiteit en toekomstbestendigheid uit het oog te verliezen? Met dit programma kiest de gemeente bewust voor sturing in tijden van groei én transitie. Het programma vertaalt de ambities uit de Koersdocument Omgevingsvisie Deurne 2050 naar een helder economisch perspectief en maakt expliciet waar Deurne op inzet. Van kwantitatieve groei naar kwaliteit en betekenis In een tijd van sterke bevolkingsgroei, schaarse ruimte en ingrijpende transities is ongerichte economische groei geen houdbare koers. Het éénop-één laten meegroeien van werkgelegenheid met de bevolking leidt tot een onrealistische opgave en een te grote druk op ruimte en arbeidsmarkt. Daarom stuurt Deurne op gerichte, kwalitatieve groei, met brede welvaart als leidend kompas.

Economische ontwikkeling wordt niet langer beoordeeld op aantallen alleen, maar op de bijdrage aan het versterken van de leefbaarheid, gezondheid, sociale samenhang en duurzaamheid. Groei is geen doel op zich, maar een bewuste keuze om Deurne sterker en veerkrachtiger te PROGRAMMA ECONOMIE

maken. Deurne zet daarom met dit programma in op een versterking van de werkgelegenheid richting 2040 met minimaal 5.000 extra banen binnen een sterk economisch profiel en in de vier speerpuntsectoren. Zo verstevigt Deurne haar positie als aantrekkelijke woon- en werkgemeente, met een herkenbare subregionale rol binnen de Peel en de bredere regio. Het economisch profiel van Deurne: vier speerpuntsectoren Deurne bouwt een herkenbaar profiel met vier speerpuntsectoren. Deze sectoren sluiten aan bij de identiteit van Deurne, versterken elkaar onderling en leveren zowel economische als maatschappelijke meerwaarde. Deurne kiest ervoor juist in deze speerpuntsectoren de werkgelegenheidsgroei te faciliteren. Sterke maatschappelijke sectoren als basis - voor een Deurne waar gezondheid en onderwijs op orde zijn gezondheidszorg en onderwijs vormen de maatschappelijke ruggengraat van Deurne. Zij dragen bij aan het versterken van de gezondheid, kansengelijkheid en leefbaarheid en zijn tegelijkertijd stabiele werkgevers. Door vergrijzing, bevolkingsgroei en veranderende zorg- en onderwijsvraag neemt het belang van deze sectoren verder toe. Deurne positioneert deze sectoren expliciet als volwaardige economische pijlers, met focus op toegankelijke zorg, toekomstgericht onderwijs, een leven lang ontwikkelen en een lokale arbeidsmarkt die beter aansluit bij de vraag.

We zetten in op een groei van circa 1.000 banen in de maatschappelijke sectoren. Daarmee vormen deze sectoren een stabiele basis onder de brede welvaart en voorzien zij in de noodzakelijke werkgelegenheid die past bij de schaalsprong van Deurne. 4

Vernieuwende agrarische sector - Deurne als pionier in agro-innovatie én nieuwe economische drager De agrarische sector bevindt zich in een fundamentele transitie. Deurne kiest ervoor deze beweging actief te begeleiden en te benutten. Ingezet wordt op een pionierende agrarische sector, waarin circulaire en innovatieve landbouw wordt gecombineerd met nieuwe verdienmodellen en ondernemerschap. Verbindingen met zorg, recreatie, energie en maakactiviteiten zorgen voor nieuwe economische dragers in het buitengebied. De werkgelegenheid in de traditionele landbouw neemt naar verwachting af, de groei zit vooral in deze nieuwe combinaties, die het buitengebied economisch vitaal en toekomstbestendig houden. Florerende vrijetijdseconomie - Deurne als gastvrije achtertuin van Brainport Vrije tijd is geen luxe, maar een essentiële bouwsteen voor welzijn, ontmoeting en leefkwaliteit. In een periode van groei, verstedelijking en toenemende druk op het dagelijks leven neemt het belang van toegankelijke plekken voor ontspanning, recreatie en ontmoeting alleen maar toe. Deurne benut haar kwaliteiten op het gebied van natuur, cultuur en gastvrijheid om zich te ontwikkelen tot de gastvrije achtertuin van Brainport. Door het aanbod te verbreden en te versterken ontstaat een aantrekkelijker, minder seizoensgebonden vrijetijdsprofiel dat zowel inwoners als bezoekers bedient.

De vrijetijdseconomie groeit mee met de gemeente en levert naar verwachting circa 250 tot 500 extra banen, met zowel economische als maatschappelijke meerwaarde.

PROGRAMMA ECONOMIE

Krachtige plek van makers - Deurne als centrum van hoogwaardige productie én bouw De maakindustrie vormt de economische ruggengraat van Deurne. Deze sector, gecombineerd met de bouwsector, is grotendeels geconcentreerd op de bedrijventerreinen en realiseert daar, op relatief weinig ruimte, een groot aandeel van de werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Deurne vervult daarmee een belangrijke rol in de regionale toeleverketen van Brainport. Waar elders in de regio de focus ligt op kennisontwikkeling en hightech innovatie, vindt in Deurne het daadwerkelijke maken plaats: productie, assemblage, bouw, agrofood-gerelateerde activiteiten en toelevering. Door te focussen op hoogwaardige, toekomstbestendige maak- en bouwactiviteiten blijft deze sector de belangrijkste banenmotor, met richting 2040 circa 3.500 extra banen.

5

Gebiedsgerichte uitwerking: de juiste functie op de juiste plek Economische ambities krijgen pas betekenis als zij ruimtelijk landen. Daarom werkt Deurne gebiedsgericht. Door aan te sluiten bij de kwaliteiten en draagkracht van verschillende gebieden ontstaat een samenhangende economie waarin groei, leefkwaliteit en ruimte in balans blijven. De indeling in vijf gebieden is geen harde zonering maar is een strategische ontwikkelrichting en kan uitgewerkt worden in de omgevingsvisie. Vitale kernen – economische basis van het dagelijks leven De vitale kernen vormen de huiskamers van de gemeente. Hier komen wonen, maatschappelijke voorzieningen, ontmoeting en kleinschalig ondernemerschap samen en ontstaat het dagelijkse economische en sociale leven. De kernen bieden werkgelegenheid in zorg, onderwijs, dienstverlening, detailhandel en lokale bedrijvigheid en vormen daarmee het draagvlak onder voorzieningen en gemeenschapsleven. Deurne kiest er nadrukkelijk voor om wonen, werken en voorzieningen in samenhang te ontwikkelen. In nieuwe woonwijken wordt de menging van wonen, werken en voorzieningen de norm. Zo wordt de lokale economie versterkt en blijft het dagelijkse leven voor inwoners goed georganiseerd en bereikbaar.

Sterke bedrijventerreinen – motor van werkgelegenheid en waardecreatie De bedrijventerreinen zijn de primaire locaties voor productie, innovatie en werkgelegenheidsgroei en vormen de economische motor van Deurne. Hier concentreert zich met name de maak- en bouwindustrie. PROGRAMMA ECONOMIE

Omdat deze ruimte schaars is en van groot economisch belang, zet Deurne nadrukkelijk in op bescherming van bestaande bedrijventerreinen en op een toekomstbestendige inrichting. Dat betekent intensivering, verduurzaming en modernisering, met het principe van de juiste functie op de juiste plek. Bedrijventerreinen worden ingezet voor bedrijven die passen bij het economisch profiel van Deurne en bijdragen aan werkgelegenheid en regionale ketens. Waar de bestaande ruimte onvoldoende is, wordt gericht nieuwe bedrijventerreinruimte ontwikkeld. Nieuwe bedrijventerreinen worden regionale afgestemd of ontwikkeld, zoals bedrijventerrein Brainport Oost. Altijd met oog voor bereikbaarheid, duurzaamheid en landschappelijke inpassing. Zo blijft Deurne ook op langere termijn een aantrekkelijke vestigingsplek voor maakbedrijven. Productielandschap – economie in transitie Het productielandschap omvat het buitengebied waar agrarische vernieuwing en nieuwe economische combinaties samenkomen. Deurne zet in op een toekomstbestendige ontwikkeling met ruimte voor circulaire landbouw, die ook intensief kan zijn. We stimuleren nieuwe economische ketens van land tot pand: van nieuwe teelten en verwerking op het eigen erf tot toepassing in lokale en regionale ketens.

Op kansrijke locaties, zoals het huidige glastuinbouwconcentratiegebied, ontstaan mogelijkheden voor combinaties van agrifood-activiteiten en duurzame energie, met potentie voor een toekomstgericht agrifoodcluster.

6

Overzichtskaart van de gebiedsgerichte uitwerking

Daarnaast wordt lokale energieopwekking ingezet als nieuw verdienmodel, waar dit landschappelijk passend is. Vrijkomende agrarische bebouwing biedt ruimte voor nieuwe vormen van lokale bedrijvigheid, zoals innovatieve start-ups, dienstverlening en kleinschalige maakbedrijven. Zo ontwikkelt het productielandschap zich tot een economisch vitaal en toekomstbestendig gebied. Reuring – vrijetijdseconomie en ontmoeting Reuring staat voor plekken waar economie, ontmoeting en beleving samenkomen. Multifunctionele landbouw speelt hierin een rol, waar agrarische productie wordt gecombineerd met recreatie, zorg, educatie of de verkoop van streekproducten. Vrijkomende agrarische bebouwing biedt ruimte voor (kleinschalige) recreatieve en economische functies, zoals agrotoerisme of hoogwaardige ontmoetingsplekken. Zo versterkt reuring de vrijetijdseconomie, creëert zij extra werkgelegenheid en draagt zij bij aan de kwaliteit van het dagelijks leven, met respect voor landschap.

Productielandschap

Plek voor natuur en rust

Plek voor natuur en rust – economische waarde van kwaliteit Gebieden voor natuur en rust vormen een belangrijk tegenwicht voor economische dynamiek en verstedelijking. Zij dragen bij aan gezondheid, biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit en zijn daarmee van grote waarde voor brede welvaart en het vestigingsklimaat van Deurne. Reuring Ontwikkelingen zijn hier terughoudend en zorgvuldig, met respect voor de aanwezige kwaliteiten. Deze gebieden ondersteunen indirect de economie door Deurne aantrekkelijk te houden als woon-, werk- en recreatiegemeente. PROGRAMMA ECONOMIE

7

Uitvoering: koersvast én wendbaar Dit economisch programma is een dynamisch document en vormt een inhoudelijke bouwsteen van de Omgevingsvisie Deurne 2050. Het programma geeft richting aan de economische ontwikkeling binnen de integrale ruimtelijke koers van de gemeente en wordt, na vaststelling van de Omgevingsvisie, waar nodig aangepast en uitgewerkt als omgevingsprogramma met een concreet uitvoeringsprogramma. Deurne stuurt op economische ontwikkeling die bijdraagt aan brede welvaart en hanteert daarbij ‘verdien de ruimte’: economische initiatieven worden beoordeeld op hun bijdrage aan kwaliteit, duurzaamheid en toekomstbestendigheid. Afwegingen vinden integraal plaats, in samenhang met ruimtelijke, sociale en ecologische belangen. In de uitvoering kiest Deurne voor strategisch accountmanagement en één herkenbare toegang voor ondernemers. Via een centraal ondernemersloket onderhoudt de gemeente actief relaties met strategisch belangrijke sectoren en bedrijven, signaleert zij kansen en knelpunten en verbindt zij initiatieven aan gemeentelijke en regionale opgaven. Zo combineert Deurne duidelijke kaders met een uitnodigende en meedenkende houding richting ondernemers.

PROGRAMMA ECONOMIE

8

1. INLEIDING In de inleiding leggen we uit waarom dit programma is opgezet, welke doelen we nastreven en hoe dit tot stand is gekomen. We benadrukken de samenhang met de omgevingsvisie, waarbij integraliteit centraal staat om een breed gedragen en samenhangende aanpak te waarborgen.

PROGRAMMA ECONOMIE

9

1.1 DAAROM DIT PROGRAMMA Regionale groei benutten voor een sterker Deurne Deurne maakt deel uit van de regio Zuidoost-Brabant die sterk in beweging is. Brainport ontwikkelt zich tot een krachtig economisch ecosysteem waar stedelijke dynamiek en een aantrekkelijk landelijk gebied elkaar versterken. Hierin vervult Deurne een groeiende rol als subregionaal knooppunt. We staan daardoor aan de vooravond van een eigen schaalsprong. De opgave is om tot 2040 circa 8.550 woningen te bouwen om aan de groeiende vraag te voldoen. Met het bouwen van deze woningen zal de gemeente met bijna 18.000 inwoners groeien. Dat brengt natuurlijk ruimtelijke en maatschappelijke uitdagingen met zich mee. De gemeente wil meer dan alleen groei faciliteren. Deurne wil de kansen die hierdoor ontstaan gericht benutten om de kwaliteit te verbeteren. Nieuwe woningen bieden kansen om voorzieningen te versterken, werkgelegenheid te vergroten en de leefomgeving groener en gezonder te maken. De gemeente moet sterker, veerkrachtiger en toekomstbestendiger worden en de economie kan een rol spelen om de brede welvaart te versterken.

De ambities van college en gemeenteraad staan verwoord in het vastgestelde Koersdocument Omgevingsvisie Deurne 2050. Daarin is richting gegeven aan Deurne als woon- én werkgemeente, met als uitgangspunt dat de werkgelegenheidsgroei evenwichtig wordt afgestemd op de bevolkingsgroei. Dit economisch programma bouwt hierop en vertaalt deze ambities naar richting en keuzes voor de economische ontwikkeling van Deurne. Een economie die meegroeit met Deurne PROGRAMMA ECONOMIE

Deurne wil een gemeente zijn waar wonen, werken en leven elkaar versterken. Dat vraagt om een economie die niet alleen groeit met de schaalsprong, maar ook kwalitatief bijdraagt aan het versterken van de leefomgeving en de gemeenschap. Het gaat om werkgelegenheid die past bij Deurne, duurzaam en toekomstgericht is en meerwaarde biedt voor inwoners, ondernemers en de omgeving. In dit programma staat centraal hoe we deze werkgelegenheidsgroei willen vormgeven in evenwicht met de bevolkingsgroei. We geven inzicht in welke economie we willen zijn en welke type werk en ondernemerschap Deurne sterker maken. Waar liggen kansen en op welke manier kunnen we ruimtelijke randvoorwaarden organiseren om die groei mogelijk te maken. Zo ontstaat een toekomstbestendige economie die Deurne stevig positioneert binnen de regio en tegelijkertijd onderscheidend en herkenbaar blijft.

Stedelijk systeem van de regio: • steden/regionale knopen (roodgeel) • subregionale knopen (rode cirkels) • dorpen (grijze cirkels)

10

Verandering als constante vraagt om keuzes Naast regionale groei hebben we te maken met transities die impact hebben op onze economie. Digitalisering verandert de manier waarop we werken, leren en ondernemen. Klimaatverandering raakt onze leefomgeving en gezondheid. Vergrijzing en instroom van nieuw talent zorgen voor veranderingen in de arbeidsmarkt en de sociale samenhang. De landbouwsector beweegt mee onder invloed van maatschappelijke en economische veranderingen. Uitdagingen zoals energievoorziening, stikstofproblematiek en nieuwe economische dragers vragen hierbij onze aandacht. Deze transities onderstrepen de behoefte aan een helder perspectief in een tijd van durende verandering. De keuzes die we vandaag maken, bepalen immers het welzijn en het verdienvermogen van de generaties van morgen.

Stevige bouwsteen voor de omgevingsvisie Dit programma vormt een inhoudelijke bouwsteen voor de Omgevingsvisie Deurne 2050. Waar het Koersdocument de integrale ruimtelijke koers schetst, waarin wonen, werken, mobiliteit, ontmoeten en recreatie elkaar beïnvloeden en de schaarse ruimte om scherpe keuzes vraagt, vertaalt dit programma die koers naar concrete economische ambities en strategische keuzes. Daarmee draagt het bij aan een samenhangend toekomstbeeld van Deurne in 2050. Het Koersdocument heeft geleid tot tien richtinggevende pijlers, die ondersteunen bij het maken van toekomstige strategische keuzes. In dit programma is nadrukkelijk de verbinding gelegd met deze pijlers en de bijbehorende ontwikkelingen, ambities en doelen.

Met dit programma willen we daarom niet alleen richting geven in een periode van groei, maar ook in een tijd van transitie. We erkennen de uitdagingen en benutten tegelijkertijd de kansen die zich voordoen. Als gemeente maken we met dit programma duidelijk waar we de komende jaren werk van maken, met gerichte focus en scherpe keuzes op samenhangende en strategische thema’s. Leeswijzer Dit programma start met de uitgangssituatie van Deurne en een brede blik op de economie. Hoofdstuk 3 beschrijft de ambitie en introduceert het economisch profiel. Hoofdstuk 4 verdiept dit profiel met strategische keuzes voor de komende jaren. Hoofdstuk 5 werkt dit gebiedsgericht uit. Hoofdstuk 6 behandelt de uitvoering, acties en maatregelen en hoofdstuk 7 gaat in op hoe we dit willen organiseren. In bijlage I staat hoe het programma tot stand kwam. PROGRAMMA ECONOMIE

11

2. UITGANGSSITUATIE In dit hoofdstuk beschrijven we de economische ontwikkeling van

Deurne. Dit vormt een opmaat voor de doelen die we uiteindelijk met dit programma willen bereiken.

PROGRAMMA ECONOMIE

12

2.1 DE DEURNESE ECONOMIE IN EEN NOTENDOP Deurne als woon- én werkgemeente Deurne kent een stabiele economische ontwikkeling en een robuuste arbeidsmarkt. In 2023 telde de gemeente bijna 15.900 banen, een stijging van circa 15% ten opzichte van 2003. Het werkloosheidspercentage ligt met 2,9% onder zowel het landelijke als regionale gemiddelde. De banenindex bedraagt 84%, wat betekent dat er theoretisch voor 84% van de beroepsbevolking werk beschikbaar is binnen de gemeentegrenzen. Daarmee is Deurne nadrukkelijk een woon en werkgemeente. Strategische ligging in de regio Deurne ligt op de economische as tussen Brainport, met focus op technologie en innovatie, en Greenport, gericht op agribusiness en logistiek. Als meest verstedelijkte kern in de Peelregio na Helmond beschikt Deurne over goede verbindingen via weg en spoor. Deze multimodale ontsluiting maakt Deurne aantrekkelijk voor bedrijven en werknemers die zich willen vestigen in een goed bereikbare omgeving met sterke regionale connecties. Sterke en beeldbepalende sectoren Deurne kent een brede economische structuur met een mix van sectoren, zoals de agrarische activiteiten, handel, zorg, dienstverlening, food, bouwnijverheid en maakindustrie. Het belang van de bedrijventerreinen en de maakindustrie is, net als in andere Peelgemeenten, groot.

Daarnaast bevindt veel werkgelegenheid zich ook buiten de bedrijventerreinen, bijvoorbeeld in het centrum, de wijken of het buitengebied. Deze sterke spreiding in vestigingslocaties én de diversiteit aan sectoren zorgen voor een stabiele basis en maken de lokale economie PROGRAMMA ECONOMIE

minder conjunctuurgevoelig. Deze brede structuur vormt de ruggengraat van de Deurnese economie en biedt het merendeel van de werkgelegenheid: • De gezondheidszorg is al jarenlang een stabiele drager van werkgelegenheid in Deurne. Meerdere grote zorgaanbieders zijn in Deurne gevestigd en vervullen een regionale functie. De zorgsector vormt een stevig fundament onder de lokale economie en is nauw verbonden met maatschappelijke opgaven zoals vergrijzing en de verschuiving van zorg naar preventie. • Handel is een andere belangrijke pijler van de Deurnese economie. Dankzij de ligging aan de provinciale wegen en de nabijheid van de A67 is Deurne goed bereikbaar voor goederenvervoer en distributie. De werkgelegenheid in deze sector is de afgelopen jaren gegroeid en vervult een ondersteunende rol in regionale ketens. • De industrie is voornamelijk geconcentreerd op de bedrijventerreinen in Deurne. Hier zijn bedrijven actief in onder andere machinebouw, metaalbewerking en agrofood (productie en verwerking). Deze sectoren leveren een substantiële bijdrage aan de werkgelegenheid en zijn nauw verbonden met het economisch Brainport-netwerk. • De landbouw is van oudsher een kenmerkende sector voor Deurne. Hoewel het aantal banen in de landbouw relatief beperkt is, is de sector diep verankerd in het lokale DNA.

Deurne kent een lange traditie van agrarisch ondernemerschap, waarbij het buitengebied ook fungeert als kraamkamer voor nieuwe bedrijvigheid.

13

2.2 ONTWIKKELINGEN DIE OM ACTIE VRAGEN De economie van Deurne staat niet op zichzelf. Zoals geschetst in de inleiding beïnvloeden grotere maatschappelijke bewegingen direct de manier waarop we wonen, werken en ondernemen. Deze ontwikkelingen brengen zowel kansen als uitdagingen met zich mee. Ze zijn een motor voor vernieuwing en nieuwe verdienmodellen, maar zetten ook bestaande structuren onder druk. De meeste ontwikkelingen voltrekken zich grotendeels op eigen verloop. We kunnen ze niet tegenhouden, maar we kunnen wel kiezen hoe we ermee omgaan. De kracht van Deurne ligt in het vermogen om hier wendbaar en doelgericht op in te spelen. Transitie naar een duurzame en circulaire economie De afbouw van fossiele energie en de overstap naar hernieuwbare energie en grondstoffen vormen een onomkeerbare beweging. Bedrijven en instellingen staan voor de opgave hun processen te verduurzamen en materialen circulair te gebruiken. Daarnaast is klimaatadaptatie een belangrijk aandachtspunt, zeker voor bestaande bedrijventerreinen die nu al te maken hebben met hittestress in de zomer. Deze omslag is niet alleen nodig om klimaatverandering te beperken, maar ook om de leveringszekerheid te vergroten en de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen te verminderen.

Voor Deurne liggen hier kansen om bijvoorbeeld op regionaal niveau in te zetten op circulaire economie en deze te stimuleren, met ruimte voor hergebruik en regionale ketens. Vergrijzing en veranderende bevolkingssamenstelling Onze bevolking vergrijst, de arbeidsmarkt wordt krapper en bedrijven concurreren steeds intensiever om personeel. Arbeidsaanbod en -vraag beïnvloeden elkaar durend. Hogere lonen werken als aanpassingsmechanisme en bedrijven zetten steeds vaker in op automatisering. De

noodzaak om te werken aan een arbeidsmarkt die beter aansluit op de vraag van morgen neemt toe. Dit vraagt om gerichte investeringen in innovatie, duurzame inzetbaarheid en (om)scholing. Met een leven lang ontwikkelen behouden mensen toegang tot de vaardigheden die in de toekomst nodig zijn. Ook de aantrekkingskracht van de regio biedt kansen door de instroom van nieuw talent. De uitdaging voor Deurne is om deze instroom te verbinden met de lokale economie, zodat vergrijzing en bevolkingsgroei beter in evenwicht blijven. Versnelling van technologische ontwikkeling Digitalisering, robotisering en automatisering veranderen de manier waarop we produceren, leren en werken. Werk verandert van karakter. Sommige functies verdwijnen, andere ontstaan juist. Nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie maken processen slimmer en efficiënter, maar vragen ook om andere vaardigheden. Voor ondernemers betekent dit een noodzaak tot blijvende scholing, samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven en een regionale infrastructuur die innovatie ondersteunt.

Opkomst van de betekeniseconomie Steeds meer ondernemers sturen niet alleen op winst, maar ook op maatschappelijke waarde. Bedrijven zoeken naar balans tussen economische groei en maatschappelijke impact, bijvoorbeeld door duurzaam te produceren, inclusief te werken of lokaal bij te dragen. Deze verschuiving richting een betekeniseconomie sluit goed aan bij de waarden van Deurne: betrokkenheid, zorg voor elkaar en een sterke gemeenschap. Door dit ondernemerschap te stimuleren, versterken we zowel de lokale economie als de brede welvaart in Deurne. 14

2.3 DAAROM KIEZEN WE VOOR BREDE WELVAART Deurne groeit, tijd voor duidelijke keuzes… Deurne wil de kansen van regionale groei benutten. De uitdaging is wonen en werken in balans te houden en keuzes te maken die bijdragen aan een toekomstbestendige ontwikkeling van Deurne. Daarbij verschuiven we van een model dat vooral gericht is op kwantitatieve groei naar kwalitatieve groei, met focus op lokale en regionale meerwaarde, duurzaamheid en innovatie. Dit programma richt zich daarom op het vernieuwen van bestaande economische activiteiten en het creëren van ruimte voor nieuwe initiatieven. Tegelijkertijd blijven we flexibel, zodat beslissingen van vandaag de mogelijkheden van morgen niet beperken. Richting en wendbaarheid gaan hand in hand: keuzes die de economie van nu versterken én de economie van de toekomst mogelijk maken. …en daarom gebruiken we brede welvaart als kompas! Hoe geven we richting aan deze keuzes? Door brede welvaart als kompas te gebruiken. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Waar de traditionele welvaart vooral keek naar economie, regionaal product en inkomen, richt het brede welvaartsperspectief zich op het geheel van wat voor mensen belangrijk is: sociale, ecologische en persoonlijke waarden van welzijn zoals gezondheid, opleiding, inclusie, milieu, sociale relaties en veiligheid.

Brede welvaart kijkt bovendien niet alleen naar het hier en nu, maar ook naar welzijn in de toekomst en elders. De verschillende onderdelen van brede welvaart bewegen niet altijd in dezelfde richting. Soms zijn afwegingen nodig tussen economische groei, sociale samenhang en omgevingskwaliteit. Door brede welvaart centraal PROGRAMMA ECONOMIE

te stellen, maken we keuzes die bijdragen aan een gezonde, duurzame en aantrekkelijke gemeente. Groei wordt daarmee niet alleen opgevangen, maar ook gericht benut op een manier die past bij Deurne. Om brede welvaart in de praktijk te brengen, is een sterke economische basis onmisbaar. Bedrijven creëren immers werkgelegenheid en kansen voor talent, versterken de sociale cohesie in de kernen en maken het mogelijk om voorzieningen op peil te houden. Door te kiezen voor kwalitatieve groei draagt de economie direct bij aan het versterken van de brede welvaart en aan de duurzame schaalsprong die Deurne nastreeft. In dit programma werken we daarom met overtuiging om vanuit de economie een actieve bijdrage te leveren aan andere omgevings- en maatschappelijke ambities binnen Deurne en de regio.

Onze benadering: brede welvaart als verbinder tussen economische, omgevings- en maatschappelijke dimensies van welvaart.

15

VAN ECONOMISCHE VOORUITGANG…

… NAAR BREDE WELVAARTSONTWIKKELING

Focus Meer en kwantiteit

Focus Beter en kwaliteit

Waarde Financieel

Waarde Brede welvaart

Tijdshorizon Korte termijn Impact omgeving Geen directe focus Maatschappelijke impact Vaak onopgemerkt gebleven Doel Meer productie en consumptie

Tijdshorizon Lange termijn Impact omgeving Gerichte vermindering van ecologische voetafdruk Maatschappelijke impact Bewuste inclusie en versterking van gemeenschappen Doel Evenwicht tussen economie, omgeving en maatschappij

16

3. ONZE AMBITIE Om te weten waar we naartoe willen, moeten we een beeld hebben van het Deurne waar we naar toe willen bewegen. Hoe ziet de economie van Deurne er in de toekomst uit? De richting en ambitie van de economische ontwikkeling van Deurne koppelen

we aan vier strategische speerpuntsectoren waarmee we de komende jaren aan de slag gaan.

PROGRAMMA ECONOMIE

17

3.1 HET NIEUWE KOMPAS Kwantitatieve groei kwalitatieve groei Dit economisch programma beschrijft hoe Deurne zich richting de toekomst wil ontwikkelen, vanuit een perspectief dat nadrukkelijk is verbonden met brede welvaart. De opbouw van het programma volgt de waarden die we centraal stellen: • waarden die niet alleen richting geven aan de doelen (hoofdstuk 3) die we willen bereiken, maar ook beschrijven welke economische en maatschappelijke effect we met dit programma nastreven. Deze waarden weerspiegelen de identiteit van Deurne als ondernemende gemeente met een sterke Peelmentaliteit. Het formuleren van doelen is één stap, het gezamenlijk realiseren ervan een tweede. Daarom werken we de komende jaren met: • Vanuit een economisch profiel (hoofdstuk 4 en 5) dat richting geeft aan strategische en gerichte keuzes, en • een uitvoering, strategie & organisatie • (hoofdstuk 6 en 7) hoe we deze doelen willen bereiken.

p, kwaliteit en et gri foc m i us e o r G

DOEL dat we willen bereiken

ECONOMISCH PROFIEL waar we mee aan de slag gaan

In dit programma maken we die aanpak concreet, zodat helder is welke keuzes we maken, waar we op sturen en hoe we de koers vasthouden te midden van regionale groei en grote maatschappelijke transities.

UITVOERING, STRATEGIE & ORGANISATIE om het doel te bereiken

Programma economie PROGRAMMA ECONOMIE

18

3.2 WAT WE WILLEN BEREIKEN Deurne kiest voor een zelfbewuste koers in een snelgroeiende regio, waarin bestaande kwaliteiten optimaal worden benut en werkgelegenheid gericht wordt versterkt. De gemeente ontwikkelt een economisch profiel dat herkenbaar en veerkrachtig is, met een gezonde balans tussen stuwende en verzorgende sectoren. Groei is niet willekeurig, maar gericht op sectoren binnen dit profiel die economische én maatschappelijke meerwaarde creëren. Wonen en werken groeien in samenhang, met voldoende ruimte voor werk nu en in de toekomst. Zo streven we naar kwalitatieve groei en een versterking van onze brede welvaart.

p, kwaliteit en et gri foc m i us e o r G DOEL dat we willen bereiken Wonen én werken in balans in een groeiend Deurne: voldoende ruimte voor werkgelegenheid nú en in de toekomst

Ambitieuze maar realistische groei van werkgelegenheid ECONOMISCH PROFIEL De schaalsprong vraagt om een duidelijke eigen positie. Deurne kiest voor een waar we mee aan de slag gaan koers die bestaande kwaliteiten benut en versterkt, zodat de kracht van de gemeente bijdraagt aan Brainport en vice versa: een economisch sterk Deurne Vernieuwende Sterke maatschappelijke is onlosmakelijk verbonden met een sterk regionaal ecosysteem. De regionale agrarische sector sectoren als basis groei wordt voor een belangrijk deel gedreven door economische ontwikkeling. Dat betekent dat Deurne niet alleen woningen bouwt, maar ook moet inzetten Florerende Krachtige op het versterken van de bestaande werkgelegenheid en het creëren van vrijetijdseconomie plek van makers nieuwe kansen. Als woon- én werkgemeente heeft Deurne momenteel een banenindex van 0,84. Als de economie volledig wil meegroeien met de bevolkingsgroei, zou dat bij een groei van 8.550 woningen circa 8.700 extra banen vragen. We kiezen daarom in dit programma voor een gerichte en nog UITVOERING, STRATEGIE & steeds ambitieuze groei met minimaal 5.000 extra banen en maken deze het ORGANISATIE uitgangspunt voor dit programma. Maar wel met een scherpe focus in vier om het doel te bereiken speerpuntsectoren en richting geven aan waar we naartoe willen, zonder dat dit een exacte prognose of harde doelstelling is.

De overige toename van 3.700 Programma economie banen zien we in een (autonome) groei bij de andere sectoren en in de omliggende regio, onder andere op het Regionaal Bedrijventerrein BrainportIn bijlage I is een nadere verdieping op de 19 Oost. banenindex en werkgelegenheidsgroei opgenomen.

In de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant is Deurne aangewezen als subregionaal knooppunt in de Peel en neemt het een belangrijke positie in binnen een breder arbeidsmarkt- en vestigingsmilieu. Deze positie biedt kansen om lokale economische ambities gericht te verbinden met (sub)regionale groei en ontwikkeling en om optimaal te profiteren van de dynamiek in de regio. Vier pijlers voor een sterk economisch profiel Deurne kiest een gerichte koers in werkgelegenheidsgroei. We zetten in op sectoren waarin de gemeente sterk is en op sectoren met bewezen toekomstkansen. Zo ontstaat duurzame groei met focus en met economische en maatschappelijke meerwaarde. Deurne ontwikkelt richting 2040 daarom een sterk economisch profiel dat stevig is verankerd in de identiteit van de gemeente én aansluit op de kansen van de regio. Dit profiel steunt op vier speerpuntsectoren: • Sterke maatschappelijke sectoren vormen het fundament. Een solide basis van zorg en onderwijs ondersteunt inwoners, versterkt de leefkwaliteit en draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. • Een vernieuwende agrarische sector geeft toekomst aan het buitengebied. Door ruimte te bieden aan innovatie en nieuwe verdienmodellen ontstaat een duurzame economische drager voor een buitengebied in transitie.

• Een florerende vrijetijdseconomie positioneert Deurne als de gastvrije achtertuin van Brainport: groen, toegankelijk en aantrekkelijk voor bewoners en bezoekers. • Een krachtige plek van makers. De hoogwaardige productie- en bouwsector vormt een robuuste economische kern van Deurne. Deurne biedt ruimte aan maakbedrijven in productie, assemblage, bouw en bewerking, inclusief toeleveranciers en producenten van halffabricaten binnen regionale en (inter)nationale waardeketens. Door PROGRAMMA ECONOMIE

de maakindustrie te versterken, te verduurzamen en te verbinden met het Brainport-ecosysteem groeit Deurne mee met technologische en duurzame transities en levert het een concrete bijdrage aan regionale innovatie en werkgelegenheid. Samen vormen deze speerpuntsectoren een herkenbaar economisch profiel dat richting geeft aan de schaalsprong van Deurne op economisch gebied. De koers in werkgelegenheidsgroei wordt zoveel mogelijk gericht, gefocust en gerealiseerd binnen dit profiel. We verwachten dat de grootste groei plaatsvindt bij een krachtige plek van de makers, gevolgd door de sterke maatschappelijke sectoren. Zo zorgen we ervoor dat groei niet willekeurig ontstaat, maar strategisch bijdraagt aan een duurzame, toekomstbestendige economie. Balans tussen stuwende en verzorgende sectoren Met dit economisch profiel kiezen we bewust voor een gezonde balans tussen stuwende en verzorgende sectoren. De stuwende sectoren, zoals industrie, bouw en agrarisch ondernemerschap, vormen de productieve kern van de economie. Zij genereren export, stimuleren innovatie en trekken investeringen aan. Daarnaast hebben veel (familie)bedrijven een sterke sociale binding met de verschillende kernen, iets wat we als gemeente koesteren. De verzorgende sectoren, zorg, onderwijs, toerisme, recreatie, cultuur en horeca, zijn even essentieel.

Zij versterken de brede welvaart, het voorzieningenniveau en het sociale weefsel in Deurne en onderhouden belangrijke publieke diensten. Daarmee zijn deze sectoren van groot belang voor een goed functionerende samenleving. Met een sterk vergrijzende bevolking en een groeiende zorgvraag verdienen zij extra aandacht en ondersteuning. Juist de combinatie van deze sectoren maakt de Deurnese economie veerkrachtig en wendbaar, veerkrachtig in tijden van crisis en wendbaar voor nieuwe kansen en ontwikkelingen. 20

Het belang van een evenwichtige woonwerkbalans Verhouding krapte arbeidsmarkt en groei met 5.000 banen In de komende 15 jaar streven we ernaar dat er circa 5.000 banen bijkomen. Deze groei past bij de schaalsprong van Deurne en draagt bij aan een gezonde woon-werkbalans voor de huidige en toekomstige beroepsbevolking. Zoals hiervoor al is toegelicht, is het aantal banen daarbij geen doel op zichzelf, maar vooral een middel om brede welvaart, voorzieningen en leefbaarheid te versterken. Wonen en werken in balans Wonen en werken horen bij elkaar. Een toekomstbestendige gemeente biedt inwoners voldoende werkgelegenheid binnen een aanvaardbare afstand, zodat de arbeidsmarkt goed functioneert en onnodig grote woon-werkafstanden worden voorkomen. De banengroei helpt om mee te groeien met de woningbouwopgave en zorgt ervoor dat nieuwe en bestaande voorzieningen economisch gedragen worden. Zo staat werkgelegenheid direct in dienst van de gemeenschap. Werk dichtbij huis vermindert vervoersbewegingen, verlaagt uitstoot en ondersteunt zo een leefbare en klimaatbewuste gemeente. Een arbeidsmarkt op maat De groeiopgave wordt uitdagender door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. Daarom werken we aan een arbeidsmarkt die nauw aansluit bij het economische profiel waarmee Deurne zich wil onderscheiden.

We zetten in op het activeren van inwoners die momenteel niet deelnemen aan arbeid, het bieden van ontwikkelkansen via scholing en duurzame inzetbaarheid, en het benutten van nieuwe inwoners (en hun partners) die zich door de groei van de regio en Deurne

PROGRAMMA ECONOMIE

vestigen. We versterken ook de samenwerking met ondernemers, onderwijs en regionale partners, zodat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Er is bovendien aandacht voor arbeidsmigranten. Wanneer arbeidsmigranten nodig zijn om banen in te vullen, zorgen we voor een goed gesprek met de ondernemer en aandacht voor passende huisvesting.

Inzetten op voldoende werkgelegenheid op korte afstand van wonen, zodat werk, voorzieningen en dagelijks leven logisch samenkomen en de woon werkbalans wordt versterkt.

21

3.3 GROEI MET GRIP, KWALITEIT EN FOCUS Een sterk economisch profiel voor een groeiend Deurne Deurne kiest bewust voor een eigen koers. De gemeente bouwt aan een herkenbaar economisch profiel en versterkt de economie gericht en niet vrijblijvend. Groei is geen doel op zich, maar vindt plaats waar Deurne sterk is en waar we economische en maatschappelijke meerwaarde opleveren. Het profiel rust op vier pijlers en zorgt voor een gezonde balans tussen stuwende en verzorgende sectoren. Zo ontstaat duurzame

PROGRAMMA ECONOMIE

groei met grip, kwaliteit en focus, die bijdraagt aan het versterken van de brede welvaart. Woningbouw en werkgelegenheid ontwikkelen zich in samenhang, met voldoende ruimte voor banen nu en in de toekomst. Met een realistische ambitie van circa 5.000 extra banen binnen de vier speerpuntsectoren blijft Deurne een vitale woon- én werkgemeente.

22

4. ONS ECONOMISCH PROFIEL Aan de hand van ons economisch profiel en de vier speerpuntsectoren leggen we uit hoe we willen bijdragen aan de doelen in dit programma, welke prioriteiten we leggen en keuzes we maken.

PROGRAMMA ECONOMIE

23

4.1 DAAROM ANDERS DENKEN, ORGANISEREN EN UITVOEREN Hoe gaan we dit bereiken ? In het voorgaande hoofdstuk hebben we geschetst waar we naartoe willen op economisch gebied. Deze ambitie en transitie waar onze economie voor staat vraagt echter om een andere manier van denken én doen. Dit draait om veranderende waarden en prioriteiten: we verschuiven van kwantitatieve groei naar kwalitatieve groei die maximaal bijdraagt aan de brede welvaart in Deurne. Deze omslag vraagt ook om anders organiseren en uitvoeren. We wachten daarom niet tot alles in detail is uitgewerkt. De toekomst is onzeker, we weten niet welke technologieën doorbreken of welke maatschappelijke veranderingen op

ons afkomen, maar juist daarom steken we de handen uit de mouwen en gaan we aan de slag. Dat betekent stappen zetten, kansen bieden, onderweg leren, bijsturen en doorpakken Zo brengen we een beweging op gang richting de economie waar we naartoe willen. Ondernemers onderstrepen deze behoefte aan verandering en leveren op hun eigen manier energie en richting om deze transitie te realiseren. Het pad is niet altijd lineair en de weg kent uitdagingen, maar het doel blijft onveranderd. Brede welvaart is ons kompas om toekomstbestendig door deze transitie te navigeren.

Met brede welvaart als kompas binnen deze transitie

Onze benadering: de transitie waar we voor staan vraagt anders denken, organiseren en uitvoeren PROGRAMMA ECONOMIE

24

4.2 AAN DE SLAG Opmaat naar het economisch profiel We gaan aan de slag met vier strategische speerpuntsectoren. Iedere speerpuntsector heeft een eigen focus om bij te dragen aan onze doelen. In dit hoofdstuk wordt per speerpuntsector aangegeven: • Wat zien we nu? De huidige situatie, inclusief belangrijke ontwikkelingen, uitdagingen en kansen. • Wat willen we bereiken? Het doel waar we op deze speerpuntsector naartoe werken • Welke werkgelegenheidsgroei verwachten we? De verwachte bijdrage aan banenontwikkeling.

Kracht door kruisbestuiving De vier speerpuntsectoren van Deurne versterken elkaar. Door bewust in te zetten op kruisbestuiving ontstaan nieuwe verdienmodellen en dit versnelt innovatie. Landbouw en maakindustrie komen samen in agritech en circulaire oplossingen, terwijl ondernemers, maatschappelijke partners en vrijetijdsaanbieders werken aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. In de uitwerking van de speerpuntsectoren op de volgende pagina’s laten we zien hoe deze kruisbestuivingen in praktijk vorm krijgen en Deurne extra economische en maatschappelijke waarde oplevert.

Hoofdstuk 5 gaat dieper in op de vraag waar deze ambities landen. Daarin werken we de ruimtelijke vertaling van het economisch profiel uit en laten we zien hoe economische ambities samenkomen met andere ruimtelijke opgaven en kansen. In hoofdstuk 6 beschrijven we wat we gaan doen, de acties, maatregelen en interventies die nodig zijn om de doelen te realiseren. Binnen de strategische thema’s kunnen tempo’s variëren. Soms verloopt een proces trager of versnelt een nieuwe ontwikkeling de gang. Ook kunnen we tot maatregelen komen die doeltreffender zijn. Dit is geen probleem, want de route en de te nemen stappen kunnen veranderen gedurende de tijd, maar het einddoel blijft leidend voor wat we willen bereiken.

PROGRAMMA ECONOMIE

25

4.2.1 STERKE MAATSCHAPPELIJKE SECTOREN ALS BASIS VOOR EEN DEURNE WAAR GEZONDHEID EN ONDERWIJS OP ORDE ZIJN Wat zien we? • Deurne heeft een sterke maatschappelijke ruggengraat. Veel inwoners werken in de gezondheidszorg of het onderwijs. Sectoren die letterlijk en figuurlijk de gemeenschap dragen. Dat is geen toeval, want in Deurne kijken mensen naar elkaar om. • De gezondheidszorg is al jaren een van de grootste werkgevers. Volgens cijfers werken circa 3.500 mensen bij zorginstellingen met een vestiging in Deurne. Veel van hen werken in Deurne zelf, maar ook in de omliggende gemeenten. Tegelijk verandert het zorglandschap snel. Vergrijzing, bevolkingsgroei en complexere zorgvragen vragen om andere vormen van zorg. We zien een beweging van behandeling naar preventie, van instellingen naar zorg aan huis en van losse voorzieningen naar samenwerking in de wijk. • De inzet van innovatie en digitalisering wordt steeds belangrijker om deze omslag mogelijk te maken. Slimme technologie, data-uitwisseling en digitale ondersteuning helpen om de zorg dichtbij, betaalbaar en mensgericht te houden. • Ook de arbeidsmarktkrapte is fors. Nieuwe professionals zijn moeilijk te vinden en de werkdruk stijgt. Dat maakt innovatie en anders organiseren noodzakelijk. Zorg en welzijn vormen bovendien een stabiele pijler onder de lokale economie, ook in economische tegenwind.

• Het onderwijs is onmisbaar voor de toekomst van Deurne. Onderwijs draagt bij aan ontwikkeling, ontmoeting en gelijke kansen. De groei van het aantal inwoners (en kinderen) en het tekort aan leerkrachten vragen echter om vernieuwing.

• Het onderwijs vervult een sleutelrol in Deurne. Door samenwerkingen met zorginstellingen, techniekbedrijven en maatschappelijke partners levert het onderwijs de vakmensen en kenniswerkers die Deurne nu en in de toekomst hard nodig heeft. Zowel beroeps- en praktijkonderwijs als andere vormen van onderwijs dragen bij aan de verbinding tussen ondernemers, arbeidsmarkt en de economische ontwikkeling van Deurne. Pionieren op het snijvlak van economie, onderwijs en zorg De gezondheidssector vormt van oudsher geen onderdeel van klassieke economische programma’s en beleid, die voorheen voornamelijk gericht waren op het bevorderen van meer werkgelegenheid of de uitgifte van meer hectares aan bedrijventerreinen. Met dit programma willen we juist de verzorgende economische sectoren, en de gezondheidszorg in het bijzonder, versterken. We bevinden ons hierbij op nieuw terrein en zien dit als een kans om samen met lokaal en regionaal betrokken partijen nieuwe mogelijkheden te verkennen. Door de zorg vanuit onze gemeentelijke organisatie meer integraal te benaderen proberen we met toevoeging van het perspectief economie meer kansen en nieuwe mogelijkheden te verkennen.

Op welke pijlers en ambities uit het Koersdocument bouwen we verder?

26 PROGRAMMA ECONOMIE

Wat willen we bereiken? Deurne wil de maatschappelijke sectoren uitbouwen tot volwaardige economische pijlers binnen het lokale profiel. Onderwijs en gezondheidszorg zijn niet alleen onmisbare voorzieningen, maar ook motoren voor werkgelegenheid, innovatie en brede welvaart. We investeren in toegankelijke zorg dichtbij huis, kwalitatief sterk onderwijs en een stevig fundament van gezondheid en welzijn. Deurne zet in op een leven lang ontwikkelen, zodat inwoners, ongeacht opleidingsniveau of beroep, kunnen meegroeien met de veranderende arbeidsmarkt. Lokaal onderwijs speelt hierbij een sleutelrol en wordt gericht verbonden met talentontwikkeling in de sectoren die passen bij het economische profiel van Deurne. Zo groeit de gemeente mee met de schaalsprong én blijft Deurne een sterke, zorgzame en toekomstbestendige gemeente binnen de regio.

gezondheidszorg. Daarnaast groeit de vraag naar onderwijs in de brede zin van het woord. Van kinderopvang en primair onderwijs tot bij- en omscholing en leven lang ontwikkelen. Dit sluit aan bij de veranderende arbeidsmarkt en de noodzaak om mensen duurzaam inzetbaar te houden.

De krapte op de arbeidsmarkt vraagt daarnaast om slimme oplossingen, efficiëntere werkprocessen, opleiden van nieuwe doelgroepen en samenwerking tussen onderwijs, werkgevers en overheid. Zo maken we de sector aantrekkelijk en toekomstbestendig.

Welke werkgelegenheidsgroei verwachten we? De maatschappelijke sector blijft een van de grootste en stabiele werkgevers in Deurne. Op basis van de groei in de afgelopen jaren en de opgaven is de ambitie om tot 2040 een toename van circa 1.000 banen, met name in zorg, welzijn en onderwijs. Deze verwachting is deels gebaseerd op feitelijke ontwikkelingen. De werkgelegenheid in de gezondheidszorg is de afgelopen jaren sterk gegroeid, mede door de toename van zelfstandigen (zzp’ers), al zien we dat deze groei inmiddels afvlakt. Tegelijkertijd is er sprake van een duidelijke structurele opgave. De vergrijzing, de groei van het aantal inwoners en de toenemende zorgvraag zorgen voor een blijvend hoge behoefte aan professionals in PROGRAMMA ECONOMIE

27

4.2.2 VERNIEUWENDE AGRARISCHE SECTOR DEURNE ALS PIONIER IN AGRO-INNOVATIE ÉN NIEUWE ECONOMISCHE DRAGER Wat zien we? • Deurne is van oudsher een echte plattelandsgemeente. Het buitengebied heeft in hoge mate de identiteit en het karakter van de gemeente bepaald. Een groot deel van het grondoppervlak (65%) heeft een agrarische bestemming. • Deurne kent veel familiebedrijven met een sterke agrarische traditie, waarvan een aanzienlijk deel in de veehouderij (52%, van de circa 441 bedrijven in de agrarische sector). • Het buitengebied is veelzijdig. Naast de agrarische sector neemt de betekenis van kleinschalige productie, recreatie, educatie, agrarisch verwante bedrijven, natuurontwikkeling, energieopwekking en andere economische activiteiten toe. Deze mix aan functies maakt het gebied dynamisch, maar leidt leidt ook tot spanningen in het gebruik van de ruimte en de belasting van de omgeving, zoals druk op landschap, natuur, leefbaarheid en infrastructuur. • Het systeem dat decennialang voorspoed bracht, staat onder druk. De schaal en intensiteit van de landbouw zorgen voor uitdagingen op het gebied van leefomgeving, natuur, gezondheid en klimaat. Dit onderstreept het belang van een overgang van lineaire naar circulaire vormen van landbouw. • Tegelijkertijd ervaren ondernemers toenemende regelgeving en maatschappelijke verwachtingen als belemmerend voor hun toekomstperspectief.

• De Peel heeft een geschiedenis van aanpassing en veerkracht. Die kracht is nog steeds zichtbaar bij Deurnese ondernemers: pionierend, praktisch en sterk verbonden met hun omgeving. Juist in deze tijd van

transitie is deze mentaliteit waardevol om erop door te pakken. • Steeds meer ondernemers stoppen. Dit zorgt voor uitdagingen bij het vinden van duurzame invullingen die het landelijke karakter behouden, bijdragen aan maatschappelijke doelen en tegelijkertijd perspectief bieden voor ondernemers om nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen. Nieuw duidelijk VAB-beleid is noodzakelijk om de gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken. • De economische dynamiek biedt Deurne kansen voor innovatie, kennisuitwisseling en nieuwe verdienmodellen, bijvoorbeeld op het snijvlak van landbouw, gezondheid en duurzame voedselproductie. Zo ontstaan nieuwe ketens en samenwerkingen, zoals precisielandbouw, robotisering en slimme energiesystemen die bijdragen aan de klimaatopgave. • Tegelijk groeit de vraag naar lokaal geproduceerd, duurzaam en gezond voedsel en recreatieve voorzieningen, waardoor het buitengebied ook economisch aantrekkelijker wordt voor nieuwe doelgroepen en ondernemers. Op welke pijlers en ambities uit het Koersdocument bouwen we verder?

28 PROGRAMMA ECONOMIE

Wat willen we bereiken? Deurne kiest voor een buitengebied dat pioniert. We versterken een vitale agrarische sector die vernieuwt, circulair produceert en economisch perspectief houdt. Het doel is een gezonde leefomgeving waarin we de biodiversiteit versterken, emissies verminderen en aandacht hebben voor waterbeheer en landschapskwaliteit, terwijl economische rentabiliteit gewaarborgd is zodat agrariërs een goede boterham verdienen. We benutten de kwaliteiten van de verschillende delen in het buitengebied, waardoor ondernemerschap ruimte krijgt om zich te ontwikkelen of te verbreden. Zo ontstaat niet alleen een vitaal, maar ook economisch vitaal buitengebied met een volhoudbare en innovatieve agrarische sector waar we in Deurne over twintig jaar nog steeds trots op zijn.

Welke werkgelegenheidsgroei verwachten we? De werkgelegenheid in de agrarische sector neemt al jaren licht af. Het aantal agrarische bedrijven daalt, vooral in de veehouderij, wat aansluit bij landelijke en provinciale trends. Door bedrijfsbeëindigingen, beperkte opvolging en de versnelde inzet van automatisering en robotisering verwachten we geen grote werkgelegenheidsgroei binnen de traditionele agrarische sector zelf. De groei zit vooral in nieuwe en aanvullende economische activiteiten in het buitengebied die aansluiten op het economisch profiel van Deurne. Het gaat daarbij om activiteiten die verbinding leggen met de maatschappelijke sectoren, de vrijetijdseconomie en de plek van de makers, zoals zorggerelateerde functies, recreatie, verwerking en maakactiviteiten. Zo ontstaat naast de directe

PROGRAMMA ECONOMIE

agrarische productie een bredere economische schil, waarin nieuwe vormen van werkgelegenheid groeien en het buitengebied toekomstbestendig wordt benut.

Inzoomen op werkgelegenheid in het buitengebied De ontwikkeling van werkgelegenheid en ondernemerschap vindt zijn plek in het buitengebied, maar niet als één uniform gebied. Afhankelijk van ruimte, milieudruk en bestaande structuren in het landschap kunnen verschillende typen ontwikkeling worden gestimuleerd. In gebieden met sterke agrarische productie ontstaat ruimte voor verdere innovatie en verduurzaming. Waar de agrarische druk afneemt, ontstaat ruimte voor verbrede landbouw, natuurgedreven ondernemerschap of dag- en verblijfrecreatie. De nabijheid van Brainport biedt daarnaast kansen om Deurne te positioneren als proeftuin voor hightech-toepassingen in landbouw en voedselproductie. Samenwerking met kennisinstellingen en bedrijven levert nieuwe verdienmodellen en werkgelegenheid op. Zo ontstaat een buitengebied dat werkgelegenheid behoudt én ontwikkelt en groeit richting een brede, toekomstbestendige economie die past bij het pionierende karakter van Deurne.

29

4.2.3 FLORERENDE VRIJETIJDSECONOMIE DEURNE ALS GASTVRIJE ACHTERTUIN VAN BRAINPORT Wat zien we? • Deurne heeft een sterk ons-kent-ons-karakter met veel lokale betrokkenheid en een actief horeca- en evenementenleven. Deze combinatie zorgt voor de herkenbare Brabantse gezelligheid die een belangrijke basis vormt voor een aantrekkelijke vrijetijdsbeleving. • Deurne wordt gezien als de ‘Poort naar de Peel’. De unieke natuur trekt vooral wandelaars, fietsers en rustzoekers, maar is beperkt ontsloten voor bredere doelgroepen en (internationale) bezoekers. Het rijke cultuur- en kunstenaarsverleden, zichtbaar in De Wieger, het Klein Kasteel, het Toon Kortoomspark, vele ateliers en monumenten, geeft Deurne een identiteit die nog sterker kan worden benut. • De vrijetijdseconomie is met iets minder dan 500 banen momenteel nog bescheiden qua werkgelegenheid, maar groeit wel. Het aanbod sluit aan op natuur en cultuur, maar is kleinschalig, weinig divers en sterk seizoensgebonden. Vernieuwende concepten ontbreken, waardoor Deurne nog geen uitgesproken bestemming vormt binnen de regio. • Zowel in dag- als verblijfsrecreatie trekt Deurne vooral regionale bezoekers. De verblijfsrecreatie groeit, met ruim 209.000 geregistreerde overnachtingen in 2025, maar bestaat uit een relatief traditioneel aanbod dat vooral gezinnen en groepen bedient.

• De belangrijkste doelgroepen zijn inwoners van Deurne en omliggende kernen, met leefstijlen die rust, natuur en sociale kwaliteit waarderen. • De organisatie en positionering van de vrijetijdseconomie hebben veel potentieel dat nog niet volledig wordt benut. Er zijn diverse waardevolle initiatieven, maar de samenhang en zichtbaarheid kunnen sterker zijn. Een duidelijkere koppeling met de groeiambities van Deurne en de

regio biedt kansen om verder te professionaliseren en meer economische én maatschappelijke waarde te creëren. • De geplande woningbouw en de groei van het aantal inwoners en bezoekers zorgen ervoor dat de vraag naar vrijetijd, recreatie en ontmoeting snel zal toenemen. Deurne beschikt over een solide basis, maar de diversiteit en kwaliteit van het aanbod moeten meegroeien om toekomstige behoeften goed op te vangen. Uitbreiding, vernieuwing en kwaliteitsverbetering helpen om door te ontwikkelen tot een florerende en gastvrije bestemming. • Maatschappelijke ontwikkelingen versterken deze kansen. De vergrijzing leidt tot een grotere vraag naar jaarrond en kwalitatieve recreatie. De transitie in de landbouwsector maakt ruimte voor nieuwe vormen van agrotoerisme en boerderijbeleving.

Definitie van vrijetijdseconomie binnen dit programma Onder vrijetijdseconomie verstaan we de volgende economische sectoren: recreatie, toerisme, cultuur en horeca. Het gaat om alle activiteiten en voorzieningen die bewoners en bezoekers de mogelijkheid bieden om te ontspannen, te ontmoeten, te ontdekken en te genieten van wat Deurne te bieden heeft. Op welke pijlers en ambities uit het Koersdocument bouwen we verder?

30 PROGRAMMA ECONOMIE

Wat willen we bereiken? We zetten in op een sterker samenhangend en zichtbaarder aanbod van vrijetijdsinitiatieven dat aansluit bij de groei en ambities van Deurne en de regio. Deurne ontwikkelt zich als gastvrije achtertuin van Brainport, waar inwoners, ondernemers, makers en agrariërs samenwerken aan een florerende vrijetijdseconomie. Als gastvrije achtertuin staat Deurne voor toegankelijkheid, verbinding, natuurlijke beleving en vormt een plek die zowel inwoners als bezoekers uitnodigt om te ontspannen, te ontdekken en elkaar te ontmoeten. De vrijetijdseconomie richt zich niet alleen op het aantrekken van bezoekers, maar vooral op het creëren van kwalitatieve plekken met economische en maatschappelijke meerwaarde. Door te investeren in toegankelijke natuur, hoogwaardige ontmoetingsplekken en een divers aanbod aan dag- en verblijfsrecreatie groeit de vrijetijdssector mee met de toenemende vraag binnen een groeiend Deurne en de regio. Zo ontstaat een vrijetijdseconomie die bijdraagt aan het welzijn van inwoners, ondernemerschap versterkt en brede welvaart in de hele regio.

PROGRAMMA ECONOMIE

De waarde van vrije tijd én waarom we hiervoor kiezen Vrijetijd is geen luxe, maar een essentiële bouwsteen van een gezonde en verbonden samenleving: • In een tijd van toenemende druk op ruimte, werk en prestaties is het belangrijk om vrijetijd niet als vanzelfsprekend te zien, maar als een basisvoorwaarde voor ontmoeting en persoonlijke ontwikkeling. • Vrijetijd vormt het cement van de samenleving en biedt ruimte voor dialoog, spel, creativiteit en verbinding tussen mensen. • Een florerende vrijetijdseconomie garandeert dat iedereen, jong en oud, nieuwkomer of gevestigde inwoner, toegang heeft tot plekken en activiteiten waar ontspanning en ontplooiing centraal staan. Het recht op vrije tijd is niet alleen onderdeel van de arbeidstijdenwet maar een grondrecht dat overheden verplicht de voorwaarden te scheppen voor maatschappelijke en culturele ontplooiing. Dat vraagt om bescherming en invulling in het (ruimtelijk) beleid, zodat vrijetijdsbesteding geen exclusief marktproduct wordt, maar een gedeelde publieke waarde blijft. Deurne wil een gemeente zijn waar vrijetijd en verbinding vanzelfsprekend zijn, ruimte bieden voor rust en ontmoeting en iedereen zich welkom voelt.

Daarom wordt de vrijetijdseconomie in dit programma meegenomen als volwaardige economische motor, niet alleen voor werkgelegenheid en ondernemerschap, maar vooral om bij te dragen aan een aantrekkelijke, en gezonde leefomgeving. 31