Uitkomsten enquete Toekomstvisie Energie raad.pdf

Betreft: Uitkomsten enquête draagvlakmeting Toekomstvisie Energie Den Helder Op 9 september 2024 is er een beeldvormende avond Toekomstvisie Energie Den Helder georganiseerd. Als vervolg op deze avond is een enquête verspreid onder de raads- en commissieleden.1 Het doel van de enquête is de standpunten ten opzichte van de voor het afwegingskader van belang zijnde indicatoren en bouwstenen te inventariseren. Dit memo beschrijft de uitkomsten van de enquête, de gevolgen voor de Toekomstvisie alsmede enkele aanbevelingen. Het memo is bedoeld voor de ambtelijke discussie. Samenvatting Op basis van de uitkomsten van de enquête door de raad lijkt het draagvlak voor de energietransitie en dan vooral voor grootschalige collectieve oplossingen beperkt. Er is geen of zeer beperkt draagvlak voor de bouwstenen zonnevelden en warmtenetten en er lijkt matig draagvlak voor batterijopslag, grootschalige vergisting, de SMR, waterstofproductie en golfenergie. In algemene zin wordt aandacht voor de leefomgeving en het beperken van het ruimtebeslag voor de energieproductie belangrijker gevonden dan CO2-reductie. Evenmin wordt het streven van Den Helder naar een energie- en klimaatneutrale gemeente herkend.

Daarentegen wordt de import van koolstofarme energie (bijvoorbeeld vanuit wind-op-zee) wel gezien als een acceptabel transitiepad, vooral omdat het bijdraagt aan de leveringszekerheid voor de inwoners. Ten slotte is er een lichte voorkeur voor levering van lokaal geproduceerde energie aan Den Helder ten opzichte van energielevering aan derden. Gevolgen voor de Toekomstvisie Energie De toekomstvisie op zichzelf doet geen uitspraken over de wenselijkheid van bepaalde bouwstenen of scenario’s. Het scenario (transitiepad) dat het meest aansluit bij de uitkomsten van de enquête door de raad is het scenario ‘Aandacht voor de Leefomgeving’. De ingrediënten van dit scenario zijn kleinschalige technieken die niet of nauwelijks een effect hebben op de leefomgeving zoals zon-op-dak, zonnegevels, (hybride) warmtepompen, isolatie, bodemenergie, laadinfrastructuur en dergelijke, eventueel (op termijn) aangevuld met de aanlanding van waterstof of de productie van waterstof op relatief kleine schaal. Dit scenario leidt echter niet tot energie- of klimaatneutraliteit en leidt evenmin tot resultaten op de korte termijn. Aanbevelingen/vervolgstappen -

-

-

-

Ambitie: Een energieneutrale gemeente in 2040 wordt vanuit het perspectief van de enquête door de raad niet gezien als noodzakelijk. Evenzo geldt dit voor een klimaatneutrale gemeente maar deze doelstelling lijkt vooralsnog wel binnen bereik, of tenminste meer haalbaar. Het voorstel is vooralsnog aan de doelstellingen vast te houden maar wel een discussie te laten plaatsvinden over de tegenstelling tussen de standpunten van de raad en de doelstellingen in het Coalitieakkoord en Programma Duurzaamheid. Zonnevelden: Er blijkt veel weerstand tegen zowel nieuwe zonneparken als het verlengen van de bestaande parken. De raad dient op een gegeven moment een besluit te nemen over de 25-jaarstermijn, alsmede over de locaties voor nieuwbouw. Dit zal waarschijnlijk buiten de landbouw- en natuurgebieden zijn en er zal sprake zijn van versnippering en kleinschaligheid. Het standpunt van Den Helder inzake grondgebonden zon staat op gespannen voet met de doelstellingen van de RES 2030 – en zeker voor de RES na 2030 – en kan leiden tot een ‘aanwijsbesluit’ van de provincie of het Rijk. Dit is een reëel risico voor de gemeente. SMR: Het voorstel is om na afronding van de haalbaarheidsstudie in 2025 het draagvlak voor de SMR te peilen onder de inwoners en bedrijven.

Op dit moment is een peiling niet zinvol omdat een aantal cruciale keuzes als locatie, schaalgrootte, reactortechnologie en dergelijke nog niet zijn gemaakt. Beeldvorming: Het verdient aanbeveling om op korte termijn beeldvormende avonden te organiseren rond actuele thema’s als batterijopslag, groen gas, golfenergie en warmtenetten. Er zijn nog veel vragen ten aanzien van deze ontwikkelingen en een informatieavond kan meer duidelijkheid creëren.

1 Er zijn 11 reacties ontvangen. De gemeenteraad bestaat uit 12 fracties (één fractie heeft de vragenlijst niet ingevuld).

Pagina 2 van 6

Appendix Uitwerking enquête indicatoren De volgorde waarin de vier hoofdindicatoren door de raad worden gewaardeerd is als volgt: 1. 2. 3. 4.

Den Helder streeft naar een zo duurzaam mogelijke energievoorziening vooral uit bronnen die beschikbaar zijn voor 2035 en waarvoor draagvlak onder de bevolking is; Den Helder streeft naar meer aandacht voor de leefomgeving zoals de natuur, het milieu en cultureel erfgoed; Den Helder streeft naar economische ontwikkeling en meer werkgelegenheid; Den Helder streeft naar een duurzame energievoorziening zonder CO2-uitstoot.

Hierbij dient te worden aangetekend dat 2 (‘Leefomgeving’) en 3 (‘Economie’) redelijk vergelijkbaar scoren ten opzichte van 1 en 2. Bij de onderliggende vergelijking scoort 2 echter hoger dan 3 en wordt daarom als tweede gerangschikt. Uit de overige vragen blijkt dat draagvlak hoger wordt gewaardeerd dan urgentie. De hoofdconclusie is dus dat de raad vooral een voorkeur heeft voor bronnen waar draagvlak onder de bevolking voor is. Uitwerking enquête bouwstenen -

Batterijopslag Grootschalige batterijopslag wordt niet gezien als een essentiële bouwsteen voor de toekomst, maar lijkt ook niet te worden uitgesloten. De wenselijkheid is casus afhankelijk. Naar verwachting zullen enkele initiatiefnemers op afzienbare termijn een vergunning voor grootschalige opslag aanvragen. Dit kan door de Omgevingstafel worden behandeld.

-

Warmtenetten Collectieve warmteoplossingen worden niet gezien als een bouwsteen voor de toekomst. Er is vooral twijfel over de betaalbaarheid en meerdere keren is aangegeven dat het bestaande aardgasgasnet gehandhaafd moet blijven. Dit perspectief heeft mogelijk gevolgen voor de discussie rond het warmtenet in De Schooten en het uitwerken van de warmtetransitievisie. Eind 2024 vindt een beeldvormende avond plaats over het warmtenet en mogelijke bronnen. Impliciet betekent dit ook dat het grootschalig bijmengen van groen gas of eventueel groene waterstof gezien wordt als een alternatief voor een warmtenet. Hoewel er beperkt draakvlak lijkt voor warmtenetten, scoren ze toch redelijk goed in het afwegingskader in de Toekomstvisie Energie, vooral omdat het op korte termijn kan worden gerealiseerd.

-

Zonnestroom Zonnevelden worden eveneens niet gezien als een bouwsteen voor de toekomst. Dit is strijdig met de RES-doelstellingen van de provincie en de landelijke overheid alsmede met de lokale projecties van Liander (zie Energievisie PNH). Bovendien is grondgebonden zon op dit moment de grootste bron van duurzame energie in Den Helder en naar verwachting zal dit niet snel veranderen. Uitfaseren van zonneparken heeft dus grote gevolgen voor de energietransitie en leidt mogelijk tot inmenging van de provincie of het Rijk.

-

Groen Gas Groen Gas (vergisting) wordt niet gezien als een essentiële bouwsteen voor de toekomst, maar lijkt ook niet te worden uitgesloten. Groen gas sluit goed aan bij de wens van de raad voorlopig aan het aardgasnet vast te houden. Bij de vergunningverlening dient er specifiek aandacht te worden gegeven aan mogelijke issues als verkeersdruk (beperkte capaciteit N9 en Kooypunt) en geluids- en geuroverlast.

-

SMR Uit de enquête blijkt dat er een zeker draagvlak is voor de SMR, maar Den Helder wordt niet door alle fracties gezien als een logische locatie voor een SMR. Het voorstel is om na afronding van de haalbaarheidsstudie in 2025 het draagvlak voor de SMR te peilen onder de inwoners en bedrijven.

-

Waterstof Grootschalige waterstofproductie wordt niet gezien als een essentiële bouwsteen voor de toekomst, maar lijkt ook niet te worden uitgesloten. Waterstof wordt gezien als een oplossing voor vracht- en vliegverkeer en als grondstof, bijvoorbeeld voor de vervaardiging van synthetische brandstoffen. Waterstof heeft echter ook een bron nodig – aangezien er weerstand is tegen ruimtegebruik voor energieproductie, is ook het draagvlak voor de waterstofeconomie beperkt.

-

Golfenergie Het faciliteren van energie-uit-water (golfenergie) door de gemeente kan rekenen op ondersteuning.

-

Aanlanding In de enquête zijn geen expliciete vragen opgenomen over de aanlanding van energie vanuit de Noordzee. Het verduurzamen van de gemeente door middel van de import van energie wordt door de raad echter gezien als een optie. Aanlanding kan derhalve deel uitmaken van de toekomstige energievoorziening, mits het ruimtebeslag beperkt is. Hierdoor heeft de aanlanding van waterstof de voorkeur boven de aanlanding van elektriciteit.

Pagina 3 van 6

Reactie op de open velden Blok 1 1.

Economische ontwikkeling en behoud van werkgelegenheid is belangrijk om de maatregelen te kunnen nemen om CO2-uitstoot te verminderen. Er zijn twee benaderingen om de CO2-uitstoot te verlagen. Opwekken van energie met lage CO2-belasting. De andere is inwoners helpen energieverbruik te verlagen. Reactie: Het energieverbruik van de inwoners betreft slechts een klein deel van het totale energieverbruik van de gemeente. Bovendien zijn de langjarige structurele effecten van energiebesparing zeer beperkt en niet voldoende om als gemeente energie- of klimaatneutraal te worden.

2.

Draagvlak is zeer belangrijk. Echter het een sluit het ander niet uit. Reactie: Dit klopt. Het doel van de enquête is echter om indicatoren onderling te vergelijken en te positioneren.

3.

Wij vinden de vraagstelling niet constructief. Vraagstelling is repeterend. Reactie: Er is geen sprake van repeterende vragen. De vraagstelling is doelbewust zo gekozen om de indicatoren onderling te kunnen vergelijken.

4.

Een SMR kan als we dat willen ruim voor 2035 operationeel zijn, hij spaart natuur en milieu en levert 6080 jaar 24/7 stabiele energie. Zelfs al zou hij na 2035 operationeel zijn, dan stelt een paar jaar vertraging in verhouding tot de levensduur, nog steeds niks voor. Reactie: Wij gaan uit van de recente Kamerbrief SMR van 22 maart 20242 waarin staat: “Op basis van deze verwachtingen lijkt een eventuele realisatie van SMR’s tegen 2040 in Nederland mogelijk”. Er is in algemene zin consensus dat de aanpak van klimaatverandering een hoge urgentie heeft en dat derhalve de realisatietermijn van oplossingen een belangrijke indicator is.

5.

Er is geen echte keuze te maken tussen aandacht voor duurzame energie en aandacht voor de leefomgeving. Deze staan los van elkaar en kunnen uitstekend allebei tegelijk aandacht krijgen. Wat is het doel van dit soort dubieuze keuzevragen? Geen SMR! Reactie: Iedere grootschalige ontwikkeling heeft bepaalde effecten op de leefomgeving zoals ruimtebeslag en emissies naar lucht, bodem en water. Aanvullend zijn er ook indirecte effecten zoals bijvoorbeeld (het verleggen van) verkeersstromen, horizon- en lichtvervuiling, winning en verbruik van grondstoffen, uitbreiding van elektrische infrastructuur, energieverbruik dat nodig is voor het eigen proces, waterverbruik, bouwwerkzaamheden, aanleg van kabels en leidingen, mogelijke veiligheidsissues en dergelijke. Wij vragen de raad om een afwegingskader om bouwstenen te kunnen beoordelen aan de hand van indicatoren.

6.

Formulering stelling energie niet relevant Deze impliceert dat alle partijen achter de energie transitie staat 3e keuze is welkom energietransitie welke is ingezet, worden geen goede keuzes gemaakt O.a. thorium energie wordt niet belicht en het raadzaam is een volledig gas infrastructuur te behouden. Reactie: De veronderstelling dat de energietransitie als uitgangspunt wordt genomen is correct. Dit is ook in lijn met het gemeentelijk beleid zoals verwoordt in o.a. het Coalitieakkoord en het Programma Duurzaamheid.

Blok 2 1.

Draagvlak is belangrijk, niet bepalend. De ontwikkelingen gaan snel en zijn nu niet te voorspellen. Daarom is het belangrijk om verplichtingen (bijvoorbeeld voor de vestiging van zonneparken) voor zo kort mogelijke termijn aan te gaan.

2.

Draagvlak is gewoon heel erg belangrijk in deze en betaalbaarheid.

3.

De lange levensduur van een SMR betekent dat onze kinderen en kleinkinderen nog profijt zullen hebben van een duurzame, CO2-vrije en daardoor ethisch verantwoorde energiebron.

2 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/03/22/kamerbrief-smr-programma-aanpak

Pagina 4 van 6

Reactie: De bovenstaande drie reacties worden ter kennisgeving aangenomen. 4.

De stelling over energietransitie mag niet ten koste gaan van een prettige leefomgeving is niet te beantwoorden. Prettig is subjectief. Wat wordt precies bedoeld? Waar sturen deze vragen op aan? Reactie: Bepaalde indicatoren van het afwegingskader zijn inderdaad subjectief. Het doel van de vragenlijst is dan ook te peilen hoe subjectieve indicatoren door de raad worden gewaardeerd. Het is immers niet zinvol de mening te vragen over objectieve indicatoren zoals technologie, jaarlijkse energieproductie, ruimtebeslag, emissies en dergelijke omdat deze voor een bepaalde bouwsteen (min of meer) vastliggen.

5.

Hier mist de nuance Niet iedere partij staat m.b.t. CO2 op het zelfde standpunt. Energie moet voor iedereen beschikbaar zijn hierom oneens met een na laatste vraag. Geen huishouding mag in de kou komen te zitten. Behouden gasaansluiting is hierom belangrijk. Wij zijn geen voorstander van stadsverwarming. Reactie: Deze reactie wordt ter kennisgeving aangenomen.

Blok 3 1.

Voor de vestiging van een mestvergistingsbedrijf is de N9 een beperkende factor. Een SMR op het grondgebied van Den Helder is onlogisch. Zet vooral in wat voorradig is: wind, zon en waterstof. Waterstof is een gemakkelijke energiedrager en is de enige oplossing voor vracht- en vliegverkeer. Reactie: Het is bekend dat grootschalige vergisting gepaard kan gaan met extra verkeersbewegingen. Het is aan het bevoegd gezag, de provincie Noord-Holland, om te bepalen of ondanks de toenemende verkeersdruk een vergunning kan worden verleend. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit een afweging zijn tussen een toename van de emissies enerzijds, en een afname van broeikasgassen anderzijds. De stelling dat een SMR op het grondgebied van Den Helder is onlogisch is, wordt niet onderbouwd en nemen wij ter kennisgeving aan. In verband met beperkingen ten gevolge van onder meer radar en de luchthaven is de inzet van grootschalig wind in Den Helder uitgesloten. Zon kan als bouwsteen worden aangemerkt, maar levert onvoldoende energie om de gemeente te verduurzamen en wordt bovendien de komende jaren, mogelijk tot 2036 voor NHN, beperkt door de netcongestie. Waterstof heeft een energiebron nodig, zoals bijvoorbeeld zon of wind, en kan daarom niet los worden gezien van de beperkingen van zon en wind.

Overigens is waterstof vooralsnog zeker niet overvloedig voorradig (of een gemakkelijke energiedrager) en kan het nog lang duren voor dit wel het geval is, zeker als het hernieuwbare groene waterstof betreft.

2.

Wij denken dat Den Helder een strategisch slechte plek is voor een SMR. Met een marinehaven en vliegveld zijn wij in tijd van spanningen in de wereld een potentieel doelwit. Reactie: Bij de vergunningverlening SMR wordt uitgebreid aandacht besteed aan de veiligheidsaspecten waaronder terroristische aanslagen, explosies, infiltratie en dergelijke. Zie hiervoor ook de presentaties beeldvormende avond SMR van december 2023.

3.

Waterstof is geen bouwsteen voor de energievoorziening. Het kost relatief veel energie om waterstof te maken en levert ook weer weinig energie als brandstof. Waterstof is daarentegen wel een belangrijke grondstof, bijvoorbeeld voor de vervaardiging van synthetische brandstof. Reactie: Deze reactie wordt ter kennisgeving aangenomen.

4.

Zoekgebied voor zonneparken kan worden vergroot: wel ten koste van bollengrond, niet ten koste van woningen. Eerst de daken vol leggen, zoveel mogelijk zelfvoorzienend worden van woningen en bedrijven. Opbrengst windparken zou voldoende moeten zijn in 2040. Zet vooral zwaar in op energiebesparing.

Pagina 5 van 6

Reactie: In verband met netcongestie is groei van zon-op-dak slechts zeer beperkt mogelijk en naar verwachting is de schaarste aan transportcapaciteit voorlopig ook niet opgelost. De netbeheerders hebben aangegeven dat de congestieproblemen in NHN in ieder geval tot 2036 aanhouden. Het benutten van landbouwgrond voor zonneparken is strijdig met het landelijk en provinciaal beleid, alsmede met de Nota Zonneparken (Den Helder, 2015). De effecten van energiebesparing zijn zeer beperkt. Zo blijkt dat de grootste CO2-uitstoters van Nederland de afgelopen jaren niet duurzamer zijn geworden. De uitstoot daalt vooral door minder productie, niet door verduurzaming. Per geproduceerde ton in Nederland nam de CO2-uitstoot zelfs toe. Zie verder ook de voorgaande reacties onder 1.1 en 3.1. 5.

De vraag over zonnepaneelparken slaat de plank mis; wij willen geen grond verspillen aan zonnepanelen. Reactie: De gemeente heeft de verantwoordelijkheid bij te dragen aan de doelstellingen van de Regionale Energie Strategie (RES). Omdat grootschalig wind is uitgesloten, zon-op-dak beperkt is (zie eerdere opmerkingen) en bovendien qua vermogen vaak niet boven de RES-grens van 15 kilowatt uitkomt, is grondgebonden zon voor Den Helder de facto de enige mogelijkheid om aan deze doelstelling bij te dragen.

Blok 4 1.

Kernenergie moet landelijk geregeld worden. Opwekking en opslag van energie zo dicht mogelijk bij de gebruikers om energieverlies te voorkomen. Het is onduidelijk hoe defensie de energievoorziening gaat regelen en hoe dat DH beïnvloedt. Aandacht voor besparende maatregelen. We missen geothermie. Reactie: De Toekomstvisie Energie beperkt zich in principe tot grootschalige bronnen. Geothermie is in verhouding tot de andere bouwstenen vanuit een energetisch perspectief relatief klein. Desalniettemin kan het interessant zijn mocht blijken dat de ondergrond in Den Helder geschikt is voor diepe aardwarmte.

2.

Uit de ervaring weten wij inmiddels dat warmtenetten te duur uitpakken voor de consument en is het niet zo dat je energieopwekking vanuit een SMR ten alle tijden voor algemeen gebruik moet zijn? Reactie: Het is zeer wel mogelijk de door een SMR opgewekte stroom volledig lokaal te benutten. De energievraag vanuit de gemeente, dit wil zeggen de stadskern inclusief de havens, luchthaven en bedrijventerreinen is hiervoor voldoende. Bovendien kan er ook sprake zijn van aanvullende productie van waterstof of synthetische brandstoffen. Ook deze stromen kunnen lokaal worden benut of, in geval van overschotten, worden gedistribueerd bijvoorbeeld via het landelijke waterstofnet.

3.

Wederom, 2035 noemen als tijdslot om duurzame energie gerealiseerd te willen hebben is in feite niet relevant. Daarbij komt dat het heel goed denkbaar is dat de SMR ruim voor die datum operationeel kan zijn. Experts van ANVS en NRG hebben gezegd dat een tijdspad van 7 jaar realiseerbaar is. Reactie: Zie hiervoor de reactie onder 1.4.

4.

Geen SMR ! Reactie: Deze opmerking wordt ter kennisgeving aangenomen.

Slotopmerkingen naar aanleiding van de vragenlijst 1.

De vraagstelling stelt regelmatig voor keuzes die niet te maken zijn. Evenwicht in beleid is belangrijk. Om goede afwegingen te kunnen maken zouden we graag het afwegingskader ingevuld willen zien met bijvoorbeeld een getal voor kWh per m2. We zijn niet tegen kernenergie maar dit is een te grote opgave voor een gemeente als Den Helder. Dit moet landelijk geregeld worden. Volop inzetten op waterstof. Het gasmeter is hiervoor bruikbaar te maken en vraagt voor huishoudens relatie weinig aanpassingen. Het gaat hier om een complex probleem en de oplossing ligt in de diversiteit: op macroniveau denken aan kernenergie. Voor het overige: opwekking en distributie zo dicht mogelijk bij de gebruikers.

2.

Jammer dat het een zeer beperkte vragenlijst is. Antwoorden zijn op deze manier ja of nee, links of rechts, voor of tegen.

Pagina 6 van 6

3.

De lijst is te lang. Veel herhalende en suggestieve vragen We hebben besloten de enquête niet verder in te vullen.

4.

Vergeleken met zon, wind en fossiel is ruimte, materiaal gebruik en afval 't minst bij SMR's. Dus als het gaat om competitie voor schaarse ruimte is de beste optie één of meer SMRs. Daardoor wordt bovendien natuur en milieu gespaard en daarmee is het een ethisch verantwoorde keuze. Ook qua veiligheid zijn SMR's in dezelfde categorie als zon en wind. Maar qua leveringszekerheid komt er niks in de buurt van een SMR en dat zal Den Helder economisch gezien geen windeieren leggen.

5.

Wat gaan jullie met de uitkomsten doen? Overigens: tegen de tijd dat een SMR gebouwd is, is de wereldvoorraad uranium uitgeput.

6.

Hier en daar vond ik de vragen te sturend op een uit komst en miste ik bepaalde nuances. Reactie: Deze opmerkingen worden ter kennisgeving aangenomen. Er zijn meerdere open velden toegevoegd zodat iedere fractie voldoende ruimte heeft haar standpunten ten aanzien van de energietransitie uitvoerig toe te lichten.